Kerey.kz/Керей.кз » Қытай

Қытай коронавирусты шынымен жеңді ме?

kerey.kz — Tue, 24 Mar 2020 05:36:49 +0000

Энди ХЕЙЛ

Бейжің метросына жүрген тұрғындар. 10 наурыз 2020 жыл.

Қытайда коронавирусқа қарсы үш айға созылған күрестің алғашқы нәтижесі наурыздың 18-і күні байқалды. Осы күні елдің ішінде вирус жұқтырған адам тіркелмеді. Қытайдың вирусты тоқтату үшін жасаған шаралары шынымен тиімді болды ма?

«Айдаһардың бақылауы» немесе «Мао стиліндегі әлеуметтік бақылау». Қытай шенеуніктері елдің орталық бөлігінде енгізген, коронавирустың тарауын тоқтату үшін жасаған шаралары халық арасында осындай атауға ие болды.

Қытай билігі коронавирус пен оның салдарынан туындайтын COVID-19 ауруының қаупін түсінген бойда жүздеген миллион адамды карантинге жауып, бақылауға алды.

Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы мен Қытай эпидемиологтары миссиясының дерегінше, елде «ауруды тоқтату үшін бұрын-соңды болмаған ең қатал әрі жедел шаралар жүзеге асқан».

Мұндай шараларды жүзеге асыру Қытай сияқты авторитарлы елде ғана мүмкін болса керек. Осы аптада жарияланған деректерге қарағанда, қатаң шаралар нәтиже бергенге ұқсайды.

Наурыздың 18-і күні бұрын белгісіз болып келген вирусқа қарсы Қытай билігінің үш айға созылған күресі алғашқы нәтижесін берді. Ресми Пекин ел ішінде коронавирустың жаңа фактілері тіркелмегенін, ал инфекция жұқтырған ондаған науқас шетелден келгенін хабарлады. Ал Қытайда коронавирусты тоқтату шаралары нәтиже бере бастаған тұста Италияда қаза тапқандар бес мыңнан адамнан асып кетті. Бұл Қытайдағы вирус құрбандарының санынан (3270 адам) әлдеқайда көп. Басқа елдердің билігі жағдайдың қауіптілігін ескеріп, пандемияға байланысты бақылау шараларын күшейтті.

Басқа алты мемлекет — Италия, Испания, Германия, АҚШ, Иран мен Францияда —COVID-19 дертіне шалдыққандар саны Қытайдың көрсеткішін басып озған. Наурыздың 23-індегі дерек бойынша, Қытайда коронавирус жұқтырған 72 700 адам дертінен айыққан, алты жарым мың адам әлі де емделіп жатыр.

Қытайдағы бұл деректер әлем халқына үміт сыйлайды.

ПАНДЕМИЯНЫҢ ЕКІНШІ ТОЛҚЫНЫ БОЛА МА?

1,4 миллиард халқы бар Қытайда коронавирусқа қарсы күрестің нәтиже бере бастағанын қуана хабарлап жатқанына қарамастан, сарапшылар келесі жылы жаппай карантин тағы бірнеше рет қайталануы мүмкін деп ескертеді.

Сарапшылардың пікірінше, Қытай мен басқа мемлекеттерде қазіргі жағдай басылған соң, вирустың екінші толқыны басталуы мүмкін. Наурыздың 23-і күнгі дерек бойынша, әлемде 335 мың адам коронавирус жұқтырып, 14 700 азамат инфекция салдарынан көз жұмған.

Азияға вирус қайта келу қаупі өршіп, әлемде вирус жұқтырғандар саны күрт өскен тұста «Қытай желтоқсанның басында тарай бастаған вирус жайлы ақпаратты әлемнен және ғалымдардан жасырды, ауру туралы айтқандарды жазалады» деген сын екінші кезекке сырғыды. Ал Пекин мұндай сынға қарамастан әлем елдеріне қытайлық сарапшылар жинаған деректерді ұсынып, медициналық маска мен өзге де құралдар тиелген ұшақтарын көмекке жіберіп жатыр.

Дерт шырқау шегіне жетерден бір ай бұрын Қытайдағы танымал тұлғалар вирустың өршуіне кінәлілерді іздеу мәселесін жасыру үшін Пекиннің АҚШ, Еуропа және басқа елдерге көмек беріп жатқаны жайлы айтып, жұрт назарын басқа жаққа аударуға тырысты.

Америкалық Politico саяси журналы мұны «Пекиннің нашар дайындалған пиар-науқаны» деп атады.

АҚШ-та коронавирусты «Қытай вирусы» деп атауға байланысты дау туды. Бірқатар шенеунік, әсіресе АҚШ президенті Дональд Трамп әкімшілігінің өкілдері коронавирусты «Ухань вирусы» деп атап жүр. Наурыздың 17-сі күні АҚШ-тың мемлекеттік хатшысы Майк Помпео журналистерге берген сұхбатында коронавирусты бірнеше рет «Ухань вирусы» деп, «[Қытай шенеуніктері] жүргізіп отырған жалған ақпарат науқаны – жауапкершілікті басқаның мойнына жүктеу амалы» деді.

«Ухань вирусы туралы бірінші болып Қытай үкіметі естігенін білеміз. Бұл оларға бар жауапкершілікті жүктейді. Қытай үкіметі вирусқа назар аударып, «Бізде мәселе туды, бұл бұрын болмаған жағдай және вирус айтарлықтай қауіпті» деп дабыл қағуы керек еді. Әлем Қытайдың ішінде болған қауіп туралы өте кеш естіді» деді Пампео.

ЖАҢА ЖӘНЕ БЕЙТАНЫС ЖАУ

Генетикалық сараптамаға сәйкес, жаңа коронавирус жануардан адамға қараша айының үшінші аптасында жұққан. Инфекция жұқтырудың алғашқы фактілері Хубэй провинциясының халық тығыз орналасқан Ухань қаласында тіркелген.

Әзірге коронавирусқа қарсы екпе жоқ. Қазір дәрігерлер COVID-19 дертін қосалқы терапиямен емдеп, қолда бар препараттарды қолданып жатыр. Көп сарапшы «коронавирусқа қарсы вакцинаны жаппай қолданысқа енгізу үшін бір жылдан 18 айға дейін уақыт керек» деп есептейді.

Қаңтар айының соңында әлем елдері ғаламдық қауіпті бағалауға тырысып жатқанда Қытайдың вирустың таралуы туралы ақпаратты жасыруы басты назарға ілінді.

Ақпанның 3-і күні вирустан қаза тапқандар саны 400-ге жетіп, инфекция жұқтырған адамдардың қатары күрт өскенде, Қытайдың билеуші Коммунистік партиясы коронавирустың таралуы «басқару жүйесіне үлкен сынақ» болатынын мойындады.

Осы аптада Компартия коронавирустың қаупі туралы ескертуге тырысқан дәрігерге қатаң шара қолданған ресми тұлғаларды ашық сынады. Полицейлер кешірім сұрады. Қаңтар айының басында офтальмолог Ли Вэньлян инфекция жұқтырып, бір айдан кейін COVID-19 дертінен көз жұмған. Ол тез тарала бастаған ауруға дереу көңіл бөлу керек деп дабыл қаққан. Бірақ оны полиция жалған ақпарат таратты деп айыптаған еді.

Ақпан айының басында Қытайда ауру тез тарап, бірнеше елде вирус жұқтырған азаматтар тіркелген кезде, ондаған миллион қытай CCTV мемлекеттік арнасының эфирінен 10 күн ішінде COVID-19 жұқтырған науқастарға арналған 2600 орындық аурухананың қалай салынғанын тамашалады.

Уханьдағы аурухана құрылысына басқа мемлекеттердің азаматтары да куә болды. Жапониялық Nikkei Asian Review басылымы қытайлық көрермендер құрылыста пайдалған крандарға Little Yellow және Little Blue деген атау бергенін жазды. Шын мәнінде бұл жағдай алда қиын күндер келе жатқанын, баяу қимылдауға болмайтынын анық көрсеткен еді.

КАРАНТИН ЖӘНЕ АДАМ ҚҰҚЫҒЫ

Қытай вирустың таралуын қатал карантин, «big data» мен жасанды интеллектің құрылғыларының көмегімен тоқтатты деуге болады.

Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының директоры Тедрос Адханом Гебрейесус Қытайға қаңтар айында жолдаған хатында вирусқа қарсы шаралар «Қытай халқына әлеуметтік және экономикалық тұрғыдан әсер етіп жатыр» деп жазды.

New York Times басылымының есебінше, әлеуметтік оқшаулау кезінде 760 миллион қытайлық үйде отыруға мәжбүр болған.

Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының дерегінше, жасанды интеллект көмегімен адамның түр-тұлғасын ажырату технологиялары және «big data” құралдары науқастармен байланысқа түскендерді анықтау және халықтың ерекше назар аударуды қажет ететін топтарын бақылау мақсатында қолданылған.

Қаңырап қалған Ухань қаласы. 10 наурыз 2020 жыл.

Халықаралық Human Rights Watch (HRW) құқық қорғау ұйымы қытайлық оқшаулау әдісінің қатаңдығын, азаматтарды жөн-жосықсыз ұстау шарасын сынады. Ұйым қытайлық қатаң шаралардан зардап шеккендердің тізімін жариялады. Тізімде туыстары карантинге жатқызылғаннан кейін күтімсіз қалып, көз жұмған мүгедек бала да бар.

HRW қаңтардың 30-ы күні жариялаған «Қытай: коронавирус кезінде адам құқықтарын сақтау» деп аталатын баяндамасында Пекинді оқшаулау шарасы кезінде шектен шықпауға шақырды. Көп ұзамай Қытайдағы бақылау кезінде адамның түр-тұлғасын ажырату технологиялары қолданылғаны туралы ақпарат тарады.

Катарлық Al-Jazeera арнасы туған жері Сычуаньға барған Хубэйдегі қонай үй мейрамханасын басқаратын азаматқа кешкісін полиция келіп, екі апта карантинде отыруды тапсырғанын хабарлады. Ол көкөніс алуға шыққанда ізінше полиция келген. Соған қарағанда, полиция тәртіп бұзған адамды анықтау үшін бейнебақылау камерасы мен адамның түр-тұлғасын ажырату жүйесін пайдаланғанға ұқсайды.

Франция, Чехия, Италия сынды елдердің билігі азаматтардың қауіпсіздігі үшін мониторинг жүргізу мен бақылаудың қатаң формасын пайдаланбай мәселені шешуге тырысып жатыр.

Наурыздың 19-ы күні ақпарат алмасу мақсатында Солтүстік Италияға барған Қызыл кресттің Қытайдағы бөлімінің ресми өкілі Сунь Шуопен Уханьда жүргізілген күштеп оқшаулау саясатының арқасында бір айдан кейін қалада инфекциялық ауруға шалдыққандар саны қысқарғанын айтып мақтанды.

— COVID-19 дертінен көп зардап шеккен Миланда қабылданған шаралар өте әлсіз, — деді ол.

«Қытайдың вирусқа қарсы реакциясын Батыс мемлекеттерінде қолданыла ма?» деген сауал туындағанда, азаматтардың жеке бостандығы қорғалған қоғамда мұндай шараларды жүзеге асыру қиын деген пікір айтылды. Гонконг университетінің инфекциялық аурулар бойынша сарапшысы Бен Коуллинг Time журналына берген сұхбатында «Адамдардың өмірін сақтау мен олардың күнделікті құқығын қорғаудың арасында тепе-теңдік болуы керек» деді.

Сыншылардың бір бөлігі Қытай шенеуніктерінің қатаң оқшаулау шарасы кезінде халық пікірін ескермегенін, биліктің инфекцияның жануардан адамға жұққанын жасырып, вирустың таралуы туралы шынайы деректі азайтып көрсетуге тырысқанын, қоғамды коронавирус қаупі туралы ашып айтпағанын сынады.

Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы «Қытайда COVID-19 жұқтыру фактілерін азайтуға болады» деген қорытындыға келген. Кейінгі күндерде жарияланған статистика да осыны растайды. Бірақ қазір пандемияға қарсы күрес жалғасып жатқан Қытай мен әлемді «Жағдай қазіргі қалпында қала ма?» деген сұрақ мазалайды.

Өткен аптада вирус алғаш шыққан Хубэй провинциясындағы қатаң карантин жартылай тоқтатылды. Аймақта жүріп-тұруға салынған тыйымның күші жойылды. Халық көшеге шыға бастады. Осы тұста Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы Қытайды коронавирусының қайта таралуына жол бермеуге шақырды.

Бұдан бөлек, Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы әр елдің билігіне «COVID-19 фактілерін мойындап, вируспен күресті бірден күшейту керек» деп ескертті.

Ал 2017 жылы шыққан «Өлім қаупін туғызған жау: бактерияларға қарсы соғыс» кітабының авторы Майкл Остерхольм өткен аптада коронавируспен күресті «желді тоқтатуға талпыныс» деп атады.

— Жұрт әлеуметтік оқшаулануды доғарып, апталап үйде отырғаннан кейін жұмысқа шыққанда, ұшақ, поезд, метро, автобусқа қайта отыра бастағанда, халық көп шоғырланған жерлерге барғанда Қытайдың өзіне де [коронавирус] қайта орала ма деп қауіптенеміз, – деді ол.

Азаттық радиосы/Азат Еуропа сайтының тілшісі Энди Хэйлдің мақаласы ағылшын тілінен ықшамдалып аударылды.

Азаттық радиосы/Азат Еуропа сайты

Орыс тілінің позициясы әлсіреп, Қытайдың ықпалы күшейді

kerey.kz — Sat, 22 Apr 2017 17:40:52 +0000

Анна КЛЕВЦОВА

Ресей президенті Владимир Путин мен Қытай президенті Си Цзиньпин салтанатты қабылдау кезінде. Пекин, 3 қыркүйек 2015 жыл.

Батыс баспасөзі орыс тілінің постсоветтік елдердегі позициясы, Ресейде Яндекстің Google-ден озғаны және Солтүстік Корея төңірегіндегі дағдарыс тұсында Қытайдың Азиядағы ықпалы жайлы комментарийлер жариялаған.

БҰРЫНҒЫ ОДАҚТАС РЕСПУБЛИКАЛАР

Балтық елдерінде шығатын Baltic Times газетіндегі «Орыс тілі бүкіл әлем бойынша позициясынан айырыла бастады» деген мақалада британдық Retirementgenius сайтына сілтеме жасап, кейінгі 20 жыл ішінде «өзге тілдерге қарағанда орыс тілі базасын бәрінен көп жоғалтқанын» жазған. Бұл жаңадан тәуелсіздік алған елдер «өзінің лингвистикалық тәуелсіздігін қамтамасыз етуге» тырысып жатқан тұста болып жатыр. Мысалы, Euromonitor International зерттеу тобына сілтеме жасап, 2016 жылы үйінде орыс тілінде сөйлесетінін жұрттың 20,7 пайызы ғана айтқан Қазақстанда орыс тілін пайдалану деңгейі бәрінен шапшаң төмендегені, ал 1994 жылы бұл көрсеткіш 33,7 пайыз болғаны айтылған. Украинада да осындай жағдай байқалады – ол елде 1994 жылғы 33,9 пайыздан 2016 жылы 24,4 пайызға дейін кеміген. Орыс тілінде сөйлейтіндер Әзербайжан, Литва, Түркіменстан және Өзбекстанда да азайған. 2016 жылы Грузияда бұл көрсеткіш 6,4 пайыздан 1,1 пайызға дейін кеміген.

Мәскеуде орналасқан Macro-Advisory консалтинг фирмасының жетекші серіктесі Крис Уифердің пікірінше, «орыс тілін [қолданудың] азаюы мен қазақ, латыш және украин сияқты жергілікті тілдерді қолдану аясының ұлғаюына СССР ыдырағаннан кейін еркіндік алған саяси күштер түрткі болған. Кей елдер орыс тілінен Батыс елдерімен және Азиямен саяси альянс құру және инвестиция тарту стратегиясы кезінде сырт айналды» деп жазады Baltic Times.

Жуырда Қазақстан президенті Нұрсұлтан Назарбаев қазақ әліпбиінің бірыңғай латын стандартын биылғы жылдың аяғына дейін құрастыру жайлы тапсырма берген болатын. Латын әліпбиіне толық көшуді 2025 жылға қарай аяқтау жоспарланған. Оның айтуынша, 1940 жылдан кейін елде кириллица «саяси» себеппен пайдаланылған. Бақылаушылар Назарбаев Қазақстандағы орыс тілінің әлі де мықты позициясын осылай әлсіретуге тырысып отыр деп санайды. Өзгелердің пікірінше, Назарбаев латын әліпбиіне көшу арқылы елде ұлғайып келе жатқан экономикалық, әлеуметтік және саяси проблемалардан халық назарын аударуға тырысып отыр, латынды енгізу әрекеті қазақ тілін пайдалануға жайсыз әсер етуі мүмкін.

GOOGLE МЕН ЯНДЕКСТІҢ ТАРТЫСЫ

Ұлыбританияның Guardian газеті Google мен Яндекс іздеу жүйелерінің бәсекелестік тартысы туралы жазған. «Орыстардың Google-і» деп жиі аталатын Яндекс Ресейдің федералдық монополияға қарсы қызметіне (ФАС) Android жүйесін пайдаланатын ұялы телефондарға ресейлік іздеу жүйесі мен өзге қосымшаларды орнатуды шектеуге қарсы шағым түсірген. ФАС-тың шешімінде заң талабын бұзу және нарықтағы үстемдігін теріс пайдалану фактілері анықталып, 2016 жылғы тамызда Google компаниясына 438 миллион рубль айыппұл салынды деп жазылған.

Осы аптада екі ірі жүйе Ресейдің арбитраж соты мақұлдаған коммерциялық мәмілеге келді. Оған сәйкес, Google 438 миллион рубль айыппұл төлеп, Android жүйесін пайдаланатын ресейліктерге іздеу жүйесін таңдау еркін беретін болып келісті.

«2016 жылғы сәуірде Еуропалық комиссия Google компаниясын Android жүйесіндегі үстемдігін асыра пайдаланады деп айыптап, бұл әрекеті үшін 5,9 миллиард фунт стерлингке дейін, яғни оның ғаламдық кірісінің 10 пайызына дейінгі айыппұл салуға ұласуы мүмкін деп ескерткен. Google әлгі айыптауды жоққа шығарған, бірақ ресейлік ФАС келісімі Google-дің ЕО-пен шайқасында домино ойыны әсерін туғызуы мүмкін» деп жазады Guardian.

СОЛТҮСТІК КОРЕЯДАҒЫ ДАҒДАРЫС ЖӘНЕ ҚЫТАЙ

Корей түбегіндегі жағдай шиеленіскен тұста Батыстың бірнеше басылымы Қытайдың аймақтағы ықпалын талдаған. АҚШ-тың мемлекеттік хатшысы Рекс Тиллерсон ядролық бағдарламаға қатысты келіссөз жүргізуге қайта көндіру үшін Солтүстік Корея билігіне қысым жасау тәсілдерін табу қажет деп мәлімдегеннен кейін Солтүстік Корея «алдын ала жойқын соққы береміз» деп АҚШ-қа тағы сес көрсетті. Бұған қоса, Солтүстік Кореямен шекарасына Ресей ауыр әскери техникасын шоғырландырып жатқаны жайлы ақпарат тарады, бірақ Ресей қорғаныс министрлігі әлгі маневрін «жоспарлы» жаттығу деп атайды.

Америкалық New York Times газетіндегі «Пекиннің Солтүстік Кореядағы саясатын күмәнді орыннан – Қытайда отырып сынау» деген мақалада Корей соғысын зерттеген қытайлық тарихшы Шен Зихуаның «Қытай екіге бөлінген Корей түбегінде ұстанатын саясатын әбден бүлдірді» деген сөзіне қатысты комментарий берген.

Қытай ақпанда Солтүстік Кореядан көмір импорттауды уақытша тоқтатып, оны ірі кіріс көзінен айырғаны жайлы хабар тараған. Бірақ Қытай сауда-саттықты мүлде тоқтатуға келіспей отыр, ал Пхеньян, Сеул және Вашингтонмен бұл мәселеге қатысты таластың беті барған сайын өктем болып барады. «Тараптардың бәрімен дос болу әрекеті қауіпті болып шықты» деп жазады New York Times.

Ұлыбританияның Economist журналындағы «Қытайдың азиялық көршілері ұлы державамен бәскелестікте қалай тірішілік етіп отыр?» деген мақалада Оңтүстік-Шығыс Азиядағы Қытайдың ықпалын талдаған. Бұл мақалада да «бұл елдер бәрімен достасуға шебер, бірақ бұл барған сайын қиындап барады» деген тұжырым жасайды.

«Қытайдан тысқары Солтүстік Кореядан өзге азиялық елдердің бәрі аймақта АҚШ-тың ықпалы болғанын құптайды әрі оның жалғаса бергенін қалайды. Сингапур елшісінің сөзінше, аймақ елдері «таңдағысы келмейді, өйткені бұл маневр жасауға көбірек орын береді» […] Бірақ олардың үміт етуі барған сайын қиындап барады. Елшінің айтуынша, Қытай Азияның екіге жарылуы, яғни қауіпсіздікті қамтамасыз ету үшін Америкаға, ал әл-ауқатын жақсарту үшін Қытайға сүйену саясаты енді жалғаса алмайды деген талап қойып отыр» деп жазады Economist.

Қазақстан көрші Қытайды экономикалық әрі саяси ірі серіктес ел деп санайды. Екі ел арасында ондаған миллиард доллардың экономикалық ынтымақтастық келісімі бекітілген. Азат Еуропа / Азаттық радиосы

Қытай ОА қауіпсіздігіне көбірек көңіл бөле бастады

kerey.kz — Sat, 01 Apr 2017 04:24:03 +0000

ИМ террорлық ұйымы жариялаған содырлар (ұйғырлар екені айтылған) жаттығуы видеосынан алынған скриншот.

Пекин жақын арада Орталық Азия мемлекеттерімен қауіпсіздік саласында тығыз ынтымақтаса бастайтын сияқты.

«Ислам мемлекеті» (ИМ) террорлық ұйымы жақында Таяу Шығыстағы бір жерде жаттығып жүрген ұйғырлардың видеосын таратты. Видеодағы ұйғыр жігіті Қытайға қоқан-лоқы жасаған.

Экстремистік топтың құрамында соғысып жүрген ұйғырлар бұдан бұрын да Қытайды қорқытқан мәлімдемелер жасаған, дегенмен бұл жолғы видео Қытай үкіметінің назарын аударғаны анық.

ОА ЕЛДЕРІ МЕН ҚЫТАЙ

Қытай төрағасы Си Цзиньпин наурыздың 10-ында Шыңжаңды қорғау үшін «Ұлы темір қорған» тұрғызуға шақырды.

Шыңжаңның батысында, «темір қорғанның» ар жағында Орталық Азия (ОА) орналасқан.

Ресейдің Тәжікстандағы әскери базасы.

Қытай мен Ресейдің ОА елдерімен қарым-қатынасын қарапайым тілмен сипаттасақ, аймақ елдеріне соңғы жылдардың өзінде-ақ миллиардтаған доллар ақша жұмсап, инвестиция салып, қарыз берген Қытай – банкир болса, Қырғызстан мен Тәжікстанда әскери базалары бар, бұрынғы бес совет республикасының бәріне қару-жарақ сатушы негізгі ел – Ресей аймақта полицей рөлін атқарады.

Бірақ олардың бірін-бірі қайталайтын тұстары да жетерлік.

20 жылдан бері Қытай да ОА елдеріне әскери көмек көрсетіп келеді.

1999 жылдың қарашасында Қытай Қырғызстан армиясына киім берген. 2002 жылы Қазақстанға үш миллион доллардың құрал-жабдығын сыйға тартқан. Сонау 2003 жылдан бері Қытай Тәжікстанның қарулы күштерін киім-кешекпен, көлікпен және әскери құралдармен қамтамасыз етіп келеді.

Былтырғы наурыздың 30-ы күні Түркіменстанның мемлекеттік телеарнасы елдегі қару-жарақтың көбейгенінің дәлелі ретінде Қытайда жасалған әуе қорғаныс жүйесінің видеосын көрсетті. Кейбір ақпараттар бойынша Өзбекстан да Қытайдан осындай қорғаныс жүйесін және әскери дрондар сатып алған.

Қытай Шанхай ынтымақтастық ұйымының мүшесі ретінде Қазақстан, Қырғызстан және Тәжікстанмен террорға қарсы бірлескен әскери жаттығуларға қатысып тұрады (Өзбекстан әдетте мұндай жаттығуларға әскер жібермейді).

Мұнымен қоса, Қытай ОА мемлекеттерімен екіжақты жаттығулар да өткізеді. Алғашқы жаттығу 2002 жылғы қазанда қырғыз сарбаздарымен өткізілген. Соңғы рет 2016 жылдың қазан айында қытайлар Тәжікстанның Ауғанстанмен шекарасында тәжік әскерін жаттықтырды. Олар тек жаттығып қана қоймай, тәжік-ауған шекарасында, Қытай шекарасынан 200 километрдей қашықтықта есірткі саудасына қарсы операциялар да өткізді.

Ауған шекарасындағы тәжік солдаттары. 7 наурыз 2016 жыл.

Тәжікстан, Ауғанстан мен Қытайдың шекаралары Вахан сайындағы үстіртте түйіседі. Кейбір ақпараттарға қарағанда, Вахан сайының ауған жақ бөлігінде Қытайдың әскері не полиция күштері жүрген.

Пекин жағы Ауғанстан мен Қытай полициясының «террормен күресу үшін шекарада құқық қорғау операцияларын жүзеге асырғанын» мойындағанымен, бұған әскерилердің араласқанын жоққа шығарды.

Жақында шыққан тағы бір жаңалық – Қытай «Шекара қызметі тобымен» (Frontier Services Group) келісімге келіп, оның қызметін пайдалана бастаған. Қытайдың Global Times газетіне берген сұхбатында осы ұйымның төрағасы Эрик Принс «Бір белдеу, бір жол» жобасының солтүстік-батыс және оңтүстік-шығыс тұстарында қауіпсіздікті қамтамасыз ету және операциялық шараларды жүзеге асыруда Қытайға көмектесетіндерін айтқан.

ҰЙҒЫРЛАРҒА ҚЫСЫМ

Принс – Blackwater атты (қазір ол Academi деп аталады) жекеменшік қауіпсіздік компаниясының негізін қалаған адам. Бұл компания 2003 жылғы Иракқа қарсы әскери операцияға қатысқан. Global Times басылымына берген сұхбатында ол өздерінің солтүстік-батыс дәлізі үшін Шыңжаңда операциялық базасын орналастыратындарын айтқан. «Солтүстік-батыс дәлізіне Қазақстан, Өзбекстан, Пәкістан және Ауғанстан кіреді» дейді ол.

Үрімжі қаласындағы Қытай солдаттары. (Көрнекі сурет)

Мұның бәрі ИМ террорлық тобындағы ұйғырлардың видеосы жарияланғанға дейін болған. Видео шыққалы Қытай басшылығы Шыңжаңдағы ұйғырларға қысымды күшейте түскен. Наурызда Қытайдың күш-қуатын көрсету үшін Шыңжаңның ірі қалаларында үлкен әскери парадтар өтті.

Бірнеше жылдан бері ұйғыр әйелдерінің бурка киюіне, ерлердің сақал қоюына тыйым салынған. Ал ұйғырлардың Қытай билігіне наразылығы көбіне ұлттық болмысты сақтау мәселесіне қатысты. Олардың көбі Қытай саясаты ұйғырдың ұлттық мәдениетін жойып жібереді деп алаңдайды.

Қытай үкіметінің өзі де ұйғырлар наразылығын Исламмен байланыстырғысы келмейді. Пекин Шыңжаңдағы қарсылықтарды «сепаратистік әрекет» деп сипаттауға бейіл. Алайда олар ұйғырлардың діни салттарын шектеуге көбірек көңіл бөліп келеді.

Бұл бізді қайтадан ОА-ға алып келеді. Пекиндегі саясаткерлердің айтуынша, экстремистер өз идеяларын Шыңжаңға тарату үшін алдымен Орталық Азияға табан тірейді.

Пекин Ресейдің ОА қауіпсіздігінің басты кепілі болып қала беретін позициясымен келіседі, бірақ жоғарыда айтқанымыздай, Қытай басшылығы ОА үкіметтеріне әскери көмек беруден бас тартпақ емес.

Қытай ОА-ның қауіпсіздігін қамтамасыз етуде Ресейдің орнын баспағанымен, АҚШ-тың орнын алмастыруы әбден мүмкін. Америка ОА елдеріне жол талғамайтын техникалар, Өзбекстанға минадан қорғайтын көліктер беріп, көмектесіп келеді.

Қытай да осындай техниканы бере алады, оның үстіне енді Пекинмен мұндай көліктер мен құрал-жабдықтарды алу жөніндегі келіссөздер жылдам жүруі мүмкін. Қытай экстремистерге тосқауыл қою үшін ОА елдеріне көмек беретін кез келген мүмкіндікті қалт жібермейтіні анық. Соның арқасында экстремистер Қытай шекарасынан аулақ жүреді.

АҚШ беріп жатқан техниканың барлығы дерлік тегін келетіндіктен, ОА үкіметтері мұндай көмектен бас тартпайды. Дегенмен бұдан былай аймақта Қытайда жасалған көліктер, құрал-жабдықтар бұрынғыдан көбейе бастаса, оған еш таң қалуға болмас.

Брюс Панниердің блогы ағылшын тілінен аударылды.
Мұхтар ЕКЕЙ Азаттық радиосы

Қытай биыл әскери бюджетін жеті пайызға ұлғайтпақ

kerey.kz — Sat, 04 Mar 2017 10:08:20 +0000

Қытайдың жоғарғы заң шығару органы ресми өкілі биылғы жылы елдің қорғаныс саласы бюджеті 7 пайызға ұлғайтылатыны туралы мәлімдеген. Армияға жұмсалатын қаржы 150 миллиард долларға жуық сомаға көбейтіліп, оның көлемі АҚШ әскери бюджетінің ширек бөлігіне жеткізілмек.

Қытай билігі өкілдері әскери бюджет көлемі мемлекеттік қауіпсіздік қажеттігіне қарай есептеліп белгіленеді және оған өзге елдермен тайталас немесе сыртқы қатерлер ықпал етпейді дейді.

Қытайдың қорғаныс бюджеті көлемі жағынан әлемде АҚШ-тан кейін екінші орында тұр. Қытай армиясы саны бойынша әлемді алда – 2 миллион әскери қызметкері бар. 2014 жылы Ресей Қырым түбегін аннексиялап алғаннан кейін НАТО жетекшілері өз әскери бюджеттерін алдағы он жылдың ішінде жалпы ішкі өнімнің 2 пайызына дейін жеткізу туралы міндеттеме алған.

Азат Еуропа / Азаттық радиосы

Қытайда жұлдызға айналған Димаш

kerey.kz — Thu, 02 Mar 2017 05:30:03 +0000

22 жастағы қазақ әншісі Димаш Құдайберген Қытайдағы Singer 2017 әншілер байқауына қатысып, музыкалық телеарнадан көрінген бетте сенсация жұлдызға айналды.

Димаш Құдайберген өз елі Қазақстанда Қытайдағы телевизиялық таланттар жобасына шыққанға дейін аса танымал болмаған еді.

Бірнеше аптадан кейін ол Қазақстанға танымал адамға айналып оралды. Оны әуежайдан күтіп алуға Ақтөбедегі жергілікті билік өкілдері, қаптаған фанаттар, телеоператорлар барды.

Ақтөбеліктер Қытайдың Singer 2017 (I Am a Singer) байқауының бірінші айналымында француз тіліндегі S.O.S. D’UN Terrien En Détresse әнін айтқан жерлестері жеңімпаз атанғанда қатты қуанды. Мұнан соң, ақпанның 25-і күні ол байқаудың үшінші айналымының жеңімпазы болды.

Оқи отырыңыз: Қытайдағы өнер байқауында танылған әнші

Алты айналымнан тұратын бұл байқау Қытайдың Hunan TV телеарнасынан қаңтардан сәуірге дейін апта сайын көрсетіледі. Бұл – Қытайда өтетін талантты әншілердің жыл сайынғы байқауы. Жеңімпаздар көрермендер берген дауыс санымен анықталады.

Өткен аптада Димаштың Қытайдың Weibo әлеуметтік желісіндегі фанаттары 244 миллион адамнан асты.

Димаштың Қытайдағы Weibo әлеуметтік желісіндегі парақшасы. 1 наурыз 2017 жыл.

Weibo желісінің Wanna есімді қолданушысы Kazakhheartthrob сілтемесі арқылы «Мәдениетаралық қатынастар профессоры менен «Бір белдеу – бір жол» жобасы (Қытайдың Азия мен Еуропа елдерін жалғайтын, сауданы дамытатын транспорттық дәліз салу жобасы) туралы не ойлайтынымды сұрағанда мен «Димаш» дей жаздадым» деп жазды.

Weibo-дағы екінші бір қолданушы Димаштың суретін жариялап «Мен сені сүйем» деген. Есімін Ван Фэн деп белгілеген тағы фанат «Димаш Гуандун провинциясына келіп қашан ән айтады екен?» деп сұраған. Гуандун – Қытайдың оңтүстік-шығысында орналасқан аймақ.

Оқи отырыңыз: Қазақ әншісі “Славян базарының” бас жүлдесін иеленді

Димаш та фанаттарының көңілін қалдырмауға тырысады. Ол Гонконгта жекпе-жектің «супержұлдызы», әлемге танымал актер Джеки Чанмен кездескенде «армандар орындалады» деп мәлімдеді. Димаш Құдайберген Джеки Чанның пайдалы кеңестер бергенін, кунг-фу йогасының бірнеше би қимылын үйреткенін хабарлады.

Димаш Құдайберген Instagram желісіндегі өзінің 656 мың «досына» «Бүгін менің өмірімде тариxи есте қалатын ерекше күн! Атақты актер Джеки Чан мырза мені теледидардан көріп, кездесуге шақырды! Кездесуде актер маған өзінің эксклюзивті күртешесін және арнайы фирмалық ән тыңдау құрылғысын сыйға тартты! Ал мен актерге қазақтың шапанын жауып, домбыраны сыйға тарттым!.. ол шығармашылығымды бақылайтынын айтты» деп хабарлады.

Димаштың ата-анасы Қанат пен Света Айтбаевтар, қарындасы Раушан, інісі Әбілмансұр.

Ол өзін Қытайдағы фанаттары қоршап алған видеосын да жариялады. Оны әуежайда, көшеде жүрген жерінен көрген жұрт қоршап алып, селфиге түсіп, қолтаңбасын сұрап жатады.

Димаш Құдайбергеннің атағынан ақша жасай бастаған қытайлық кәсіпкерлер де бар. Кейбірі әншінің суреті басылған және қазақ тілінде «Мен сені сүйем» деген жазуы бар қағаз пакеттер шығара бастаған. Қытай базарынан оның аты жазылған кондитерлік өнімдерді де байқауға болады.

Димаш Құдайбергеннің ресми өкілдері әншінің халық саны Қазақстаннан 75 есе көп Қытай еліндегі ондай бизнес ұсыныстарға қарсы емес екенін айтады. Алайда олар кондитерлік өнім мен қағаз пакеттер шығарып жатқан кәсіпкерлердің әнші имиджін пайдалануға рұқсат алмағанын мәлімдеді.

Өзінің жеке өмірін көп жарнамаламайтын Димаш Құдайберген қазірдің өзінде атақ-даңқ пен телевизия тарапынан шектен тыс қызығушылықтың түрлі зардабын да көріп жатыр. Қытайдың кейбір журналдары Димаштың “бұрын жүрген қызы” деп Instagram желісіндегі курстасымен түскен бір суретін жариялап үлгерді.

Ал Қазақстандағы кей ақпарат құралдары Қытайдағы Димаштың фанаттары онымен бірге жүру үшін ұшақ билеттерін сатып алған деген ақпарат жариялады. Димаш Қытайдағы ән байқауы өтіп жатқан кезде Қазақстанда өткен универсиадада ән айту үшін еліне бір рет келіп-кеткен еді.

“Жас Қанат – 2012″ байқауының жеңімпазы Димаш Құдайберген. Астана, 20 мамыр 2012 жыл.

Димаш Құдайберген Ақтөбеге Қытай журналистерін де ерте келген. Олар қазақ әншісі туралы деректі фильм түсіріп жатыр. Ақтөбе әуежайында оны облыс әкімі, басқа да шенеуніктер қарсы алды, ондаған қолдаушылары әндерін айтып, оның аты жазылған плакат көтеріп, есімін айқайлап тұрды.

Димаштың әншілік дарынын ата-анасы ерте байқаған. Сөйтіп ол бес жасында жергілікті музыка мектебі табалдырығын аттайды. Содан бері ол халықаралық және жергілікті ән байқауларында бірнеше рет жүлде алған. Оның ішінде Беларусьтің Витебск қаласында 2015 жылы өткен «Славянский базар» ән байқауы да бар.

Фарангис Наджибулланың мақаласы ағылшын тілінен аударылды. Азаттық радиосы