|  |  | 

ەزۋتارتار ادەبي الەم

«دجۋان كولباسانى دجونىپ دجەپ دجاتىرسىڭدار ما؟»

قالتاي مۇحامەدجانوۆ اعامىز جۇمىسقا كەلگەندە:
– قالاي، دجىگىتتەر، دجاعدايلارىڭ دجاقسى ما؟ – دەيتىن سول كەزدە «ج»-عا «د»-نى قوسىپ ايتاتىنداردى كەكەتىپ.
ءبىر كۇنى «ارانىڭ» جاۋاپتى حاتشىسى، مارقۇم سايلاۋبەك جۇمابەكوۆتىڭ بولمەسىندە جۇمىستىڭ سوڭىندا كىشىگىرىم «جەتىم قىزدىڭ» تويىن جاساپ جاتقانبىز.
– ەسىكتى جاپتىڭىز با؟ – دەگەن سۇراعىما «قورىقپا، قاتىردىم» دەگەندەي ساكەڭ ەكى كوزىن بىردەي جۇمىپ، باسىن شۇلعىپ، باس بارماعىن قايقايتا شوشايتتى.
اپىل-عۇپىل بوپ جاتقانىمىزدا كەنەت ەسىك سارت ەتىپ اشىلدى دا، ار جاعىنان قال-اعاڭ كورىندى. نە ىستەرىمىزدى بىلمەي قاتتى ساسقالاقتادىق. اۋىزداعىنى جۇتا الماي، قاقالىپ-شاشالىپ تۇرعان پۇشايمان ءتۇرىمىزدى كورىپ، قال-اعاڭ سىر الدىرماي ادەتتەگىدەي قالجىڭعا باستى.
– قالاي، دجىگىتتەر، دجۋان كولباسانى دجونىپ دجەپ دجاتىرسىڭدار ما؟ – دەدى تۇك بولماعانداي گازەت-داستارحانىمىزداعى شالا تۋرالعان، شىنىندا، جۋانداۋ شۇجىققا كوزىن توقتاتىپ. سول كەزدە «ج»-نىڭ الدىنا «د»-نى قوسىپ ايتاتىن شالا قازاقتاردى كەكەتىپ.
– كەلىڭىز، قال-اعا، كەلىڭىز، ءدام الىڭىز، – دەپ، بارىمىزدى ۇسىنا بەرىپپىز ءبارىمىز ىڭعايسىزدىقتى جۋىپ-شايۋدىڭ رەتىن تاپپاي.
– جارايدى، الا بەرىڭدەر. ءاي، تولىمبەك، بەرى كەلىپ كەتشى، – دەدى دە، مەنى سوڭىنا ىلەستىردى.
دالىزگە شىققان سوڭ ماعان:
– ءبىز سەندەردەي كەزىمىزدە بۇل بالەگە نان تۋراپ جەگەن ادامبىز. وعان ەشتەڭە ايتا المايمىن. ەڭ بولماسا ەسىكتەرىڭدى بەكىتىپ الساڭدار قايتەدى… اينالانىڭ بارلىعى ادام اڭدىعان انتالاعان ارىز عوي، اباي بولساڭدارشى، – دەپ ليفتىگە قاراي بەتتەدى.
شىن مانىندە قاتتى ۇيالىپ قالدىق.

«ارا» جابىلعانى – قازاق كۇلكىسىنىڭ قارا جامىلعانى»
گازەت-جۋرنالدار جاپپاي جابىلىپ جاتقان كەز. قاعاز جوق، قارجى جوق. «اراعا» دا تىقىر تاياندى. «انە جابىلادى، مىنە جابىلادى» دەگەن قاۋەسەتپەن ويانىپ، قايعىمەن ۇيىقتايمىز. باس رەداكتورىمىز – قالتاي مۇحامەدجانوۆ. ءبىر جاعىنان، ول كىسىنىڭ بەدەل-ابىرويىن ويلايمىز دا، «ارانى» جاپتىرمايتىن شىعار دەگەن ۇمىتكە جۇگىنەمىز.
ءبىر كۇنى قال-اعاڭ وسى ماسەلەگە بايلانىستى «نە بۇك قىلام، نە شىك قىلام» دەپ ارتىنىپ-تارتىنىپ، ورتالىق كوميتەتكە كەتتى. تاقىمدى قىسىپ رەداكتسيادا ءبىز قالدىق. كەلدى ءتۇس قايتا. مەنىڭ كابينەتىم 12-قاباتتا ءليفتىنىڭ تۋرا قاراما-قارسىسىندا بولاتىن. ەسىك ىلعي اشىق. كىمنىڭ كەلىپ، كىمنىڭ كەتىپ جاتقانى كورىنىپ تۇرادى.
قال-اعاڭ كەلدى. جۇزىندە جەڭىستىڭ بەلگىسى بار. كوزىندە قۋاقى كۇلكى وينايدى. سوزىندە دە جەڭىمپازدىقتىڭ جەلى ەسەدى. شۇباپ كابينەتىنە كىردىك.
«ارا» جابىلمايتىن بوپتى. سوندا قال-اعاڭ نە ايتقان دەيسىز عوي.
– قاعاز جوق دەيسىڭدەر، بىزگە جاي سارى قاعاز دە جەتەدى. اناۋ دۇكەندەردەگى ماي ورايتىن، ەت ورايتىن سارى قاعازدار دا جارايدى بىزگە. سونىمەن-اق جۋرنالدى شىعارا بەرەمىز. بىزگە سول قاعازداردى بەرىڭىزدەر، ءبارىبىر ونى ورايتىن ەت تە، ماي دا جوق قوي. ال «ارا» جابىلعانى قازاق كۇلكىسىنىڭ قارا جامىلعانى ەمەس پە؟ – دەپتى.
وسىلاي ءبىر اۋىز سوزبەن «ارانى» امان الىپ قالعان ەدى.

تولىمبەك الىمبەكۇلى                                       zhasalash.kz

Related Articles

  • ۇلى وتانىم-اناشىم

    وتان ،وتان وتتان ىستىق كورىنگەن، وتان ورىن العان جۇرەك تورىمنەن. تاۋەلسز بوپ ارقاسىندا اللانىڭ ، جۇلدىز ءجايناپ ،اي تۋعان كۇن كوگىمىنەن. ەل بولمايدى ارتىق تۋعان ەلىڭنەن، ەلىن ساتۋ بىردەي بولار ولىممەن. بىرلىك دەگەن-بيك قامال الىنباس، بورىلەرگە جەم بولادى بولىنگەن. وسى كۇندى قادىرەيىك ءبىز بۇگىن ، جاقسىلىققا قوسىپ ءار كەز ىزگى ءۇن. قانشا بوزداق قۇربان ەتتى ءومىرىن، الۋ ءۇشىن ەگەمەن ەل تىزگىنىن . قانشا عاسىر ءوتتى حالقىم جىلاۋدا، (كوزدىڭ جاسىن كوردى اقىر ءبىر اللا ). اتا -بابام جانىن بەرگەن بۇل كۇندى، ەشكىگنىڭ دە حاقىسى جوق سىناۋعا. قاندەن يتتەر اسا المايتىن ءبىر بەلدەن، (ىرىتپەك بوپ ءىن قازىپ جۇر ىرگەمنەن). تالاي زالىم ،زاندەندەردى كوردىك ءبىز ، ءىشى تۇتىن ،سىرتى بۇتىن جۇرگەنمەن. ەلدى توناپ

  • سويلە، قوبىز!

    قۇداي بۇيىرتسا، ۇلى جازۋشى مۇحتار ماعاۋين اعامىز كەلەسى جىلى مەرەيلى سەكسەن جاسقا تولادى. ارقالى اقىن عالىم جايلىباي اعامىز كۇللى قازاق ەلىن قۇدىرەتتى قالامىمەن تامساندىرىپ كەلە جاتقان قابىرعالى قالامگەرگە مىنانداي جىر جولدارىن جولداپتى. سويلە، قوبىز! مۇحتار ماعاۋينگە – سويلە، مۇحتار ماعاۋين! قاراشانىڭ ىزعارى – نۇرى تايعان قاراشىق. كىسىنەپ تۇر بەستى ايعىر ۇيىرىنەن اداسىپ. قارا قوبىز سارىنى مۇحيتتارعا جاناسىپ، التى قىرىڭ بەرىدە. بەس قۇرىلىقتان ءارى اسىپ… ازىناسا قۋ تاقتاي جۇرەككە ۇعار ءتىل بەردى، شىڭعىس حاننىڭ قۇيقاسى شىمىر ەتىپ ۇلگەردى… … ارماندىنىڭ ارمانىن زامانداردان زارلاتىپ – جالعان كۇننىڭ جالعانىن سىزدەن وزگە كىم كوردى؟! توعىز قانات اق وردا قوڭىر سالقىن دەپ قالدىم، قاراشانىڭ ىزعارى قاي جاعىمنان كەپ قالدىڭ؟.. ىشىگىڭىز، اعاتاي، حاندار كيەر بۇلعىننان –

  • داستەم سال قاراباسۇلى

    ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىشۇلى بيىلعى جىلدىڭ ءساۋىر ايىندا ەلىمىزدىڭ باس گازەتى «ەگەم- ەندى قازاقستان» گازەتىندە جاريالاعان ماقالاسىندا تۋعان جەر تاريحىن، ونىڭ تاۋەل-سىزدىگى مەن بوستاندىعى ءۇشىن كۇرەسكەن تۇلعالار ەسىمىن قايتا جاڭعىرتۋدى ۇسىندى. وسى رەتتە بۇگىنگى قازاق ەلىنىڭ سولتۇستىگىندە ءومىر سۇرگەن رۋ-تايپالار تاريحى وسى كۇن- گە دەيىن مامان-تاريحشىلار نازارىنان تىس قالىپ كەلە جاتقاندىع بەلگىلى. بۇگىنگى جاستار تۇگىل اقساقالداردىڭ ءوزى ەلدىڭ كەشەگىسى تۋرال جارىتىپ ەشتەڭە ايتا المايدى. وعان ولاردى كىنالاۋدىڭ ءوزى قيىن سياقتى. كەشەگى كەڭەس ۇكىمەتى زامانىنداعى قىساڭ ساياسات وتكەنىمىزدى بىلۋگە مۇرشا بەرمەگەندىن قالاي جاسىرا الامىز. قازاقستاننىڭ سولتۇستىگى مەن باتىس ءسىبىر ولكەسى ورتا عاسىردا بىرىڭعاي ساياسي-ەتنيكا- لىق اۋماق بولعان. كەرەيدىڭ تايپاسىنىڭ تايبۇعا اۋلەتى نەگىزىن قالاعان، تاريحتا «ءسىبىر حاندىعى» دەپ اتالاتىن مەملەكەت اۋماعىندا تەك كەرەيلەر

  • ابايدىڭ ءماشھۇر جۇسىپكە قويعان سۇراعى

    توبىقتىنىڭ ەلىنە ساپارلاپ شىققان ءماشھۇر ءجۇسىپ بىرەر كىسىمەن اقىننىڭ ۇيىنە كىرىپ كەلگەندە اباي وعان الدەنەشە توسىن ساۋال قويىپ: – اقىماق باسقا ادىرايىپ كوز بىتەدى، دۋالى اۋىزعا سىلدىرلاعان ءسوز بىتەدى. كەلبەتسىز ەمەس ەكەنسىڭ. ايتشى، قۇداي قايدا؟ جۇماق پەن توزاق قايدا؟ – دەپتى. سوندا ءماشھۇر ىركىلمەستەن: – ابايدىڭ قۇدايى قايدا ەكەنىن بىلمەيمىن. مەنىڭ قۇدايىم، مىنە، جۇرەگىمدە تۇر. جۇماق پەن توزاق اركىمنىڭ ءوز ۇيىندە، قاتىنىڭ اقىلدى بولسا – جۇماق، اقىماق بولسا – توزاق، – دەگەن ەكەن. اباي سوندا: «ءماشھۇرىم، دەسە دەگەندەي ەكەنسىڭ، تورگە شىق» – دەپ قۇرمەت كورسەتىپتى. *** اق نەكە ۇرپاق! پەرزەنت! جان بىتكەننىڭ كوكىرەگىن ءاپ-ساتتە ىزگى سەزىمگە، ماقتانىشقا، قۋانىشقا تولتىراتىن قايران جالعىز اۋىز قاسيەتتى ءسوز! سەنىڭ اتىڭ دا، زاتىڭ دا ماڭگىلىك.

  • بابالار ءسوزى:

    تاعباش حالقىنىڭ الداۋىنا سەنگەندىكتەن، ارباۋىنا كونگەندىكتەن، ءىنىلى-اعانىڭ داۋلاسقانىنان، بەكتى حالىقتىڭ جاۋلاسقانىنان، تۇركى حالقى ەلدىگىن جويدى …. تۇركى بەكتەرى تۇركى اتىن جوعالتىپ، تاعباش اتىن تۇتىنىپ … مىنە، تۇركى حالقىنىڭ جوعالۋ تاريحى قايدا جاتىر؟ *** اراب باسقىنشىلىعى: ارابتار كەلگەنىمەن تەك كەلمەدى، باس بولدى ات ارتىنا بوكتەرگەنى. سىنتاستىڭ جازۋلارىن قىرىپ تاستاپ، تاريحقا قيانات قىپ وكتەمدەدى … كەشەگى ويما جازۋ ورىنىنا جىلانداي يرەلەڭدەپ ءارىپ ءمىندى، – ز. رۇستەمبەكوۆ *** ەدىلدى تارتىپ العانى، ەتەككە قولدى سالعانى. جايىقتى تارتىپ العانى، جاعاعا قولدى سالعانى. ويىلدى تارتىپ العانى، ويداعىسى بولعانى، قونىستىڭ بار ما قالعانى؟ – مۇرات موڭكەۇلى *** كوشپەندى ەل قازاققا جەر جوق دەسىپ، قازاق جەرىن مۇجىققا بەردى كەسىپ. شارياتسىز، نيزامسىز زورلىقپەنەن، اۋىر تاۋدى موينىنا ءىلدى تەسىپ …

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: