|  |  |  |  | 

ساياسات تاريح قازاق حاندىعىنا 550 جىل قازاق شەجىرەسى

“شاۋەشەك كەلىسىمى” قازاق-قىتاي شەكاراسىنىڭ نەگىزى بولدى”


قازاقستان مەن قىتاي شەكاراسىنداعى بەكەت. قورعاس، 13 مامىر 2003 جىل. (كورنەكى سۋرەت.)

قازاقستان مەن قىتاي شەكاراسىنداعى بەكەت. قورعاس، 13 مامىر 2003 جىل. (كورنەكى سۋرەت.)

وسىدان 153 جىل بۇرىن، ياعني 1864 جىلى قازان ايىنىڭ 7-ءسى كۇنى رەسەي مەن قىتاي اراسىندا “شاۋەشەك كەلىسىمىنە” قول قويىلدى. تاريحشى ءنابيجان مۇقامەتحانۇلى 153 جىل بۇرىن قول قويىلعان وسى “شاۋەشەك كەلىسىمى” قازىرگى قازاق-قىتاي شەكاراسىنىڭ نەگىزى بولعانىن” ايتادى. ازاتتىق ءتىلشىسى رەسەي جانە قازاق زەرتتەۋشىلەرىنىڭ عىلىمي دەرەكتەرى مەن پىكىرلەرىنە سۇيەنىپ، قازاقستاننىڭ شىعىس شەكاراسىنىڭ شەجىرەسىن ءسۇزىپ شىققان ەدى.

قازاق-قىتاي شەكاراسىنىڭ قالاي تارتىلعانىن زەرتتەۋگە تىرىسقان تىلشىگە اۋەلى رەسەيلىك پروفەسسور، تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ۆلاديمير مويسەەۆتىڭ “ورتالىق ازياداعى رەسەي مەن قىتاي (19-عاسىردىڭ ەكىنشى جارتىسى – 1917 جىل)” زەرتتەۋى ۇشىراستى.

ءبىر جارىم عاسىردان استام ۋاقىت بۇرىن، قازان ايىنىڭ 7-ءسى كۇنى رەسەي مەن قىتاي اراسىندا شاۋەشەك كەلىسىمىنە قول قويىلدى. رەسەيلىك عالىم “1864 جىلعى “شاۋەشەك كەلىسىمى” – ورىس ديپلوماتياسىنىڭ ءىرى تابىسى” دەپ جازادى. بۇل كەلىسىم رەسەي يمپەرياسىنىڭ شىعىس شەكاراسى مەن قىتايدىڭ باتىس شەكاراسى جونىندە العاش جاسالعان 1860 جىلعى پەكين كەلىسىمىنەن باستاۋ الىپ، 1869 جىلى قوبدا حاتتاماسىنا، 1870 جىلى تارباعاتاي دەماركاتسيالىق حاتتاماسىنا جانە 1881 جىلى پەتەربۋرگ كەلىسىمىنە ۇلاستى.

 

قازاقستان مەن قىتاي اراسىنداعى شەكارا سىزىعى.

قازاقستان مەن قىتاي اراسىنداعى شەكارا سىزىعى.

الايدا شەكارا سىزىعىن جۇرگىزۋ تۋرالى كەلىسىمدەردىڭ ىشىندە نەگىزگىسى، كەيىنگى كەلىسسوزدەردە تالقىلايتىن ماسەلەنى انىقتاعانى 1860 جىلعى پەكين كەلىسىمى ەكەنى بايقالادى. پەكين كەلىسىمى بويىنشا داۋلى ەكى سىزىق سىزىلعانى ءمالىم. ەكى سىزىق تا پەكين كەلىسىمىندە تالقىلاناتىن ماسەلە رەتىندە قالا بەرگەن. قازىرگى شەكارانىڭ جالپى سورابى سول كەزدە ايقىندالعان. ول بويىنشا “ورىس-قىتاي شەكاراسىنىڭ جالپى باعىتى التاي، تارباعاتاي، جوڭعار الاتاۋى، تيان-شان جانە پامير تاۋلارى ارقىلى، ءىرى وزەندەر ەرتىس پەن ىلەنى قيىپ وتەتىن بولعان”. الگى داۋلى ەكى سىزىقتىڭ ءبىرى زايسان كولىنىڭ ۇستىنەن وتسە، ءبىرى زايسان كولى رەسەي يەلىگىندە قالاتىن بولىپ بەلگىلەنگەن.

رەسەي مەن قىتاي اراسىنداعى اتالعان كەلىسىمدەر سوۆەت وكىمەتى تۇسىندا دا، كەيىن دە قازاقستاننىڭ قىتايمەن اراداعى مەملەكەتتىك شەكاراسىنىڭ نەگىزىنە اينالدى.

“قازاق كىمنىڭ بودانى؟”

رەسەي مەن قىتاي اراسىنداعى “شاۋەشەك كەلىسىمىنە” دەيىنگى تارتىستاردىڭ، تاريحي مالىمەتتەرگە قاراعاندا، جوڭعاريا مەن شىعىس تۇركىستاندى جاۋلاپ العان قىتاي جانە ورتا ازيانى قۇرامىنا قوسىپ الۋدى كوزدەگەن رەسەي اراسىنداعى باسەكە جانە كوپ بولىگى قازاق جەرىنە تالاس تۇرىندە جۇرگەنى اڭعارىلادى.

مويسەەۆتىڭ جازۋىنشا، 1861 جىلى قىتاي جاعى باتىس ءسىبىر گەنەرال-گۋبەرناتورى ديۋگامەلگە شەكارا جونىندە كەلىسسوز جۇرگىزۋ ءۇشىن شاۋەشەككە رەسەي ديپلوماتتارىن جىبەرۋدى ۇسىنعان. سول جىلى تامىزدىڭ 15-ءى كۇنى شاۋەشەكتە كەزدەسكەن ەكى جاق 1862 جىلى ماۋسىمنىڭ 29-ىنان باستاپ رەسمي كەلىسسوز باستاۋ جونىندە ۋاعدالاسقان.

وسى ۋاعدادان سوڭ ەكى جاق تا كەلەشەك شەكارا ماڭىنداعى اسكەري جاساقتارىن كۇشەيتىپ، قاراۋىل قويۋعا كىرىسكەن. رەسەيلىك زەرتتەۋشى “شىڭجاڭ بيلىگى شەكارا ءوتۋى مۇمكىن تۇستارعا قىتاي تىلىندەگى جازۋلارى بار تاستار كومىپ، بەلگى قويا باستادى. ول جەرلەردى مەكەندەپ وتىرعان قازاقتاردى رەسەيگە قارسى شىعۋعا شاقىردى” دەپ جازادى.

قىتايدىڭ التاي ايماعىندا مال ايداپ بارا جاتقان قازاق. شىڭجاڭ، 2 ماۋسىم 2012 جىل. (كورنەكى سۋرەت.)

قىتايدىڭ التاي ايماعىندا مال ايداپ بارا جاتقان قازاق. شىڭجاڭ، 2 ماۋسىم 2012 جىل. (كورنەكى سۋرەت.)

1862 جىلى قاڭتاردىڭ 10-ى كۇنى رەسەي پاتشاسى ءىى الەكساندردىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن كەڭەستە “شەكارانى رەسەي بوداندىعىن قابىلداعان قازاقتاردىڭ جەرىنە دەيىن جەتكىزىپ، پەكين كەلىسىمىنەن اۋىتقىماۋ جونىندە” شەشىم قابىلداندى.

رەسەيلىك تاريحشى ۆلاديمير مويسەەۆ “ال كەلىسسوز باستالعان كەزدە قىتاي جاعى پەكين كەلىسىمىن مويىنداماي جاڭا جوبا ۇسىندى. ول جوبادا ۇلى ءجۇز بەن ورتا ءجۇز عانا ەمەس، ەمبى مەن ورالعا دەيىنگى كىشى ءجۇز جەرلەرى قىتايعا قوسىلۋى ءتيىس ەكەنى جونىندە ايتىلعان ەدى. تسين وكىلدەرى “بوعدىحاننىڭ بوداندارى – قازاق پەن قىرعىز اۋەلدەن-اق قىتايعا تيەسىلى” ەكەنىن مالىمدەدى” دەپ جازادى.

رەسەي-قىتاي كەلىسسوزىنىڭ باستاپقى كەزەڭى وسىلايشا قازاق-قىرعىزدىڭ كىمگە بودان ەكەنىن انىقتاۋ ماسەلەسىنە كەلىپ توقتادى.

شەكاراعا قوسقان “كولپاكوۆسكيدىڭ ۇلەسى”

كەلىسسوز تۇيىققا تىرەلگەن سوڭ رەسەي جاعى ۇلى ءجۇز قازاقتارى مەن قىرعىز جەرىن تەزىرەك وتارلاۋعا كىرىستى. 1860 جىلى قازان ايىندا وتكەن ۇزىناعاش شايقاسىندا قوقان حاندىعىنىڭ 15 مىڭدىق جاساعىن جەڭگەن كولپاكوۆسكيدىڭ اسكەرى 1862 جىلى قوقاننىڭ تاعى ءبىر بەكىنىسى پىشپەكتى الدى. اقمەشىت، سوزاق، شولاققورعان، تۇركىستان، شىمكەنت، اۋليەاتا، مەركە، توقماق سەكىلدى قوقان حاندىعىنىڭ ءىرى بەكىنىستەرىن دە رەسەي وزىنە قاراتتى.

ۆلاديمير مويسەەۆ زەرتتەۋىندە “رەسەيدىڭ ورتا ازياداعى اسكەري تابىستارى، جەرگىلىكتى قازاقتار مەن قىرعىزداردىڭ توپ-توبىمەن رەسەي بوداندىعىن قابىلداۋى تسين بيلىگىمەن كەلىسسوزدە رەسەيلىك ديپلوماتتاردىڭ ۇستانىمىن كۇشەيتتى” دەپ جازادى.

قىتايدىڭ قاشعار قالاسىنداعى قىرعىزدار. 1906-1908 جىلدارى شىڭجاڭدا بولعان پاتشالىق رەسەي ارمياسىنىڭ وفيتسەرى ماننير يبيم تۇسىرگەن سۋرەت.

قىتايدىڭ قاشعار قالاسىنداعى قىرعىزدار. 1906-1908 جىلدارى شىڭجاڭدا بولعان پاتشالىق رەسەي ارمياسىنىڭ وفيتسەرى ماننير يبيم تۇسىرگەن سۋرەت.

ال بۇل كەزدە قىتايدىڭ ءوز ىشىندەگى مۇسىلماندار كوتەرىلىسى قاشعار قالاسىنا جەتىپ، ىلە ايماعىنا قاراي ءوتۋى قىتاي جاعىن رەسەيمەن شەكارا ماسەلەسىن تەزىرەك شەشۋگە ماجبۇرلەدى. ولار اۋەلى شەكاراداعى قازاق سۇلتاندارىنا حات جولداپ، “ورىس جاساقتارىن قۋىپ شىعۋ، قايتا كەلسە، ول جونىندە شاۋەشەككە دەرەۋ حابارلاۋ جونىندە” نۇسقاۋ بەردى. رەسەيلىك عالىمنىڭ دەرەگىنشە، “الايدا، قازاق سۇلتاندارى ورىس بيلىگىمەن جاۋلاسقىسى كەلمەگەن”.

تاريحي دەرەكتەرگە قاراعاندا، 1863 جىلى رەسەي مەن قىتاي اسكەرى بىرنەشە رەت قاقتىعىسقان. سول جىلى تامىزدىڭ 22-ءسى كۇنى ۆەرنىيعا كەلگەن ديۋگامەل رەسەي اسكەري ءمينيسترى ميليۋتينگە “شەكارا ماسەلەسى قوزعالعالى قىتاي جاعى اقىلعا سىيمايتىن تالاپتار قويىپ، پەكين تراكتاتىن (“پەكين كەلىسىمىن” ايتادى – رەد.) جوققا شىعارۋمەن شۇعىلدانىپ جاتىر” دەپ حات جازعان.

بىراق 1964 جىلى شىلدەنىڭ 30-ى باتىس ايماعىندا مۇسىلمان حالىقتاردىڭ تولۋىنا بايلانىستى قىتاي جاعى رەسەي تالاپتارىنا مويىنسۇناتىنىن ءبىلدىرىپ، قازان ايىندا “شاۋەشەك كەلىسىمىنە” قول قويىلعان.

ورتالىق ازيا ايماعىنداعى حالىقارالىق قاتىناستار مامانى، رەسەيلىك تاريحشى بوريس گۋرەۆيچ (2004 جىلى قايتىس بولعان – رەد.) “شاۋەشەك كەلىسىمىنە” بەرگەن باعاسىندا: “1864 جىلعى شاۋەشەك كەلىسىمى ورىس ديپلوماتياسىنىڭ ءىرى تابىسى بولدى. ورتالىق ازيادا قالىپتاسقان جاعدايدى (شەكارانى ايتادى – رەد.) ءبىرجولا بەكىتتى. التاي مەن كۇرشىمنىڭ باي ولكەسى، بالىعى سىيماي جاتقان زايسان كولى، تارباعاتاي، الاتاۋ، تيان-شاننىڭ تاماشا جەرلەرى رەسەيگە ءوتتى” دەپ جازعان.

كەيبىر تاريحشىلار “شەكارانى بولىسكە سالۋدا ەكى مەملەكەتتىڭ اسكەري قۋاتى باستى ءرول اتقارعانىن، قىتايدىڭ اسكەري كۇشى وزىنەن مىعىم رەسەي تالاپتارىنا امالسىز كونگەنىن” ايتادى.

“قازاق جەرى ەكىگە جارىلدى”

ال قازاقستاندىق تاريحشى ءنابيجان مۇقامەتحانۇلى “شاۋەشەك كەلىسىمىنە” قازاق حالقىنىڭ تاعدىرى تۇرعىسىنان دا قارايدى. ول “شەكارا ماسەلەسىن انىقتاۋدا قازاقتىڭ ويىن ەشكىم كەرەك ەتپەگەنىن جانە كەلىسىم قازاق جەرى مەن حالقىن العاش رەت ەكىگە بولگەنىن” ايتادى.

ءنابيجان مۇقامەتحانۇلى “10 تاراۋدان تۇراتىن “شاۋەشەك كەلىسىمىنىڭ” 5-تاراۋىندا “جەر قايسى ەلگە بولىنسە، سول جەردە وتىرعان حالىق سول ەلگە تاۋەلدى بولادى” دەپ جازىلعانىن ايتادى.

- شەكارانى قانداي نەگىزدە بەلگىلەۋ دەگەندە قىتاي تاراپى “جوڭعارلار – قىتايعا تاۋەلدى بولعان ەل. سوندىقتان جوڭعارلاردىڭ بارعان جەرلەرى قىتايدىڭ اۋماعى بولادى” دەگەن تالاپ قويدى. بىراق كىشى ءجۇزدىڭ جەرىنە دەيىن بەرەسىڭ دەگەن تالاپ بولعان جوق، – دەيدى ول.

قىتايدىڭ شىڭجاڭ ايماعىندا تۇراتىن ەتنيكالىق قازاقتار. ينين، قاڭتار، 2016 جىل.

قىتايدىڭ شىڭجاڭ ايماعىندا تۇراتىن ەتنيكالىق قازاقتار. ينين، قاڭتار، 2016 جىل.

تاريحشىنىڭ سوزىنشە، رەسەي جاعى “قازاقتار – رەسەي قۇرامىنداعى حالىق. ول جەرلەر جوڭعاردان بۇرىن قازاقتىڭ جەرى بولعان” دەگەن ءۋاج كەلتىرگەن.

تاريحشى نۇرجامال الدابەكوۆانىڭ ايتۋىنشا، “شاۋەشەك كەلىسىمى” جاسالعانىمەن، شەكارانى دەماركاتسيالاۋ شارالارى 1917 جىلعى توڭكەرىستەن كەيىن بولشەۆيكتەر تۇسىندا عانا جۇزەگە اسىرىلا باستاعان، بىراق تولىق اياقتالماعان”.

- قازىرگى قازاقستان شەكاراسى دا نەگىزىنەن پاتشالىق رەسەي كەزىندە جاسالعان وسى كەلىسىمدەر نەگىزىندە سىزىلدى، – دەيدى ول.

ءنابيجان مۇقامەتحانۇلى “رەسەي مەن قىتاي مەملەكەتتىك شەكاراسىن بەلگىلەۋدىڭ العاشقى نەگىزى بولىپ سانالاتىن “شاۋەشەك كەلىسىمىنەن” كەيىن دە 1882 جىلعا دەيىن بىرنەشە كەلىسىمدەر بولعانىن” ايتادى.

- كەلىسىم جاساۋىن جاساعانىمەن، قىتاي جاعى “رەسەي ءوزىنىڭ اسكەري كۇشىنە سۇيەنىپ، بىزگە زورلىقپەنەن قول قويدىردى” دەگەن پىكىرىنەن قايتپادى. قىتايدىڭ بۇل داۋى سوۆەت ۇكىمەتى تۇسىندا دا جالعاستى. بىراق سوۆەت ۇكىمەتى ونى مويىنداعان جوق، – دەيدى تاريحشى.

ءنابيجان مۇقامەتحانۇلىنىڭ ايتۋىنشا، “قازاقستان تاۋەلسىزدىك العاندا قىتاي وسى ماسەلەنى تاعى دا كوتەرگەن”.

- قازاقستان-قىتاي شەكاراسىن دەماركاتسيالاۋ جاريالى بولعان جوق، سوندىقتان ونى ناقتىلى بىلمەيمىز. دەگەنمەن قىتايدىڭ تالاسى بار ەكەنىن قازاقستاننىڭ مويىنداعانى راس. قازاقستاننىڭ باقىلاۋىنداعى داۋلى اۋماقتىڭ 47 پايىزىن قىتايعا بەرىپ، 53 پايىزى قازاقستاندا قالدىرۋمەن بۇل ماسەلەگە نۇكتە قويىلدى،- دەيدى تاريحشى.

قازاقستان تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىن 1994 جىلى قىتايمەن اراداعى مەملەكەتتىك شەكارا تۋرالى كەلىسىم جاساستى. مۇنان كەيىن دە قىتايمەن شەكارانى انىقتاۋ پروتسەسىنە بايلانىستى قوعامدا ءتۇرلى قاراما-قايشى ويلار ايتىلعان ەدى. رەسمي دەرەككوزدەرى “قازاقستاننىڭ قىتايعا جەر بەرمەگەنىن” ايتسا، قوعامنىڭ ءبىر بولىگى “قىتايعا قازاقستاننىڭ ەسە جىبەرگەنىن” ءسوز ەتكەن بولاتىن.

ازات ەۋروپا / ازاتتىق راديوسى

Related Articles

  • قىتايدا وسپان باتىر ۇرپاقتارى ءومىر بويى قاماۋعا ۇكىم ەتىلۋدە

     بىرىككەن ۇتتار ۇيىمى (United Nations),  حالىقارالىق ادام قۇقىقتارىن قورعاۋ ۇيىمى (International Human Rights Organizations), ەۋروپا پارلامەنتى (European Parliament) جانە  قر پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ،   قر سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ نازارىنا:     سوڭعى جىلدارى قىتاي ۇكىمەتى «تەرروريزمگە، ءدىني ەكسترەميزمگە قارسى كۇرەستى» جەلەۋ ەتىپ شىڭجاڭداعى از ساندى ۇلت وكىلدەرىنە قىسىمدى كۇشەيتتى. بۇل قازاق، ۇيعىر، قىرعىز، ت.ب. شىڭجاڭداعى جەرگىلىكتى از ساندى ۇلت وكىلدەرى قۇقىقتارىنىڭ اۋىر دارەجەدە تاپتالۋىنا سەبەپ بولدى. ميلليوننان استام از ساندى ۇلت وكىلى سوتسىز، سۇراقسىز لاگەرلەرگە (بەيجىڭ بيلىگى «ءبىلىم بەرۋ ورتالىقتارى» دەپ كورسەتۋگە تىرىسادى) قامالىپ، مىڭداعان ادام جالعان جالالارمەن قۋدالاندى. ناتيجەسىندە، شىڭجاڭ ءوڭىرى الەمدەگى ادام قۇقىعى ەڭ اۋىر دارەجەدە تاپتالعان ايماققا اينالدى.   2020 جىلى 10 شىلدە كۇنى (بەيجىڭ ۋاقىتىمەن 08:00 دەن 15:30

  • بۇل باتىسقا ايبات شەگۋ مە؟ پۋتين، روۋحاني مەن سي تسزينپين نەگە بىرلەسكەن اسكەري جاتتىعۋ وتكىزىپ جاتىر؟

    الەكساندر گوستەۆ رەسەيدىڭ وڭتۇستىگىندەگى “اشۋلۋك” اسكەري بازاسىنان ۇشىرىلعان زىمىران. 22 قىركۇيەك، 2020 جىل. ىركۇيەكتە رەسەي، قىتاي جانە يران قۇرلىقتا جانە تەڭىزدە بىرنەشە اۋقىمدى اسكەري جاتتىعۋ وتكىزدى.  كوپ جاعدايدا بۇل شارالار بىرلەسكەن فورمادا، اتالعان ءۇش مەملەكەتتىڭ جانە الەمدىك قاۋىمداستىق، ءبىرىنشى كەزەكتە باتىس كۇدىكپەن قارايتىن بەلارۋس، ميانما سياقتى ەلدەردىڭ قاتىسۋىمەن ءوتتى.  كەي ساراپشى باتىس ەلدەرى جاۋ كورەتىن، تاريحي كونتەكست بويىنشا قازىردىڭ وزىندە “زۇلىمدىق وشاعى ” ەلدەرى اتالىپ جۇرگەن جاڭا اسكەري-ساياسي بلوك پايدا بولۋى مۇمكىن دەپ قاۋىپتەنە باستادى. بۇل شىنىمەن سولاي ما؟ ماسكەۋ، پەكين، تەگەران مەن مينسك قىرۋار قارجى جۇمساعان اسكەري قيمىلدار كىمدى قورقىتۋ ءۇشىن جاسالعان؟ الەكساندر لۋكاشەنكو “باتىس ەلدەرىنەن قاۋىپ تونگەنى ” جونىندە مالىمدەمە جاساعان تۇستا، 21 قىركۇيەك كۇنى، بەلارۋستىڭ اسكەري پوليگوندارىندا رەسەي–بەلارۋس اسكەرىنىڭ قاتىسۋىمەن

  • ريم بيلەۋشىلەرى ۇلى دالادان بارعان با؟

    يتەلى رۋى – ىرگەلى رۋلاردىڭ ءبىرى. اتاۋى جاعىنان يتەلى كادىمگى يتەلگى قۇستىڭ اتاۋىنىڭ عاسىرلار لەگىندە ع، گ ارىپتەرى تۇسۋىنە بايلانىستى وزگەرىسكە ۇشىراعان ءتۇرى بولۋى مۇمكىن. ەكىنشى جاقتان العاندا، يد-تەلى، يدي-تەلە بولىپ ەجەلگى التايلىق تەلەلەردىڭ ءبىر بۇتاعى بولۋى مۇمكىن. يد-تەلى، يدي-تەلە اتاۋلارى ولاردى جەر-تەلەلەرى(وتىرىقشى تەلە) جانە قاسقىردى توتەم ەتكەن تەلەلەر رەتىندە كورسەتە الادى. يتەلىنىڭ شەجىرە بويىنشا كوكبۇلاق دەگەن اتانىڭ نەمەرەسى ەكەنىن تانىساق، كوك ءسوزىنىڭ قۇدايى سيپاتتار مەن كوك بورىگە، كيەگە قاتىستىلىعىن ەسكەرسەك يت ءسوزىنىڭ ءارى جاعىندا قاسقىر توتەمى جاتادى. يتاليانداردىڭ يت ەمگەن(قاسقىر ەمگەن) ەكى بالانى توتەم ساناپ، كۇنى بۇگىنگە دەيىن يتەلى اتاۋىنان يتەليا(يتاليا) بولىپ تۇرعانىن بىلە الامىز. ونىڭ ۇستىنە كوكبۇلاق اتالاتىن كەي جەردى حالىق كوكەبۇلاق دەپ تە ايتادى. كوكەبۇلاق – تىۆا

  • ايا سوفيا نەگە مۇراجايعا ايلاندىرىلدى؟!؟

    ايا سوفيا ايلاناسىنداعى داۋعا نۇكتەنى قويۋ ءۇشىن ونىڭ 1934 جىلى نەلىكتەن مۇراجايعا ايلاندىرىلعانىن بىلمەك ءلازىم. بۇگىنگى احۋالمەن وتكەنگە باعا بەرۋگە بولمايدى، سول ۋاقىتتىڭ شىندىعىن ءبىلۋ شارت. وسمان پاتشالىعى 1-ءشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستا جەڭىلگەن سوڭ 30 قازان 1918 ج. اتاقتى “موندروس شارتىنا” قول قويدى، بۇل شارت بويىنشا وسمان پاتشالىعى جەڭىمپاز ەلدەردىڭ جەڭىسىن مويىنداپ، ەل بيلىگىن سولارعا تاپسىرىپ، ءىس جۇزىندە ىدىراپ كەتتى. وسمان پاتشالىعى جەڭىمپاز ەلدەرمەن فرانتسيانىڭ استاناسى پاريج ماڭىنداعى سەۆر (Sevres) قالاشىعىندا 10 تامىز 1920 ج. سوڭعى شارتقا قول قويدى. “سەۆر شارتى” دەپ اتالعان وسى حالىقارالىق قۇجاتقا جەڭىمپاز ەلدەر رەتىندە: بريتانيا يمپەرياسى، فرانتسيا، يتاليا، گرەتسيا، جاپونيا، ارمەنيا، بەلگيا، پولشا، پورتۋگاليا، حيجاز پاتشالىعى، رۋمىنيا، سەربيا، چەحيا، حورۆاتيا قول قويىپتى، جەڭىلىسكە ۇشىراعان وسمان پاتشالىعى

  • قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ق. ك. توقاەۆ مىرزاعا

    قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ق. ك. توقاەۆ مىرزاعا قۇرمەتتى قاسىم-جومارت كەمەلۇلى! وزىڭىزگە ءمالىم، ەلدىڭ كينو قاۋىمداستىعىندا جىككە بولىنۋشىلىك بولىپ جاتىر. ءبىر جىلدان بەرى داۋ-داماي مەن تەكەتىرەستەر باسىلماي كەلەدى. كاسىبي كينوگەرلەر داۋ-دامايدان ارىلماي وتىر. ناعىز شىعارماشىلىققا ورىن قالمادى. ءبىز مۇنىڭ ءبارى وسى سالا مينيسترلىگىنىڭ ويلانباي جاساعان ارەكەتتەرىنىڭ سالدارى دەپ سانايمىز. 2019 جىلدىڭ ناۋرىزىندا، "ۇلتتىق كينونى قولداۋ مەملەكەتتىك ورتالىعى" كاق قۇرىلىپ، وعان رەسپۋبليكالىق كينو ءوندىرىسىنىڭ بارلىق نەگىزگى ماسەلەلەرىن شەشۋ قۇزىرى بەرىلدى. اقىرىندا "قازاقفيلم" ۇلتتىق كينوستۋدياسىنا قاجەتتى نازار اۋدارىلماي قالدى، ال سىبايلاس جەمقورلىقپەن كۇرەس اگەنتتىگى ۇلتتىق كينونى قولداۋ ورتالىعىنىڭ جەتەكشىلەرىنە قارسى قىلمىستىق ءىس قوزعادى. ونىڭ قالاي اياقتالاتىنى ازىرگە بەلگىسىز، تەرگەۋ جالعاسىپ جاتىر. دەسە دە وسىنىڭ ءوزى ناعىز سوراقىلىق بولىپ وتىر. "قازاقفيلم" ۇلتتىق كينوستۋدياسىنا كەلەر

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: