|  |  |  | 

تاريح قازاق حاندىعىنا 550 جىل قازاق شەجىرەسى

قىتاي: گانسۋدە مەكەندەيتىن قازاقتاردىڭ تاريحى

قىتايدىڭ ىشكى پروۆينتسيالارىنداعى شالعاي ايماقتاردا شاشىراپ جۇرگەن قازاق دياسپوراسىن زەرتتەۋ قازىرگە دەيىن كوپ قولعا الىنباي كەلە جاتقان ماڭىزدى تاقىرىپتاردىڭ ءبىرى. سولاردىڭ اراسىنان ەڭ الدىمەن گانسۋ قازاقتارىن اتاۋعا بولادى.

ءى. گانسۋ قازاقتارىنىڭ تاريحى جانە قازىرگى جاعدايى

قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ جۇرگىزگەن ۇلتتىق اۋماقتىق اۆتونوميا ساياساتىنىڭ ناتيجەسىندە 1954 جىلى شۇار عا قاراستى ىلە قازاق اۆتونوميالى وبلىسى قۇرىلدى. قازاقتار نەگىزىنەن وسى وبىلىستىڭ التاي، ىلە، تارباعاتاي ايماقتارىندا، سونداي-اق شۇار موري-قازاق، شۇار باركول-قازاق اۆتونوميالى اۋداندارىندا ۇلكەن شوعىر بولىپ قالىپتاسقان. وسى اتالعان وڭىرلەردەگى قازاقتاردى دياسپورا دەۋدەن گورى شۇار داعى تۇرعىلىقتى، ەجەلدەن كەلە جاتقان ەتنيكالىق قازاقتار دەپ اتاساق تا تەرىس بولمايتىن ۇقسايدى.

ال قىتايدىڭ ىشكى جاعىندا دا، اتاپ ايتقاندا گانسۋ مەن چيڭحاي پروۆينتسيالارىنداعى ەلدى مەكەندەردى جارتى عاسىردان استام ۋاقىت قونىس ەتىپ كەلە جاتقان قازاقتاردىڭ دا بار ەكەندىگى جالپىعا ايان. شۇار داعى قازاقتار شوعىرلى قونىستانعان مەكەندەردەن الىسقا شاشىراپ كەتكەن وسى ءبىر قازاقتار تۋرالى زەرتتەۋلەر مەن اقپاراتتار قازاقستانداعى باسپا ءسوز بەتتەرىندە سيرەك كەزدەسەتىنى راس. سەبەبى ول جاقتاعى قازاقتار قازاقستان شەكاراسىنان 2000 شاقىرىمنان ۇزاق شالعاي جەرلەرگە ورنالاسقان. سول ءۇشىن ماقالامىزدىڭ تاقىرىبىن سوناۋ قىتايدىڭ الىس قيىرلارىنداعى گانسۋ قازاقتارىنا قاراي بۇرۋعا تۋرا كەلدى.

گانسۋ قازاقتارى دا شىڭجاڭداعى قازاقتار سياقتى اۋىلدىق جەرلەردە تۇرادى. كوپ مولشەرى اقساي قازاق اۆتونوميالى اۋدانىنا ورنالاسقان. گانسۋدىڭ لانجوۋ، جيۋچۋان، دونحۋاڭ قالالارىنا دا از مولشەردە قازاقتار ورنالاسقان. جالپى سانى 4000 نىڭ اينالاسىندا.

اقساي قازاق اۆتونوميالى اۋدانى گانسۋ قازاقتارىنىڭ ەڭ شوعىرلى قونىستانعان تۇراقتى مەكەنى بولىپ تابىلادى. اۋدان گانسۋ، شىڭجاڭ جانە چيڭحاي ولكەلەرىنىڭ توعىسقان جەرىندەگى التىن تاۋىنىڭ شىعىس جاعىنا ورنالاسقان. جەر بەدەرى كۇردەلى، اينالاسى تاۋ، بيىك ءۇستىرت، قۇمدى ءشول دالا. اۋاسى قۇرعاق، جاۋىن-شاشىننىڭ جىلدىق ورتاشا مولشەرى 110 مم. اۋدان تابيعي رەسۋرستارعا باي. تۇرعىندارى مال شارۋاشىلىعىمەن جانە كەن اشۋ جۇمىستارىمەن اينالىسادى.

قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ گانسۋ پروۆينتسياسىنا قاراستى اقساي قازاق اۆتونوميالى اۋدانى — 1954 جىلى 27 ساۋىردە قۇرىلعان اكىمشىلىك اۋدان. ورتالىعى — حوڭليۋان قالاسى. جەر كولەمى 33733 كم2. اۋداندا قازاقتاردان باسقا قىتاي، دۇنگەن، تيبەت، مونعول، سالار سياقتى ۇلتتار دا مەكەندەيدى. جالپى حالىق سانى 10000, قازاقتار سانى 3600 ادام، جالپى حالىق سانىنىڭ 40 پايىزىن ۇستايدى.

 

قىتايدىڭ گانسۋ پروۆينتسياسىنداعى قازاق دياسپوراسىنىڭ قالىپتاسۋى حح عاسىردىڭ ءبىرىنشى جارتىسىنداعى شىڭجاڭ ولكەسىنىڭ بيلەۋشىسى شىڭ شىتساي جۇرگىزگەن تەرورلىق ساياساتپەن تىكەلەي بايلانىستى.

وتكەن عاسىردىڭ 30 جىلدارىندا قىتايداعى شىڭجاڭ ولكەسىنىڭ بيلەۋشىسى شىڭ شىتساي شىڭجاڭ ولكەسىندە توتاليتاريزمدىك رەجيم ورناتىپ، حالىقتى قىرىپ ˗ جويىپ، قۋعىن ˗ سۇرگىنگە ۇشىراتقانى انىق. 1934 — 1939 جىلدارى شىڭجان گۋبەرناتورى شىڭشىتسايدىڭ قازاقتارعا قولدانعان قاتاڭ ساياساتىنىڭ ناتيجەسىندە التاي ايماعىنا قاراستى شىڭگىل اۋدانىنداعى جانە قۇمىل ايماعىنا قاراستى موري، باركول اۋداندارىنداعى قازاقتاردان 30 مىڭعا جۋىق ادام شىڭجاننىڭ شىعىسىنداعى گانسۋ ولكەسىنە بوسىپ كەتتى.

قازاقتار گانسۋ جەرىنە بىرنەشە دۇركىن بوسىپ بارعان.

1936 جىلى قاڭتار ايىندا گانسۋ جەرىنە ادۋبايدىڭ (كەرەي تايپاسىنىڭ جانتەكەي تاسبيكە رۋىنان، شاڭيا) كوشى ءوتتى. ادۋباي باستاعان بۇل كوشتىڭ قۇرامىندا 113 ءتۇتىن، 565 ادام بولدى. بۇل رەتكى قازاق كوشى گانسۋدىڭ باتىس سولتۇستىگىندەگى مازوڭ تاۋىن اينالىپ، انشي اۋدانىن باسىپ، چيليان تاۋىنىڭ سولتۇستىك باۋرايىنداعى ۋيىرحۇن، تۋلا وڭىرلەرىنە بارىپ ايالدايدى.

1937 جىلى شىلدە ايىندا قىتاي جانە ەۋروپا قازاقتارىنىڭ داڭىقتى باتىرى ەلىسقان ءتايجى ءالىپۇلى (كەرەي تايپاسىنىڭ جانتەكەي تاسبيكە رۋىنان) ءوز قاراماعىنداعى ەلىن باستاپ گانسۋدىڭ باتىس سولتۇستىگىندەگى مازوڭ تاۋىن اينالىپ، انشي اۋدانىن باسىپ، چيليان تاۋىنىڭ سولتۇستىك باۋرايىنداعى ۋيىرحۇن، تۋلا ونىرلەرىندە تۇراقتاپ قالعان ادۋبايدىڭ اۋىلىنا بارىپ قوسىلدى. كوشتىڭ قۇرامىندا 178 ءتۇتىن 890 ادام بولدى.

1937 جىلى قازان ايىندا زايىپ ءتايجىنىڭ (سول جىلدارى 70 جاستا، كەرەي تايپاسىنىڭ جانتەكەي بازارقۇل رۋىنان) باستاعان كوشى گانسۋ جەرىنە ءوتتى. زايىپپەن بىرگە شىعىس قازاقتارىنا اتى ايگىلى قاسىم باتىر دا (كەرەي تايپاسىنىڭ مەركىت رۋىنان) گانسۋ جەرىنە ءوتتى. زايىپ باستاعان كوشتىڭ قۇرامىندا 703 ءتۇتىن 3515 ادام بولدى.

1939 جىلى اقپان ايىندا شىڭجاڭنان تاعى ءبىر ۇلكەن كوش گانسۋعا ءوتتى. ول كوشتىڭ قۇرامىندا دا مىقتى ەل اعالارى بولدى. اتاپ ايتقاندا: قۇسايىن ءتايجى (نايمان تايپاسىنان) – 98 ءتۇتىن، 490 ادامىمەن; نۇرعالي ۇكىرداي (كەرەيدىڭ جانتەكەي رۋىنان) – 374 ءتۇتىن، 1187 اداممەن; سابىرباي ءتايجى (كەرەيدىڭ جادىك رۋىنان) – 241 ءتۇتىن، 1800 اداممەن; شىعىس قازاقتارىنا اتى تانىس ايگىلى باتىر ايەمبەت ۆاڭ (ۋاق تايپاسىنان) – 100 ءتۇتىن، 500 دەن استام اداممەن; ءسولتانشارىپ ءتايجى( كەرەيدىڭ يتەلى رۋىنان) – 100 ءتۇتىن، 500 – دەن استام اداممەن; سالاقيتتان ۇكىرداي (كەرەيدىڭ مولقى رۋىنان) – 140 ءتۇتىن، 700 اداممەن; ابىلقايىر زالىڭ (كەرەيدىڭ سارباس رۋىنان) – 183 ءتۇتىن، 915 اداممەن; ەجەنحان (كەرەيدىڭ جانتەكەي رۋىنان) – 125 ءتۇتىن، 625 اداممەن كوش باستادى. بۇل جولعى كوشتىڭ جالپى ءتۇتىن سانى 3160-تان، ادام سانى 7000-نان استام بولدى[1, 11-14 ب].

1930 جىلداردان باستالعان قازاق بوسقىندارىنىڭ كوشى وتكەن عاسىردىڭ 50-ءشى جىلدارىندا اياقتالدى. كوش جونەكەي قازاقتار گۋبەرناتور شىڭ شىتسايدىڭ جانە ميليتاريس ما بۋفاڭنىڭ تالاي رەتكى قۋدالاپ ءجۇرىپ جاساعان قىرعىنشىلىعىنا ۇشىرادى. بوسقىن حالىقتىڭ جارتىسىنان استامى جول بويىنداعى سوعىستاردان، وبادان، اشارشىلىقتان قىرىلىپ قالدى. ال، كوشتىڭ الدىڭعى لەگى ەلىسقان باتىردىڭ باستاۋىمەن تيبەتتى باسىپ، پامير، گيمالاي جوتالارىنان اسىپ ءۇندىستان مەن پاكىستاندى بارىپ پانالادى. 50 جىلدارى حالقارالىق كومەكتەردىڭ ناتيجەسىندە تۇركياعا جەتكەن. بۇگىندە تۇركيا مەن ەۋروپاداعى قازاقتىڭ دەنى وسى كوش ارقىلى بارعان قازاقتىڭ ۇرپاقتارى.Sultansharip tayji

سول بوسقىنداردىڭ ءبىراز بولىگى گانسۋ، شىڭجاڭ جانە چيڭحاي ولكەلەرىنىڭ توعىسقان جەرىندەگى التىن تاۋىنىڭ وڭتۇستىگى مەن سولتۇستىگىندەگى جانە چيڭحايدىڭ گاس جەرىندەگى ەلسىز يەن دالالاردا اش جالاڭاش قالىپتارىندا جان ساۋعالاپ بوسىپ ءجۇردى.

1949 جىلى قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسى قۇرىلدى. جاڭا قۇرىلعان قحر ۇكىمەتى گانسۋ، چيڭحاي جەرلەرىندە بوسىپ جۇرگەن قازاقتاردى ءوز قالاۋلارى بويىنشا ورنالاستىرۋ ساياساتىن جۇرگىزدى. 1953 جىلى 24 ناۋرىزدان 3 ساۋىرگە دەيىن قىتاي كومپارتياسى باتىس تەرىستىك بيۋروسى باتىس تەرىستىك اكىمشىلىك كوميتەتى لانجوۋ قالاسىندا گانسۋ، چيڭحاي، شىڭجاڭ ءۇش ولكە شەكاراسىنداعى قازاق باسشىلارىنىڭ بىرلىگى جانە ۇلتتار ىنتىماعى جينالىسىن اشتى. جيىنعا قاتىسقان وكىلدەر بۇرىنعى ۇلتتار اراسىنداعى قاندى قاقتىعىستارعا گومينداڭ ۇكىمەتى سەبەپكەر ەكەندىگىن تۇراقتاندىردى. سونىمەن قاتار «گانسۋ، چيڭحاي، شىڭجاڭ ءۇش ولكە شەكاراسىنداعى ۇلتتار ىنتىماعىن كۇشەيتۋ مەن شەكاراداعى قازاقتاردى تىنىشتىققا كەنەلتۋ» كەلىسىم پىكىرىن ماقۇلدادى. كەلىسىم بويىنشا قايىز جەرىن ورتالىق ەتكەن شىعىسى قالتىن، توسىنپۋ، باتىسى قانامبار، تەرىستىگى ياندانتۋ، تۇستىگى قايىزدىڭ تۇستىگىنە دەيىنگى اۋماق اقساي قازاقتارىنا تيەسەلى بولىپ بەلگىلەندى. وسىدان باستاپ بوسقىن قازاقتار تىنىش ءومىر سۇرەتىن تۇراقتى مەكەنگە يە بولدى[2, 69 ب].

1954 جىلى 27 ساۋىردە اقساي قازاق اۆتونوميالى اۋدانى قۇرىلدى. ورتالىعى بولوجۋانجيڭ كەنتى بولىپ بەلگىلەندى. سونىمەن ءبىر ۋاقىتتا اۆتونوميالى اۋدانعا قاراستى 5 اۋىل قۇرىلدى. جاڭا قۇرىلعان اۋىلدارعا جاڭا زامان تالابىمەن بەيبىت، دەموكرات، ىنتىماق، قۇرلىس دەگەن اتتار بەرىلدى، قالعان ءبىر اۋىل بۇرىنعىسىنشا دوباگۋ اتاندى.

 

وسىدان باستاپ بۇرىنعى بوسقىن قازاقتار وزدەرى ەركىن ءومىر سۇرەتىن مەكەنگە يە بولىپ، بەيبىت ومىرلەرىن باستادى. 1998 جىلى اۋدان ورتالىعى حوڭليۋان قالاشىعىنا كوشىرىلدى. قازىر اقساي قازاق اۆتونوميالى اۋداننىنا قاراستى 2 اۋىل، ءبىر قالا، 14 اكىمشىلىك قىستاق بار. اقساي قازاق اۆتونوميالى اۋدانىنداعى قازاقتاردىڭ تۇرمىسى وتە جاقسى، ەكونوميكالىق دەڭگەيى جاعىنان قىتايداعى بارلىق قازاق اۋداندارىنىڭ الدى دەۋگە ابدەن بولادى.

1955 جىلى تۇڭعىش اۋىلدىق مەكتەپ اشىلدى. قازاق بالالارى ارالاس مەكتەپتەرىندە قىتاي تىلىندە ءبىلىم الادى. اۋداندا ءبىر ورتا، ءبىر باستاۋىش مەكتەپ جانە ءبىر بالا باقشا بار. اۋدان ورتالىعىندا 400 ادام قاتار تۇرىپ ناماز وقيتىن «اق مەشىت» دەگەن مەشىت تە بار.

مۇنداعى قازاقتار ءدىنىن، ۇلتتىق سالت-داستۇرلەرىن جاقسى ساقتاعان. سونىڭ ايعاعى رەتىندە اقسايداعى قازاق ۇلتتىق مۇراجايىن اتاۋعا بولادى.

اقسايدا 1992 جىلعا دەيىن تازا قازاق تىلىندەگى مەكتەپتەر بولعان. كەيىنگى وزگەرگەن ساياساتتار بويىنشا ونداعى مەكتەپتەر قىتاي تىلىندە ءبىلىم بەرەتىن بولدى. سونداي-اق، اۋداندا ويىن-ساۋىق ۇيىرمەسى قۇرىلىپ، 2003 جىلدان باستاپ اقىندار ايتىسىن دامىتۋدى قولعا الدى. اقسايداعى قازاقتار قازاق ۇلتىنىڭ ءداستۇرلى مادەنيەتىن جاقسى ساقتاعان، قىز ۇزاتىپ، كەلىن تۇسىرگەندە كيىز ءۇي تىگىپ توي تويلاعاندى تاماشا داستۇرگە ايلاندىرعان. بۇدان تىس ۇلكەن جيىن-تويلاردا قازاقتار قازاقتىڭ ۇلتتىق كيىمىن كيىپ شىعۋىن دا تاماشا داستۇرگە ايلاندىرعان.

اقساي حالقىنىڭ ورتا ەسەپپەن كىسى باسىنا تۋرا كەلەتىن كىرىسى 16708 يۋان. جاقىنعى جىلدارى اقساي اۋدانى قارقىنى دامىدى. اۋدانداعى قايتا جوندەۋدەن ءوتىپ، اسفالتتاندىرىلعان ترانسپورتتىق جولدارىڭ ۇزىندىعى 1000 كيلومەترگە جەتكەن.

اۋدان ورتالىعى حوڭليۋان قالاشىعىنىڭ كولەمى 4.8 شارشى كيلومەتر. كوشەلەرى تۇگەلىمەن ءاسفالتتى جول. قالاشىقتاعى قۇبىر سۋى ، جىلۋمەن قامداۋ ، كوگىلدىر وتىن، جارىق، سۋ، ساندىق تەلەۆيزيا سياقتى حالىقتىق قۇرلىستاردىڭ جۇزەگە اسىرىلۋى 95% تەن اسقان. اقسايداعى حالىقتىڭ باسپانالى بولۋ جوباسى 100%. اقساي اۋدانىندا كەن ءوندىرىسىن دامىتۋ جاقسى ورىنعا قويىلعان. اۋدان وڭىرىندە وندىرىلەتىن تاسماقتا كەنى اۋداننىڭ باستى كىرىس قاينارى بولىپ تابىلادى. تاسماقتادان تىس اقساي جەرىندە تەمىر، مىرىش، جەز، شىرىمتال سياقتى 41 كەن ءتۇرى بار.

اقساي جەرى ءشولدى جانە ۇستىرتتىك وڭىرلەرگە بەيىمدەلگەن جانۋارلاردىڭ قاسيەتتى مەكەنى. بۇل وڭىردە جابايى تۇيە، قۇلان، قوداس، ارقار، ايۋ، اقبۇعى، ۇلار، قوڭىرقاز، تىرنا، دۋاداق سياقتى ەلەۋلى قورعالاتىن اڭ-قۇستاردىڭ تۇرلەرى بار. قانامبار قورىعى قوس وركەشتى جابايى تۇيەنى نەگىز ەتكەن مەملەكەتتىك قورىق بولىپ تابىلادى.

اقساي اۋدانىندا ۇلتتىق مادەنيەتتىڭ قورعالۋى مەن دامىتىلۋى جاقسى جولعا قويىلعان. اۋداندا ۇلتتىق كورمە ورتالىعى، كينوتەاتر، ەتنوپارك، مۇراجاي، يپپودروم، سپورت سارايى سياقتى جاڭا قۇرلىستار بوي كوتەرىپ ۇلتتىق مادەني قيمىلداردىڭ كەدەرگىسىز وتكىزىلۋىنە تاماشا شارت جاعدايلار ازىرلەنگەن. وسىنداي شارت جاعداي استىندا 2013 جىلى قىركۇيەك ايىندا اقساي قازاق اۆتونوميالى اۋدانىندا قازاق كۇرەسىنىڭ IX كەزەكتى ازيا چەمپيوناتى وتكەنىن اتاپ وتۋگە بولادى.

گانسۋ ولكەسىندەگى اقساي قازاق اۆتونوميايلى اۋدانىنىڭ كورىنىسى كوركەم، جەر بايلىقتارى مول، ۇلتتىق سالت-ءداستۇر ەرەكشەلىكتەرى قويۋ تۇسكە يە. وتكەن زامانداردا كيىز ۇيدە تۇراتىن قازاقتاردىڭ تۇرمىس شارت-جاعدايى تىم ءماز ەمەس بولاتىن. ال قازىرگى كەزدە بارلىعى وزگەرگەن، حالىقتىڭ كۇنكورىسى جوعارى دەڭگەيگە كوتەرىلگەن، مالشىلاردىڭ بارلىعى وتىراقتانىپ ساپالى سالىنعان جەر ۇيلەر مەن قابات ۇيلەردە تۇرادى.

قالبان ىنتىقان

Related Articles

  • قىتاي قازاقتارىنىڭ ەڭ العاشقى گازەتى

    قىتاي قازاقتارىنىڭ ەڭ العاشقى اقپارات ءباسپاسوز تاريxى وسى گازەتتەن باستاۋ الادى. گازەتتىڭ اتى- ىلە بايxۋا گازەتى (伊犁白话报). گازەت 1910-جىلدىڭ ءساۋىر ايىنان 1911-جىلدىڭ جەلتوقسان ايىنا دەيىن ءبىر جىل سەگىز اي دامىلسىز شىعىپ تۇرعان. گازەتتى ىلەدەگى توڭكەرىسشىل العاباسار زيالىلار شىعارعان. گازەت- قىتاي جاڭا جازبا (白话) ءتىلىنىڭ ادەبي نورماسى بويىنشا جارىق كورگەن. ۇمىتىپ بارامىن، گازەت قىتاي جانە شاعاتاي ادەبي جازبا تىلمەن شىققان (ەكى تىلدە). گازەتتىڭ شاعاتايشا نۇسقاسى- ىلە ۋالاياتى گازەتى دەپ اتالعان. جەكە قورىمدا گازەتتىڭ 1910-11 جج ارالىعىنداعى ءتورت-بەس پاراعى ساقتاۋلى تۇر(شاعاتايشا). وندا ىلە ۋالاياتى قازاقتارىنىڭ ساياسي، الەۋمەتتىك تۇيتكىلدەرى ءسوز بولعان. ىلە ۋالاياتى گازەتىن- قىتاي قازاقتارىنىڭ ەڭ العاشقى ءباسپاسوز تاريxىنىڭ باستاۋى دەپ كامىل ايتا الامىز. گازەت 1912-جىلدىڭ باسىندا قۇلجا-ءۇرىمجى اراسىنداعى ازاماتتىق سوعىسقا بايلانىستى

  • وسپان باتىرعا سوعىس ونەرىن ۇيرەتكەن زۋقا باتىر

    گودفرەي لياس اتتى اعىلشىن ديپلوماتى جانە ءجۋرناليستى 1956 جىلى لوندوندا باسىلىپ شىققان “Kazakh Exodus” ياعنىي “قازاق بوسۋى” اتتى كىتابىندا وسپان باتىردى جاستايىنان سوعىس ونەرى مەن تاكتيكاسىنا بوكە باتىردىڭ باۋلىعانىن كەلتىرەدى.   كىتاپتا وسپان باتىر تۋرالى جان جاقتى مالىمەت بەرىلەدى. بۇل كىتاپتى وسپان باتىر تۋرالى شەتەلدەردە كولەمدى مالىمەت بەرگەن العاشقى ەڭبەك دەپ ايتۋعا بولادى. وندا سونىمەن قاتار تۇركيالىق كوش جەتەكشىلەرى قاليبەك اكىم، حامزا ءشومىشبايۇلى، سۇلتان ءشارىپ ءتايجى، قۇسايىن ءتايجى تۋرالى كوپتەگەن مالىمەتتەر كەلتىرىلەدى. وسپان باتىردى ەسىمىن العاش رەت تۇركيا قازاقتارىنان ەستىپ بىلگەنىن ايتا كەلىپ گودفرەي لياس وسپان باتىردىڭ تۇركيانىڭ قايسارى قالاسىنا ورنالاسقان قۇسايىن ءتايجى اۋلىنا بارعاندا اقىن قاراموللا سەيىتحانۇلىنىڭ اڭگىمەلەپ بەرگەنىن مالىمدەيدى. قاراموللانىڭ وسى كەزدەسۋدەن از الدىن عانا وسپان باتىر جايىندا

  • التايداعى قازاقتار الاش وردا ۇكىمەتىنە جولداعان تىلەۋلەستىك xاتى

    وسىدان ءبىر عاسىر بۇرىن قازاق-قىرعىز جۇرتى بىرلەسىپ الاش وردا ۇكىمەتىن قۇرعان كەزدە وعان قولداۋشى بولىپ، تىلەۋلەستىك بىلدىرگەن شەتجۇرت قازاقتارىنىڭ ءبىرى- قىتاي قازاقتارى ەدى. التاي، شاۋەشەك جانە قۇلجادان ارت-ارتىنان تىلەۋلەستىك قۇتتىقتاۋ xاتتارى مەن قازاق ءتول باسپاسىنا كومەك سومالارىن جولدانعان. ءبىر عاسىر بۇرىن التايداعى قازاقتار الاش وردا ۇكىمەتىنە جولداعان تىلەۋلەستىك xاتىنان ءۇزىندى. حات سەمەيدەن شىعاتىن “سارىارقا” گازەتىندە 1918-جىلى باسىلعان. تىلەۋلەستىك قىتاي جۇرتىنا قاراعان الاش ۇراندى اباق كەرەيىنەن. گازەتتەن كورۋىمىز بويىنشا روسياعا قاراعان قازاق-قىرعىز بىرىگىپ، ءوز الدىنا جۇرت بولىپ، الاش ورداسىن تىگىپ، الاش تۋىن كوتەردى دەگەندى ەستىپ، پاتشامىز باسقا بولسا دا، ۇرانىمىز الاش، ءناسىلىمىز قازاق بولعاندىقتان الاش بالاسىنىڭ باسى قوسىلىپ جۇرت قاتارىنا كىرۋىنە تىلەكتەستىگىمىزدى بىلدىرەمىز. ويلاعان وي ورنىنان شىعىپ ىسكە ءسات بەرسىن. ۇلت

  • سانكت-پەتەربۋرگتە كەنەسارى حاننىڭ كىسەسى ساقتالعانى انىقتالدى

    الاش اسكەرى تاقىرىبىن زەرتتەپ ءجۇرىپ، سەيىلبەك جانايداروۆتىڭ 1915 جىلى سانكت-پەتەربۋرگتەگى رەسەي ەتنوگرافيالىق مۋزەيىنە كەنەسارى حاننىڭ كىسەسىن تاپسىرعانى تۋرالى دەرەك كەزدەستىردىم. بۇل جادىگەر «كسە – پوياس كيرگيزسكوگو حانا سرەدنەي وردى» دەگەن اتپەن اتالعان مۋزەيدىڭ قورىندا بۇگىنگى كۇنگە دەيىن ساقتالعان ەكەن. ونى مادەنيەت جانە سپورت ءمينيستىرى ارىستانبەك مۇحامەديۇلىمەن سانكت-پەتەربۋرگتەگى مۋزەيگە بارعاندا ءوز كوزىمىزبەن كورۋگە مۇمكىنشىلگى تۋدى. سەيىلبەك جانايداروۆ 1918 جىلى اتباسار الاش اسكەري ديۆيزيونىن قۇرعان ءارى الاشوردا ۇكىمەتىنىڭ كانديدات مۇشەسى بولعان ازامات. بۇل جادىگەر سەيىلبەك جانايداروۆتىڭ قولىنا قالاي تۇسكەنىن زەرتتەي كەلە انىقتاعانىمىز – ول كىسەنى سەيىلبەكتىڭ اتاسى – كەنەسارى حاننىڭ اسكەري قولباسشىلارىنىڭ ءبىرى جانايدار ورىنبايۇلىنان قالعان مۇرا ەكەن. جانايدار باتىردىڭ ەرلىكتەرى تۋرالى مۇسا شورمانوۆتىڭ، ءماشھۇر ءجۇسىپتىڭ، دوسكەي اقىننىڭ، جامبىلدىڭ، يمانجان جىلقايدارۇلىنىڭ ەستەلىكتەرى

  • “نامىسقا” — 25 جىل! بيىل ەلىمىزدە ۇلتتىق كاسىپقوي “نامىس”

    فۋتبول كلۋبىنىڭ قۇرىلعانىنا تۋرا 25 جىل تولدى! سوناۋ كەڭەس وداعىنىڭ كەزىندە فۋتبول سەكىلدى ميلليوندار ويىنىندا قازاقتىڭ كەگى كەتتى دەگەن پاتريوتتىق ويمەن،نامىسپەن قولعا العان بۇل قوزعالىس،بۇل جوبا جاريالانعان جىلدار بار قازاقتىڭ ارمانى ورىندالعانداي كەزەڭ بولعانى جاسىرىن ەمەس. …تابيعاتىمىزدا دا بار بولار،دەگەنمەن،قازاق ۋنيۆەرسيتەتىن بىتىرگەن جىلى قىزمەتكە كەلگەن رەسپۋبليكالىق “لەنينشىل جاس” گازەتىنىڭ باس رەداكتورى،عۇمىرى جۇزىنە شاڭ تۇسىرمەس ۇستازىم سەيداحمەت بەردىقۇلوۆتىڭ ۇلتجاندىلىق تاربيەسىنەن ۇلى ساباق العان باسىم، 1991 جىلدىڭ قاڭتار ايىندا ەلىمىزدەگى تۇڭعىش ءارى جالعىز “سپورت” گازەتىنە باس رەداكتور بولىپ تاعايىندالعاننان كەيىن ۇزاماي،1 تامىز كۇنى گازەتتىڭ ءبىرىنشى بەتىندە ۇلتتىق كاسىپقوي “نامىس” فۋتبول كلۋبىنىڭ قۇرىلاتىندىعى جايلى رەسپۋبليكا جۇرتىنا ۇندەۋ جاريالادىم! ونان ارعى وقيعالار كورگەن تۇستەي… بۇكىل رەسپۋبليكا بولىپ بۇل يدەيانى تىك كوتەرىپ اكەتتى. اسىرەسە قازاق

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: