7 қаңтарда Еркiн Жұмашұлы Iзбасар Алматыда көшеде көлiкпен бара жатқанда, қасындағы екi адаммен бiрге Ақтөбе облысында заңсыз мұнай ұрлығына қатысы болуы мүмкiн деген күдiкпен ұсталды. Уақытша тергеу изоляторына қамалған Еркiн Iзбасарға қатысты тергеу аяқталмады, нақты айыптар әлi қойылған жоқ. Спорт шеберi, “Ағайынды төртеудiң” жетекшiсi 20 қаңтарда тергеу изоляторынан Ақтөбедегi темiржол ауруханасына ауыстырылды. КТК телекомпаниясының ҰҚК мәлiметiне сүйенiп таратқан ақпаратына қарағанда, Еркiн түрмеден ауруханаға шығу үшiн басын темiр керуетке, қабырғаға соғып, өз өзiне дене жарақаттарын салған.

Еркiннiң анасы, 75 жастағы Мейрамхан Себдайырқызы “Жас Алашқа” хабарласып, журналистер таратқан ақпараттың шындыққа мүлдем сәйкес келмейтiнiн, ұлын изоляторда түн iшiнде 11 адам келiп жабыла ұрып, өлiмшi етiп тастап кеткенiн айтты. Оқиға былай болған көрiнедi:

– Еркiн Алматыда 7 қаңтарда ұсталып, Ақтөбеге жеткiзiлген соң 8-iне уақытша тергеу изоляторына қамап, осы жерде екi күн қонғасын, ұмытпасам 9-ы не 10-ында түрмеге жiберiлдi. Алматыдан Ақтөбеге алып келдi, уақытша тергеу изоляторында жатты, одан түрмеге сүйрелегенде, балам әбден шаршап кеткен ғой. Суық жер, өзi мүгедек, қатты ауырып, дене қызуы 38-ге дейiн көтерiлiп, денесi қалшылдап, тамақ iшпей қойған. Осы күйде отырғанда, 10 қаңтарда түнгi сағат 23.30-дар шамасында 11 адам камерасына кiрiп: “саусақ таңбаңды аламыз” дегенде, Еркiн “ертең күндiз қорғаушыммен бiрге келiңдер” деп жауап берген. Сол кезде керуетте капишонымен басын жауып отырған баламның тамағынан қылғындырып, жерге құлатып, жабыла тепкiлеген. Ол соққыдан есiнен танып қалған. Жамбасы әлсiз, етi бос, сол жерде жамбас етi қақ айрылып, сүйегiне дейiн ырсиып артериядан қан кеткен, камераның iшi даладай қан болған. Қан кеткен жерге шүберек салса да тоқтамаған, шүберектi жетi рет ауыстырған. Қан тоқтамағасын дәрiгер шақыртылып, жамбасының жыртылған жерiн тiккен. Ақыры түн iшiнде өлiп қалар деп қорыққан болар, ҰҚКД-дегiлер Астанаға әкетпей түрмеде қалдырды. Алматыда бiрге ұсталған – жүргiзушiсi Жанат пен Еркiннiң күтiмiн жасайтын бөлемнiң баласы Ауқатты Астанаға тергеуге алып кеттi.
– Сiздер Еркiндi сабағанын қашан бiлдiңiздер?
– Еркiн түскен соң үш күннен кейiн ғана әзер рұқсат алып түрмеге кiргенiмiзде, баламның түрiн көрiп, естен тана құлап қалдым. Келiнiм нашатыр иiскетiп, есiмдi жиған соң өз-өзiмдi ұстайын деп әзер тұрдым. Жон арқасы, екi қолы көкпеңбек, бөксесiнiң етiн айырып жiберiп, сол жерден қан кеткен. Жарасы ырсиып тұр, жерде 6-7 қан-қан шүберек жатыр. Менiң кiнәм – Еркiннiң камерасында жатқан шүберектердi сол бойы алып кетуiм керек едi. Баламның жағдайын көрiп, есiм шығып кеттi ғой, қазiр неге алып шықпадым екен деп өкiнiп жатырмын. Бiрақ күрек тiсiнiң сынығын алып шықтым. Жамбас етiнiң ырсиып кеткенi сонша, инфекция түспес үшiн тазартқанда, тампон сүйегiне дейiн тиген. Ұлы сөздiң ұяттығы жоқ, жыныс мүшесiне де зақым келген, жұмыртқасына да зақым келтiрген бе деген қаупiм бар. Дәретi қып-қызыл қан болып ағып жатыр. Өз-өзiме келген соң сол жерде келiнiм екеумiз әкесiн шақырттық. “Мынау не iстегендерiң? Өлтiруге шақ қалыпсыңдар ғой”, – дедiм сол жерде. “Жарадан өлмейдi” дедi бiреуi, тергеушi, ме, күзетшi ме, бiлмеймiн.
– Түрмедегi бейнекамерада түн iшiнде кiргендер жазылып қалмай ма?
– Шыны керек, есiмдi жия алмай қалдым, жарасын таңғанда қасына баруға жүрегiм дауаламады, басым айнала бередi, айнала бередi. “Көрмегенiң қалмады ғой, сенiң-ақ жаның сiрi екен” деп жылай бергесiн, Еркiн: “Мамамды кiргiзбеңдер”, – дептi. Әкесi де: “Өзiңдi-өзiң қинап қайтесiң, жүрегiң әлсiз, өлiп қаларсың” деп менi қайтарып жiбердi. Арбада отырса да, ешкiмнен таяқ жеп көрмеген бала ғой, соншама қорлап, оңбағандар. Өздерiнiң жеген дүниесi ғой, ендi келiп бәленiң бәрiн Еркiнге жауып, бөрiнiң аузы жесе де қан, жемесе де қан демекшi, баяғы “4 братьяның” аты қалмайды. Ең болмаса он екi мүшесi сау жiгiт болса ғой, аналарға атып тұрып, қарсы соққы берер едi. Бiр бүйрегi жоқ арбада отырған мүгедектi жабыла тепкiлеп… бәрiнен де осы қорлығы батып кеттi.
Содан қорғаушы денесiне жеке жарақат салды деп сараптама жүргiзуге рұқсат сұрап қалалық сотқа да, облыстық сотқа да шағымданды. Қалалық соттың судьясы Шмирова да, облыстық соттың судьясы Мұхамбетқалиева да рұқсат еткен жоқ. Еркiннiң қорғаушысы қайта-қайта жазса да, келiспей отыр. Сол түнi Еркiннiң камерасына кiрген 11 адамды анықтау мақсатында, жазбаны да сұратып едiк, бермей жатыр. Бұлар бәрiн жасырып отыр.
– Еркiн соққы алғанда, қасында болған дәрiгермен сөйлесе алдыңыздар ма, олар не дейдi?
– Түрме дәрiгерлерi бiзбен сөйлескен жоқ. Олар жарақатты сол бойы суретке түсiруi керек едi, бiрақ олай жасамаған. Тек денесiнде жарақат бар, өлшемi 10-15 см деп жазылған. Артынан жарасын таңғанда, барып жүрдiм. Себебi мен, 1997 жылы Еркiн жол апатына түскелi берi баламның жеке дәрiгерiмiн. Өмiр бойы Байғанин, Темiр аудандарында дәрiгер, бас дәрiгер болып жұмыс iстедiм. Осы баламыздың өмiрге деген құлшынысы төмен түсiп кетпесiн деп, әкесi екеуiмiз Еркiнiмiздiң қас-қабағына қараумен жүрмiз. Құдайға шүкiр, өзiнiң отбасы бар, балалары да өстi.
Айтайын дегенiм, Еркiн түрмеде 10 күн жатты. Дәретi мүлдем жүрмей қалды, түрме iшi суық, ақыры тiккен жерiнен қан аралас iрiң ақты, инфекция түскен ғой. Дәретi жүргеннiң өзiнде қып-қызыл, қан аралас. Ақыры не керек, өлтiрiп алып, басымыз бәлеге қала ма деп қорықты ма, қаңтардың 20-сы күнi Еркiндi Ақтөбедегi темiржол ауруханасына ауыстырды. Келiн екеуiмiз қоғамдық қорғаушы ретiнде рұқсат алдық. Еркiннiң жарасын таңып, күтiмiне қарап жүрмiз. Оны палатаның сыртынан 3 адам күзетiп тұр. Тек келiн екеумiздi ғана кiргiзедi.
– Ауруханаға шығу үшiн өзiн-өзi ұрғаны жөнiндегi жаңалықты Еркiн қалай қабылдады?
– Тергеу изоляторына ауыстырғанда әуелi оны туберкулезбен ауыратындарға арналған №120 камерада 6 сағат отырғызып қойған. Камера iшi өте салқын болған, iшкi жағында қабырғада “тубизолятор” деген жазуы бар екен.
Менi “Жас Алашқа” алып келген де осы мәселе. КТК-ның журналистерi еш ұялмайтын жандар екен. Күнде КТК өтiрiк ақпарат бередi, әсiресе соңғы күндерi, осынысы жүйкемiзге тиiп болды. Еркiн абақтыда 2 күн ғана жатты, одан шығу үшiн өзiн-өзi ұрды, басын керуетке, қабырғаға соқты деп. Еркiн де осы сөзге қатты арланды, менi осылай етiп қорлап жатыр, намысымды таптап жатыр деп. Түрмеде ол 2 күн емес, 10 күн жатты: 9-ынан 19-на дейiн. Басын керуетке соқты дейдi, ал құйрығын қалай соғады? Көзiнiң асты көгергенi болмаса, Еркiннiң басында да, шекесiнде де еш жарақат жоқ. Белi ұстамайды, өздiгiнен аяғын басып тұра алмайды, оны сүйеп тұрғызу керек.
Адамның наласы деген ауыр болады ғой, Құдайдан қорықсаңдар қайтедi? Өйтiп мүгедек адамның тағдырын ойыншық етiп жалған сөйлеуге бола ма? 20 жылдан берi арбаға таңылса да, мүгедекпiн деп көрген емес, өмiрден қалмауға барын салып келедi. “Iшпей-жемей менi мына мұнайға неге қосты, қай жерден қиыстырды” деп күйiнедi, оның үстiне мына КТК-ның журналистерiнiң өтiрiгi тiптi шаршатып жiбердi. Үлкен-үлкен цистерналарды қойып, қасына Еркiндi отырғызып қояды. Бұл не деген сұмдық, не деген қиянат?
Еркiн 1998 жылдан бастап 9 рет ауыр-ауыр отаны басынан өткiздi. 1997 жылы Алматыда бокс федерациясының президентi болып сайланып келе жатқанда, жолда Қызылордада апатқа ұшырады. Сол құлағалы берi аурудан көз ашқан жоқ: Қытайда 2 рет, Мәскеуде 2 рет, Германияда 2 рет, Алматыда 2 рет отадан өттi. Осындай сынақтардан өтiп келе жатыр, Аллаға сиынып намаз оқитыны бар, бiрақ ол тiптi Ақтөбенiң мешiтiне де барып көрген емес. Жарты өмiрi пышақ үстiнде өтiп келе жатқан ол қай жерде жүрiп мұнай ұрлатады, қай жерде жүрiп жұртты ұйымдастырады? Ең болмаса, айыбын нақты айтсын да, мына күнi, мына жылы Байғаниннен мұнай ұрлатты деп. Ауруханада жатқан қағаздарын көтерейiк, тiптi ұшақтың билетiне дейiн тауып берейiк.
Ақтөбеде еркiн күрестi дамытамын деп осы шаруаның соңында жүрдi, тапқан-таянғанының бәрiн соған жұмсады. 2015 жылдың қорытындысы бойынша еркiн күрестен Ақтөбе командасы республикада бiрiншi орынға көтерiлдi. Бұл – өмiрi болып көрмеген жайт. 19-дағы Батыр Мырзаев Олимпиададан 3-орын алды, Нұрислам Санаев Олимпиадаға қатысуға лицензия алды. Спортшыларды Осетияға, Красноярскiге, Кавказдағы турнирлерге жiберiп жүр. Еркiндi сырт жерде жақсы сыйлайды. Ендi ол түрмеде отырса да, Красноярскiге жарысқа кеткен балаларын қатты уайымдап отыр.
Былтырғы қыркүйекте Еркiн қалалық мүгедектер қоғамының басшысы болып сайланды. Мүгедектер қоғамына тiгiн цехын ашып беремiн деп ғимаратын тапты, лифт орнатты, ендi машинкаларға тапсырыс беремiн деп жүргенде, мынадай жағдайға тап болды. Еркiн ұсталғалы берi мүгедектер қоғамы да, спорт басқармасы да, оны қорғап, хат жазып жатыр.
– Алматыдағы турнирге неге ұшақпен емес, машинамен барды?
– Жалғыз жүре алмайды ғой, үш адамның бару-қайту жолына ұшаққа билет алу тым қымбатқа түсетiн болды. Оның үстiне, арбаны да ала жүру керек. Сөйтiп, екi көлiкпен барды. Бiрге ұсталған жүргiзушiсi – Жанат есiмдi жiгiт, Петропавлдың баласы, қасымызда жүргенiне 10 жыл болды. Оның Петропавлда тұратын әке-шешесiмен жақсы араласамыз, Ауқат – бөлемнiң баласы дедiм, жолға шыққанда Еркiннiң күтiмiн жасайды, клизма қояды. Екi көлiктiң бiреуi менiкi. Ендi ол көлiк те қайтпай жатыр Алматыдан. Осы күнге дейiн Еркiнге қандай айыптар тағылып жатқанын бiле алмай отырмыз. Мен ауруханадан қайтадан түрмеге жiберiлсе, баламды ол жерде өлтiрiп тастай ма деп қорқамын.

Баян СӘРСЕМБИНА, 
Ақтөбе

zhasalash.kz

Ақтөбе облысында заңсыз мұнай өндiрумен, ұрлаумен және оны заңсыз тасымалдап, сатумен айналысты, осы мақсатта ұйымдасқан қылмыстық топ құрып оған жетекшiлiк еттi деп айыпталған Еркiн Iзбасардың адвокаты Серiк Сәрсенов өзiнiң қорғауындағы азаматты кiнәсiз деп санайды. Оның айтуынша, елiмiзде спортшылардың қамқоршысы, мүгедектер ұйымының белсендi мүшесi, кей ортада қылмыс әлемiнiң беделдi тұлғасы ретiнде көрсетiлген Е.Iзбасар абақтыда дәлелсiз айыптармен заңсыз отыр. С.Сәрсеновпен сұхбатымызда айыпталушылардың құқығы туралы сөз болды.

Тiлшi: – Серiк Қамбарұлы, қорғауыңыздағы адамның құқықтары бұзылды деп санайсыз ба? Оның қамауға алынуын неге заңсыз дейсiз?
С.Сәрсенов: – Мен көтергелi отырған мәселе елiмiзде қылмыстық жауапқа тартылған мыңдаған адамға тiкелей қатысты. Мен қылмыстық жауапқа тартатын органдар, прокуратура және соттар тарапынан болып жатқан сорақы заңсыздықтарға назар аударғым келедi. Бұл бiрiншi кезекте азаматтардың өзiн қорғауға, сапалы заңгерлiк көмек алуға деген конституциялық құқықтарының өрескел бұзылуына қатысты. Халықаралық құқықтың осындай iргетасы қиратылып, елiмiзде адам құқығы аяққа тапталуда.
Е.Iзбасарды қамауға алған кезде, 9-10 желтоқсанда, тергеу абақтысында оны ұрып-соққанын айтпай-ақ қояйын. Шешесi мен әйелiнiң сөзiнше, арбаға таңылған, қорғансыз адамды абақты қызметкерлерi соққыға жыққан. Дәрiгерлiк көмек те көрсетiлмедi деп естiдiм. Мiне, адам құқығы бiзде қалай қорғалатынын осыдан байқай берiңiз.
Ендi нақты заң бұзушылықтарға тоқталайын. 9 желтоқсанда күдiктi ретiнде Еркiн Iзбасардың iс-әрекетiн саралау туралы қаулы шықты. Ол екi бiрдей ауыр қылмыс жасады деп айыпталуда. Осы қаулыдағы оның қылмыстық әс-әрекетiнiң мән-жайларын баяндау жағы небәрi 4 жолға сыйып кеткен. Бұл – түкке тұрғысыз жалған айып. Неге олай екенiн прокурорға жазған шағымымда бастан-аяқ түсiндiрiп бердiм. Бұл қаулы осындай құжаттарға Қылмыстық кодекстiң 113 және 204-баптары қоятын талаптарға жауап бермейдi. ҚК-нiң 4-бабында қылмыстық жауапқа тартуға тек қылмыс құрамы ғана негiз бола алады делiнген. Қылмыс құрамы қылмыстың белгiлерiнен, қылмыс жасалған уақыт, орын және күдiктiнiң iс-әрекетiнiң объективтi белгiлерiнен тұрады. Е.Iзбасарға қатысты оның қашан және қандай жағдайда ұйымдасқан топ құрып, оған қалай жетекшiлiк еткенi, қаулыда көрсетiлген ұйымдасқан қылмыстық топ мүшелерiнiң әрқайсысы қандай нақты қылмыстық iске барғаны, Е.Iзбасар қай жылы және қандай жағдайда белгiсiз жандармен мұнай ұрлығымен айналысқаны, ұрланған мұнайды қашан және қалай, қанша көлемде және кiмдерге сатқаны туралы, тағы басқа толып жатқан қылмысты дәлелдейтiн деректер мен оның белгiлерi көрсетiлмеген. Екi ауыз сөзбен ол мұнай ұрлап, оны заңсыз тасымалдап, сатумен айналысты деп жаза салған.
Тiлшi: – ҰҚК бұлтартпайтын дәлелдерсiз кiнәсiз адамға ауыр айыптар тағып, ұстамайтын шығар?
С.Сәрсенов: – Демек, онда отырғандар не заң бiлмейтiн дүмбiлездер немесе адамға қорғануға мүмкiндiк бермеу үшiн оның бәрiн әдейi жазбаған. Және үшiншi жорамал, оларда ешқандай дәлел жоқ. Өзiм де ұзақ жыл iшкi iстер органдарында қызмет еттiм. Егер күдiктiнiң кiнәлi екендiгiн бұлтартпайтын айғақтары болса, оны жасырудың, осылайша заң бұзудың қажетi қанша? Мен оның бәрiн қаулыға тiзiп жазар едiм. Осындай жағдайда мұнай ұрлады деп айыптаса да, оның қашан және қалай мұнай ұрлағаны туралы бiрде-бiр дәлел көрсетпесе, Е.Iзбасар оны қалай жоққа шығара алады? Егер Е.Iзбасар мен онымен бiрге тұтқындалғандардың қылмыстық әрекетiн толық баяндап, дәлелдер келтiрсе, бұл қаулының айыптау бөлiгi төрт жол сөзбен бiтпес едi. Бұл – мүлдем сауатсыз айыптау. Осындай шала және заңсыз құжаттың негiзiнде ол бiр айдан астам уақыт қорғану құқығынан айырылып отыр, ал менi заңгерлiк көмек беру құқығынан айыруда.
Олар бiзге қорғануға мүмкiндiк бермеу үшiн, заңсыз әрекеттерiне шағымдануға уақыт қалдырмау мақсатында әдейi осылай iстеген деген күдiгiм бар. Менiң тәжiрибемде мұндай жағдайлар көп кездестi. Аяғына дейiн заңсыз, шала-жансар қаулылармен аяқ-қолымызды тұсаулайды да, тергеу аяқталуға жақын қалғанда ойлап тапқан айыптауларын қолымызға ұстата салады. Ал ол кезде тергеу аяқталып, iстi сотқа өткiзiп жiбередi.
Тiлшi: – Сiз оны неге қорғай алмай отырсыз?
С.Сәрсенов: – Мен осы заңсыздықтар туралы Ақтөбе облысының прокурорына шағым жолдадым. Прокурордың берген жауабы мынау (екi беттiк қағазды көрсеттi). Ол iс жүзiнде менiң барлық шағымымды жоққа шығармаса да, оны қанағаттандырудан бас тартты. Үш күн iшiнде жауап беруi керек болса да, бiзге не деп жауап берерiн бiлмей бiр апта жазды. Бас прокурордың нұсқауында қаулыда шағымда көрсетiлген әрбiр дәлел келтiрiлуi және әрбiр дәлел бойынша нақты жауап берiлуi керек делiнген. Оның бiрi де жоқ. Демек облыстың прокуроры бас прокурорға да, президентке де, Конституция талаптарына да бағынбайды деген сөз.
Тiлшi: – Мұныңыз асыра айтқандығыңыз болар. Сiздiң қорғауыңыздағы адам көпшiлiкке қылмыс әлемiнiң беделдi тұлғасы ретiнде танымал емес пе?
С.Сәрсенов: – Мұндай ақпарды ҰҚК әдейi таратты.
Тiлшi: – Сiз адвокаты ретiнде осылай дейсiз…
С.Сәрсенов: – Жоқ. Сiз алдымен оны ұйымдасқан қылмыстық топтың жетекшiсi ретiнде таныған сот шешiмiн көрсетiңiз. Ондай шешiм жоқ.
Сiздi ұйымдасқан қылмыстық топтың жетекшiсi ретiнде тануым үшiн мен сiздi есепке алып, агентуралық, жедел iс-қимыл жұмыстарды ұйымдастыруым керек, сiздiң қылмыстық топ жетекшiсi екенiңiздi дәлелдеуге тиiспiн. Сiздi осы үшiн жауапқа тартып, сот тиiстi үкiм шығарған соң ғана сiздi ұйымдасқан қылмыстық топтың жетекшiсi ретiнде атауға болады. Менiң бiлуiмше Е.Iзбасарға қатысты ондай үкiм жоқ.
Тiлшi: – Бұған қатысты күмәнiм бар..
С.Сәрсенов: – Күмәнiңiз болса, соңғы бiрнеше жылда елiмiзде қанша адамның 262-баппен ұйымдасқан қылмыстық топ құрып, оған жетекшiлiк еткенi туралы соттарға сұрау жолдаңыз. Соттардың сiзге жауап бермейтiнiне кепiлдiк беремiн. Мен осы бойынша сан мәрте хабарласқаныммен, ештеңе өндiре алмадым. Дәл осындай сауалыңызға ҰҚК, IIМ, қаржы полициясының да ақпарат бермейтiнiне шүбәм жоқ. Егер Е.Iзбасар мен оның жақтастары мәселен, соңғы 5 жылда ұйымдасқан қылмыстық топ құрса, осы уақытқа дейiн қылмыс жасамаған ол қандай топ? Осы кезге дейiн неге қылмыстық жауапқа тартпаған? Менiң долбарымша, олар кейбiр адамдарды әдейi таңдап ұйымдасқан қылмыстық топ жетекшiлерi мен мүшелерi ретiнде тiркеп қояды. Сондай есепте тұрғандардың тең жартысы ұйымдасқан қылмыстық топтармен күресiп жатырмыз деген жалған есеп беру үшiн ғана тұр деп санаймын.
Тiлшi: – Бiрақ Е.Iзбасар бiрнеше жыл бұрын сотталған едi ғой?
С.Сәрсенов: – Еркiндi жауапқа тартқан ол iсте оған тағылған айыптың бiрi –өзгенiң мүлкiн ұрлау деген бап едi. Сотта ресейлiк бiр компания Е.Iзбасар бiзден қаржы жымқырды деп айыптаған. Мен Мәскеуге барып Ресейдiң мемлекеттiк органдарынан аталған фирма туралы анықтама жинадым. Ресми орындар берген анықтама бойынша ондай компания еш жерде тiркелмеген, мөрлерi қолдан жасалған, ал құжаттарындағы нөмiрлер мен өзге де мәлiметтерi басқа компаниялардыкi болып шықты. Осы құжаттарды бiздiң сот қабылдаудан бас тартты. Жоғарғы сатыдағы соттар да осы заңсыздыққа көз жұмды. Мiне, оны осылай соттаған едi.
Тiлшi: – Сiз Еркiн Iзбасармен кездестiңiз бе?
С.Сәрсенов: – Жоқ. Менi кездестiрмедi. Еркiннiң менiмен кездескiсi келмейтiнi туралы айтқанын жеткiздi. Кейiн Еркiннiң өзi мұны жоққа шығарды. Сiз оның әйелiне хабарлассаңыз, ол Еркiндi абақтыда қалай ұстап отырғаны туралы егжей-тегжейлi айтып бередi. Ол өзiн кiмдердiң қалай соққыға жыққанын да айтып бере алады.
Тiлшi: – Е.Iзбасармен бiрге қанша адамды ұстады және оларға тағылған айыптар туралы не бiлесiз?
С.Сәрсенов: – Бiлуiмше, Е.Iзбасармен бiрге 10-12 адам ұсталған. Және оларға қатысты шығарылған қаулының мазмұны бiрдей. Яғни олар да заңгерлiк көмек алу, қорғану құқықтарынан айырылды. Бiр айдан астам уақыт бойы олар заңсыз абақтыда отыр.
Еркiнге көмектесiп жүрген, қазiр тергеу абақтысында жатқан Ауқат, Iлияс есiмдi жiгiттермен жеке-жеке көзбе-көз сөйлестiм. Олардың екеуi де ұйымдасқан қылмыстық топтың мүшелерi ретiнде ұсталғандардың ешқайсысын танымайды, бiлмейдi. Және ең назар аударатын мәселе, қаулыда Е.Iзбасар анықталмаған тұлғалармен ұйымдасқан қылмыстық топ құрды делiнген. Белгiсiз тұлғалармен қалай байланыс орнатып, қылмыстық топ құруға болады? Бұл – ақылға сыймайтын дүние.
Тiлшi: – Қаулының заңсыз екенi туралы сотқа неге шағым түсiрмедiңiз?
С.Сәрсенов: – Иә, заң бойынша, 106-бапқа сүйенiп олай етуге құқығым бар. Неге өйтпедiм? Өйткенi соттың дәл прокурор секiлдi шағымымды қанағаттандырудан бас тартатынына сенiмдiмiн. Бұл жағдайда мен жоғары сатыдағы соттарға шағымданамын. Олардың да шағымымды өзгерiссiз қалдыратыны белгiлi. Сол кезде преиюдиция ұғымы күшiне енедi. Жалпақ тiлмен айтқанда, соттар бұған дейiн заңды күшiне енген сот шешiмiне қатысты iстi дәлелдер мен айғақтарды тексермей-ақ қабылдауға мiндеттi болады. Яғни, барлық соттар шағымды қанағаттандырудан бас тартқан жағдайда мына заңсыз қаулыны өз қолыммен заңдастырған боламын. Одан әрi еш жерге қаулының заңсыздығын айтып шағымдана алмай қаламын. Егер Қазақстанда әдiл сот болса, мен прокурорға жазбай ақ бiрден сотқа шағымданар едiм.
Тiлшi: – Ендi не iстейсiз?
С.Сәрсенов: – Мен Ақтөбе облыстық прокурорының жауабына байланысты бас прокурорға шағым жаздым. Ол жақтан да оң шешiм болатынына көзiм жетпейдi.
Тiлшi: – Басқа жол жоқ па?
С.Сәрсенов: – Одан әрi президент әкiмшiлiгi мен парламентке хат жазу қалады. Тергеу орындарынан бастап, облыстық прокурор және бас прокурордың заң бұзғандарын, заң бұзушылыққа жол бергендерiн көрсетемiн. Бұл – прокуратураның тiкелей конституциялық мiндеттерiн орындамағанының дәлелi. Мен осындай қылмыстық әрекетсiздiгiмен прокурорлар президентiмiздiң атына кiр келтiрiп, қорлап отыр деп санаймын. Өйткенi Конституция бойынша адам және азамат құқықтары мен бостандықтарының нышаны әрi кепiлi болып табылатын президенттiң қоластындағылар Конституция талаптарын орындамау арқылы президентке бағынбайтындарын, керек десеңiз қорлайтынын көрсетiп бередi.
Тiлшi: – Сiз атышулы iстерде Челах, Ибрагимов секiлдi сотталушыларға қорғаушы болдыңыз. Және оның бәрiнде жеңiлдiңiз. Бұл жолы да солай болады деп ойламайсыз ба?
С.Сәрсенов: – Ал сiз маған мемлекетпен соттасып жеңiске жеткен бiр адвокаттың есiмiн атаңызшы. Қазақстанда әдiлеттi сот жоқ деп санаймын, сондықтан жеңiлетiнiмдi де бiлемiн. Сот заттай айғақтарды зерттеудi мiндеттейтiн заң талаптарын белден басса қалай жеңуге, әдiлетке қол жеткiзуге болады? Мәселен, Челахтың iсiнде оның кiнәсi толық дәлелдендi деп айта аласыз ба? Бiздiң соттар оны кiнәлi деп тапты. Ал БҰҰ адам құқықтары жөнiндегi комитетi Челахтың iсiне қатысты шағымымды қарауға қабылдады. Демек, олардың бұл iске қатысты күмәнi бар.
Әрине, қарапайым екi адам соттасқанда көп жағдайда әдiлет салтанат құрады. Ал мәселен, үлкен қылмыстардың ақиқатын бүркемелеу қажет болса, әйтеуiр бiр қорғансызды жазалаумен iстi жабуды көздесе, онда жазықсыздың өзiн жауыз ету билiк үшiн түк емес. Өкiнiшке қарай, бiздiң қоғамда солай.

Әдiл ҰЗАҚБАЙ

zhasalash.kz