Kerey.kz/Керей.кз » Жаһан жаңалықтары

Иранның ракетасы азайғанымен нысанаға тию дәлдігі артқан. Себебі неде?

kerey.kz — Tue, 07 Apr 2026 04:08:34 +0000

Израильге шабуыл жасалған сәт. 29 наурыз 2026 жыл.

Соғыстың алғашқы күні Иран Израиль мен АҚШ-тың ракетаға қарсы жүйелерін қирату үшін жүздеген баллистикалық ракета жіберген. Көп ракета құлатылды. Ал қазір Иран ракета атуды азайтып, күніне ондаған ракета жібере бастады. Ашық дереккөздерге сүйенген әскери сарапшылар Иранның ракета атуы азайғанымен дәл тиюі жоғарылған дейді. Мұның себебіне үңіліп көрдік.

“АҚШ пен Израильдің соққылары Иранның ракета жіберу қондырғыларына айтарлықтай зиян келтіргені анық. Мұны атылатын ракеталардың азаюынан байқауға болады. Бірақ Иран ракеталарын үнемдеуге үшін кіші, бірақ маңызды деп шешкен нақты нысандарды дәл ата бастады” дейді Вашингтондағы Stimson Center сараптама институтының ғылым қызметкері Келли Грико.

Қазір Иран АҚШ-тың Таяу шығыстағы маңызды әскери нысандары мен радиолокация жүйелерін, АҚШ-тың одақтасы саналатын араб елдерінің мұнай-газ инфрақұрылымдарын, Израильдің өндірістің және энергетикалық нысандарын ата бастаған. Тегеран аз ракета атып негізгі әскери мақсаттарына (қақтығыс аумағын кеңейту, әлемдік экономикада тұрақсыздық тудыру, АҚШ пен оның одақтастарын шығынға ұшырату) жетіп жатқанға ұқсайды.

“РАКЕТАЛАРЫ АЗ ҚАЛДЫ”

26 наурызда АҚШ президенті Иранның “аз ракетасы қалды” деп мәлімдеген. Вашингтон соғыс басталғалыИранның ракета атуы 90 пайызға азайғанын айтады. Ал Израиль Иранның ракета қондырғыларының 70 пайызы қиратылды дейді.

Дегенмен Таяу Шығыста күнде әуе дабылы қағылып жатыр. Иранның ракеталарының атуын бақылап отырған әскери сарапшылардың есебінше, Иран күніне 20-30 зымыран атып жатыр. Бұған қоса, ауыр соққы жасайтын ондаған арзан дрондарды да жіберуге көшкен.

Ал Reuters агенттігінің ақпараты АҚШ пен Израильдің мәлімдемесіне қарама-қайшы. Агенттік 27 наурызда дереккөздеріне сілтеп, АҚШ Иранның ракета қорының үштен бірін ғана жойды деп жазды.

Женева халықаралық қатынастар институтының Иран бойынша сарапшысы Фарзан Сабеттің пайымдауынша, Иран “ракеталары мен дрондарының үлкен қорына инвестиция салып, оларды елдің қиын таулы аймақтарына жақсылап орналастырып, тыққан”.

“Трамп әкімшілігі мен Израиль Иранның ракета мен дрондарының шығынын үлкейтіп көрсетуі мүмкін. АҚШ пен Израиль Иранның ракета қоры мен зымыран ату қондырғыларының күшін дұрыс бағаламаса керек” дейді.

Батыс жағалау аймағына түскен ракета. 24 наурыз 2026 жыл.

Иранның қысқа қашықтыққа ұшатын баллистикалық ракеталарының саны екі мыңнан сегіз мыңға дейін деп айтылады.

“Иран әскерилері істен шыққан ракеталар мен қондырғыларды тез жөндеуді үйреніп отыратынын білеміз. Демек олар АҚШ пен Израиль қираттық деген ракеталар мен қондырғыларды қалпына келтіре алады” дейді Сабет.

ИРАННЫҢ ДӘЛДІГІ

Сарапшылар Иранның ракета арсеналы азайса да дәл тигізу үлесі артып келе жатқанын айтады.

The Wall Street Journal газетінің жазуынша, Израиль ракетаға қарсы ең мықты жүйелерін іске қосқан.

Ал The Washington Post дерегінше, соғыс басталғалы АҚШ 850-ден аса “Томагавк” ракеталарын атқан. Америка жылына жүздеген “Томагавк” ракетасын шығарады.

Responsible Statecraft онлайн-журналы Иран әуе қорғанысының радарларына да соққы жасап, соның салдарынан АҚШ пен Израильдің қорғанысы әлсіреуі мүмкін деп жазады.

27 наурызда Иранның ракеталары мен дрондары “Сұлтан ханзада” әуе базасына ракета-дрондармен соққы жасап, кемі 12 америкалық әскери жараланған. Бензин құятын екі KC-135 ұшағы бүлінген.

21 наурызда Иранның ракеталары Израильдің Арад және Димон қалаларына жетіп, ондаған адам зардап шекті. Бұл қалаларды Израильдің ядролық зерттеу орталықтары мен реакторлары орналасқан.

Сарапшылардың сөзінше, Иранның дәлдігі осы қалпында қара бермек, ал тараптар бейбіт келісімне келмесе не соғыста үлкен өзгеріс болмаса Иранның бұл дәлдігі арта беруі де мүмкін.

Азаттық радиосының Таяу Шығыс бойынша тілшісі Фруд Бежанның мақаласы ағылшын тілінен ықшамдалып аударылды

Азаттық радиосы

АҚШ Иранның Харк аралын басып ала ма?

kerey.kz — Sun, 15 Mar 2026 18:02:46 +0000

Киан ШАРИФИ

Иран ислам республикасына тиесілі Харк аралы.

Америка мен Израильдің Иранға әуе шабуылдары жалғасып жатқан тұста АҚШ-тағы саяси ортада ислам республикасына тиесілі Харк аралын басып алу идеясы талқылана бастады.

Сарапшылардың айтуынша, Вашингтон Ирандағы мұнай экспортының негізгі ошағы саналатын Харк аралын нысанаға алуы әбден мүмкін. Бұл санкциялар құрсауындағы Иран экономикасын құлатпай ұстап тұрған басты табыс көзін жауып тастауы ықтимал.

Алайда Иран мұнай экспортының 90 пайызын қамтамасыз ететін Парсы шығанағындағы шағын аралды басып алса, бұл АҚШ пен Израильдің Иранға қарсы соғысын тіпті ушықтырып жіберуі мүмкін. Мұның өзі де Иран экономикасын толық құрдымға жібере алмайды дейді сарапшылар.

7 наурызда Axios басылымы АҚШ әкімшілігі Харк аралын басып алу мүмкіндігін талқылағанын хабарлады . Иран бұл аралға 1960-жылдары арнайы нысандарын тұрғызып, содан бері мұнай экспортында осы шағын аралға тәуелді болып қалған.

Аралдағы терең су айлақтары мұнайды көптеп тасымалдайтын алып танкерлерді қабылдай алатындай етіп жабдықталған.

Трамп әкімшілігіне жақын дереккөз The New York Post басылымына “соғыстың нәтижесіне әсері зор екенін ескерсек”, аралды басып алу керек пе дегеннен гөрі “қашан басып аламыз?” деген сұрақ күн тәртібінде тұрғанын айтқан.

Трамп әкімшілігі бұл туралы әлі жария пікір білдірген жоқ.

“Иранның басқа экспорт терминалдары жеткілікті. Тағы бесеуі бар, олардың ішінде Ормуз бұғазының шығысындағы Жаскіде Иранның басты мұнай кеніштерімен 1000 шақырымдық мұнай құбырлары арқылы жалғанған жаңа терминал бар”, – дейді Иран мұнайы тарихын зерттейтін сарапшы, Eurasia Group орталығының зерттеушісі Грегори Брю.

Оның айтуынша, Жаск мұнай терминалы мұнайды Ормуз бұғазына кіріптар болмай-ақ экспорттай беру үшін әдейі салынған, яғни дәл қазіргідей жағдайлар болып қалса деп арнайы тұрғызылған дейді сарапшы.

АҚШ осы бір бос жатқан шағын ғана аралға бақылау орнатуға тырысса, Иран Харктағы мұнай терминалын жойып жіберуге күш салуы ықтимал.

“Ирандықтар Харктағы инфрақұрылымды қарсыластың қолына беріп қойғанша, оны жойып жіберуге мүдделі болуы әбден мүмкін”, – дейді Брю.

Сарапшылардың айтуынша, мұндай қадам Вашингтонға – символдық, ал Иранға пропагандалық тұрғыда жеңіс әкелуі ықтимал. Ал мұнай нарықтары одан кейін болатын аласапыранның салдарымен күресуге мәжбүр болмақ.

Брюдің айтуынша, Харкқа АҚШ әскері келген жағдайда оған Иран қарымта шабуыл жасауы әбден мүмкін, себебі арал зымыран мен дрон шабуылынан еш қорғалмаған.

АҚШ пен Израиль ақпанда Тегеранға әуе шабуылын бастағаннан соң Иран Парсы шығанағының өн бойына мұндай қаруын дайындап қойды.

Харк аралын АҚШ әскері басып алған жағдайда бұл Иранның жаңа рухани көсемі Мұжтаба Хаменеиге пропаганда тұрғысынан үлкен олжа болуы ықтимал.

Хаменеи 8 наурызда марқұм әкесінің орнына елдің ең жоғары басшысы қызметіне келді. Оның бұл орынға келуі қаншалық заңды деген сұрақ басқа жақ түгіл Иранның діни басшылығында да біраз дауға себеп болды.

Иран жерін басқа бір ел оккупациялаған жағдайда бұл төтенше жағдай оның позициясын нығайтын, халықты өз айналасына жұмылдыруға мүмкіндік береді.

“Бұдан соң режим Америка мен Израильдің агрессиясына тойтарыс беру дегенді Иранның аумақтық тұтастығын қорғау деген әскери мақсатқа алмастыра алады”, – дейді Грегори Брю.

Азат Еуропа / Азаттық радиосы

Си Цзиньпиннің қытай әскери басшылығын “тазалауы” нені білдіреді?

kerey.kz — Fri, 06 Feb 2026 15:02:09 +0000

Рид СТЭНДИШ

Ресей президенті Владимир Путин (оң жақта) елге сапармен келген қытай генералы Чжан Юсямен қол алысып тұр. 2017 жыл.

Өткен аптаның аяғында Қытайдың Орталық әскери комиссиясы төрағасының орынбасары қызметінен әрі Қытай коммунистік партиясы саяси бюросының мүшелігінен босатылды. Әскери басшылықтағы мұндай жоғары шенді тұлғаның орнынан алынуы Пекиннің Тайваньға қатысты жоспарына, АҚШ-пен бәсекесіне және аймақтағы тұрақты ойыншы ретіндегі рөліне қатысты бірқатар сұрақ туғызып отыр.

24 қаңтар күні Пекин қызметтен босатылған генерал Чжан Юся (Қытай басшысы Си Цзиньпиннің көп жылдан бергі сенімді серігі болған) тергеуге алынды деп хабарлады. Тосын шешімнен кейін Си Цзиньпин әскери басшылық шыңында жалғыз өзі қалды. Қытайды зерттеуші сарапшылар мұның билік сабақтастығына елеулі салдары болады дейді. Ал Пекиннің серіктестері мен бәсекелестері Коммунистік партия ішінде алда қандай өзгерістер болатынына мұқият қадағалап отыр.

“Қытай ондаған жыл бойы өзін ұзақ мерзімде ықпалын кеңейтуді көздейтін әрі АҚШ-пен жаһандық держава ретінде бәсекеге түсе алатын ел ретінде көрсетіп келді, – деді Берлиндегі Карнеги орталығының Ресей мен Еуразия бойынша сарапшысы Темур Умаров Азаттық радиосына. – Алайда мына жағдай Қытайда не болып жатыр, Си Цзиньпин өз маңайын шынымен мықты бақылауда ұстап отыр ма деген сұрақ пен күмәнді көбейтеді”.

ҚЫТАЙДА НЕ БОЛЫП ЖАТЫР ЖӘНЕ БҰЛ НЕГЕ МАҢЫЗДЫ?

Қытайдың жабық саяси жүйесі Си Цзиньпинді мұндай қадамға баруға нақты не итермелегенін тап басып айтуға мүмкіндік бермейді. Чжан Юся Пекинде биыл сәуір айында өтеді деп жоспарланған АҚШ президенті Дональд Трамппен кездесуге дейін ұсталып отыр.

Оның үстіне бұл шешім бес жыл сайын ел басшылығында болатын кадрлық ауыс-түйіс алдында қабылданды. 2027 жылы Си Цзиньпин Компартия басшысы ретінде төртінші мерзімге қалуы мүмкін деген болжам бар.

Қытайдың қорғаныс министрлігі мәлімдемесінде Қытай коммунистік партиясының әскери органы – Орталық әскери комиссияның (ОӘК) төраға орынбасары Чжан Юся “тәртіп пен заңды өрескел бұзды” деген айыппен тергеуге алынғаны айтылған.

Осындай айып тағы бір генералға – ОӘК бас штабы бастығы Лю Чжэньлиге де тағылған.

Чжан Юся (оң жақта) халықаралық қару-жарақ және әскери техника көрмесінде жүр. Минск, Беларусь, 20 мамыр, 2017 жыл.

25 қаңтарда “Liberation Army Daily” әскери газеті редакциялық мақаласында Чжан Юся мен Лю Чжэньли Қытай коммунистік партиясы мен Орталық әскери комиссиясының “сенім-үмітіне опасыздық жасады”, сондай-ақ “партияның әскерге абсолютті жетекшілігін әлсіреткен әрі партияның негізіне қатер төндірген саяси және жемқорлық мәселелердің пайда болуына жол берді” деп жазды.

Ал америкалық Wall Street Journal басылымы дереккөздеріне сүйеніп, Чжан Юся Қытайдың ядролық қару бағдарламасы жайлы ақпаратты АҚШ-қа берген және әскери адамдардың қызметін өсіру үшін пара алған деген күдікке ілінгенін жазды.

Азат Еуропа/Азаттық радиосы бұл ақпаратты тәуелсіз дереккөздерден растай алмады.

Кей сарапшылар барлау мәліметтері тарап кеткен дегенге күмәнмен қарайды. Азия қоғамының саяси зерттеулер институты жанындағы Қытайды талдау орталығының ғалымы Нил Томас әлгіндей сөзге сенбейді. “Соғыс көрген, шыңдалған генерал” Чжан Юся “кейінгі ондаған жыл бойғы өмірінің мәні болған дүниенің бәрін сатып, Қытайдың басты қарсыласына құпия ақпарат берген” деуге қисын бар ма деп жазды ол Х әлеуметтік желісінде.

Қытай коммунистік партиясы саяси бюросының мүшесі Чжан Юся да, осы елді басқарып отырған Си Цзиньпин сияқты, революция ардагерлері мен жоғары лауазымды партия шенеуніктерінің ұрпағына жатады (оларды “ханзадалар” деп атайды). Чжан Юсяның әкесі Қытайдағы азамат соғысы кезінде Си Цзиньпиннің әкесімен тізе қоса шайқасып, 1949 жылы Мао Цзэдун бастаған коммунистердің билікке келуіне үлес қосқан. Кейін екеуі де жоғары мемлекеттік қызметтер атқарған.

Чжан Юся – Қытай армиясындағы соғыс тәжірибесі бар санаулы генералдардың бірі. Ол 1980 жылдары қытай-вьетнам қарулы қақтығысына қатысқан.

Чжан Юсяның қызметтен алынуы кейінгі жылдары Қытай әскери басшылығында жүріп жатқан ауқымды “тазалау” науқанының бір бөлігі іспетті көрінеді. 2023 жылдан 2025 жылдың күзіне дейін елде шамамен 20 генерал орнынан босатылған, соның алтауы құрлықтағы ядролық оқтұмсығы бар және кәдуілгі зымырандарды бақылайтын әскери қызмет атқарған.

Осы өзгерістерден кейін және Чжан Юся мен Лю Чжэньлиге қарсы тергеу істері басталған соң, жеті адамнан тұратын Орталық әскери комиссияда бар болғаны жалғыз әскери офицер мен екі мүшесі қалды. Ол екеудің бірі – Си Цзиньпиннің өзі.

ҚЫТАЙДЫҢ КӨРШІЛЕРІНЕ БҰЛ ҚАНДАЙ БЕЛГІ БЕРЕДІ?

Қытай компартиясы саяси бюросының мүшесі, елдегі ең ықпалды генералдардың бірі әрі Си Цзиньпиннің билік сабақтастығы жоспарларына қарсы тұра алады делінетін санаулы тұлғалардың қатарында аталып жүрген Чжан Юсяның тағдыры Қытайдың билік элитасындағы ішкі қайшылықтарға қатысты сұрақтарды үдетті.

Осының бәрі Қытайдың саяси жүйесін тұрақтылық үлгісі көретін Орталық Азиядағы серіктестерінің де назарынан тыс қалмағаны даусыз. Совет одағы ыдырағаннан кейін элитасы түрлі күйзелісті бастан өткерген аймақтағы елдер үшін Қытай ұзақ уақыт бойы орнықтылық символы болып келген.

“Мұндай тазалау мен одан туындайтын тұрақсыздық сезімі Орталық Азиядағы шешім қабылдайтындарды алаңдатпай қоймайды”, – деді Темур Умаров Азаттық радиосына.

Чжан Юся жылдар бойы әлем көшбасшыларымен үнемі кездесіп, АҚШ-қа бірнеше рет сапар шегіп, Азияда Пәкістаннан Вьетнамға дейін түрлі елдердің ресми өкілдерімен байланыс орнатқан. Ол сондай-ақ Ресей-Қытай үкіметаралық әскери-техникалық ынтымақтастық комиссиясының тең төрағасы болып, Мәскеуге бірнеше мәрте барып, жоғары лауазымды шененуніктермен кездескен. Былтыр қарашада Мәскеуге жасаған кейінгі сапарында ол Ресейдің қорғаныс министрі Андрей Белоусовпен жүздескен.

Умаровтың пікірінше, генералдың қызметтен алынуы Қытайдың көршілерімен қауіпсіздік саласындағы ынтымақтастығына айтарлықтай әсер етпейді. Оның айтуынша, Орталық Азия мен Қытай арасындағы байланыстар қазірдің өзінде “институттық деңгейге” көтерілген. Қауіпсіздік саласындағы өзара әріптестік құқық қорғау органдарынан бастап, қару-жарақ саудасына дейінгі бірнеше бағытты қамтиды.

ТАЙВАНЬМЕН АРАДАҒЫ ЖАҒДАЙҒА ӘСЕРІ

Бұл тосын өзгерістер Қытайдың Тынық мұхиттағы көршілеріне, әсіресе өзін-өзі басқаратын демократия саналатын Тайваньға да әсер етуі мүмкін. Пекиндегі коммунистік билік Тайваньды өз аумағым деп есептейді.

Сарапшылар Чжан Юсяның қызметтен кетуі Қытайдың әскери дайындығына және Пекиннің Тайваньға қатысты алдағы амбицияларына ықпал етуі мүмкін дейді. Си Цзиньпин аралдың құрлықпен қайта бірігетіні “даусыз” екенін бірнеше рет мәлімдеп, қажет болса күш қолдануға дайынбыз деп сес көрсеткен.

2025 жылдың аяғында Қытай Тайвань маңында кейінгі жылдардағы ең ірі әскери жаттығулардың бірін өткізді. Пекин Тайваньның әуе кеңістігі мен теңіз айдынына ұшақтар мен кемелерді үнемі жіберіп келеді.

Тайваньға тақау Пинтань аралы маңында теңізде жүзіп жүрген Қытай әскери кемесі. 29 желтоқсан, 2025 жыл.

“Қытай партиясы, үкіметі мен армиясының жоғарғы эшелондарындағы кез келген тосын өзгерісті мұқият бақылауды жалғастырамыз, – деді Тайвань қорғаныс министрі Веллингтон Ку 26 қаңтарда журналистерге. – Кез келген кадрлық ауыс-түйіс біздің қырағылығымызды әлсіретуіне немесе соғысқа дайындық деңгейімізді төмендетуіне жол бермейміз”.

Сингапурдағы Наньян технология университеті жанындағы Раджаратнам атындағы халықаралық зерттеу мектебінде (RSIS) қызмет атқаратын, Пентагонның Азия бойынша бұрынғы стратегі Дрю Томпсон Пекиндегі тазалау науқанының Тайваньға да, аралға өмірлік маңызы бар әскери қолдау көрсетіп отырған АҚШ-қа да салдары тиеді деп есептейді.

“АҚШ-тың тежеу стратегиясы тиімді болуы үшін бізге Си Цзиньпиннің айналасында оған шынайы әрі кәсіби кеңес бере алатын білікті генералдар болғаны қажет”, – деп жазды Томпсон сараптама шолуында.

Оның пікірінше, Қытай басшысының Орталық әскери комиссияны нығайтуы “Си Цзиньпин миллиондаған әскерді бір адамнан тұратын комитет арқылы басқарудан туындайтын операциялық қатерлерге” әкелуі мүмкін.

Томпсонның пікірінше, Қытай лидерінің Орталық әскери комиссиядағы билігін нығайтуы белгілі бір қауіп-қатерге әкелуі мүмкін, өйткені “Си Цзиньпин миллион жауынгері бар армияны бір адамнан ғана тұратын комитет арқылы кеңес алып басқаруға тырысуға мәжбүр болады”.

“Чжан Юсясыз Орталық әскери комиссияда стратегиялық қателіктерге ұрыну қаупі арта түседі”, – деп түйіндеген ол.

Азат Еуропа / Азаттық радиосы

Tridon Mk2 зениттік қондырғы

kerey.kz — Wed, 04 Feb 2026 02:00:44 +0000

Швеция мен Дания Украинаға арнап британ-швед өндірісіндегі заманауи Tridon Mk2 зениттік қондырғыларын сатып алуға бірігіп кірісті. Кешен әсіресе жақын қашықтықта ұшатын ирандық «Шахед» дрондарына қарсы ең тиімді қарудың бірі. Қазіргі уақытта Tridon Mk2 өз класындағы ең озық әуе шабуылына қарсы жүйе саналады.

Tridon Mk2 зениттік қондырғысының басты ерекшелігі атыс қарқыны. Ол минутына 300 оққа дейін жаудыра алады. Осылайша әуе кеңістігіне енетін шағын дрондардың көзін жылдам әрі дәл жоюға мүмкіндік туады. Тағы бір артықшылығы атылатын 40-мм снарядтардың құны небәрі 27 долларды құрайды. Экономикалық тұрғыдан тиімді екенін дәлелдейді. Қару-жарақ саласындағы мамандар Украинадағы әскери қақтығыстарды ескере отырып, арзан әрі тиімді әуе қорғанысы қаруына сұраныс жоғары екенін айтады.

Tridon Mk2 жүйесінде қолданылатын арнайы британдық бағдарламаланатын 3P (FUZE 3P) снарядтары ерекше қызығушылық тудырады. FUZE 3P оқтары әртүрлі режимде жұмыс істей алады.

Яғни, бұл снарядтарды әуе кеңістігінде жарылатын уақытын, биіктігін, қашықтығын алдын ала бағдарлауға болады. Мысалы, кішкентай әрі төмен ұшатын БПЛА-ларды немесе «Шахед» типіндегі қанатты аппараттарды еш қиындықсыз жояды.

Украинадағы соғыс дәл осы заманауи снарядтардың тиімділігін шынайы майдан жағдайында көрсететін сынақ алаңына айналмақ. Әлемдік қару-жарақ нарығында дәл осы сияқты бағдарламаланатын снарядтардың құны айтарлықтай қымбат саналады. Алайда FUZE 3P оқтары өзге батыстық аналогтарымен салыстырғанда бағасы қолжетімді әрі нәтижелі екендігін әскери сарапшылар жиі атап жүр.

Сондықтан Швеция мен Данияның бұл бастамасы Украинаның әуе қорғанысын күшейтумен бірге, Tridon Mk2 кешенінің жауынгерлік әлеуетін нақты әскери жағдайда тексеруге мүмкіндік береді. Бұған қоса, екі елдің бұл қадамы басқа да еуропалық мемлекеттерге үлгі болып, әуе шабуылына қарсы қорғаныс саласында заманауи қару-жараққа инвестицияны арттыруға итермелеуі мүмкін.

Әсіресе, Украинадағы соғыс Батыс елдерінің әскери-техникалық стратегиясын өзгертті. Олар енді қару-жарақтың тек технологиялық басымдығын ғана емес, оның экономикалық тиімділігі мен жеделділігін де басты орынға қойып отыр.

Украина алдағы уақытта Tridon Mk2 кешендерін майдан даласында пайдалану арқылы британдық-шведтік қару-жарақ индустриясының беделін көтеріп қана қоймай, осындай техниканың стратегиялық маңызын да нақты көрсетеді. Әлемдік қару-жарақ нарығындағы бәсеке жағдайында мұндай тәжірибе өте маңызды. Қазірдің өзінде әскери сарапшылар Tridon Mk2 кешенін Украина әуе қорғанысындағы бетбұрысты оқиға ретінде қарастырып отыр.

Келешекте қай салаларды дамыту керек?

kerey.kz — Mon, 22 Dec 2025 19:07:35 +0000

Инвестордан артық қатаң реалист жоқ қой. Ол салған ақшасы өзіне еселеп қайтуы үшін тек перспективасы мол, келешегі жарқын салаларды таңдайды.

JPMorganChase АҚШ-тағы, әлемдегі ең ірі банктің бірі ретінде алдағы 10 жылда 1,5 трлн доллар инвестиция құятынын қараша айында жариялады.

Сөйтіп, негізгі 4 бағытты таңдаған. Олар ары қарай 27 салаға бөлінеді:

- Озық технология: робототехника, фармакология, аса маңызды минералдар

- Қорғаныс, аэроғарыш өндірісі: байланыстың жаңа буыны, мүлде жаңа дрондар

- Энергетикалық тәуелсіздік: күн, атом, жаңа батареялар

- Стратегиялық технология: ЖИ, киберқауіпсіздік, кванттық есептеу

Арғы жағындағы 27 саланы оқысаң, мына банк әлемдік соғысқа дайындалып жатқан сияқты көрінеді. Себебі гипердыбыстағы ракета, 6G байланыс, ғарыш, адамсыз технология деп кете береді. Энергия көздерінің түр-түрі.

Екінші жағы бұл салалар 4-5 жылда дамыған елдер үшін аса қажет секторға айналмақ. Яғни, салған ақша қайтады. Сондай-ақ банк тек ақша табу үшін ғана емес, ұлттық қауіпсіздік тұрғысынан да 1,5 триллион доллар инвестиция салмақ.

Осындай құжаттар “мемлекет қай жаққа қарай даму керек”, “экономиканың қай бағыттарын дамыту керек” деген сұраққа жауап береді. Себебі JPMorganChase 1,5 трлн ақшасын салу үшін талай терең зерттеу, есеп-қисап жүргізді деп ойлаймын.

Nurmukhamed Baigarayev

Зеленский Уиткофф және Кушнермен “мазмұнды әңгіме” болғанын айтты

kerey.kz — Sun, 07 Dec 2025 17:31:42 +0000

Владимир Зеленский

Украина президенті Владимир Зеленский АҚШ президентінің арнайы уәкілі Стив Уиткофф және Трамптың күйеубаласы Джаред Кушнермен телефонмен “мәнді әрі конструктивті” әңгімелескенін хабарлады. Уиткофф пен Кушнер 2 желтоқсанда Мәскеуде Ресей президенті Владимир Путинмен кездескен.

“Біз көптеген аспектіге назар аудардық және қантөгісті тоқтатып, Ресейдің үшінші рет басып кіру қаупін жоюға кепілдік беретін маңызды жайттарды, сонымен бірге Ресейдің өткен жолғыдай уәдесін орындамау қаупі сияқты нәрселерді талқыладық” деді Зеленский.

Әңгімеге сонымен бірге қазір АҚШ-та жүрген Украина ұлттық қауіпсіздік және қорғаныс кеңесінің хатшысы Рустем Умеров, қарулы штабтың бастығы Андрей Гнатов қатысқан.

Axios дерегінше, әңгіме екі сағатқа созылған. Келіссөздерден хабары бар дереккөздің айтуынша, Уиткофф пен Кушнер екі жақтың да талаптарын жинап жатыр және Путинді де, Зеленскийді де келісімге итермелеп келеді.

“Жер мәселесін талқылау күрделі болды” деді дереккөздердің бірі. Ресей Украинадан әскерін Донбастан шығаруды талап етеді. Бірақ АҚШ бұл қиындықты еңсеру үшін жаңа идеяларды ұсынуға тырысып жатыр” деді екінші дереккөзге сүйенген Axios.

Тағы бір маңызды мәселе – АҚШ-тың Украина қауіпсіздігіне кепілдік беру мәселесі. Дереккөздердің бірі тараптар бұл мәселе бойынша айтарлықтай ілгерілеушілікке қол жеткізгенін және келісімге келуге таяғанын, алайда қосымша пысықтау керектігін айтты.

Келіссөздерден хабары бар тағы бір дереккөздің айтуынша, Уиткофф пен Кушнер екі жақтың да талаптарын жинап жатыр және Путинді де, Зеленскийді де келісімге итермелеп келеді.

Украина мен Ресей арасында бейбітшілік келісіміне қол қою кезеңі соңғы межесіне таяды. Бұл жөнінде АҚШ президентінің арнайы уәкілі Кит Келлог Рейган форумында осылай деп мәлімдеді. Оның сөзінше, қазір Донецк облысы мен Запорожье атом электр станциясына бақылау орнату мәселесі шешілмеген күйде қалып отыр.

“Егер сіз әскери қызметкер болсаңыз, онда “соңғы 10 метрдің” ең қиын екенін білесіз. Менің ойымша, біз қазір соғысты аяқтау бойынша сол соңғы “10 метрде” тұрмыз” деді Келлог.

Бұған дейін Владимир Путин Кремльде Уиткофф пен Кушнермен кездесу кезінде Ресей өкілдері Американың соғысты бітіру бойынша бірқатар шарттарымен келіспегенін растаған. Оның сөзінше, 28 пунктен құралған бастапқы жоспар іс жүзінде өзгермеген, бірақ АҚШ оны бөлек-бөлек төрт “бөлікке” бөлуді ұсынған. Бұған дейін Женевада ЕО өкілдері қатысқан кездесуден кейін ондағы пунктердің саны 19-ға дейін қысқарғаны хабарланған.
28 де, 19 пунктен құралған жоспар да ресми түрде жарияланбады, алайда 28 пункті ақпарат құралдары таратты, Ақ үй оның түпнұсқалығын дауламады. Украина мен ЕО өкілдері аталған жоспардың бір бөлігі Ресей үшін тым қолайлы екенін айтқан. Бірақ Киев оны келіссөздің негізі ретінде алуға дайын екенін білдірген.Азат Еуропа / Азаттық радиосы

Зеленскийдің “жалғыз сенері әрі оң қолы”. Андрей Ермак кім?

kerey.kz — Thu, 27 Nov 2025 20:43:24 +0000

Рэй ФЕРЛОНГ

Андрей Ермак (сол жақта) пен Украина президенті Владимир Зеленский (оң жақта). 2019 жыл.

Андрей Ермак ұшақтан түсе сала өзінің бастығын құшақтады.

2019 жылы қыркүйекте президент Зеленскиймен жылы жүздесу жаңадан басталып келе жатқан саяси серіктестіктің басы еді. Бұл – Ермактың Ресей түрмесінде отырған 35 украиналықты Мәскеуден алып келген сәті.

Ал 2020 жылы Ермак Зеленский әкімшілігінің басшысы болды. Бірақ Украинадағы жемқорлық шуынан кейін оның қызметіне жұрттың назары ауды.

Себебі Ермак Украина энергетикалық инфрақұрылымына бөлінген қаржы жымқырылған коррупция схемасында негізгі рөлде болған деген ақпарат тараған. Бірақ тергеушілер бұл жайттың жай-жапсарын толық ашқан жоқ. Ермактың өзі Азаттықтың Украина қызметінің ресми сауалдарына жауап берген жоқ.

Сонымен Зеленскийдің кеңсесін басқарып отырған Ермак кім?

ТЕЛЕВИДЕНИЕДЕН САЯСАТҚА

Зеленский саясатқа келмей тұрып-ақ Ермакпен етене жақын еді.

Мәселен, Ермак Зеленскийдің “Слуга народа” әзіл шоуын шығарумен айналысқан “Квартал 95″ студиясына заңгерлік қызмет көрсеткен заң компаниясын басқарған. Ал Зеленский “Слуга народа” шоуында президенттің рөлін сомдап жұртқа танылған еді.

“Олардың қарым-қатынасы шамамен 2010 жылдары басталған” дейді АҚШ-тағы Маршалл неміс қорының ғылыми қызметкері Елена Прокопенко Азаттыққа. “Зеленский Ермакқа сенетіндей басқа адамға сенбейді. Ермак – Украинаның саяси өміріндегі жалғыз сенетін адамы және сенімді серігі”.

Ермак Мәскеуден тұтқындарды алып келген сәт. 2019 жылдың қыркүйегі.

Бұл сенім кейін Ермактың саясатқа келуіне әсер етті. Ол 2019 жылы Зеленский президент болып сайланған соң сыртқы саясат бойынша кеңесшісі болып тағайындалды.

Дәл осы қызметте Ермак 2014 жылдан бастап Украинаның шығысындағы қақтығыстарда Ресеймен тұтқын алмасу бойынша келіссөздер жүргізді. Ол Зеленскийдің Вашингтонмен байланыста да басты адамы болды. АҚШ-та импичмент ісі бойынша тыңдауда Ермактың президент Дональд Трамптың адвокаты Руди Джулианимен байланысы болғанына дәлелдер шыққан.

“Біз АҚШ-ты дос әрі стратегиялық серіктес деп қарастырамыз. Онда болып жатқан жағдай – олардың ішкі ісі. Бұл істе біздің ешқандай рөліміз жоқ” деген еді сол кезде Ермак.

Ал 2020 жылы ақпанда Зеленский Ермакты президент кеңсесінің басшысы етіп тағайындады. Сол кезде ол “Настоящее время” телеарнасына “Украинаның шығысындағы қақтығысқа көп назар аударатынын” айтқан.

“Президент үшін және президент әкімшілігі үшін басты мақсат – Донбасстағы соғысты тоқтату” деп мәлімдеген еді сол кезде ол.

ТАҚТЫҢ ТАСАСЫНДАҒЫ КҮШ

Бірақ сыншылар Ермактың рөлі күшейіп, ол президент әкімшілігін қазіргі биліктің ықпалын арттыруға пайдалады деп санайды. Тіпті Ермактың ықпалы қатты сезілгені сонша украиналықтар арасында “шетелдік инвесторлар мен саясаткерлер Киевке Зеленскиймен кездесуге келеді, ал Зеленский оларға Ермакты таныстырады” деген әзіл де айтыла бастады.

“Ол елдегі маңызды шешімдердің барлығына әсер етеді. Ермакты елде президенттен кейінгі екінші адам деуге болады” деген еді 2021 жылы шілдеде Украинаның экс-премьері Алексей Гончарук Азаттыққа берген сұхбатында.

Украинада Ермакты “сыртқы сайтқа, шенеуніктерді тағайындауға әсер етті, Зеленскийге “өтердегі қақпақ болды” деп айыптайтындар бар. Бұл сын әлі де жалғасып келеді.

“Олар елді билеп отыр, солар күштік құрылымдарды жиынға шақырады. Бүкіл халық қазір мемлекетті кім басқарып отырғанын біледі” деген еді оппозициялық депутат Ирина Герещенко Азаттықтың Украина қызметіне 19 қарашада.

Зеленский мен Ермак Түркиядағы сапарда. 19 қараша 2025 жыл.

2022 жылы ақпанда Ресей Украинаға басып кіргенде Ермак Зеленскиймен Киевте қалғандардың қатарында болған. Сол кезде АҚШ Зеленскийге елден кетуді ұсынғаны айтылады.

Ал соғыстың бірінші күні Зеленский селфи-видео жариялап, “ешқайда кетпедік, осындамыз” деген еді. Сол кезде Ермак басшысының сол жағында тұрған.

Америкалық журналист Саймон Шустер 2024 жылы жариялаған “Шоумен” кітабында “Ермак пен Зеленский соғыстын алғашқы сағаттарында бір-бірінің жанында болғанын”, “стрестен арылу үшін кешкісін шарап ішкенін” жазады.

“Олар сиам егіздердей, екеуі бес жыл бірге жұмыс істегенде бір бүтінге айналды” дейді Киевтегі “Пента” саяси зерттеу институтының жетекшісі Владимир Фесенко Азаттыққа.

Ермак Ресейдің басқыншылық соғысы жалғасып жатқан тұста сыртқы саясатта да маңызды рөлге ие болып, көптеген дипломатиялық кездесулерге қатысып жүр.

Бірақ қазір Украинада шу туғызған “Энергоатом” айналасындағы жемқорлық дауында Ермактың да аты атала бастады. Бұл шудан соң Украинада әділет министрі және энергетика министрі қызметтен кетті. Ал Зеленскийдің “Квартал 95″ студиясындағы серіктесі болған Тимур Миндич елден қашты. Жемқорлық шуына байланысты қазір бес күдікті қамауда я үйқамақта.

АЛИ БАБА

Қарашаның ортасында Украинаның жемқорлыққа қарсы ұлттық бюросы (НАБУ) энергетика саласындағы жемқорлық жоспары талқыланған аудиожазбаларды жариялады. Бұл аудиодағы адамдар бір-бірін лақап аттармен атайды.

Украина депутаттары аудиолардағы “Али Баба” деген адам Ермак деп күдіктенген. Мәселен, депутат Ярослав Железняк “аудиода Ермак НАБУ қызметкерлерін тергеу туралы бұйрық береді” дейді.

НАБУ “Али Бабаның” кім екеніне қатысты ештеңе айтпады. Бірақ депутаттардың күдігінен соң елде Ермакты отставкаға кетіру талабы күшейді.

“Зеленскийдің Ермакқа берген өкілеті дәл осы жемқорлық схемасын жүзеге асыруға мүмкіндік жасағанын бәрі түсінеді” дейді Украинадағы жемқорлық мәселесін көтеріп жүрген белсенді Олег Рыбачук Азаттыққа.

Виктор Ющенко президент болып тұрған тұста президент кеңсесін (2005-2006 жылдары) басқарған Рыбачук “Ол өзін президенттің шын досымын, ол үшін өмірім мен саяси карьерамды құрбан етуге дайынмын дейді. Шынымен солай болса отставкаға кету керегін неге түсінбейді?” дейді.

Бұған қоса, Зеленскийдің “екеуміз бірге келдік және бірге кетеміз” деген сөзі де олардың өте жақын екеніне тағы бір дәлел.

Ал Ермактың жемқорлық дауына ілінуі Зеленскийге де көлеңке түсірді.

“Зеленский үшін Ермактың оставкаға кетуі оң қолын кесіп тастаумен тең. Егер Ермак орнынан қуылса оппозицияның келесі нысанасы Зеленскийдің өзі болмақ” дейді саясаттанушы Фесенко.

Азат Еуропа / Азаттық радиосы

Тоқаев Нью-Йоркте Зеленскиймен кездесті

kerey.kz — Tue, 23 Sep 2025 07:06:27 +0000

Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаев Нью-Йоркте Украина президенті Владимир Зеленскиймен кездесті. 22 қыркүйек 2025 жыл. Тоқаев пен Зеленский. Сурет: Ақорда

21 қыркүйек күні Қазақстан президенті БҰҰ Бас ассамблеясына барған сапарында Нью-Йоркте Украина президенті Владимир Зеленскиймен кездесті.

Ақорда баспасөз қызметінің хабарлауынша, президенттер екіжақты экономикалық және гуманитарлық ынтымақтастық мәселелерін талқылаған. Сондай-ақ, Зеленский “Украинадағы жағдайға байланысты көзқарасын” білдірген, ал Қазақстан басшысы “қақтығысты тоқтату мақсатында дипломатиялық жұмыстарды жалғастыру қажет” деген.

Зеленский осы кездесу туралы мәлімдемесінде Украина, АҚШ, Еуропа және өзге елдердің соғысты тоқтату жөніндегі талпынысын талқылағанын айтты. Оның сөзінше, қос басшы сондай-ақ екіжақты сауда-экономикалық әріптестікті, қазақстандық компаниялардың Украинаны қалпына келтіру ісіне қатысуға деген қызығушылығын сөз еткен.

2022 жылғы ақпанда Украинаға басып кірген Ресей Қазақстанның ең ірі көршісі, әрі жақын одақтасы. Халықаралық тергеуші журналистер, Еуропа институттары санкция ұшыраған Ресей шектеулерді айналып өтуде Қазақстанды пайдаланып отырғанын айтқан. Астана Ресеймен сауданы тоқтата алмайтынын, бірақ санкция талаптарын ұстануға бекініп отырғанын мәлімдеген. Тоқаев Ресей 2022 жылғы маусымда Ресейдегі экономикалық форумда Украина жеріндегі ЛХР мен ДХР дейтін Ресей қолдап отырған квазимемлекеттік құрылымдарды тәуелсіз ел деп мойындамайтынын айтты. Бірақ кейінгі сөздерінде ол Ресейді әскери тұрғыда жеңу мүмкін емес деп, соғысты дипломатиялық жолмен аяқтауға шақырған.

Қазақстан Ресей-Украина соғысында бейтарап болуға тырысып келеді. Бірақ украиналық “Хочу жить” жобасының мәлімдеуінше, осыған дейін мыңнан астам Қазақстан азаматы Ресей әскерімен келісімшарт жасасып, соғысқа аттанған. Қазақстан азаматтарына шетелдегі әскери қақтығыстарға жалданып қатысуға тыйым салынған.

Азат Еуропа / Азаттық радиосы

“Ақ қасқырлар”. Өзбекстан футболы жетістігінің сыры неде?

kerey.kz — Wed, 11 Jun 2025 05:23:34 +0000

Руслан МЕДЕЛБЕК

Өзбек ойыншысы Абдукодир Хусанов (2) пен БАӘ ойыншысы Луанзиньо (21) әлем кубогына іріктеу ойынында. 5 маусым, 2025 жыл.

Футболдан 2026 жылғы әлем чемпионатына Өзбекстан құрамасының жолдама алғанына жастар футболының қандай қатысы бар? Өзбекстан футболы жетістігінің себебіне үңілдік.

“ӘЛЕМДІК АРЕНАҒА ҚОШ КЕЛДІҢІЗДЕР”

Өзбекстан Азия құрлығында Иран, Катар, БАӘ, Қырғызстан, Солтүстік Корея бар топтан екінші орын алып, 2026 жылғы әлем кубогына лицензия иеленді. Өзбек футболшылары тоғыз ойынның бесеуінде жеңіп, үшеуінде тең түсіп, бір ойында жеңілген. Осы нәтиже ұлттық команданың әлем чемпионатына шығуына жеткілікті болды. Бұл топтан Өзбекстаннан бөлек Иран да әлем чемпионатына қатысады.

Өзбекстан әлем чемпионатына шығуға бірнеше рет өте жақын болған еді. Мәселен, 2014 жылғы әлем біріншілігінің іріктеуінде Иран, Оңтүстік Корея, Қатар, Ливан бар топта жолдамаға таласқан. Оңтүстік Кореямен бірдей ұпай жинап, тек доп айырмашылығымен жол берген. Бір гол артық салған Оңтүстік Корея әлем кубогына жолдама алып кеткен еді. Ал Өзбекстан қосымша іріктеу ойынын ойнаған. Бірақ Иорданиямен қосымша жолдамаға таласта пенальтиден жеңілген. Міне, араға он жылдан аса уақыт салып, өзбек футболшылары мақсатына жетті. Енді олар әлем кубогында доп тебеді.

Өзбекстан әлем чемпионатына жолдама алған сәтте FIFA (Халықаралық футбол федерациясы) президенті Джанни Инфантино өзбек құрамасын жетістігімен құттықтап, “әлемдік аренаға қош келдіңіздер” деді.

FIFA-ның әлем кубогына қатысушылардың санын арттыруы да көп елдің дүбірлі додаға қатысуына жол ашты. Осыған дейін әлем чемпионатына 32 ел қатысып келсе, енді 2026 жылдан бастап 48 ел ойнайды. Бұрын Азия құрлығына 5 квота берілетін, енді 9 квота бөлінді. Осы реформа Өзбекстан, Иордания сынды елдердің әлем кубогына жолдама алуына жол ашты.

Дегенмен қандай формат болмасын Өзбекстан футболы жақын арада әлем чемпионатына жолдама алатынына Орталық Азия фанаттары сене бастаған. Себебі бұл елдегі жастар футболының жетістігі жанкүйерлерге осындай сенім ұялатқан.

ӨЗБЕК ЖАСТАРЫНЫҢ ЖЕТІСТІГІ

Өзбекстанның жасөспірім мен жастар құрамасы 2010 жылдан бастап Азия мен әлемде жетістікке жете бастады. Мәселен, 16 жасқа дейінгі құрама 2012 жылы Азия чемпионы атағын жеңіп алды. 20 жасқа дейінгі құрамасы 2023 жылы Азия біріншілігінде топ жарды. Одан соң 2023 жылы Азия ойындарында қола жүлде иеленді. Ал 2024 жылы Париж олимпиадасына қатысты.

Биыл Сауд Арабиясында өткен 17 жасқа дейінгі Азия чемпионатында Өзбекстан жасөспірімдері чемпион атанды. Финалда екі ойыншысы алаңнан қуылса да, 9 ойыншымен жүріп Сауд Арабиясын 2:0 есебімен жеңіп кетті.

Өзбекстан құрамасы Азия ойындарында қола медаль алған сәт. Қытай, 7 қазан, 2023 жыл.

Өзбекстанның 17 жасқа дейінгі жасөспірімдер құрамасы 2011, 2013, 2023 жылдары әлем чемпионатына қатысқан. 2023 жылы 1/8 финалда Англия командасын 2:1 есебімен жеңіп, ширек финалға дейін жеткен (бұл кезеңде Франциядан 0:1 есебімен жеңілді).

Өзбек жасөспірімдері биыл қарашада Қатардағы әлем кубогына барады. 21 жасқа дейінгі жастар құрамасы 2003, 2009, 2013, 2015, 2023 жылдары әлем чемпионатында ойнаған. Міне, осы жасөспірімдер мен жастар құрамасында ойнаған футболшылар енді ұлттық құраманы әлем кубогына шығарды.

Абдукодир Хусанов – Англияның “Манчестер Сити” клубының ойыншысы. 23 ақпан, 2025 жыл.

Қазір бұл елдің екі футболшысы Еуропадағы гранд клубтардың ойыншысы. Абдукодир Хусанов Англияның “Манчестер Сити” командасында, Елдор Шомурадов Италияның “Рома” командасында өнер көрсетіп жүр.

АЗИЯ МА, ӘЛДЕ ЕУРОПА МА?

Өзбекстанның әлем кубогына жолдама алғаны Қазақстанда “Азия құрлығына қайта оралу керек пе?” деген дискуссияны қыздырды. 2002 жылы Қазақстан футболы Азия футбол қауымдастығынан Еуропа құрлығына (УЕФА-ға) ауысқан. Қазір Қазақстан Еуропа құрлығындағы аутсайдер құраманың бірі.

Кейбір жанкүйер Қазақстан Азияда қала бергенде әлем кубогына жолдама алар еді дейді. Бұған қоса, Азиядағы футболдың деңгейі мен инфрақұрылым Еуропадан төмен дейтіндер де бар.

Өзбекстан құрамасы әлем кубогына жолдама алған күні, яғни 5 маусымда Қазақстан Беларусь құрамасымен жолдастық ойын өткізіп, 1:4 есебімен жеңілді. Осы матчтан соң Қазақстан құрамасының бас бапкері Әли Әлиев былай деген:

“Меніңше, УЕФА әлдеқайда бәсекеге қабілетті, бұған қоса Қазақстанға Франция сияқты құрамаларды әкеле аламыз. Біз Мбаппе және басқа да әлемдік деңгейдегі футболшыларды “Астана Аренаға” әкеле аламыз. Біраз уақыттан соң Бельгия құрамасымен Лукаку бізге келеді. Сондықтан УЕФА-да ойнағанымыз ел үшін құнды”.

Қазақстан құрамасының бас бапкері Әли Әлиев.

Бас бапкердің Килиан Мбаппе, Ромелу Лукаку “Қазақстанға келеді” деген сөзі ел ішінде де, Өзбекстанда да сынға ұшырады. Кейін Әлиев бұл сөзіне байланысты тағы да пікір білдірді.

— Әлем чемпионатында ойнау керек деген пікірмен толық келісемін. Азияда не УЕФА-да болу керек дегенді айтып тұрған жоқпын. Мұны басшылық шешеді. Біз спорт жағына жауап береміз… Бірақ басты жайт – қазір Қазақстан футболы УЕФА-дан ақша алып отыр. Біраз жылдан бері УЕФА-дан ақша алып келеді. Яғни, УЕФА ақша бөледі. Азия футбол қауымдастығы ел футболының дамуына деп ешқашан ақша бөлмеген. Не айтып тұрғанымды түсінесіз бе? — деген еді бас бапкер журналистерге.

Қазақстан ойыншылары (сары форма киген) әлем кубогына іріктеу кезеңде Солтүстік Македонияға қарсы ойнап жатыр. Астана, 9 маусым, 2025 жыл.

“Қазақстан Азияға оралуы керек пе?” деген дискуссия ұлттық команда ойсырай жеңілген кезде және Өзбекстан, Қырғызстан құрамалары Азияда жетістікке жеткенде жиі болады. Бірақ Қазақстан футбол федерациясы бұл дискуссияға араласа бермейді. Қазір Қазақстан УЕФА-да әлем кубогы жолдамасына таласып жатыр. Үш ойында Солтүстік Македония (0:1) мен Уэльстен (1:3) жеңіліп, Лихтенштейнді (2:0) жеңген. Алда топтағы фаворит Бельгиямен ойнайды.

Азат Еуропа / Азаттық радиосы

Миллиардер Билл Гейтс бар байлығын Африка елдеріне аудармақ

kerey.kz — Wed, 04 Jun 2025 09:06:28 +0000

Microsoft компаниясының негізін қалаушы және әлемдегі ең бай адамдардың бірі саналатын Билл Гейтс өзінің байлығын қайда жұмсайтынын ресми мәлімдеді.

Кәсіпкер Африка елдеріндегі денсаулық сақтау, білім беру және кедейлікпен күрес салаларына шамамен 200 миллиард доллар инвестиция салуды жоспарлап отыр.

«Жуырда мен өз байлығымды 20 жылдың ішінде толықтай тарату жөнінде шешім қабылдадым. Қаражаттың басым бөлігі осы жерде, Африкада, түрлі мәселелерді шешуге көмектесуге бағытталады», – деді Билл Гейтс өзінің қорымен бірлескен баспасөз мәслихатында.

Басты басымдықтар:

– инфекциялық аурулармен күрес (соның ішінде безгек, туберкулез, ВИЧ);

– ана мен бала денсаулығын жақсарту;

– ауылдық аудандардағы білім беру сапасын арттыру;

– таза ауызсу мен санитария инфрақұрылымын дамыту;

Билл Гейтс: «Бұл – қайырымдылық емес, бұл – инвестиция. Африка елдерінде әлеует зор. Егер біз қазір қолдау білдірсек, болашақта бұл өңір әлемнің дамушы локомотивіне айналуы мүмкін».

Қор Эфиопия, ОАР, Кения, Нигерия және Сенегал сияқты елдерде өкілдіктер ашып, көптеген жобаларды жүзеге асырып келеді.

Айта кетейік, Билл және Мелинда Гейтс қоры соңғы 20 жылда денсаулық сақтау мен білім беру салаларына 50 миллиард доллардан астам қаржы құйған. Бұл жаңа бастама — олардың ең ауқымды жобасы болмақ.

Билл Гейтс атап өткендей, Африка елдерінің дамуы адам капиталын ашуға байланысты. Ол бастапқы медициналық көмектің маңызын, жүкті әйелдер мен балалардың жағдайын жақсартудың қажеттігін атап өтті. Сонымен қатар Гейтс Африка елдерінің жасанды интеллектті негізгі мәселелерді шешу үшін енгізуге талпынысын жоғары бағалады.

Қайырымдылық қоры өз жұмысын 2045 жылдың 31 желтоқсанында тоқтатуды жоспарлап отыр. Алдағы 20 жыл – Билл Гейтс қоры үшін шешуші кезең болмақ.

zhasalash.kz