Kerey.kz/Керей.кз » Байқоңыр

Ресейдің ғарыш проблемасы және Байқоңыр

kerey.kz — Sun, 08 Oct 2017 07:14:17 +0000

“Союз” ғарыш кемесін ұшыру алаңына апара жатыр. Байқоңыр, 25 наурыз 2015 жыл.

Батыс басылымдары Ресейдің ғарыш бағдарламасын дамыту қиындықтары жайлы комментарийлер жариялады. Ал Қазақстан президенті Нұрсұлтан Назарбаев Байқоңырдағы экологиялық қауіпсіздік мәселесін қозғаған.

РЕСЕЙДІҢ ҒАРЫШ САЛАСЫНДАҒЫ ҚИЫНДЫҚТАРЫ

АҚШ-тың Вашингтон штатының Columbian газеті “Алғашқы спутниктен кейінгі 60 жылдан соң Ресейдің ғарыш бағдарламасы қиындықтарға тап болып жатыр” деген мақаласында Ресейдің ғарыштық зерттеулер саласындағы ахуалға қатысты комментарий берген. “Ресейдің ғарыш бағдарламасы 60 жылдан кейін де алғашқы жасанды спутникті орбитаға шығарған зымыранның жетілдірілген нұсқасына сүйеніп отыр. Бұл – елдің технологиялық шеберлігіне деген құрметі ғана емес, өз жетістіктерін ары қарай дамыта алмауының да белгісі” деп жазған Columbian.

Газет ғарышты игеру – АҚШ пен СССР арасындағы бәсекелестіктің негізгі салаларының бірі болған “қырғи-қабақ соғыс” кезіндегідей емес, қазір Кремль ғарыштық зерттеулерге онша мән бермейтін сыңайлы” деп жазған. 1957 жылғы 4 қазанда “Союз” зымыраны орбитаға спутник шығарды, ал “Протон” зымыраны 1960 жылдары құрастырылды. Кезінде екеуінің және екеуінің жаңартылған нұсқаларының сенімді зымырандар деген атағы дүрілдеп тұрған болатын, “бірақ ұшыру кезіндегі сәтсіздіктер легі кесірінен кейінгі жылдары екеуінің беделі түсіп кетті, бұл Ресейдің ғарыш саласының баяғы үздік стандарттарды жалғастыру қабілетіне деген күмән тудырды” дейді Columbian газеті.

“Протон” мен “Союз” зымырандарынан былтыр шыққан ақаулардың арқасында Воронеж зауытындағы өндірістік кемшіліктер анықталып, “Роскосмос” агенттігі 70-тен аса зымыран қозғалтқышын зауытқа қайтаруға мәжбүр болған әрі “Протондарды” ұшыру бір жылға тоқтап қалған еді. Соның кесірінен былтыр АҚШ пен Қытай зымыран ұшыру саны жағынан тарихта бірінші рет Ресейді басып озып, SpaceX компаниясы жасаған Falcon 9 зымыран тасығыштарының беделі артқан.

Ресейлік “Протон” зымыранының әуеге көтеріле бергенде апатқа ұшыраған сәті. Байқоңыр, 2 шілде 2013 жыл.

“Протон” зымырандарының жуырдағы апаттары Қазақстан қоғамында жағымсыз реакцияға ұласқан. Байқоңыр ғарыш айлағынан ұша бере әуеде жарылған зымыран бөліктері құлаған далаға аса улы зымыран отыны – гептил төгіліп, экологияға біршама зиян келтірген болатын. Қазір Ресей “Протон” зымырандарының көмегімен ғарышқа қайтадан жүктерін жөнелтіп, спутниктерін орбитаға шығарып жатыр. Биылғы тамыздан бері Байқоңырдан сондай үш зымыран ұшырылды.

Ресейлік шенеуніктер “тақымдап келе жатқан SpaceX және өзге компаниялардың тегеурінін мойындайды, бірақ ел әлемдік нарықтағы орнын қалай сақтап қалғысы келетіні жайлы ештеңе хабарламайды”. Мақала авторлары Ресейдің ғарыш бағдарламасы тап болған проблемалар қатарында зымыран қозғалтқыштарын шығаратын Воронеж зауыты логистикасындағы іркілістер, “Ангара” жаңа зымыранын құрастырудағы қиындықтар, ресейлік “Союз” зымырандары монополиясына қатер төндіріп тұрған Dragon v2 SpaceX және Starliner Boeing компанияларының шапшаң дамуы, “Ғылым” модулін іске қосудағы және Восточный балама космодромын дамытудағы қиындықтарды атаған.

ВОСТОЧНЫЙ БАЛАМА БОЛА АЛА МА?

Columbian газеті әлгі мақаласында ғарыш бағдарламаларының көбін қаржыландыруды қысқартқанына қарамастан, “бұрынғы советтік көршісі Қазақстаннан Мәскеу жалға алған Байқоңыр ғарыш айлағына ықтимал балама ретінде Қиыр Шығыстағы жаңадан салынып жатқан Восточный космодромы құрылысына Ресей миллиардтаған доллар жұмсағанын” жазған. “Ресей зымырандарының көбін Байқоңырдан ұшыра беруге ниетті екенін ескергенде, жұрттың көбі жаңа нысанның мүмкіндіктеріне сенбейді” деп жазған Columbian.

Ресей президенті Владимир Путин (ортада) Қиыр Шығыста жаңадан салынып жатқан Восточный ғарыш айлағында. 2 қыркүйек 2014 жыл.

Бұған қоса, Восточный ғарыш айлағының құрылысы жұмысшылардың жалақысын кешіктіру және қаржы жымқырды деп айыпталған шенеуніктерді қамау сияқты көптеген жанжалға ұласқан болатын. “Союз” зымырандарын ұшыруға арналған алаң 2016 жылы ашылған, бірақ салмағы ауыр “Ангара” зымырандары 2021 жылдың аяғында ғана ұша бастайтын тәрізді.

Ал қазақстандық Tengrinews сайты “Назарбаев Байқоңырдың экологиялық қауіпсіздігі мәселесін көтерді” деген мақаласында жуырда “Байқоңыр” кешеніне барған Қазақстан президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың Қазақстан мен Ресей арасында бекітілген “Байқоңыр” кешенін пайдаланудағы ынтымақтастықты ары қарай дамыту концепциясын, “Бәйтерек” бірлескен жобасын іске асыру барысымен танысқаны жайлы жазылған. Сапар кезінде Назарбаев аймақтағы экологиялық қауіпсіздік мәселесін де қозғаған.

ӨЗБЕКСТАН ҮНДІСТАНҒА УРАН САТҚЫСЫ КЕЛЕДІ

India Times тобына кіретін үндістандық Economic Times газеті “Өзбекстан уран сатып, Үндістанмен қатынасын күшейтуді көздейді” деген мақаласында Өзбекстанның Үндістанмен стратегиялық әріптестігін кеңейту жоспарлары, мысалы, Үндістанға уран сату жоспары жайлы жазған. “Үндістан өткен ғасырдың аяғынан бері уранды Өзбекстанның көршісі Қазақстан сатып алып отыр. Енді Ташкент уран тәрізді бағалы тауарды экспорттауды жоспарлау арқылы стратегиялық әріптес елдер тізімін кеңейткісі келетін білдірді” деп жазады Economic Times.

Қазақстан – әлемдегі ең ірі уран өндіруші ел, ал Өзбекстан қазір жетінші орында.

“Үндістан көптен бері уранды Өзбекстаннан импорттағысы келген. Бірақ Ташкенттің Үндістанға тауар тасымалдауына жол қатынасындағы қиындықтар кедергі болған. Үндістан үкіметінің жоғары лауазымды өкілінің айтуынша, [ШЫҰ елдерінің биыл маусымда өткен саммиті аясында Өзбекстан президенті Шавкат Мирзияев пен Үндістан премьер-министрі Нарендра Модидің] Астанадағы кездесуі Өзбекстан үкіметіне Үндістанға уран экспорттай бастауға мүмкіндік береді. Қазір Өзбекстан [уранды] Ресей, Қытай мен Жапонияға сатып отыр. Есеп бойынша, келісімге қол қойылғаннан кейін Үндістан Өзбекстаннан екі мың тоннадан артық көлемде уран импорттай алады” деп жазады Economic Times.

Economic Times басылымы “Үндістан мен Қытай – Орталық Азияның „Үлкен ойынындағы“ жаңа ойыншылар” деген өзге мақаласында Қытай мен Үндістанның Орталық Азия елдеріндегі ықпалын күшейтуге таласы туралы жазған. “Мұнай мен уранға бай Қазақстан – [Үндістанға] баяғыдан әріптес ел, ал Үндістанмен тарихи байланысы бар Өзбекстан Делидің аймақтағы тағы бір ірі әріптесіне айналып келеді. Өзбекстан үндістандық кәсіпорындар үшін арнайы жеңілдіктер қарастырып, аймақтар құруды, терроризмнен қорғану және оған тойтарыс беру саласында [транспорттық және коммуникациялық] желілер құру бастамалары арқылы Үндістанмен ынтымақтастығын кеңейтуді, бұл елдің аймақтағы және Ауғанстандағы ықпалын күшейту мүмкіндіктерін қарастыруды ұсынады” деп жазған Economic Times газеті.

Азат Еуропа / Азаттық радиосы

Ресей Қазақстанға Байқоңырдағы 11,6 мың гектар жерді мерзімінен бұрын қайтаратын болды

kerey.kz — Mon, 08 Feb 2016 16:49:09 +0000

Биыл Ресей 2050 жылға дейін жалға алған Байқоңырдың 11,6 мың гектар жерін Қазақстанға береді, территория Байқоңыр қаласына жақын маңда, – деп хабарлайды ресейлік “Известия” басылымы.

“Қазақстанға жалпы ауданы 11,6 мың гектар болатын төрт жер телімін беру туралы келісім өткен жылдың күзінде жасалған болатын. Біз бұл жерді пайдаланбаймыз. Кадастр жұмыстары аяқталды, бірінші жартыжылдықта жерді жалдан шығару жүзеге асырылады. Бұл жер телімдерін беру туралы бастаманы қазақстандық серіктестер көтерді – олар инфрақұрылымды дамытуды жоспарлап отыр, қонақүйлерді салатын шығар. “Астана ЭКСПО-2017″ көрмесіне дайындық аясында жүзеге асырылып жатқан шығар”, – деді “Жер бетіндегі ғарыштық инфрақұрылым нысандарын пайдалану орталығы” Федералдық мемлекеттік бірегей кәсіпорны” бас директоры Рано Джураева.

Ал Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму министрлігінің Аэроғарыш комитетінің өкілдері РФ жалынан шығарылған жер учаскелерінде инфрақұрылым нысандарын құру ғана емес, сонымен қатар, жаңа жұмыс орындарын ашу үшін өндіріс ұйымдастырудың да алға қойылғанын атап өтті.

Айта кетейік, бұл Байқоңыр жерінің Ресейдің жалынан Қазақстанның иелігіне мерзімінен бұрын өткен бірінші жағдайы.

tengrinews.kz

Байқоңырдың дамуына Астананың батылдығы қажет

kerey.kz — Tue, 02 Jun 2015 16:45:57 +0000

Сарапшылар әлемдегі ең ірі ғарыш айлағын халықаралық ғарыш орталығына айналдыру мәселесі Қазақстанның кешенді бірлесіп пайдалануға қатысты қадамдарына тәуелді екенін айтады. Бұл үшін Астана «талап қоя білуді үйренуі тиіс» дейді олар.

Ресейлік “Союз” зымыранын ұшыру алаңына апара жатыр. Байқоңыр, Қызылорда облысы. 25 мамыр 2015 жыл.

Маусымның 2-сі күні Байқоңыр ғарыш кешені 60 жылдығын атап өтеді. Адамзат баласы Жерден ғарышқа тұңғыш рет Қазақстанның осы ғарыш айлағынан ұшты. 60 жылда орбитаға түрлі мақсаттағы екі мыңға жуық зымыран ұшырылған.

ЖЫЛЫНА 115 МИЛЛИОН ДОЛЛАР

Байқоңырды 2050 жылға дейін жалдау келісім-шартына Қазақстан мен Ресей 1994 жылы қол қойған. Байқоңырды жалдау ақысы ретінде Мәскеу Астанаға жылына 115 миллион доллар төлейді. Ал ертеректе космодромды жалдау шарттарын қайта қарау мәселесі қозғалған. 2012 жылы «Қазғарыш» агенттігі басшысы Талғат Мұсабаев «Қазақстан мен Ресей Байқоңыр кешені объектілерінің бір бөлігін Ресейден алу мәселесін қарастырып жатыр» деп мәлімдеген.

Ресейлік “Союз” зымыраны ұшу алаңында тұр. Байқоңыр, 23 қыркүйек 2014 жыл.

Мұсабаевтың бұл мәлімдемесінен кейін Қазақстан сыртқы істер министрлігі (СІМ) ақпарат құралдары «Мұсабаевтың сөздерін бұрмалап жариялады» деген мәлімдеме жасаған. Қазақстан сыртқы істер министрі Ерлан Ыдырысов «Әлгі хабарламаларға қатысты комментарийлер Қазақстан Ресеймен ғарыш саласындағы ынтымақтастығын тоқтатады дегенге саяды. Бұл мүлде дұрыс емес» деген мәлімдеме таратты.

Министрдің айтуынша, «Қазғарыш» басшысы «Қазақстан Байқоңырды пайдалануға қатысуды қалайды, ғарышты игерудегі өз әлеуетін сапалы дамытуды көздейді» дегенді меңзеген. «Бірақ біздің ел бұл салада Ресеймен ынтымақтастығын үзгісі келмейді» дейді Ыдырысов.

Оқи отырыңыз: «Ресей кеткен соң Байқоңырдың жайы не болмақ?»

Әлгі комментарийлерден екі жылдан кейін «Қазғарыш» агенттігі басшысы Талғат Мұсабаев «Байқоңырда Ресейдің үнемі қалғанын» қалайтынын мәлімдеген.

«Қазғарыш» комитеті басшысы Талғат Мұсабаев. Мәскеу, 11 сәуір 2011 жыл.

2014 жылдың қаңтарында ресейлік «Известия» газетіне берген сұхбатында ол «Қазақстанда жағдайды дұрыс түсінетін бірде-бір адам Ресейдің Байқоңырдан кеткенін жөн көрмейді. Біз әріптес әрі одақтас елдерміз, ал мұндай деңгейде мемлекетаралық бірлескен стратегиялық жобалар болғаны жөн» деп мәлімдеген.

Мұсабаев ресейлік журналистке таяу арада Мәскеудің «Протон» зымырандарынан бас тарта алмайтынын түсінетінін айтқан. Ресей газеті «Жақсы, мейлі ұша берсін. Бірақ, құламай ұшсын!» деген сөзін келтірген.

Осы жайында: Қызылорда жұртын «гептилдің бұлты» дүрліктірді

2013 жылы шілдеің 2-сінде «Протон» зымыран тасығышы ұша бере апатқа ұшырап, Байқоңыр іргесіндегі территорияға құлағаннан кейін Қазақстанда гептил отынын пайдаланатын зымырандарды ұшыруға қарсы наразылық акциялары өтіп, бір топ белсенді «Антигептил» тобын құрған. Ресей экологиялық зиян үшін Қазақстан талап еткен 89 миллион долларға қатысты күмәнданып, өз сараптамасын жүргізетінін мәлімдеген.

2014 жылы Талғат Мұсабаев «Известия» газетіне берген сұхбатында Қазақстан ғарыш саласында Ресеймен ынтымақтастығын әлі де жалғастыра беретінін айтқан. Бірақ Астана мен Мәскеудің ғарыш саласындағы бірлескен жобасы – 1994 жылы Байқоңырда салынады деген «Бәйтерек» зымыран кешені әлі іске қосылған жоқ. Биыл жыл басында парламентте Қазақстан инвестиция және даму министрлігіне қарасты аэроғарыш комитеті төрағасы Талғат Мұсабаев «жобаны іске қосу созылып кетті, кешен әлі салынған жоқ, ал несиені қайтаратын мезгіл жетті» деп мәлімдеген. Мұсабаевтың айтуынша, Қазақстан бұл жобаға қазірдің өзінде 80 миллион доллар жұмсаған.

Ақша далаға кеткен жоқ, кейін кешеннің жұмысын жүргізу кезінде пайдалануға болатын техникалық жоба мен өзге де техникалық құжаттарды құрастыруға жұмсалды, – деп мәлімдейді Талғат Мұсабаев.

«ДҰРЫС ҰЙЫМДАСТЫРЫП, «ДҰРЫС ІСТЕУ КЕРЕК»

«Табиғат» экологиялық одағы президенті Мэлс Елеусізов Байқоңыр айлағына қатысты проблема бар, бірақ оның құндылығы келтіріп жатқан зиянынан әлдеқайда жоғары деп санайды.

– Миллиондаған адам ғарыштың арқасында ұялы байланысты пайдаланып, ауа-райына болжам жасау сияқты талай нәрсенің игілігін көріп отыр. Егер оны дұрыстап пайдалансақ, көп ұтар едік, – дейді эколог.

«Табиғат» экологиялық одағының жетекшісі Мэлс Елеусізов.

Ол өзге елдер сияқты ғарышты игеру саласына қатысуға болады, бірақ ғылымға деген көзқарас түзелмейінше, іс алға баспайды деген пікір айтады. Ол кезінде Қазақстанда ғарыштық зерттеу институты, бақылау орталықтары болғанын еске алды.

– Тиімді пайдалануға болатын өзге объектілер сияқты оларды да құртып жіберді. Ал экологияға әлгі «Протондар» да, оны ұшыруға пайдаланылатын гептил отыны да зиянын тигізіп жатыр. Әлгі зымыранды баяғыда ауыстыру керек еді. Енді ғана ойлана бастады. Жақсы зымыран болғанымен, жиі құлайтын болды. Оның орнына оттегі-сутегімен ұшатын зымырандарды пайдаланса болады. Алайда біздікілер ештеңені талап ете алмайды! Еліміз әрі қарай дамысын десек, ғарыш саласынан бас тартпау керек. Бірақ, біз қазір тіпті ғарыш айлағын жалға беруді дұрыс ұйымдастыра алмай отырмыз, – дейді Мэлс Елеусізов.

Қазақстан патриоттар партиясы төрағасы Ғани Қасымов Байқоңырдағы «Қазақстан үлесі ұлғаюы тиіс» деп санайды.

Қазақстанның билікшіл «Патриоттар партиясы» жетекшісі Ғани Қасымов.

– Құдай қолдап, қолымызда қалған бүкіл ғылыми-техникалық базадан айырылып қалмау керек. Отандық ғарыш саласын дамыту қажет. Ерте ме, кеш пе, ресейліктер бәрібір кетеді. Бұл – өте үлкен шаруашылық. Қызбалықпен «қымбатқа түсетін космодром қажет емес» деп санайтындар бар, бірақ бұл – дұрыс емес. Байқоңырды халықаралық ғарыш орталығына айналдыруға шамамыз жетеді. Үлестік негізде Үндістан, Канада, Оңтүстік-Шығыс Азия, Латын Америкасы елдерін тартсақ болады ғой. Дұрыс ұйымдастыра білсек, қолдан келетін іс, – дейді Ғани Қасымов.

Байқоңыр 1950 жылы СССР-дың алғашқы құрлықаралық балллистикалық Р-7 зымыранын сынақтан өткізетін полигон ретінде салынған. Совет одағы қорғаныс министрлігі полигонын ашу туралы жарлыққа қол қойылған 1955 жылдың 2 маусымы қала мен ғарыш айлағының ресми түрде құрылған күні саналады. 1950 жылдары СССР территориясында полигонды орналастыратын бірнеше нұсқа қарастырылған. Ақыры сол жылдары құрастырылған зымырандардың «техникалық талаптарына сай» келетін аймақ ретінде таңдау Қызылорда облысына түскен. Байқоңыр ғарыш айлағын салу үшін Қазақстан 6700 шаршы километр шаруашылық жер бөлген.

Алтай САНДЫБАЕВ

Азат Еуропа / Азаттық радиосы