|  |  | 

ەزۋتارتار ادەبي الەم

قۋ- قۋ، دۋ- دۋ

جۇمات انەسۇلىJumat anesuli

قۋ- قۋ، دۋ- دۋ

( جۇماتتىڭ ازىلدەرى مەن قالجىڭدارى)

 
«بەتى بەس ەلى قالىڭ ۇياتسىز وسەكشى ارامىزدا ءجۇر ەكەن عوي!»
اۋىلداعى جاڭالىقتاردى ۇيدەن ۇيگە جەتكىزىپ وتىراتىن ءبىر اق ايەل بار. ونى جۇرت “قاراجورعا” دەپ اتايدى. Aۋىلعا ءبىر “جاڭالىق تاراسا “كىم ايتىپتى” دەپ سۇراعاندا، “قاراجورعا” ايتتى” دەسە، ءبىتتى، ء“ا،ءا! قاراجورعا ايتسا، قالت ايتپايدى” دەيدى ەكەن جۇرت.
سودان ويدا جوقتا قاراجورعاعا ءبىر باسەكەلەس شىعادى. سوڭعى كەزدە كورشى قالادان جەتكەن “جاڭالىقتار” پايدا بولا باستايدى. سوسىن قاراجورعا وزىنەن باسقادا “جاڭالىق” ايتۋشىنى ىزدەپ، كورشىسىنەن: “كىم ايتىپ ءجۇر بۇل اڭگىمەنى؟” دەپ سۇرايدى. كورشىسى: “اۋىلسوۆەتتىڭ قاتىنى جەكسەنبى سايىن قالاعا بارىپ كەلەدى، سول ايتتى” دەسە، قاراجورعا: “كوتەك! بەتى بەس ەلى قالىڭ ۇياتسىز وسەكشى ءوزىمىزدىڭ ارامىزدا ءجۇر ەكەن عوي!”دەپ بەتىن شىمشىلاعان ەكەن.
«مەنىكى اۆتوبۋستىڭ گازىنان تازاراق!»
ءبىر جىگىت ارتىمەن دە، اۋزىمەن دە ساسىق جەل شىعارعىش ەكەن.
زامانداسى: “اينالاڭدى ساسىتىپ بارا جاتسىڭ عوي” دەسە، اناۋ:
“مەنىكى اۆتوبۋستىڭ گازىنان تازاراق!” دەپ قۇتىلعان ەكەن.

«ءبىر شەكىلگەن قانت ءارى قاراي شەكىلە بەرەدى»
ەرتە زاماندا ءبىزدىڭ تورعاي جاقتاعىلار قانت، ءشاي جانە تۇرمىسقا قاجەتتى ول پۇل زاتتاردى اتباسار، قارقارالى بازارىنا بارىپ، مالعا ايىرباستاپ اكەلگەن. ول كەزدەگى قانت ات باسىناندا ۇلكەن، شەتىنەن شەكىپ جەيتىندەي ءىرى بولعان. سول بازارشىلاپ كەلگەن ءبىر جىگىت اعاسى ۇلكەن شارۋا ءبىتىرىپ كەلگەنىنە ىرزا بولىپ، توردە كورپەنىڭ ۇستىندە، جاستىققا جانتايىپ،ماڭىزدانىپ جاتادى. الدىنا داستارحان جايىلىپ، قۇرت، ىرىمشىك، مايمەن ءشاي ءىشۋ باستالسا كەرەك، سوندا بازاردان كەلگەن جىگىت اعاسى:
-قاتىن اۋ، داستارحانعا اناۋ اتباساردان ادەيى اكەلگەن ات باسىنداي قانتتى قويساي، اۋزىمىزدىڭ ءدامىن الىپ، راحاتتانىپ ءبىر ءشاي ىشەيىك”- دەسە، بايبىشەسى:
-الدا ناۋرىز كەلە جاتىر، ودان كەيىن جايلاۋعا شىعامىز. جازعا دەيىن جەتسىن دەپ جۇرگەن عوي مەنىكى. قانت دەگەنىڭ شەتىنەن ءبىر شەكىلىپ كەسە، ءارى قاراي شەكىلە بەرەدى عوي!- دەپتى. سوندا كۇيەۋى
-قاتىنا اي، بۇرىن اۋزىڭا تۇسپەگەن ۇلاعاتتى ءسوز ايتتىڭ عوي!
جارايدى، سوندا دا اكەل بەرى،كورشىمەن بىرگە ءتاتتى ءشاي ءىشىپ ءبىر كورەيىك -دەپتى.

 

 

«كەلەسى جولى ەكى ميلليون بەرسە، ءوزىم اق جىعىلا سالام!»
ەكى مىقتى بوكسشى ءتورت ميلليون ءۇشىن رينگتە ۇزاق شەكىسەدى. اقىرىندا بىرەۋى ۇپاي سانىمەن جەڭىپ شىعادى. ۇپايمەن جەڭگەنى 2,5 ميلليون الىپ، جەڭىلگەنى 1,5 ميلليون سىياقى الادى. سوندا جەڭىلگەن بوكسشى دوللارمەن سىياقى الىپ تۇرىپ: “كەلەسى جولعى شايقاستا ماعان ەكى ميلليون بەرسە، ءوزىم اق جىعىلا سالام!” دەگەن ەكەن.

 
«مۇنىڭ دەنەسىن شىنىعا سالىپ، عىلىم ءۇشىن ساقتاۋ كەرەك»
كول جاعاسىندا تاسباقا مەن جىلان قىدىرىپ كەلە جاتادى. ءبىر كەزدە الدارىنان ءتورت اياعى كوككە كوتەرىلىپ ءولىپ جاتقان جاسىل قوڭىز كەزدەسەدى. جىلان ءاپ دەگەندە جاسىل قوڭىزدى جۇتىپ جىبەرەيىن دەپ ،
ءتىلىن سۋماڭداتىپ جاتقاندا، وعان تاسباقا:
-توقتا! بۇل ءولىپ جاتقان الەمگە اتاعى شىققان دۇنيەدەگى ەڭ قۋ جۋچوك ەدى. بۇل كوپ ءومىر سۇرەدى دەۋشى ەدى، نەعىپ ءولىپ قالعان؟
-ەندى، اجالى جەتكەن شىعار.
-يماندى بولسىن. مۇنى لاقتىرماۋ كەرەك. بۇل وتە سيرەك كەزدەسەتىن قۋ قوڭىز. بىزدە كۋنستكامەرا بار ما؟
جوق
ال، عىلىمي لابوروتوريا بار ما؟.
-ونداي بار عوي.
-بار بولسا، سونداعى شىنىعا سالىپ، مۇنىڭ باسىنىڭ ەرەكشەلىگىن ، دەنەسىن عالىمدارعا زەرتتەۋگە بەرۋ كەرەك.ال، ساعان جەمتىك ليۋبوي ۋاقىتتا تابىلادى عوي- دەپتى تاسباقا جىلانعا.

 
«ويباي، وندا مۇنىڭدى الىپ كەت، مەن بۇل ستولعا وتىرمايمىن!»
ءبىر جىگىت تەلەارنانىڭ باستىعى قىزمەتىنەن بوساپ، ورنىنا بiر قۇرداسى كەلىپتى. كەتىپ بارا جاتقان ەكس باستىققا قۇرداسى:
-مىنا جەردە قيمايتىن زاتىڭ بولسا، قالدىرما، الىپ كەتسەيشi- دەپ كۇلەدى.
-ءيا، اسىرەسە، مىنا ستولدى قيمايمىن. بۇل ستولدىڭ مەنىڭ كەزىمدە كورمەگەنى جوق. تالايعا ىستىق توسەك تە بولدى عوي- دەپتى. سوندا جاڭا كەلگەن باستىق شوشىپ كەتىپ:
-ويباي، ولاي بولسا، مۇنىڭدى قازىر الىپ كەت! مەن بۇل ستولعا وتىرمايمىن! -دەپتى.
 

جۇمات انەسۇلى،جازۋشى

Related Articles

  • قاراباي

    …موڭعوليا قازاقتارى اراسىندا اتى اڭىزعا اينالعان ءبىر كىسى ءوتتى، ەسىمى قاراباي،تەگى (تەك ءوزىنىڭ ايتۋى بويىنشا نايمان) سويى بەيمالىم. وتە جۇمباق جان دەسەدى.توبەسىنە كوتەرگەن ءبىر كەپ جۇگى بار،كوبى كىتاپتار دەيدى. كەلگەن جاعى – ءور التاي، سارىسۇمبە. ارعى جاعى كونە قۇلجاعا قاراي سۇلبالاپ كەلگەن ءىزى جاتىر. ءتۇرلى اڭىز، اڭگىمەلەر بويىنشا – قاراباي 1935 جىلى سوۆەتتەر تاراپىنان ستاليندىك ساياسي ناۋبەت قۋدالاۋعا ىلىگىپ، اتۋ جازاسىنا كەسىلگەن قۇربان. سودان ءور التايعا قاشىپ باس ساۋعالاعان. قاسىندا عۇبايدولدا سادىق دەگەن جورا – جولداسى بولىپتى. دوس بولاتۇرا ەكەۋى ۇنەمى قاجاقتاسىپ جۇرەتىن كورىنەدى. بۇلار موڭعولدا بەردىقوجا جولتاەۆ، جاعىپار ءتىنالين قاتارلى قازاقستاندىق توپ اعارتۋشىلارمەن ارىپتەس جانە سولاردان ارنايى قولداۋ تاۋىپ قوبدا بەتىنە ەكى دۇركىن كەلىپ، كەتكەن. قاشىپ ءجۇرىپ قۇلجادا، سوڭىرا

  • مۇحتار ماعاۋين. “اڭىز ادام” جۋرنالىنا سۇحبات 

      – ءامىرحان، كوپكە ماعلۇم، ءوزىڭ دە بىلەسىڭ، مەن سۇحبات بەرگەندى جاقسى كورمەيمىن، ويتكەنى ءوزىم جازاتىن اداممىن. ەكىنشىدەن، سۇحبات العان ادامدار ءسوزدى بۇرمالاپ جىبەرەدى. 1990 جىلى سوۆەت وكىمەتى قۇلاماي تۇرىپ، ماسكەۋدەن جاڭادان شىعىپ جاتقان ورىس گازەتىنىڭ ءتىلشىسى ارنايى كەلىپ سۇحبات الدى، بىراق ءسوزىمنىڭ ءبارىن باسقاشا بۇرمالاپ جىبەرىپتى، سونان كەيىن ەشقايدا «سۇحبات بەرمەيمىن» دەپ شەشتىم. قازاقتاردان دا سۇحبات العاندار، مەنىڭ اڭگىمەمدى تىڭداعاندار باسقاشالاپ جاتادى. بۇدان سوڭ، جيىرما بەس جىلدىڭ ىشىندە ەكى-ءۇش رەت قانا سۇحبات بەرىپپىن. ساعان كوڭىلىم ءتۇسىپ وتىرعانى – قازاققا پايدالى، ءارى تانىمال باسىلىمعا قىزمەتكە كەلىپسىڭ، جاقسى كورەتىن، بىلگىر ءىنىمسىڭ، مەسەلدەڭ قايتپاسىن دەدىم. ونىڭ ۇستىنە، ماعان كورسەتۋگە «اڭىز ادام» جۋرنالىنىڭ بىرنەشە سانىن اكەلىپسىڭ: شىڭعىس حان، ابىلاي حان، اباي، شوقان، ءاليحان

  • تالاسبەك اسەمقۇلوۆ. سۇلۋلىقتا ويانۋ

    وسى، ولەڭ دەگەن نە؟ تالعام دەگەن نە؟ جاڭا ورنەك، جاڭالىق دەگەن نە؟ كۆانتتىق فيزيكانىڭ پايعامبارلارى س.ۆاينبەرگ، س.حوكينگ، «عىلىم اقىر-سوڭىندا جاراتىلىستىڭ بارلىق سىرىن ءتۇسىندىرىپ بەرە الاتىن ءبىرتۇتاس، ءبىر عانا تەورياعا كەلەدى» دەگەن پىكىر ايتادى. «وسىدان كەيىن ادام شىن مانىسىندە بولمىستىڭ امىرشىسىنە اينالادى. وسىدان كەيىن ءبىزدىڭ وركەنيەتتى ەشقانداي اپات كۇيرەتە المايدى». ءار سوزىنە جاۋاپ بەرەتىن ۇلى عالىمداردىڭ پىكىرى وسىلاي. مەن دە ارماندادىم. ونەردەگى ءتۇرلى اعىمداردى، ءتۇرلى تۇسىنىكتەردى تاتۋلاستىرىپ، باسىن قوسىپ، اقىرىندا ەشكىم كۇمان كەلتىرە المايتىن، مادەنيەتتىڭ، ونەردىڭ بارلىق قۇبىلىستارىن ءتۇسىندىرىپ بەرە الاتىن ءبىر عانا تەوريا جاسالسا دەپ ارماندادىم. كوپ وقىدىم. ۇققانىم، ءار عاسىردىڭ، ءار قوعامنىڭ، ءار قابيلانىڭ ونەر، مادەنيەت جايىنداعى وزىنە عانا ءتان تۇسىنىكتەرى بولادى ەكەن. جىلجىپ ۋاقىت ءوتتى. ەسەيدىم. وسى كەزدە

  • باقىتبەك ءبامىشۇلىنىڭ “التىن ارالدىڭ ارعىماقتارى” اتتى شىعارماشىلىق كەشى وتەدى.

    بيىل وسپان باتىردىڭ تۋعانىنا 120 جىل تولۋىنا بايلانىستى “ەر جانىبەك باتىر” اتىنداعى حالىقارالىق قوعامدىق قورى جىل باسىنان بەرى قازاقستان جازۋشىلار وداعىمەن بىرلەسىپ بىرقاتار مادەني ءىس-شارالار وتكىزىپ كەلەدى.  الداعى كۇندەرى قور ۇجىمى جازۋشىلار وداعىمەن بىرلەسىپ،  اتالمىش شارالاردىڭ كوشىن جالعاستىرىپ، ونەر سۇيەر جۇرتشىلىقتى ماۋسىمنىڭ 19 كۇنى وتەتىن بەلگىلى اقىن-جازۋشى، پۋبليتسيس، اۋدارماشى، فيلرلرگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى، قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ جانە قازاقستان جۋرناليستەر وداعىنىڭ مۇشەسى باقىتبەك ءبامىشۇلىنىڭ  شىعارماشىلىق كەشىنە شاقىرادى. وتەتىن ورىنى: الماتى ۇلتتىق كىتاپحاناسى. ۋاقىتى: 19 ماۋسىم، ساعات 16:00 دە. باقىتبەك ءبامىشۇلى: بايان-ولگەي ايماعىنىڭ بۇلعىن سۇمىنىندا ۇلكەن تەمىرتىنىڭ نورتى جايلاۋىندا  1958 جىلى 25 مامىردا دۇنيەگە كەلگەن. 1975 جىلى بۇلعىن سۇمىندىق 8 جىلدىق، 1977 جىلى ۇلانباتىر قالاسىندا حوسە مارتە اتىنداعى 52- ءشى ون جىلدىق ورتا مەكتەپتى بىتىرگەن.

  • ءجادي شاكەنۇلىنىڭ جاڭا بەس كىتابىنىڭ تۇساۋى كەسىلدى.

    2019 جىلى ءساۋىردىڭ 11 كۇنى الماتىداعى جازۋشىلار وداعىنىڭ ادەبيەتشىلەر ۇيىندە، جازۋشى ءجادي شاكەنۇلىنىڭ بەس بىردەي كىتابىنىڭ تۇساۋكەسەرى بولىپ ءوتتى. عىلىمي زەررتەۋ ەڭبەكتەر مەن كوركەم ادەبيەتكە بىردەي قالام تەربەپ، ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن جازۋشى وسى جولى دا وقىرمان قاۋىمعا «بوزمۇنار» رومان-حيكاياتتار كىتابى مەن قاتار «التاي الىپتارى»، «وسپان باتىر جانە شىعىس تۇركىستان ماسەلەلەرى» اتتى زەرتتەۋ ەڭبەكتەرى، «قىتاي قازاقتارىنىڭ ادەبيەتى» اتتى ادەبي سىن-زەرتتەۋلەرى، «بەگزات ءسوز» اتتى قالامگەر شىعارماشىلىعى جايىندا جازىلعان وزگە اۆتورلاردىڭ ماقالالار جيناعى سىندى قۇندى بەس جاڭا كىتابىن ۇسىنىپ وتىر. بۇلارعا قوسا، وقىرماندار سۇرانىسى بويىنشا  ا.بايتۇرسىن ۇلگىسىندەگى توتە جازۋدا «قارالى كوش» كىتابى قايتا باسىلىپ شىقتى. بيىلعى وسپان باتىردىڭ 120 جىلدىعىنا وراي «ەر جانىبەك» حالىقارالىق قوعامدىق قورى قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ قولداۋىندا، «ەل اماناتى»  قوعامدىق

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: