|  |  | 

رۋحانيات تۇلعالار

تۇركىستاندا حاليفا التايدىڭ ءجۇز جىلدىعىنا ارنالعان تاعىلىمدى شارا ءوتتى

M

بيىل بەلگىلى ءدىن عۇلاماسى، قوعام قايراتكەرى، بىرەگەي تۇلعا حايفا التاي عاقىپۇلىنىڭ 100 جىلدىعى. اتاۋلى مەرەيتويعا وراي، رەسپۋبليكامىزدىڭ جەر-جەرىندە تۇركيا، قىتاي جانە ەۋروپانىڭ بىرقاتار ەلدەرىندەتۇلعانىڭ تۇعىرىن بيىكتەتۋگە ارنالعان القالى جيىن، باسقوسۋلار وتۋدە. سولاردىڭ ءبىرى تۇركىلەردىڭ رۋحاني استاناسى سانالاتىن كيەلى تۇركىستان شاھارىندا بولدى.ح.ا.عاقىپۇلى يسلام ءدىنىن ۋاعىزداپ، ءدىني كىتاپتار اۋدارىپ، يماني كىتاپتاردى تاراتۋعا ەڭبەك سىڭىرگەن. قاسيەتتى قۇراندى قازاق تىلىنە ەڭ العاش اۋدارعان عۇلاما عالىم حالىقتىڭ رۋحاني ساناسىن جاڭعىرتقانەدى.

احمەت ياساۋي ۋنيۆەرسيتەتىندە «ەر جانىبەك» حالىقارالىق قوعامدىق قورىنىڭ قولداۋىمەن عۇلاما عالىم، ءدىني اعارتۋشى قايراتكەر حاليفا التاي عاقىپۇلىنىڭ 100 مەرەيتويىنا وراي «حاليفا التاي يسلامنىڭ كورنەكتى عۇلاماسى» اتتى تانىمدىق كونفەرەنتسيا ءوتتى.

شارا شىمىلدىعى حاليفا التاي عاقىپۇلى جايلى دەرەكتى فيلممەن اشىلدى. رۋحانيات شامشىراعى حاليفا التاي قاجىنىڭ ونەگەلى، ۇلگىلى تاعدىرى ەسكە الىندى.Displaying DSC_0214.JPG

«ەر جانىبەك» حالىقارالىق قوعامدىق قورىنىڭ پرەزيدەنتى ج.تۇركيا، تۇركىستان قالاسىنىڭ اكىمىنىڭ ورىنباسارى ع.رىسبەكوۆ، اسىلدىڭ سىنىعى، ۇلى ا.التاي ءسوز سويلەپ، شارا ماڭىزىن، حاليفا التايدىڭ وشپەس ونەگەسىن ايتتى. مەملەكەت تاريحى ينستيتۋتىنىڭ جەتەكشى عىلىمي قىزمەتكەرى، ت.ع.ك.، ق.ەرىمبەتوۆا «قازاقتىڭ تەكتىلىك فەنومەنى» (حاليفا التاي مىسالىندا) اتتى بايانداما جاسادى. شارا قوناعى، قمدب-نىڭ رەسپۋبليكالىق اقپاراتتىق-ناسيحات توبىنىڭ مۇشەسى، يسلامتانۋشى ا.قۋانىشباەۆ «قۇران كارىم. قازاقشا ماعىنا جانە تۇسىنىگى» كىتابىنىڭ ناعىز عىلىمي-اكادەميالىق اۋدارما ەكەنىن ايتتى. بارشا مۇسىلمان قاۋىمى قاۋىشاتىن قاسيەتتى رامازان ايىمەن قۇتتىقتادى.

ماراپاتتاۋ راسىمىندە، ع.رىسبەكوۆ تۇركىستان قالاسىنىڭ اكىمى ءا.ش.وسەرباەۆ اتىنان ابدۋراھيم التايعا سىي-سىياپات تابىستاپ، شاپان جاپتى. سونىمەن قاتار، عىلىمي شارانىڭ جوعارى دەڭگەيدە وتۋىنە اتسالىسقانداردى قالا اكىمىنىڭ العىس حاتىمەن ماراپاتتادى.

ۇيىمداستىرۋ جانە تاربيە ىستەرى جونىندەگى ۆيتسە-پرەزيدەنت، پروفەسسور ب.مۋحامەدجانوۆ مۇسىلماندىقتىڭ مويىماس جارشىسى حاليفا التاي جايلى عيبراتتى اڭگىمە ايتىپ، كونفەرەنتسيا قوناقتارىنا وقۋ وردا اتىنان سىي-سىياپات، العىس حات تابىستادى. اتاپ ايتساق، يسلامتانۋشى ا.قۋانىشباەۆ، ت.ع.ك.، ق.ەرىمبەتوۆا، د.شايمۇرانۇلى، «تۇركىستان-احمەت ياسساۋي» مەشىتىنىڭ نايب يمامى سۇلەيمەن قاري، ا.تۋكاەۆ، ت.ب.، ماراپاتتالدى.

unnamed

سونداي-اق، كونفەرەنتسيا اياسىندا ورتالىق «تۇركىستان-احمەت ياسساۋي» مەشىتىندە وتكەن قۇران وقۋ شەشۋشى جارىسىنىڭ جەڭىمپازدارى ماراپاتتالدى. ءى ورىن يەگەرى جاقسىلىق مۇستافاعا «ەر جانىبەك» حالىقارالىق قوعامدىق قورىنىڭ، ءىى ورىن يەگەرى ايتماحان دياسقا «ازىرەت سۇلتان» مەملەكەتتىك تاريحي-مادەني مۇراجايىنىڭ، ءىىى ورىن يەگەرى نۇرمۇحاممەد جۇمابايعا، قاسىم روزحانعا حقتۋ جۇلدەسى تاپسىرىلدى. «ادەمى اۋەزدى قاري» نوميناتسياسىن شەرەفي حامزا، «جاس قاري» نوميناتسياسىن شايمەردەن جومارت يەلەندى.

شارانىڭ كەلەسى كەزەگى بەلگىلى ادەبيەت سىنشىسى، عالىم قۇلبەك ەرگوبەك قۇرعان تۇركىتىلدەس حالىقتاردىڭ كىتاپحاناسىندا جالعاستى. قوناقتار تالاعان كىتاپحانادا حاليفا التايعا ارنالعان كىتاپ بولىگىن تاماشالاپ، عۇلامانىڭ شىعارمالارىمەن تاعى ءبىر بەت كورىستى. سونىمەن بىرگە، كىتاپحاناعا “ەر جانىبەك” حالىقارالىق قورى شىعارعان كىتاپتار تابىس ەتىلدى. شارا اياسىندا جاس زەرتتەۋشى، ومىردەن ەرتە كەتكەن مارقۇم ەربول رايحاننىڭ كىتاپ بۇرىشىن اشۋ ءراسىمى ءوتىپ، لەنتاسى قيىلدى. شاراعا بەلگىلى ءدىنتاشۋى مۇحان يساحان دا قاتىستى. وسى رەتكى شارانى ۇيىمداستىرۋعا بەلسەندى اتسالىسقان ازاماتتىڭ ءبىرى نوسەربەك ءزاڭادىل جالپى ءىس-شارانىڭ ءمان-ماڭىزى تۋرالى ايتا كەلىپ، جاس زەرتتەۋشى ەربول رايحاننىڭ ءومىرى مەن اتقارعان ەڭبەگى تۋرالى ايتىپ بەردى. جيىن سوڭى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ اسحاناسىندا 500 ستۋدەنتكە ارناپ جايىلعان اس داستارقانىمەن اياقتالدى.

وزكەزەگىندە ابدۋراھيم التاي دا يگى شارانىڭ وتۋىنە مۇرىندىق بولعان نوسەربەك ءزاڭادىل باستاعان ۇيىمداستىرۋ القاسىنا، ۋنيۆەرسيتەت ۇجىمى مەن دەمەۋشىلەرگە ريزاشىلىعىن ءبىلدىرىپ، العىسىن ايتتى.

جارقىن جانالتاي                                                                                                                                                                                                                     kerey.kz

Related Articles

  • كەنەسارى حان مەن بالاسى سىزدىق سۇلتان تۋرالى دەرەك وسمان مۇراعاتىنان

    كەنەسارى حان مەن بالاسى سىزدىق سۇلتان تۋرالى دەرەك وسمان مۇراعاتىنان كەزدەسۋى بەك مۇمكىن. بۇعان ەشقانداي دا ءشۇباڭىز بولماسىن. ءبىرىنشى سۇگىرەت، وسمان ەلىندە جارىق كورگەن “باسيرات” (basîret) اتتى گازەت. ەكىنشى جانە ءۇشىنشى سۇگىرەت، وسمان مەملەكەتىندە جارىق كورگەن “ۋاقىت” اتتى گازەت. ءتورتىنشى سۇگىرەت، وسمان سۇلتانى ءابدۇلازيزدىڭ قاشقارياعا كومەككە جىبەرگەن اسكەري قارۋ-جاراق، وق-دارىسىنەن ءبىر پارشا كورىنىس. كەنەسارى مەن سىزدىق سۇلتان تۋرالى وسمان دەرەكتەرى شىنى كەرەك ءالى تولىق زەرتتەلگەن جوق. حان كەنەسارىنىڭ ۇلت-ازاتتىق كوتەرىلىسىن قازاقستان ايماقتارىمەن شەكتەپ ءبولىپ قاراۋ ەڭ ۇلكەن قاتەلىك سانالادى. حان كەنە مەن شىعىس تۇركىستانداعى قازاق، ۇيعىر، دۇڭعان كوتەرىلىستەرى اراسىنداعى ساياسي، اسكەري قاتىناستار تۋرالى دەرەك تە قىتاي مۇراعاتىندا كومۋلى جاتىر. وندا شاۋەشەك، قۇلجا جانە ءۇرىمجى قالالارىنداعى قازاقتاردىڭ حان كەنەمەن جانە كەيىنگى

  • احاڭ مەن جاحاڭ سالعان ازاتتىق جولى

     «قازاق» گازەتىنە –107 جىل جۇمات انەسۇلى                                                                                                                       تاريحي پوۆەست                                                                                       

  • تاڭىرشىلدىك — قازاقتىڭ كونەرمەيتىن كونە دۇنيە تانىمى

    تاڭىرشىلدىك — قازاقتىڭ كونەرمەيتىن كونە دۇنيە تانىمى. تاڭىرشىلدىك ۇعىمىندا كوپ دىندەر قاتارلى جاراتۋشىنى بار دەپ ەسەپتەيدى، بىراق ول ادامدارعا ەلشى جىبەرمەيدى، كوكتەن كىتاپ تۇسىرمەيدى، جاراتىلىسقا ء(سىز بەن بىزگە) “سالەم” جولدامايدى — دەگەن نانىم-سەنىم بار. جاراتۋشى بارلىعىن جەرگە قالدىرعان، ءبارى اينالىپ تۇراتىن مەحانيزم. سوندىقتان جاقسىلىق جاساساڭ دا، جاماندىق جاساساڭ دا وزىڭە اينالىپ كەلەدى. سول سەبەپتى تاڭىرشىلدىك ۇعىمىنداعى ەڭ نەگىزگى عيبادات — شىن كوڭىلدەن جاقسىلىق جاساۋ، بارىڭدى ءبولىپ بەرۋ. ونى رەپرەسسيا جىلدارىندا قازاق دالاسىنا ايدالىپ كەلگەن وزگە ۇلتتار جاقسى بىلەدى. ال قازاق نەگە قىرعىنعا ۇشىرادى..؟ وعان يسلام جاۋاپ بەرە المايدى، وعان تاڭىرشىلدىك جاۋاپ بەرەدى: قازاق قاشان دا جاۋىنگەر حالىق بولعان، كەشە عۇندار قىتايلارعا قاۋىپ توندىرسە، بۇگىن سول قىتايلاردىڭ ۇرپاقتارى بىزگە قاۋىپ ءتوندىرىپ

  • انگليانىڭ جوڭعاريا قازاقتارىنا وزىق سوعىس قارۋلارىن بەرۋگە تالپىنۋى

    قاشقارداعى انگليا كونسۋلى  انگليانىڭ قاشقارياداعى كونسۋل قىزمەتى 1881- جىلدان كەيىن باستاۋ الادى. انگليانىڭ تۇپكى ماقساتى تسين يمپەرياسىنىڭ سولتۇستىك-باتىس ايماعى مەن تۇركىستان (ورتالىق ازيا) دالاسىنا ءوز ىقپالىن جۇرگىزۋ ەدى. بىراق، بۇل تۇستا پاتشالىق رەسەيدىڭ دە ايماقتاعى ساياسي ىقپال كۇشىن ەسكەرمەۋ مۇمكىن ەمەس ەدى. پاتشالىق رەسەيدىڭ ءاۋ باستاعى ماقساتى تۇركىستان ايماعىن ەندەي ءوتىپ ءۇندىستان ارقىلى تەلەگەي تەڭىز جولىنا شىعۋ ەدى. بىراق، تۇركىستان دالاسىنداعى تۇركى حاندىقتارى (قازاق، تب) بۇل ماقساتتى ءجۇز جىلداپ كەشىكتىرىپ جاتتى. رەسەي ەندى تۇركىستان دالاسىن قيىر شىعىستان اينالىپ ءوتىپ قاشقاريا ارقىلى ۇندىستانعا ۇلاسۋدى كوزدەدى. بىراق، ول تۇستا قاشقاريا مۇلدە جابىق الەم ەدى. دەيتۇرعانمەن دە جابىق الەمنىڭ تۇستىك قاپتالىنان انگليا يمپەرياسى دا كەلىپ ۇلگىردى. سوسىن نە كەرەك، بۇل ايماق رەسەن-انگليا يمپەرياسىنىڭ

  • اقسەلەۋ سەيدىمبەك سىناعان فيلم

    اقسەلەۋ سەيدىمبەكتىڭ كۇندەلىگىنەن: “قۇلاگەر” ءفيلمى جايىندا كينو ۇيىنەن «قۇلاگەر» ءفيلمىن كورىپ قايتتىم. ءى.جانسۇگىروۆتىڭ ايگىلى «قۇلاگەر» پوەماسىنىڭ ىزىمەن دەپتى. ونەر اتاۋلى، ونىڭ ىشىندە كينو ونەرىنە نە ءۇشىن كەرەك؟ كىم ءۇشىن كەرەك؟ اسىرەسە بەلگىلى ءبىر ۇلت ونەرى الدىمەن سول ۇلتتىڭ وزىنە كەرەك پە، جوق الدە وزگە ۇلتقا كەرەك پە؟ بەلگىلى ءبىر ۇلتتىڭ ونەرى الدىمەن ءوز بولمىسىن كورسەتۋى كەرەك پە، جوق الدە ءوز بولمىسىنان كىندىك ءۇزىپ، جالپىادامزاتتىق ءوز بولمىسىن كورسەتۋى كەرەك پە، جوق الدە ءوز بولمىسىنان كىندىك ءۇزىپ، جالپىادامزاتتىق دەيتىن اسىرە پاتەتيكاعا بوي الدىرعانى ءجون بە؟ ونەردىڭ پارقى مەن نارقى ۇلتتىق تالعام تارازىسىنا تۇسكەنى ءجون بە، جوق الدە سىرت كوز سىنشىنىڭ ايتقانىنا كونىپ، ايداۋىنا جۇرگەنى دۇرىس پا؟ تاريحي تۇلعالاردىڭ ءومىربايانى قاي شەك-شەكاراعا دەيىن

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: