|  |  | 

تاريح تۇلعالار

نكۆد قۋدالاعان ورازماعامبەتتىڭ تاعدىرى بەلگىسىز


كارلاگ مۋزەيىنىڭ قىزمەتكەرلەرى ازاپتاۋ كورىنىسىن قويىپ جاتىر. قاراعاندى وبلىسى دولينكا اۋىلى، 19 مامىر 2013 جىل. (كورنەكى سۋرەت)

كارلاگ مۋزەيىنىڭ قىزمەتكەرلەرى ازاپتاۋ كورىنىسىن قويىپ جاتىر. قاراعاندى وبلىسى دولينكا اۋىلى، 19 مامىر 2013 جىل. (كورنەكى سۋرەت)

1930 جىلدارى قازاقتاردىڭ ماڭعىستاۋدان يرانعا كوشۋىنە سەبەپشى بولعان، كەيىن سوۆەتتىك جازالاۋ مەكەمەسى اتۋ جازاسىنا كەسكەن ورازماعامبەت تۇرماعانبەتوۆتىڭ تۇركىمەنستان تۇرمەسىندەگى تاعدىرى بەلگىسىز كۇيىندە قالدى.

يسلامبەك كورپە – 1935 جىلى يرانعا كوشىپ، 1937 جىلى نكۆد ۇستاپ، اتۋ جازاسىنا كەسكەن ورازماعامبەت تۇرماعانبەتوۆتىڭ شوبەرەسى. يران جەرىندە تۋعان يسلامبەك قازىر دە سونداعى گورگان قالاسىندا تۇرادى. ونىڭ ۇلكەن اتاسى ورازماعامبەت تۇرماعانبەتوۆ – 1930 جىلدارى سوۆەتتىك قازاقستانداعى قۋدالاۋدان باس ساۋعالاعان قازاقتاردىڭ يران قالالارىنا قونىستانۋىنا سەبەپشى بولعان بەلگىلى تۇلعا بولاتىن.

ورازماعامبەتتىڭ ۇستالۋى

يسلامبەكتىڭ ايتۋىنشا، اۋەلدە ورازماعامبەت بۇحارادا، تۇركيادا ءدىني ءبىلىم الىپ، كەيىن ءۇندىستاننىڭ بومبەي (قازىرگى اتاۋى – مۋمباي) قالاسىندا وقىپ، گەولوگ-ينجەنەر ماماندىعىن يگەرگەن.

- قازاقستانداعى 1930 جىلدارداعى ساياسي ناۋقان كەزىندە ماڭعىستاۋدا اتامىزدى نكۆد «انگليانىڭ شپيونى» دەپ قۋدالايدى. سول كەزدە ول بالا-شاعا، تۋىستارىمەن بىرگە اشعابادقا كوشىپ بارادى. سوندا جۇرگەندە ءبىر كۇنىتانىستارىنىڭ ءبىرى ورازماعامبەتتى ۇستاۋ تۋرالى بۇيرىق كەلگەنىن، سوندىقتان ەرتەڭگە قالماي تۇندە قاشۋ كەرەكتىگىن ايتادى. سول ۇيعارىممەن ول تۇندەلەتىپ اۋلەتىمەن يران جەرىنە كوشىپ كەتكەن، – دەيدى يسلامبەك كورپە ازاتتىققا.

نكۆد اتۋ جازاسىنا كەسكەن ورازماعامبەت تۇرماعانبەتوۆتىڭ شوبەرەسى يسلامبەك كورپە. الماتى، 2016 جىلدىڭ كۇزى.

نكۆد اتۋ جازاسىنا كەسكەن ورازماعامبەت تۇرماعانبەتوۆتىڭ شوبەرەسى يسلامبەك كورپە. الماتى، 2016 جىلدىڭ كۇزى.

 

ونىڭ ايتۋىنشا، يرانعا كوشىپ بارعان قازاقتار اۋەلدە بىرنەشە قالاعا بىتىراي قونىستانىپ، قينالىپ قالادى. كەيىننەن قازاقتار گورگان، بەندەر-تۇركىمەنگە (بەندەر شاح) تۇراقتايدى.

ەبجان اتامنىڭ ايتۋىنشا، ورازماعامبەتتى يراندا جۇرگەن جەرىنەن سوۆەت جاعى «قارا ماشينامەن» الىپ كەتىپ، تۇركىمەنستانعا اپارىپ اتقان ەكەن.

- ورازماعامبەتتىڭ تۇڭعىش ۇلى – ەبجان اتامنىڭ ايتۋىنشا، ورازماعامبەتتى يراندا جۇرگەن جەرىنەن سوۆەت جاعى «قارا ماشينامەن» الىپ كەتىپ، تۇركىمەنستانعا اپارىپ اتقان ەكەن. ەستۋىمىزشە، اتقان كەزدە دەنەسىنەن 58 وق تابىلعان دەسەدى، – دەيدى يسلامبەك.

يسلامبەك كورپەنىڭ ايتۋىنشا، ەبجان كەيىن اكەسىنىڭ قايدا، قاشان، قانداي جاعدايدا اتىلعانىن جانە ءمايىتىن سۇراپ، ماسكەۋ مەن اشعاباتقا قازاقستانداعى تۋىستارى ارقىلى سۇراۋ سالىپ حات جازعان. الايدا سوت، پروكۋراتۋرا، ءبىر كەزدەگى كگب مەكەمەلەرىنەن العان جاۋاپتاردا ورازماعامبەت تۇرماعانبەتوۆتىڭ قايتىس بولعان جىلدارى ەكى ءتۇرلى كورسەتىلگەن. ال ءمايىتى نەمەسە قالدىعى جايلى مۇلدە ايتىلمايدى.

ورازماعامبەت تۇرماعانبەتوۆتىڭ 1942 جىلى ولگەنى تۋرالى انىقتاما.

ورازماعامبەت تۇرماعانبەتوۆتىڭ 1942 جىلى ولگەنى تۋرالى انىقتاما.

 

ورازماعامبەتتىڭ يراندا قالاي ۇستالعانى جايلى دا ناقتى ايتىلمايدى. ۇرپاقتارى ايتقانداي شىنىمەن نكۆد ءوزى يرانعا بارىپ ۇستادى ما، نەمەسە نكۆد-دىڭ سۇراۋ سالۋىمەن يران جاعى ۇستاپ بەردى مە – بۇل تۋرالى دەرەك، قۇجات ازىرگە جوق. ال ماڭعىستاۋلىق ولكەتانۋشى القاجان مەدەلۇلى ورازماعامبەت تۇركىمەنستان-يران شەكاراسىندا ۇستالۋى مۇمكىن دەيدى.

- ءبىز ورازماعامبەت تۋرالى زەرتتەۋ جاساپ يرانعا بارعان كەزىمىزدە جەرگىلىكتى تۇركىمەندەر ورازماعامبەتتىڭ شەكارا ماڭىنداعى شابۋىلدىڭ بىرىندە تۇركىمەن سەرىكتەرىمەن بىرگە ۇستالعانى تۋرالى ايتتى. ول يرانعا كوشكەن سوڭ دا شەكارادان ءارى-بەرى قاتىناپ جۇرسە كەرەك، – دەيدى القاجان مەدەلۇلى ازاتتىققا.

1938, 1942? قاي جىلى اتىلعان؟

ورازماعامبەتتىڭ ۇرپاقتارى ونىڭ اقتالعانى جايلى رەسمي مالىمەتتى العاش 1990 جىلى العان. وسى جىلى قازاننىڭ 3-ءى كۇنى تۇركىمەنستان پروكۋراتۋراسى ونىڭ تۋىستارىنا جولداعان جاۋابىندا ورازماعامبەت تۇرماعانبەتوۆتىڭ سسسر جوعارعى سوتى اسكەري كوللەگياسىنىڭ شەشىمىمەن “كونتررەۆوليۋتسيالىق” ارەكەتتەرى ءۇشىن ايىپتالىپ، 1938 جىلى اتۋ جازاسىنا كەسىلگەنى، ال بۇل ءىستىڭ 1963 جىلى قۇرامىندا «قىلمىس بولماعاندىقتان» توقتاتىلعانى كەلتىرىلگەن. پروكۋراتۋرا وسى قۇجاتقا قوسا ورازماعامبەتتىڭ اقتالعانى جايلى دا انىقتامانى قوسا جولداعان.

ورازماعامبەتتىڭ 1938 جىلى قازاننىڭ 30-ى اتىلعانى تۋرالى تۇركىمەنستان كگب-سىنىڭ مالىمەتى.

ورازماعامبەتتىڭ 1938 جىلى قازاننىڭ 30-ى اتىلعانى تۋرالى تۇركىمەنستان كگب-سىنىڭ مالىمەتى.

​1991 جىلى شىلدەنىڭ 17-ءسى تۇركىمەنستان كگب-سىنىڭ ورازماعامبەت ۇرپاقتارىنا جىبەرگەن جاۋابىندا 1882 جىلى تۋعان ونىڭ بومبەيدە ينجەنەر-گەولوگ ماماندىعى بويىنشا جوعارى ءبىلىم العاندىعى ايتىلادى. قۇجاتتا نكۆد-نىڭ ورازماعامبەتتى 1937 جىلى قىركۇيەكتىڭ 1-ءى ۇستاعانى، ونىڭ 1938 جىلى قازاننىڭ 29-ءى اتۋ جازاسىنا كەسىلىپ، قازاننىڭ 30-ى اتىلعانى حابارلانعان. الايدا كگب قۇجاتىندا ونىڭ قايدا جەرلەنگەنى تۋرالى ارحيۆ دەرەكتەرى جوق ەكەنى ايتىلعان. وسى حاتتا ورازماعامبەت تۇرماعانبەتوۆتىڭ 1963 جىلى قىركۇيەكتىڭ 27-ءسى كۇنى اقتالعانى حابارلانعان.

ورازماعامبەتتىڭ اقتالعانى تۋرالى سسسر جوعارعى سوتى اسكەري كوللەگياسىنىڭ انىقتاماسىندا دا وسىنداي مالىمەت كەلتىرىلگەن. انىقتامادا ورازماعامبەت تۇرماعامبەتوۆتىڭ قايتىس بولعاننان كەيىن اقتالعانى ايتىلعان. تۇركىمەنستانداعى سول كەزدەگى كراسنوۆودسك احاج ءبولىمى بەرگەن كۋالىكتە ونىڭ 1942 جىلى قازاننىڭ 30-ى 61 جاسىندا قايتىس بولعانى كەلتىرىلگەن. قايتىس بولعان جەرى تۋرالى گرافا بوس قالعان. ال احاج ءبولىمىنىڭ ءوزى بۇل دەرەكتى 1963 جىلى ناۋرىزدىڭ 23-ءى جاسالعان اكتىگە سىلتەمە جاساپ حابارلاپ وتىر.

ورازماعامبەتتەن قالعان بەلگى

ورازماعامبەتتىڭ قاي جىلى اتىلعانى نەمەسە قايتىس بولعانى بەلگىسىز بولسا دا ۇرپاقتارى ونىڭ تۋعان جەرى ماڭعىستاۋ وبلىسىنداعى قىزىلسۋ ەلدى-مەكەنىندە وعان ارناپ قۇلپىتاس بەلگى ورناتتى. وندا ورازماعامبەتتىڭ قايتىس بولعان جىلى 1937 جىل دەپ كورسەتىلگەن. ماڭعىستاۋلىق ولكەتانۋشى القاجان مەدەلۇلى ورازماعامبەتتىڭ ۇرپاقتارى اشعاباتتان تۇتقىندار اتىلدى دەگەن جەردەن توپىراق الىپ كەلىپ، ىرىمداپ 2012 جىلى وسى بەلگىنى ورناتقانىن ايتادى.

ونىڭ ايتۋىنشا، ورازماعامبەتتى 1938 جىلى اتىلدى دەگەننەن كەيىن دە كورگەن ادامدار بولعان-مىس. ال جەرگىلىكتى زەرتتەۋشى وتىنشى كوشبايۇلى جوعارىداعى قۇجاتتارداعى سايكەسسىزدىككە سىلتەپ، «بۇل ۇكىمەت ورگاندارى ورازماعامبەتتى اتپاي ءوز جۇمىستارىنا پايدالاندى دەگەن اڭگىمەلەردىڭ شىندىق ەكەنىن بىلدىرەدى» دەپ جازادى.

گەولوگ عالىم نيكولاي لۋپپوۆ 1974 جىلى ورازماعامبەت ۇرپاقتارىنا بەرگەن جازباشا مالىمەتىندە 1928 جىلى ءوزىنىڭ ورازماعامبەت تۇرماعانبەتوۆتى كورگەنىن جازادى. جازعانىنا قاراعاندا، لۋپپوۆ ميحايل بايارۋناستىڭ ماڭعىستاۋدى زەرتتەيتىن گەولوگيالىق وتريادىندا جۇمىس ىستەپ جۇرگەندە «زاكاسپي ايماعىنىڭ باس مولداسى» ورازماعامبەتپەن كەزدەسكەن. لۋپپوۆ «ورىس ءتىلىن جاقسى بىلەتىن اڭگىمەشىل ادام ەدى» دەپ سۋرەتتەگەن ورازماعامبەت كەن زەرتتەۋ ىسىنە قىزىعاتىندىعىن ايتىپ، كەيىنگى ءبىر كەزدەسۋىندە بايارۋناسقا ات مىنگىزگەن ەكەن.

سسسر جوعارعى سوتىنىڭ ورازماعامبەت تۇرماعانبەتوۆتىڭ اقتالعانى تۋرالى 1963 جىلعى انىقتاماسى.

سسسر جوعارعى سوتىنىڭ ورازماعامبەت تۇرماعانبەتوۆتىڭ اقتالعانى تۋرالى 1963 جىلعى انىقتاماسى.

​ال ماڭعىستاۋلىق زەرتتەۋشى وتىنشى كوشبايۇلى 1928 جىلدارى ورازماعامبەتتىڭ «قىزىلسۋدا جەرگىلىكتى قۇرىلىس ماتەريالدارىن پايدالانىپ مەكتەپ سالىپ، فورت-شەۆچەنكودان وتەس قارابالاەۆ دەگەن وقىتۋشىنى الدىرتىپ ەكەۋى 20-دان اسا بالالاردى وقىتقانىن» جازادى.

1957 جىلى ماڭعىستاۋداعى ساحار تاۋىنان ورازماعامبەت كىتاپحاناسىنان 51 كىتاپ تابىلادى. اراب-پارسى تىلىندەگى وسى كىتاپتاردىڭ بارلىعى كەيىننەن قازاقستان عىلىم اكادەمياسىنىڭ ورتالىق عىلىمي كىتاپحاسىنا وتكىزىلگەن. وسى كىتاپحانادا «ورازماعامبەت تۇرماعانبەتۇلىنىڭ ساحار تاۋىنان /ماڭعىستاۋدان/ 1957 جىلى تابىلعان كىتاپتارى» دەگەن تاقىرىپپەن تىزىمدەلگەن كىتاپتار نەگىزىنەن ءدىني ماسەلەلەر تۋرالى بولىپ كەلەدى. كىتاپتاردىڭ كوبىندە «رۋى اداي قازاق ورازماعامبەت تۋرمۋحاممەد ۋعىلى ماڭعىشلاقي كيتابي» دەگەن جازۋ بار.

يسلامبەك كورپەنىڭ ايتۋىنشا، بۇگىندە ورازماعامبەتتىڭ يرانداعى ۇرپاقتارىنىڭ قولىندا دا ونىڭ قولجازبالارى مەن پايدالانعان بىرنەشە كىتاپتارى ساقتاۋلى تۇر.                                                                                                                                                                             ازات ەۋروپا / ازاتتىق راديوسى

Related Articles

  • الاش جانە اتاتەك

    باياحىمەت جۇمابايۇلى جازۋشى، ەتنوگراف اتاتەك جايىندا ءسوز قوزعار بولساق «الاش» اتى شىقپاي قويمايدى. ال «الاش» تۋرالى كەڭەستىڭ سوڭى اتا تەككە ۇلاسارى شىندىق. بۇل حالقىمىزدىڭ تەك پەن تاريحتى ءبىر تۇتاس ۇعىم رەتىندە قاراۋىنىڭ نەگىزى بولماق. ەندەشە كەڭەستى «الاشتان» باستالىق. حالقىمىزدىڭ ءسوز تىركەستەرىندە «الاشتىڭ ازاماتى»، «الاش – الاش بولعاندا»، «التى الاش» دەگەن سياقتى ۇعىمدار كەزدەسەدى. ول ولما ءبىزدىڭ وسى «الاش» ءسوزىمىز تۋىسقان ۇلتتار اراسىندا دا ءوز – وزدەرىنىڭ تىلدىك قورىندا اكسەنتىنە قاراي: ساقالار — ديە، قۇمىتتار — ۋي. تۇرىكتەر — الاچۋگ، قىرعىزدار — الاچچك. ورىستار — لاچۋگ، نوعايلار — الاش. تۇنعۇستار — الان…[1] ت. ب. دەيدى. مىنە بۇلار «الاشتىڭ» ولاردىڭ تاريحىمەن قاتىستىلىعى دەگەندىك ەمەس. «الاش» سوزىنىڭ تارالۋ اياسىنىڭ قانشالىقتى كەڭدىگىن دالەلدەۋ. زەرتتەۋشىلەر

  • ارقادان التايعا اۋعان ەلدىڭ ءىزى (ياعني ارقادان التايعا اۋعان اباق كەرەيدىڭ كەرۋەن كوشى ءجايىندا)

    باياحمەت جۇمابايۇلى  كىندىك ءسوز: كەرەي تايپاسىنىڭ ەجەلگى مەكەندەرى ارقادان التاي بەتىنە ىرگەلى ەلدىڭ قاقپايىنان اۋعانى راسپا؟». «اباق كەرەي ەلدى ارقادان التايعا «اقمىرزانىڭ ولىمىنە سەبەپشى بولىپ كوشكەنى» راس پا؟ «بۇقار جىراۋ ابىلاي حاننىڭ بۇيرىۋىمەن كەرەي كوشىن توقتاتۋعا الدىنان شىعىپ جوتاسىن كورسەتكەنى راسپا؟» ت. ب. سۇراقتار توڭىرەگىندە تاريحشى بولماسامدا ىزدەنىستىڭ ناتيجەسىندە ءوز الىمشە كوزعاراس ءبىلدىرۋدى ءجون كوردىم. ارتىق – كەمىن كەشىرممەن قارارسىزدىر. شىنى كەرەك، وسى تاقىرىپقا قاتىستى جازبا دەرەكتەر از بولعاندىقتان، دالەلسىز ءسوزدىڭ دارمەنى شامالى بولار دەگەن ويمەن، تارتىنشاقتاپ كەلگەن ەدىم. جۋىقتان بەرگى الەۋمەتتىك جەلىلەردە بۇل تاقىرىپ توڭىرەگىندە تالاس-تارتىستار مالىعا باستاعانىن كورىپ قولىما قالام الىپ، وسىدان ءبىر قانشا جىل بۇرىن «قازاقتىڭ قىسقاشا تاريحى» دەگەن ەڭبەگىمەن ەكى ميلليارد قىتايعا عانا ەمەس، شەت ەلدەردەگى

  • «وتان تاريحىنداعى تۇلعالاردىڭ ءرولى» اتتى عىلىمي-تەوريالىق كونفەرەنتسيا وتەدى.

    تاۋەلسىزدىك مەرەكەسىنە وراي اقمولا وبلىسى، كوكشەتاۋ قالاسى، “دوستار” مادەنيەت سارايىندا، «ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ «ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» ماقالاسىن جۇزەگە اسىرۋ اياسىندا وتان تاريحىنداعى تۇلعالاردىڭ ءرولى» اتتى عىلىمي-تەوريالىق كونفەرەنتسيا وتەدى. شىڭعىسحان جانە ودان كەيىنگى قازاق حاندارى ءداۋىرىنىڭ قالىپتاسۋىنا ىقپال ەتكەن تۇعىرلى تۇلعا تۇعىرىلحاننىڭ ءومىر جولى مەن ەرلىك ىزدەرى موڭعول، پارسى، تۇرىك، قىتاي، ورىس، جاپون جازبالارىندا كەزىگىپ قانا قالماي، ماركو پولو، ا.اندرەەۆ، ن.ا.اريستوۆ، گ.ف.ميللەر، ت.ب. ەڭبەكتەرى ارقىلى دا الەمگە ايگىلى. تاريحي تۇلعا – تۇعىرىلحان ەسىمىن كوتەرۋ ەل باسىنىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ»، «ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» ماقالاسى مەن پرەزيدەنتىمىز ق.توقاەۆتىڭ «التىن وردانىڭ 750 جىلدىعىن مەرەكەلەۋ» اياسىنداعى ۇندەۋىنە ساي قولعا الىنىپ وتىر. ۇلى دالا تۇلعالارىن كوتەرۋدە قر ءبىلىم جانە عىلىم مينسترلىگى ش.ش.ءۋاليحانوۆ اتىنداعى تاريح

  • سويلە، قوبىز!

    قۇداي بۇيىرتسا، ۇلى جازۋشى مۇحتار ماعاۋين اعامىز كەلەسى جىلى مەرەيلى سەكسەن جاسقا تولادى. ارقالى اقىن عالىم جايلىباي اعامىز كۇللى قازاق ەلىن قۇدىرەتتى قالامىمەن تامساندىرىپ كەلە جاتقان قابىرعالى قالامگەرگە مىنانداي جىر جولدارىن جولداپتى. سويلە، قوبىز! مۇحتار ماعاۋينگە – سويلە، مۇحتار ماعاۋين! قاراشانىڭ ىزعارى – نۇرى تايعان قاراشىق. كىسىنەپ تۇر بەستى ايعىر ۇيىرىنەن اداسىپ. قارا قوبىز سارىنى مۇحيتتارعا جاناسىپ، التى قىرىڭ بەرىدە. بەس قۇرىلىقتان ءارى اسىپ… ازىناسا قۋ تاقتاي جۇرەككە ۇعار ءتىل بەردى، شىڭعىس حاننىڭ قۇيقاسى شىمىر ەتىپ ۇلگەردى… … ارماندىنىڭ ارمانىن زامانداردان زارلاتىپ – جالعان كۇننىڭ جالعانىن سىزدەن وزگە كىم كوردى؟! توعىز قانات اق وردا قوڭىر سالقىن دەپ قالدىم، قاراشانىڭ ىزعارى قاي جاعىمنان كەپ قالدىڭ؟.. ىشىگىڭىز، اعاتاي، حاندار كيەر بۇلعىننان –

  • شۇبارتاۋدان اۋعان “بەس قاسقا”. 

    سلامبەك جۋماگالي قازاقتىڭ كورمەگەن قورلىعى، تارتپاعان ازابى بار ما؟ بۇنداي تاۋقىمەت كەشەگى كەڭەس داۋرىندە دە تيىلعان جوق. اباق كەرەيدىڭ ىشىندەگى جاستابان ۇرپاقتارى سەمەي وڭىرىندەگى شۇبارتاۋ اۋدانىن ءوز اتا قونىستارى سايلايدى. تاريحشىلاردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا التايدان جوبالاي بي ازشاحانتاي باتىر ەر جانىبەكپەن زوڭگىلەس دوس بولعان سوڭ، وسى باقاناس وزەنىنىڭ بويىن جايلاي قونىستانىپتى. ونىڭ ىشىندە جاستابان ۇرپاقتارى بەگىمبەت اتانىپ، بەكنازار-قوساي بولىپ ەكى تارماققا بولىنەدى. وسى ماڭدى قونىستانعان وسى ەكى اتانىڭ بالاسى، ءبىرىنىڭ ۇپانى شاقانتاي، ەكىنشىسىنىكى جوبالاي. ياعني،” جونداعى جوبالاي ەلى”اتانعان. شاقانتاي باتىر وسى ەكى اتانىڭ باس قولباسشىسى بولسا، جوبالاي بي اقىلمان، ءارى توبە ءبيى بولعان. جوبالايدىڭ اككسى بايسەيىتتە تەگىن ادام بولماپتى. ەلدىڭ ايتىسىنا قاراعاندا ول كىسى دە بي، ءارى باتىر بولعان جانە ەلدى

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: