|  |  |  | 

Twlğalar Qazaq handığına 550 jıl Qazaq şejiresi

JAT JERDE QALĞAN QAZAQTAR

Keñestik jıldarı qazaq halqına qarsı jasalğan bol'şevikterdiñ zwlımdıq sayasatınıñ qwrbanı bolğan  talay mıñdağan, milliondağan qazaqtıñ süyegi atajwrtınan tıs jerlerde, jat jwrtta qaldı. Äsirese, bol'şevikterdiñ qoldan wyımdastırğan  1929-1933 jıldarğı aşarşılıq kezinde qazaq jerinen auıp, şetelderge bas sauğalağan talay  qazaq sol jaqta ölim qwştı. Köbi kömusiz ien dalada qaldı.

Biraq bizdiñ aytpaq bolıp otırğanımız, «Wlı Otan soğısı» dep atalatın Germaniya men SSSR arasındağı 1941-1945 jıldarı Ekinşi düniejüzilik soğısqa qatıs­qan talay bozdaqtıñ elge qaytpay, jat jwrtta qalğanı. «Soğıs twtqı­nı» atalğan osı qazaqtar soğıs bit­k­en soñ «elge qaytsaq, stalindik terrordıñ qwrbanı bolarmız» degen qauippen Germaniyada qaludı jön sanaydı. Olardıñ köbi «Tür­kis­tan legionı» qwramında boldı. Kezinde Mwstafa Şoqaydıñ köme­gi­men nemis konclagerlerinen bo­san­ğan osı azamattardıñ keybiri qazaq tilinde gazet, jurnaldar şığa­rıp, onda özderiniñ atajwrtqa de­gen sağınışqa tolı oyları men maqalaların jazıp twrdı.
Solardıñ biri soğıs jılda­rın­da Berlin qalasında şığıp twrğan «Milli ädebiet» (Milli Adebyet) jurnalınıñ bas redaktorı bolğan Mäjit Aytbay edi. Ol 1914 jılı Qızılorda oblısında düniege kelip, Almatıda Qazaq peda­go­gi­ka­lıq institutın bitirgen soñ, 1937-1939 jıldarı Qızılorda peda­­gogikalıq institutında oqı­­tu­­şı, studentter dayarlau kur­sınıñ bastığı, Qazaqstan Jazuşılar oda­­ğınınıñ Qız­ı­lorda oblı­sı boyınşa bölimşesiniñ bas­tı­ğı qızmetterin atqarğan. 1941 jılı soğıstıñ alğaş­qı kün­­de­ri nemis qolına twtqınğa tü­se­di. M.Şoqaydıñ köme­gimen nemis konclagerinen bosan­ğan ol, «Türkistan wlttıq birlik komitetine» müşe bolıp, «Jaña Türkistan» (Jeni Turkestan), «Milli Türkistan» (Milli Turkestan) gazetterin şığarısqan, 1943 jılı Berlinde «Abılay han» attı öleñder jinağın şığarğan. Oğan eki dastan, üş ballada, tört än, 41 öleñi engen. Şığarmaların «Qobızşı Qorqıt» degen bürkenşik atpen jazğan, Mäjit Aytbay 1945 jılı AQŞ pen Angliyanıñ Drezden qalasına jasağan äue şabuılı kezinde qaza boldı. Marqwmnıñ qabiri qayda ekeni belgisiz qaldı.
Jat jerde qabiriniñ qayda eke­ni belgisiz qalğan tağı bir qa­zaq Mäulikeş Qaybaldı (Asan qayğı) Leningrad universitetiniñ filosofiya fakul'tetin bitirgen soñ, Almatı universitetinde orıs ädebieti päninen sabaq berip jürgende äskerge şaqırılıp, soğıs kezinde nemisterdiñ qolına twtqınğa tüsken. Onı Mwstafa Şoqaydıñ özi twtqınnan bosat­tı­rıp, Berlinge aldırtqan eken. Soğısta nemister qolına tüs­ken, ortaaziyalıq jäne qazaq­stan­dıq twtqındar arasın­da taratılıp twrğan «Milli Tür­­kis­tan» jurnalında «Asan qayğı» degen bürkenşik atpen Mäulikeş Qaybaldı Alaşorda qayratkerleri Ahmet Baytwrsınwlı, Älihan Bökeyhanov, Jüsipbek Aymauıtov, Mağjan Jwmabaev jäne Säken Seyfullin men Beyimbet May­linniñ jazğan eñbekterin köp­ke tanıstıruda birşama eñ­bek etken. Öz bilim jigerin ül­ken maqsatqa jwmıldırğan M.Qay­bal­dı Berlinde segiz aylıq au­darmaşılar kursın oqıp biti­re­­di, odan keyin Mayndağı Frank­furt universitetiniñ nemis fi­lo­sofiyası jäne ağılşın tili fakul'tetinde bilim aladı. Onıñ nemis jurnaldarında ädebi maqa­la­ları jariyalanıp twradı. Ger­ma­niyada nemis tilinde «Jwmaqtan jetken jansauğa üni» attı romanı jeke kitap bolıp, jarıq köredi. «Azattıq» radiosınıñ «Türkistan» redakciyasınıñ alğaşqı direk­to­rı bolıp istegen Asan qayğı (Mäulikeş Qaybaldı) 1969 jılı belgisiz jağ­day­da qaytıs boladı. Onıñ öli denesi Myunhen qalası şetindegi temirjol boyınan tabıl­ğan. Mar­qwm­nıñ qabiri o basta Myun­hen qalasınıñ şetindegi mwsıl­mandar ziratında bolsa, keyin ol jerden şığarılıp tastalğan.
Soğıs twtqını retinde elge qayt­pay, Germaniyada qaludı jön sanağan qazaqtardıñ biri – Qarıs Qanatbay. 1911 jılı Batıs Qazaqstan oblısında tuğan. 1936 jılı Sverdlovsk qalasındağı tau-ken institutın bitirgen soñ, Qazan qalasında injener, keyinirek basşı qızmetterin atqarğan. German – Keñes soğısına oficer şeninde qatısıp, 1941 jılı twtqınğa tüsip, türmeden Mwstafa Şoqaydıñ kömegimen bosap şığadı. 1942 jılı Türkistan wlttıq komitetinde jauaptı hatşı qızmetin atqarğan. Tür­kistannıñ wlttıq täuelsizdigi üşin qızmet etken twlğalardıñ ara­­sında Qarıs Qanatbay esi­mi Mwstafa Şoqaydan keyin ay­tı­la­dı. 1951 jıldıñ qırküyek ayın­da Myunhen qalasında «Türkeli – Türkistan Azattıq Komitetiniñ organı» degen atpen eki tilde: türik­şe jäne orısşa «Türkeli» jur­­nalın şığarıp twrğan. Ol – «Azattıq» radiosınıñ Orta Aziya redakciyalarınıñ aşıluına tike­ley aralasqan, özindik ıqpalı bolğan küresker twlğa. Q.Qanatbay antikeñestik emigranttardıñ Vis­ba­den konferenciyasına delegat retinde qatısqan. Q.Qanatbaydıñ jazğan esteligi, jariyalanğan eñ­bek­te­ri bizge äzirşe beymälim. Nemis äyelge üylengen Qarıs Qanat­bay­dıñ artında wrpaq qalmağan. Degenmen de onıñ köptegen tarihi mañızdı isterge kuä ekeni belgili, ol 1982 jılı 71 jasında qaytıs boldı. Marqwmnıñ qabiri Myunhen qalasınıñ şetindegi mwsılmandar ziratında jatır.
Ekinşi düniejüzilik soğısta nemister qolına twtqınğa tüsip, keyin Germaniyada qalıp qoyğan tağı bir qazaq – Däulet Tağıberli (1919-1987). Däulet Tağıberli Arqa jaqtağı kerey ruınan, soğıstan bwrın Qazaqstannıñ oñtüstik böli­gin­de twrıptı. Onıñ soğıs kezinde qaşan, qalay twtqınğa tüskeni jäne odan keyin qayda bolğanı anıq emes. «Azattıq» radiosınıñ «Türkistan» redakciyasında Asan qayğıdan keyin qızmet istegen – qazaq böliminiñ jeke redakciya bolıp qwrıluına belsene atsalısqan qazaqtardıñ biri. D.Tağıberli basqarğan kez­de­gi «Azattıq» radiosınıñ «Türkis­tan» redakciyasında bolğan bir aytulı oqiğa – qazaq tilinde ğana ha­bar beretin «Türkistan – 3» dep atal­ğan redakciyanıñ jeke böli­nip şıqqandığı. Nemis äyelge üy­­lenip, ömiriniñ soñğı jıldarın AQŞ-ta ötkizgen D.Tağıberli 1987 jılı qaytıs bolıp, süyegi Myun­hen qalasındağı mwsılmandar zira­tına jerlengen.
Jat jerden topıraq bwyırğan tağı bir qazaq – Jäkebay Bapış (1922-2000). Qızılordanıñ Qarmaqşı audanında düniege ke­­lip, sondağı pedinstituttıñ ekin­şi kursın bitirgen soñ 18 ja­­sında äskerge alınıp, kişi ofi­cer­ler kursın oqıp jürgende soğıs bastaladı. Maydanda qor­şau­da qalıp, twtqındalğan. 1945 jılı nemis türmesinen qaşıp şı­­­ğıp, qaljırap, sırqattanıp, ta­­lay beynetti körip, äreñ dep ölim auızınan qalğan soñ, elge qay­t­pay, Germaniyada qalıp qoy­ğan qazaq. Qiınşılıqtarğa qaramastan, Germaniyanıñ Nyurn­berg qalasındağı radio-tehnika institutına oquğa tüsip, «Azattıq» radiosınıñ kömegi men qoldauı arqılı sol bilim oşağın oydağıday bitiredi. D.Tağıberliden keyin radio­nıñ qazaq bölimşesiniñ direktorı bolğan Jäkebay Bapış – radioda 1955 jıldan 1986 jılğa deyin 31 jıl, eñ köp jwmıs istegen ardager qızmetker. Ömiriniñ soñğı jıldarı Myunhende ömir keşken, J.Bapış aqsaqal 2000 jılı 31 mamırda 78 jasında qaytıs boldı. Qazir Myunhen qalasınıñ şetindegi mwsılmandar ziratında jatır.
Germaniya jerinde topıraq bwyırğan tağı bir qazaq – belgili dissident Mahmet Qwlmağambetov (1930-2009). 1930 jılı Qostanay oblısınıñ Meñdiqara audanında düniege kelgen. Keyin Qazaq mem­­lekettik universitetiniñ fi­lo­so­fiya fakul'tetin bitirgen. 1954-1958 jıldar aralığında Tür­­kimenstandağı Çardjou jo­ğarı oqu ornında jäne odan ke­yin Qırğızstannıñ Frunze qa­­lasındağı medicina jäne po­li­­­tehnika instituttarında dä­­ris bergen. M.Qwlmağambetov ke­ñes biligine qarsı ügit-nasihat jür­gizip, marksistik-leninistik bağıttı qatañ sınağanı üşin 32 jasında twtqındalıp, 1963 jılı Qazaq KSR Joğarğı sotınıñ ükimimen 7 jılğa sottalıp, jaza­sın qatañ rejimdegi koloniyada öteu­ge kesiledi jäne 3 jılğa jer audarıladı. Jazasın ötep şıq­qan­nan keyin M.Qwlmağambetov elge qaytpay, Ukrainanıñ Har'kov qalasında twrğan. 1970 jıldardıñ soñında Keñes Odağınan şe­tel­­ge emigraciyağa şıqqan M.Qwl­ma­ğam­betov «Azattıq» radiosına saya­­si şoluşı retinde qızmetke tw­rıp, ömiriniñ soñına deyin Keñes eli­niñ şındıq jay-küyin, özi körip bilip, basınan keşken auır da tau­qımeti qiın jağdaylardı «Azat­­tıq» radiosınıñ tolqını arqılı talmay bayandaydı. Mahmet Qwl­ma­ğambetov 2009 jılı 78 ja­sın­da Myunhen qalasında qaytıs boldı.
«Azattıq» radiosında wzaq jıl­­­dar qızmet etken Hasen Oral­tay 2006 jılı Türkiyanıñ Iz­mir qalasında jarıq körgen «Elim-aylap ötken ömirden soñ» kitabında, Germaniyanıñ Myunhen qalasındağı jäne Berlindegi mw­­sıl­­mandar mazarında jatqan qa­zaqtar qabiriniñ jağdayına alañ­­dauşılıq bildire otırıp, «Berlindegi mwsılmandar mazarına Mwstafa Şoqay jerlengen, al Myunhendegi mwsılmandar mazarın­da ondağan qazaqtıñ qabiri bar bo­la­tın-dı. Qazir olardıñ köbi ornında joq, jıl sayın tölenui tiis aqşa tölenbegeni üşin nemister jağınan qabirlerinen şığarılıp tastalğan. Qazaqstanda ziyalı qauımğa esimi belgili Mäulikeş Qaybaldı (Asan Qayğı) qabirinen şığarılğandar qatarında» dep dabıl qaqqanı esimizde. Jat jwrtta qalğan qazaqtar tağdırın osılayşa söz etken qoğam qayratkeri, jazuşı, publicist Hasen Oraltay 2010 jılı 77 jasında Myunhende auır nauqastan qaytıs boldı. Marqwmğa bauırlas Türkiya jerinen topıraq bwyırıp, Salihlı qalasınıñ ortalıq mazarındağı äkesi Qalibek Raymbekwlı Hakimniñ qasına jerlendi.
Juırda Oral qalasınan Se­rik Qanatbay esimdi azamat osı ma­qa­la­ avtorınıñ jön silteuimen Myunhen qalasına barıp, qala şetindegi mwsılmandar ziratında jatqan atası Qarıs Qanatbaydıñ qabirine bas iip, Qwran oqıtıp, elden aparğan bir uıs topıraqtı seuip qayttı. Qanşama jıldar boyı atasınıñ qabiriniñ däl qayda ekenin bile almay jürip­ti. Atalarınıñ qabiriniñ sure­tin tauıp, internet arqılı jol­­dağanımda barlıq tuıstarı ji­na­lıp, wlar-şu bolıptı. Keñes jıldarı ataların izdeuge, swrau saluğa tıyım salınğandıqtan, tä­uel­sizdiktiñ arqasında ğana wzaq jılğı sağınış armandarı osı­lay orındalsa da sol mañaydağı qa­zaqtardıñ qabirleriniñ eleusiz küyde, eşbir qorşausız, köbin aramşöp basıp ketkeni janın auırtıptı. Nemis zañı boyınşa är qabirdiñ jerine marqwmnıñ tuıs-tuğandarı jer salığın, yağni, şamamen jılına 70-80 evro köleminde tölemaqı tölep twruları tiis eken. Nemister bol­sa, marqwm bolğan tuısqandarı üşin jer salığın birden 10 jıl ne 20 jıl uaqıtpen tölep tastaydı eken. Osı uaqıtqa deyin Türkiyadan Germaniyağa jwmıs isteuge barğan «gastarbayter» qazaqtar «soğıs twtqını» retinde elge qaytpay, Ger­ma­niyada qalıp qoyğan osı qa­zaq­­tardıñ qabirleriniñ basına barıp, Qwran oqıtıp, şama-şarqınşa jer salıqtarın tölep jüripti. Qazir ol qazaqtar da qartayıp, qay­sı­biri bwl ömirmen hoş aytıssa, qaysıbiri Türkiyağa qaytıp ketken. Estuimizşe, egerde jer salığı birneşe jıldar boyı tölenbese, on­da nemis ökimeti qabirdi sürip tas­tap, jerdi basqağa satuğa qwqılı körinedi.
Osı orayda basqa elderdiñ jat jwrtta qalğan öz adamdarına degen ıqılas, peyili qalay bolatını turalı mına jaytqa köñil audarudı jön kördik. Tuısqan Äzerbayjan eliniñ bwrınğı prezidenti Äbilfeyiz Elşibey resmi saparmen Türkiya astanası – Ankarağa barğan küni erteñinde erte twrıp, qasına molda ertip, sondağı ziratta jerlengen Äzirbayjannıñ 1918-qwrılğan Wlttıq ükimetiniñ bastığı Mehmet Emin Rasulzadeniñ qabirine barıp, Qwran oqıtıptı. Mwnı marqwm Hasen Oraltay ağadan estigen edim.
Ekinşi düniejüzilik soğıstan keyin Qazaq jerine de soğıs twtqını retinde äkelinip, auır jwmıstarğa sa­lın­ğan japon äskerleriniñ qay­sı­biri qiın, auır jağdayğa şı­­damay o dünielik bolğanı bel­gili. Keyin Japoniya ükimeti Qazaqstandağı sol azamattarınıñ jat­qan qabirlerin tauıp, olar­ğa eskertkişter twrğızıp, sırtı­na qorşau saldırıp, küzet qoy­dır­ğanı turalı estigen bolarsız. Ol ol ma, Japoniyadan şetelderge baratın ükimettik deñgeydegi dele­ga­­ciyanıñ özi eger sol elde japon sar­bazdarınıñ qabiri bar bolsa, mindetti türde soğan barıp, gül şoqtarın qoyıp, tağzım etedi eken. Qazaqstannan şetelderge baratın ükimettik delegaciyanıñ sol elderde qanday bir sebeptermen qalıp qoyıp, jat jerden topıraq bwyırğan qazaqtarın izdepti degen habardı estimedik. Nege solay? Hasekeñniñ aytuınşa, Äzir­bay­jan prezidentin tañ atpay An­ka­ra ziratına aparğan – onıñ bo­yındağı bwlqınğan ruhani küş pen wlttıq sananıñ joğarı boluı.
Qazaq halqı da – ğasırlar boyı ölgenin qwrmettep, eske alıp, joqtap ösken halıq. Son­dıq­tan da «öli riza bolmay, tiri bayımaydı» degen qanattı söz bar. Qazaqstan Prezidenti Nwrswltan Nazarbaev jaqındağı «Bolaşaqqa bağdar: ruhani jañğıru» maqala­sın­da qazaq halqınıñ aldındağı ruhani jañğıru qajettiligin alğa qoyğanı belgili. Endeşe, jat jwrt­tan topıraq bwyırğan osı qazaq­tardı ünemi eske alıp, olardıñ qabirlerine qorşau twrğızıp, ie bolu bärimizdiñ äsirese, eñ äueli el ükimeti tarapınan jasaluı tiisti mañızdı is.
Bwl orayda, Berlindegi türik ziratına jerlengen Mwstafa Şoqaydıñ qabirine jäne Germaniya­nıñ Myunhen qalasınıñ şetindegi mwsılman ziratında eleusiz jat­­qan «soğıs twtqını» bolğan qa­zaq­­tarğa Berlindegi Qazaqstan elşiligi, Myunhen qalasındağı Qazaqstannıñ bas konsuldığı ielik etse, bizdiñ nağız el ekenimizdi halıqaralıq deñgeyde jaqsı jağınan tanıta alatın tağı bir oñdı is bolğan bolar edi.

Dosan Baymolda                                                                                                                                                                                                                                 «Ayqın» gazeti

Related Articles

  • YAsin Qwmarwlı: Ejelgi Türki taypalarındağı tötemdik añ – qwstardıñ añızdıq negizderi

    Anotaciya  Maqalada grifon, kökböri (Qwsböri) täñir wğımdarı men atauları töñiregindegi sonday-aq Saq, Ğwn, Üysin, Türkilerdiñ böri tötemdiligi jäne attarınıñ da börige baylanıstılığı zertteledi. Grifon jäne kökböri Grifon (griffon) qazirge deyingi anıqtamağa say jartılay arıstan, jartılay qwmay nemese bası, qanatı qws, denesi arıstan añızdıq maqwlıq (狮鹫). Bireuler onı jauızdıqtıñ simvolına balasa endi bireuler izgiliktiñ (tipti Hristostıñ)nışanı dep biledi. «Etimologiya» attı  eñbekte: «Hristos – arıstan, öytkeni onda teñdessiz parasat jäne qüş-quat bar, Hristos äri qwzğın, öytkeni ol qayta tirilgen soñ aspanğa köterilip, jwmaqqa şığadı», – dep jazılğan. Grifon köbine grek añızdarında jolığadı. Onıñ arğı jäne keyingi zamanğı mädeniet, etnos, t.b. tanudağı ornı mañızdı. Ol qiır şığıstıñ aydaharı siyaqtı bir däuir mädenietiniñ simvolı. Dese de, grifon grek añızdarında ğana saqtalıp qalmastan,  basqa  aymaqtarda da  keñinen  taralğandığı  bayqaladı.  Äsirese onıñ arheologiyalıq deregi Ortalıq Aziya öñirinen köp bayqaladı. Bayırğı Elamdıqtar onı arhitekturada keñinen paydalanğan. Gerodottıñ «Tarih» attı wlı eñbeginde griffon  birneşe  jerde  jolığadı,  barlığı  saqtarğa  baylanıstı.  Gerodot  jäne saqtar  jerinde  grifonnıñ  äygili  bolğandığın  da  jazadı.  (IV.79)  Tarihi derekterge,  añızdarğa  negizdelgende  grifon  Ukrainadan  Orta  Aziyağa  deyinge skif dalasında bolğan dep qaraladı. Saqtardıñ grifon äsem öneri turalı: saq molalarında bar. Berelde, Pazırıqta, Esikte, Alagude, tipti ğwndardıñ köşi jäne joyqın jorığımen birge Qiır Şığıs jerine deyin jetkendigi bayqaladı. Gerodottıñ  aytuınşa,  issedondardıñ  joğarğı  jağında  arimaspı,  yağni jalğız  közdiler  twradı.  Al  olar  twrğan  jerde  altındı  qorıp  jatqan  grifon boladı  dese,  ol  tağı,  issedondardıñ  arimaspı  jağınan  ığıstırılıp,  odan skifter issedondar jağınan ığıstırılğandığın jazadı [1]. Gerodot:  «Bwl  aradan  şalğaydağı  jağdaylar  turalı  mälimetterdi  tek issedondardıñ aytqandarınan ğana bilemiz. Olar jalğız közdiler men altın qorıp jatqan grifon turalı äñgimeleydi. Skifter bwl äñgimelerdi issedondardan estidi. Odan skifter onı grekterge jetkizedi. Sonımen biz olardı jalğız közdiler dep atadıq. Skifter Arimaspi  deydi. «Arima» bir degendi, «spu» köz degendi bildiredi», – deydi [2].

  • Tarihıñdı tani bil (yağıni Abaq Kereydiñ 12 ruınıñ noqtağası Iteli ruı jayında)

    Bayahmet Jwmabaywlı Tarih – äste keşegini añsau emes, kerisinşe eske alu. YAğıni babalar izine üñilu, bügingi beybit eldiñ keşegi tarihına köz jügirtu. Endeşe mınau beybit zaman ötkenimizge oray jaratıp bergin abzaldılığına şınayı rahımet aytamız. Biz wlttar ara, rular ara berekege män bere otırıp, Qazaq tarihınıñ wsaq detalı bolğan rulıq şejireni zerttep anıqtau, osı arqılı, wlt, otan tipti dünie tarihına öz esemizdi qosu degen maqsattı aldığa wstaymız. Ayırıqşa eskerterimiz: «zertteuimizdiñ jetken jeri osı» degendik emes, bwlar tek közqaras. Är däuirdegi jazılım, aytılımdardan alğan dälelder ğana. Endi bir rudan ozu, biikteu degen oydan aulaqpız. Ärbir ru öziniñ tarihına osılayşa üñiler bolsa, mümkin, wlt tarihınıñ negizi qalanar degendi eskere ketpekpiz. Materiyaldıq derekter Keñesti

  • Zaysanda Qaptağay batırğa arnalıp eskertkiş aşılıp, as berildi.

    Tamız ayınıñ 15-16 künderi Şığıs Qazaqstan oblısı, Zaysan audanında Qaptağay batırğa eskertkiş ornatıldı. Qaptağay batır Tügelbaywlına (1700-1760) arnalğan asqa “Tuǵurul han” Halyqaralyq Qoǵamdyq Birlestık atınan : Aydın Bekswltanov – Basqarma törağası (qwrıltayşı); Dildahan Dälel – qwrıltayşı; Äubäkir Aybın – qwrıltayşı; Serik Kökönay – qwrıltayşı. qatarlı azmattar barıp qatısıp qayttı. Batırdıñ 320 jıldığına arnalğan şarağa Franciya, Türkiya, Germaniya, Moñğoliya elderinen jäne elimizdiñ är oblısınan 400-ge juıq qonaq kelip eki kün boyı Zaysan jwrtşılığımen birge boldı. Şarada at bäyge, aytıs, qazaqşa küres sayıstarı boldı. kerey.kz

  • Şıñğıs han jäne onıñ zamanı Mwhtar Mağauin ekinşi kitap wyısqan ülıs

    birinşi bölim büliñğir i t a r a u tauarihtıñ bäsi alqissa, qyat bartan-bahadwrdıñ wlı esugei onan özenin boylap, qws salıp jür eken. kenet, atan tüye jegilgen, nayqala jıljıp, jaqındap qalğan qarağwt küymeni közi şaladı. attı qosşısı bar. bwl – jäuinger merkit taypasınıñ jetekşi äuletinen şıqqan eke-çiledu bolatın. qalıñ qoñırattıñ olqwnwt ruınan qız alıp kele jatqan. jaña tüsken kelinşeginiñ esimi – ögelin edi. iende kezdesken ekeu dala räsimimen sälemdesti me, jön swrastı ma – belgisiz. anığı – esugeidiñ közi qalbağay astı, kün times köleñkede otırğan ögelinge tüsedi. jas qız, şındığında beti jaña aşılğan kelinşek ğäjäyip swlu eken. örkeude jigittiñ jüregi şım etip, öne boyın özgeşe sezim qwrsağanı kümänsiz. birden-aq, «mwnday

  • Qwdiretti Kerey handığı

      Kerey handığı – qazaq halqınıñ tarihında erekşe orın alatın orta ğasırlıq feodaldıq memleket Handıq territoriyası ejelgi ğwndar men kök türikteriniñ ataqonısı Ortalıq Moñğoliyada boldı. Şığısta tatarlar taypalıq odağı men qamağ moñğoldarmen, batısta Nayman handığımen, oñtüstikte Tañğıt memleketimen, soltüstiginde merkittermen şektesip jattı. Handıq qwramındağı ru- taypalar keyin kele qazaq halqınıñ bir böligin qwradı, olar Orta jüzdiñ kerey taypası, arğınnıñ tobıqtı ruı, Wlı jüzdiñ alban taypası, kişi jüzdiñ kereyt taypası osı handıqtağı ru taypalar boldı. Kereylerdiñ arğı tegi Kerey taypalıq odağınıñ şığu tegi köbinde sänbeylerge barıp tireledi, köne sänbey molalarındağı süyekterge jasalğan zertteulerde mwnı rastaydı. Degenmen osı taypalıq odaqqa ğwnnıñ sarqınşaqtarımen deñleñderdiñde qatısı bar ekenin ayta ketu kerek. Ejelge mekeni Bayqal

Pikir qaldıru

Elektorndı poştañız sırtqa jariyalanbaydı. Belgi qoyılğan öristi toltıru mindetti *

Atı-jöni *

Email *

Saytı

Kerey.kz/Kerey.kz

Biz turalı:

Tel: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz tiñ bwrınğı nwsqasın http://old.kerey.kz ten oqi alasızdar!

KEREY.KZ

Sayt materialdarın paydalanğanda derekközge silteme körsetu mindetti. Avtorlar pikiri men redakciya közqarası säykes kele bermeui mümkin. Jarnama men habarlandırulardıñ mazmwnına jarnama beruşi jauaptı.

Sayt sanağı: