|  |  |  | 

Ruhaniyat Twlğalar Ädebi älem

ABAYDIÑ TUĞAN KÜNİNE ORAY BİR SÖZ

Abay

Otarşı “aq patşanıñ” şendi şekpeni üşin (keyde tipti ülken kümis tabaq pen artıq qadaq küriş üşin) töreleri wsaqtalıp, batırları bir-birin şauıp, soñğı handarın wstap berip, “zar-zaman” jırauları eski izdi şiırlap, az-maz ziyalısı ya şoqınıp, ya bilim izdep şetke ketip, Batıstağı ağartuşılıq pen industrializaciyadan maqwrım qoğamı köşpeliden agrarlıq qwrılımğa ötip ülgermey jatqan alasapıran bir zamanda qazaq arasında Abay tuadı. Öz zamanındağı ğılım men tehnologiyanıñ, poeziya men muzıkanıñ barlıq ozıq ölşemderin qoy qwrttap, jılqı jusatqan auıldıñ işinde otırıp, aqılğa sıymaytın qanday da bir tılsım jolmen boyına siñiredi. Öz ortasınan kem degende jartı ğasır ozıq öleñ qalıptarın qwyadı, qazaqı boyauı bar ädemi romanstar jazadı, Batıs pen Reseydiñ äleumettik-sayasi oy alıptarın qazaqşa söyletip, üzdik ädebi tuındıların tärjime qıladı. Barımta men bolıs saylaudıñ, jer men jesir dauınıñ arasında şabılıp jürgen attı-jayaulı köptiñ şuı basılıp, şañı seyilgen mezgilde – tünniñ bir uağına deyin otırıp, suığan sütti şayın soraptap qoyıp, kitap oqidı, dedukciya men indukciya turalı oylanadı, ağayınnan şıqqan birdi-ekili talanttı balalarğa dombıra şertkizedi, skripka tartqızadı. Ärbir jır jolı, ärbir qara söziniñ söylemi maqal-mätelge aynaladı. 19-ğasırdıñ soñı men 20-ğasırdıñ basında şıqqan söz tirkesteri emes, qadım zamannan bar danalıq siyaqtı. Qızıq. Keyde mağan Abay eşqaşan ömirde bolmağan, qarañğı orta üşin şam ispetti, qazaqtıñ özin jwbatu üşin, jaña ideyalar men idealdarğa wmtılu üşin oylap tauıp alğan qasterli bir obrazı siyaqtı körinedi. Keyde tura özimniñ tuğan atam siyaqtı sezim tuadı. Sağınam. Jaqsı körem. Osı mahabbat boyımda saqtalsa, qazaq bolıp qala beretinime senem. Jay qazaq emes, Abay añsağan jaqsı qazaq bolıp.

Ğalım Boqaş

            facebook  paraqşasınan alındı

Related Articles

  • Qajımwqanğa qoldau körsetken ekeu

    Osıdan birer jıl bw­rın Astana qalasına jol tüsip, biraz kün bas şahardı araladım. Qala­dağı mädeni, tarihi eskert­kişterdi tamaşaladım. Sol uaqıtta özim kuä bolğan jaylardıñ işindegi böle-jara aytarım äygili jazuşı, qoğam qayratkeri, bärimizge bala jasımızdan öziniñ «Toqaş Bokin» romanımen tanıs Zeyin Şaşkinniñ şañırağında qonaq bolğanım der edim. Jazuşınıñ zayıbı Mä­riyam Nwrlanqızı jası seksen jetige kelse de äli künge sergek, şiraq, ba­quat­tı küyde eken. Ol kisi ken­je qızı Güljan men küyeu balası Erbolattıñ qo­lın­da, solardan tu­ğan kişkentay jien neme­re­lerine es bolıp, tirlik ke­şip jatır. Meniñ bwl üyge tap bolğanım da sol Er­bolattıñ, Kürşim audan­dıq mädeniet bölimin 18 jıl basqarğan belgili öner ardageri Qabdolla Twrarovtıñ kenje wlınıñ arqası edi. Kürşimge bir kelgeninde Erekeñniñ:

  • «Djuan kolbasanı djonıp djep djatırsıñdar ma?»

    Qaltay Mwhamedjanov ağamız jwmısqa kelgende: – Qalay, djigitter, djağdaylarıñ djaqsı ma? – deytin sol kezde «j»-ğa «d»-nı qosıp aytatındardı keketip. Bir küni «Aranıñ» jauaptı hatşısı, marqwm Saylaubek Jwmabekovtiñ bölmesinde jwmıstıñ soñında kişigirim «jetim qızdıñ» toyın jasap jatqanbız. – Esikti japtıñız ba? – degen swrağıma «qorıqpa, qatırdım» degendey Säkeñ eki közin birdey jwmıp, basın şwlğıp, bas barmağın qayqayta şoşayttı. Apıl-ğwpıl bop jatqanımızda kenet esik sart etip aşıldı da, ar jağınan Qal-ağañ körindi. Ne isterimizdi bilmey qattı sasqalaqtadıq. Auızdağını jwta almay, qaqalıp-şaşalıp twrğan pwşayman türimizdi körip, Qal-ağañ sır aldırmay ädettegidey qaljıñğa bastı. – Qalay, djigitter, djuan kolbasanı djonıp djep djatırsıñdar ma? – dedi tük bolmağanday gazet-dastarhanımızdağı şala turalğan, şınında, juandau şwjıqqa közin

  • ÄDEBIET TURALI SOÑĞI PİKİRTALASQA QOSARIM

    Aqın-jazuşını “adam janınıñ injeneri” dep atap, şığarmaşılıq demalısqa jiberip, päter bölip, qalamaqı tölep, jeke şığarmaşılığın byudjet qarjılandıratın mamandıq qılıp, kommunistik moral' men ideologiya nasihatşılarına aynaldırğan sovet rejimi endi qaytıp kelmeydi, “baldar”. Aqın-jazuşılıq mamandıq ta emes, künköris käsibi de emes, ideologiya qwralı da emes, bilik ökilderi bir-jerden ekinşi jerge op-oñay köşirip ala qoyatın, ya quıp jibere salatın läppay qızmetker de emes. Bwl – söz şeberiniñ talantı wştalğan sayın, qabileti küşeygen sayın, bilimi tereñdegen sayın negizgi mamandığı men negizgi käsibin ığıstırıp şığarıp, tabiği türde häm şabıttıñ, häm künköristiñ sarqılmas közine aynalatın, eñ bastısı älgi şeberge täuelsizdik sıylaytın erkin şığarmaşılıq. Sayasi-ekonomikalıq, äleumettik-mädeni erekşelikteri bölekteu bolsa da, “jaqsımen salıstırıp, jaqsığa wmtılu” principimen Batıstağı öz

  • ABILAY HANNIÑ TEGİ JÄNE TUĞAN-ÖLGEN JILDARI

      Qazaqtıñ dañqtı hanı, «üş jüzdiñ balasınıñ atın basın bir kezeñge teñegen», «on san Alaş balasın auzına qaratqan» Abılaydıñ şıqqan tegine, onıñ tuğan-ölgen jıldarına qatıstı birtalay swraqtar bar-dep jazdı  e-history.kz.                                                                                                                                                                

  • Han Täñiri. Qandı tau ma, Qwday tauı ma?

    Qazaq, qırğız ben qıtay şekaralarınıñ tüyiser twsında älemdegi biik nüktelerdiñ biri – Han Täñiri şıñı twr. Han Täñiriniñ köz jetpes biiktigin ärdayım qalıñ qar basıp, twman twmşalap twradı. Kün batar twsta şıñ bası qızıl reñge boyalıp, alaulağan ot sekildi körinis beredi. Sol sebepti onı qazaqtar «qandı tau» atap ketse, qırğız halqı «kantoo» dep ataydı-dep jazadı el.kz portalı.. Key ğalımdar Han Täñiri atauı tım beride şıqtı degendi aytadı. Han sözi köne türik-moñğol tilinde Qan mağınasında qoldanğan eken. Bwl sonau b.z.d. V-VIII ğasırlarda sözdik qorda bolğan söz. Al Täñir turalı añızda bılay delinedi: Este joq eski zamanda aspan da, jer de joq, tek wşı-qiırsız kök teñiz bolğan eken. Bir kezde  teñiz ortasınan appaq

Pikir qaldıru

Elektorndı poştañız sırtqa jariyalanbaydı. Belgi qoyılğan öristi toltıru mindetti *

Atı-jöni *

Email *

Saytı

Kerey.kz/Kerey.kz

Biz turalı:

Tel: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz tiñ bwrınğı nwsqasın http://old.kerey.kz ten oqi alasızdar!

KEREY.KZ

Sayt materialdarın paydalanğanda derekközge silteme körsetu mindetti. Avtorlar pikiri men redakciya közqarası säykes kele bermeui mümkin. Jarnama men habarlandırulardıñ mazmwnına jarnama beruşi jauaptı.

Sayt sanağı: