|  | 

تۇلعالار

«باباعا قۇرمەت – ۇرپاققا مىندەت»

تىگىلگەن كيىز ۇيلەر

قازاق حالقىنىڭ ۇلت-ازاتتىعى جولىندا بار ءومىرىن سارپ ەتكەن قازاقتىڭ باتىر
ۇلدارىنىڭ ءبىرى ءداۋىت اساۋۇلىنىڭ تۋعانىنا بيىل 230 جىل. وسىعان وراي، ءباھادۇردىڭ
ۇرپاقتارى بابامىزدى ەسكە الىپ، الماتى وبلىسىنىڭ قاراساي اۋدانىندا اس بەرگەن
بولاتىن.
ءتۇرلى سەبەپتەرمەن بارا الماي قالعان ءبىر توپ ماڭعىستاۋلىق اعايىندارعا، استى
ۇيىمداستىرۋ كوميتەتى ەستەلىك مەدالدارى، قۇرمەت گراموتالارى مەن باعالى
سىيلىقتارىن بەرىپ جىبەرگەن. ال اماناتتى ورىنداعان اقتاۋلىق سالي ابدۋللاەۆ پەن
قوڭىراتباي يسپانوۆ باستاعان ەل اعالارى، ەسىمدەرى ۇمىت قالماعان باتىردىڭ
ۇرپاقتارىنا شاھارداعى مەيرامحانانىڭ بىرىندە ءتيىستى ماراپاتتارىن تابىستادى.
ايتا كەتۋ كەرەك، اسقا ەلىمىزدىڭ اقتوبە، ورال، ماڭعىستاۋ، اتىراۋ، الماتى، استانا،
قىزىلوردا، شىمكەنت، قاراعاندى، كورشىلەس وزبەكستان، تۇركمەنستان، رەسەيدەن كەلگەن
اعايىن-تۋىستار باس قوستى. اسقا قاتىسقان ادام سانىنىڭ ەسەبى جوق.
سونىمەن قاتار، قاسكەلەڭ قالالىق ۇيىندە عىلىمي-ادىستەمەلىك كونفەرەنتسيا
وتكىزىلدى. الىس جاقىننان كەلگەن اعايىندارعا وزدەرىنىڭ جىلى لەبىزدەرىن بىلدىرگەندەر
قاتارىندا بەلگىلى جازۋشى، كينودراماتۋرگ، پروفەسسور، قر جازۋشىلار وداعىنىڭ
حاتشىسى، قر ەڭبەك سىڭىرگەن قايرەتكەرى سماعۇل ەلۋباي، بوكستان وليمپيادا چەمپيونى
ەرماحان ىبرايىموۆ، اۋەسقوي بوكستان الەم چەميونى ەردوس جاڭابەرگەنوۆ، قازاق
كۇرەسىنەن «الەم بارىسى – 2017» ءتۋرنيرىنىڭ جەڭىمپازى ايبەك نۇعىماروۆ، «تاماشا»
ءازىل-سىقاق تەاترىنىڭ اكتەرى مارات كوككوزوۆ، تانىمال جازۋشى-جۋرناليستار،
پروفەسسور-اكادەميكتەر، قوعام قايراتكەرلەرى، ونەر سالاسىنىڭ تارلاندارى ءسوز سويلەدى.ورتالىق الاڭ
كونفەرەنتسيا اياقتالىسىمەن باتىردىڭ ءومىرى مەن ەرلىگى جايلى جارىققا شىققان
«قازاق باتىرى ءداۋىت اساۋۇلى» اتتى كىتاپتىڭ تۇساۋكەسەر ءراسىمى بولدى.
جاس اقىنداردىڭ ايتىسى مەن جىرشى-تەرمەشىلەر بايقاۋى وتكىزىلىپ، كونتسەرتتىك
باعدارلاما ۇسىنىلدى. ۇلىقپان جولداسوۆ باستاعان «سامال» توبى ساحنا تورىنە
كوتەرىلىپ، ءان شىرقادى. ورتالىق الاڭدا قازاق كۇرەسى، كىر كوتەرۋ، قول كۇرەسىنەن مىقتىلار
انىقتالدى. سونىمەن قاتار، الامان بايگە ۇيىمداستىرىلىپ، جەڭىمپازعا «شەۆرولە
نيۆا» اۆتوكولىگىنىڭ كىلتى تابىستالىپ، تۇيە پالۋانعا «تۇيە» بەرىلدى.
الىستان كەلگەن اعايىن «لاباق اتا» مەشىتىندە بولىپ، باتىردىڭ رۋحىنا قۇران
باعىشتادى. اقشاڭقان كيىز ۇيلەر تىگىلدى. قۇران حاتىم جاسالدى. ايتا كەتۋ كەرەك، اس -
حالىقتىڭ ءوز قاراجاتىنا وتكىزىلدى.
باتىرلىعى مەن باتىلدىعى، ەرلىك پەن قايسارلىعىنىڭ ارقاسىندا كوزگە تۇسكەن، تۋعان
جەردىڭ ازاتتىعى ءۇشىن قاس قاقپاي جاۋعا قارسى قارۋىن سىلتەگەن قاھارمان، قازاقتىڭ باتىر
ۇلدارىنىڭ ءبىرى ءداۋىت اساۋۇلىنىڭ 230 جىلدىعى جوعارى دەڭگەيدە وتكىزىلگەنىن تىلگە تيەك
ەتتى، اسقا جينالعان قاۋىم.
«بۇل استىڭ وتۋىنە بارشا اعايىن ايانىپ قالعان جوق. ماسەلەن، ماڭعىستاۋ وبلىسى
بويىنشا قايرات وتەنوۆ باستاعان جاڭاوزەننىڭ ازاماتتارى قول ۇشىن سوزدى. سول
سياقتى اقتاۋ قالاسى، بەينەۋ اۋدانىنان دا جىگىتتەر بولدى. باتىس-قازاقستان
وبلىسىنان شىڭعىرلاۋ اۋدانى، اقتوبە ايماعىنان بايعانين، العا، قوبدا اۋداندارى،
سىر وڭىرىنەن جالاعاش اۋداندىق ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى سادىق اليەۆ باستاعان
توپ، سونداي-اق سىرداريا مەن قارماقشى اۋداندىران اعايىندار بولدى. استانالىق
قونىس ءجۇسىپوۆ پەن اقتوبەلىك مىرزاعۇل جۇماعاليەۆ جىرشى-تەرمەشىلەردىڭ ونەرىنە
ءتانتى بولدى. الماتى وبلىسى مەن شىرايلى شىمكەنتتەن كەلگەندەردە از بولمادى.
بارلىعى ءبىر كىسىدەي اتسالىستى. ناتيجەسىندە باتىر بابامىزدىڭ 230 جىلدىعى
جوعارى دەڭگەيدە ءوتتى دەپ تولىقتاي ايتا الامىز»، – دەيدى اقتاۋ قالاسىنىڭ
تۇرعىنى سالي ابدۋللاەۆ.
ايتا كەتۋ كەرەك، ءداۋىت باتىر ۇستىرتتە دۇنيەگە كەلگەن، كۇللى قازاققا تانىلعان كىشى
ءجۇز قازاقتارىنىڭ ۇلت-ازاتتىق قوزعالىسى باسشىلارىنىڭ ءبىرى باراق اۋلەتىنەن تارايدى.
شىققان تەگىنە توقتالساق، كىشى ءجۇزدىڭ ءشومىشتى تابىن رۋى – قاراقويلى-لاباق بولىگىنەن.
ءداۋىت اساۋۇلى باتىر قازاق حالقىنىڭ ازاتتىعى ءۇشىن كۇرەسكەن تاريحي تۇلعا. ەلدىڭ
تىنىشتىعى مەن بىرلىگىن ساقتاۋعا ەلەۋلى ۇلەس قوسقان بي. ءداۋىت باتىردىڭ جاتقان جەرى -
«ءداۋىت اتا» دەگەن ۇلكەن قويىمشىلىققا اينالعانىن حالىق جاقسى بىلەدى. باسىنا بارىپ،
قۇران باعىشتاپ، مەدەت سۇراپ، اۋرۋىنا ەم ىزدەيتىندەر ءالى دە كوپ. ءداۋىت اتامىز كوپتەگەن
ايگىلى باتىرلارمەن سىيلاس – سىرلاس، ازاتتىق جولىندا سەرىكتەس بولا بىلگەن. ەجەلدەن
ماڭعىستاۋدىڭ سام ءوڭىرى مەن جەم-ساعىز بويىندا ءومىر سۇرگەن. ءداۋىت باتىردىڭ اكەسى

اساۋ مەن اتاسى باراق تا، اتى شىققان باتىرلار. ولار ماڭعىستاۋ وبلىسى، بەينەۋ
اۋدانى، سام قۇمىندا تۇرىش اۋىلىنان 15 شاقىرىم جەردە جەرلەنگەن. ال ءداۋىت باتىر
قاراقالپاقستاننىڭ قوڭىرات اۋدانىندا «حورەزم» دەپ اتالاتىن جەردە ماڭگىلىككە جاي
تاپقان.
ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «رۋحاني جاڭعىرۋ: بولاشاققا باعدار» اتتى
ماقالاسىندا «رۋحاني جاڭعىرۋ تەك بۇگىن باستالاتىن جۇمىس ەمەس» ەكەندىگى، «مادەني
مۇرا» باعدارلاماسى اياسىندا قازاقستان اۋماعىنداعى تاريحي-مادەني ەسكەرتكىشتەر مەن
نىسانداردى جاڭعىرتىپ، «حالىق – تاريح تولقىنىندا» باعدارلاماسى ارقىلى الەمنىڭ ەڭ
بەلدى ارحيۆتەرىنەن ءتول تاريحىمىزعا قاتىستى قۇجاتتاردى جۇيەلى تۇردە جيناپ،
زەرتتەلگەندىگى تۋرالى ايتىلادى. ال ءتور تاريحىمىز باتىر بابالارىمىزدىڭ ەرلىكتەرىن
ۇمىتپاۋ، كەرىسىنشە دارىپتەۋ، ەسكە الۋ، قۇرمەتتەۋ دەگەندى بىلدىرەدى. قازاق – ازاتتىق
جولىندا ارتقا شەگىنبەگەن ءوزىنىڭ باتىر بابالارىنا قۇرمەتپەن قاراپ كەلە جاتقان حالىق.
بۇل رەتتە، ءداۋىت اساۋۇلى ءوز زامانىنىڭ قاھارمان تۇلعالارىنىڭ ءبىرى رەتىندە تۇتاس
ءبىر تاريحي ءداۋىردى باسىنان وتكىزگەن تاريحي تۇلعا. ونىڭ ءومىرى وتارلىققا قارسى كۇرەسكە
دە، شاپقىنشىلىققا دا، ەل ىشىندەگى قىم-قۋىت وقيعالارعا دا تولى بولعانىن بۇگىنگى ۇرپاق
ۇمىتقان ەمەس، ۇمىتپايدى دا.
بابالار ارۋاعى ءار قازاق بالاسىن قولداپ جۇرگەي!
دايىنداعان نۇربول وقۋوۆ،
قر جۋرناليستەر وداعىنىڭ مۇشەسى
ماڭعىستاۋ وبلىسى، اقتاۋ قالاسى
تەل. 8 (701) 570-09- 10
E-mail: nur81oku@mail.ru

Related Articles

  • گولوششەكيندى قۇلاق-شەكەدەن ۇرعان جالاۋ مىڭبايۇلى تۋرالى بىلەسىز بە؟

    مەملەكەت قايراتكەرى جالاۋ مىڭبايۇلىنىڭ تۋعانىنا 125 جىل 2016 جىلدىڭ قىسىندا ءبىرىنشى رەت ماڭعىستاۋ جەرىندە بولدىم. جالاۋ مىڭباي ەسكەرتكىشىنە تاعزىم ەتىپ، وسى كىسىنىڭ اتىنداعى مەكتەپ وقۋشىلارىمەن جۇزدەستىم. بيىل كۇز مەملەكەت قايراتكەرىنىڭ تۋعانىنا 125 جىل تولادى، سونى قالاي لايىقتى ەتىپ وتكىزۋدى جەرگىلىكتى بىلىكتى ازاماتتار ويلاستىرا باستاپتى. ماعان قولقا سالدى. كاسپيگە بەتىمدى جۋىپ تۇرىپ، جالاۋ ءومىر سۇرگەن ۋاقىتقا ىشتەي ءبىراز وي جۇگىرتتىم. بولشەۆيكتەرگە تەك پارتبيلەت شەڭبەرىندە قاراماي اباي ايتقان «ىستىق قايرات، نۇرلى اقىل، جىلى جۇرەك» تۇرعىسىنان دا قاراۋ كەرەك-اۋ دەگەن ۇستانىم بەزبەنىنە سالىپ بايقادىم. ءيا، ەل ازاماتتارى اراسىندا ەرتەدەن تۇلەپ، 1916 جىلعى ۇلت ازاتتىق كوتەرىلىسى كەزىندە باس كوتەرگەن، 1917 جىلعى قازان توڭكەرىسىنەن كەيىن تاۋەلسىزدىك دەگەن ۇرانعا اينالعان الاش يدەياسى ەل بيلىگىن بولشەۆيكتەر زاڭسىز

  • ەكى عاسىر ساقتالعان باتىر شاپانى

    «جەتى اتاسىن بىلمەگەن جەتىمدىكتىڭ بەلگىسى»، «جەتى اتاسىن بىلمەگەن جەتەسىز»… ايتۋعا عانا وڭاي سوزدەر ارينە. قاعىس ەستىگەن بولىپ قۇلاقپەن تىڭداعان ادامعا قازاقتىڭ كوپ ماقالىنىڭ ءبىرى سياقتانعانىمەن، ساناعا ءسىڭىرىپ ميمەن تىڭداعان ادامعا بۇدان ارتىق اۋىر، بۇدان ارتىق اششى ءسوز جوق. «قۇلاقپەن ەمەس ميمەن تىڭدا..»دەيتىن مۇندايدا قازاق ساتيراسىنىڭ اتاسى وسپانحان اۋباكىروۆ . «قازاق رۋعا بولىنبەيدى، رۋدان قۇرالادى» دەيتىنى بار، «جۇزگە بولىنگەننىڭ ءجۇزى كۇيسىن، رۋعا بولىنگەن ۋ ءىشىپ ءولسىن» دەگەن ھاھارمان اتامىزدىڭ. ءوز شىققانتەگىن، ءوز اۋلەتىن ءبىلۋ كەيىنگى ۇرپاققا ۇعىندىرۋ، ۇيرەتۋ دەگەن ءسوز ۇلتتىق سانادان رۋلىق سانانى جوعارى قويۋ دەگەن ءسوز ەمەس. جاڭاعى جەتەسىز جەتىم اتانباۋى ءۇشىن. ەڭ ماڭىزدىسى تەكتىلىكتى تۋ ەتىپ، قان تازالعىن ساقتاۋ ءۇشىن. جەتى اتاسىن جەتىك مەڭگەرگەن جەتكىنشەك جار تاڭداعاندا جازا

  • مۇسىرەپوۆ باعالاۋىنداعى ماعاۋين

    «بۇل مۇحتار تۋرالى ءبىرىنشى ايتپاعىم — ونىڭ جاستار قاتارىندا سانالاتىن كەزەڭى بۇدان ەداۋىر جىل بۇرىن ءوتىپ كەتكەن ەكەن. ءبىزدىڭ سىنشىلار ول جايدى كەزىندە-اق كورگەن بولار، مەن ءوزىم كەشىرەك كورىپ قالدىم. ونىڭ الپىسىنشى، جەتپىسىنىشى جىلدارى جازعان اڭگىمە، پوۆەستەرى قالام ۇشى وتكىر، ءار ءسوزدىڭ ىشكى-تىسقى ەن تاڭباسىن، قات-قابات سىرى بارىن سول كەزدە-اق تانىتىپتى. مۇحتار ماعاۋيننىڭ سول تۇستا جازعان “ايەل ماحابباتى”، “كۇتپەگەن كەزدەسۋ” سياقتى اڭگىمەلەرىن، “قارا قىز” سياقتى پوۆەسىن وقىعان سىنشى، نە بولماسا زامانداس دوستارى سول كۇنى-اق اۆتوردى قۇشاقتاپ قۇتتىقتاعان شىعار دەپ ويلايمىن. ءوز باسىم سول دوستار قۋانىشىنىڭ ىشىندە بولماعانىمدى وكىنىش ەتكەندەيمىن. پەندەشىلىك تاعى… مۇحتار ماعاۋين انا ءتىلىمىزدىڭ بايلىعىن، ورالىمدى، استارلى، ءارى وت جالىندى، ءارى نازىك تە بيازى بوياۋ-سىرلارىن العاشقى ادىمدارىنان باستاپ-اق مەڭگەرىپ

  • قاليحاندى جابىلىپ ۇرىپ، قابىرعاسىن سىندىرعان ورىستاردى ولجاس يتشە تەپكىلەگەن ەكەن…

    ولجاس سۇلەيمەنوۆتىڭ نايزاعاي نامىستى ازامات ەكەنىن كوپشىلىك بىلەدى. ول شىعارماشىلىعى مەن عىلىمي زەرتتەۋشىلىك جولىندا تۇركى ءناسىلىنىڭ ورنى ءاماندا توردە ەكەنىن دالەلدەي ءبىلدى. زامانداستارىنا، باۋىرلارىنا جاساعان قامقورلىعى، جومارتتىعى مەن نامىسىن جىرتۋى دا تالاي اڭگىمەنىڭ جۇگى. سونداي وقيعانىڭ ءبىرىن قازىنا ءتىلدى قالامگەر، ايگىلى دراماتۋرگ، مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ يەگەرى قاليحان ىسقاق “كەلمەس كۇندەر ەلەسى” رومان-ەسسەسىندە بىلاي سۋرەتتەيدى. ول كەزدە جازۋشى ماسكەۋدە ادەبيەت ينستيتۋتىندا ءبىر توپ قازاق قالامگەرلەرىمەن قاتار وقىپ جاتسا كەرەك. ء“بىر كۇنى كەشقۇرىم بولمەمە سۋرەتشى ىدىرىس قارساقباەۆ كىرىپ كەلدى. ءبىر كوزى شودىرايىپ ءىسىپ كەتكەن. كەلىنشەگى سارا لاعمان سوزىپ، مەنى شاقىرىپ كەل دەپ جۇمساپ جىبەرسە كەرەك. ليتينستيتۋتتا وقيتىن اقىنسۇرەي پرەدرەەۆ، يۆانوۆ باستاعان بەس جىگىت باسپالداقتا كەزدەسىپتى دە تەمەكى سۇراپتى. ىدىرىس شىلىم شەكپەيتىن. ءجونىن ايتسا،

  • سەكسەن جىل بۇرىن شابىلعان بايتەرەكتەر

    بىلتىر جانە بيىل «ۇلكەن تەررور» دەپ اتاعان قاندى ساياسي قۋعىن- سۇرگىندەرگە 80 جىل تولادى. سونىمەن قاتار، الاش ۇكىمەتىنىڭ قۇرۋىنا، الاش مەملەكەتىنىڭ تۋىنىڭ كوتەرۋىنە دە، قازان توڭكەرىسى مەن كەڭەس ۇكىمەتىنىڭ ورنالاستىرۋىنا دا ءبىر عاسىر تولدى. ستاليندىك قىزىل تەررور الاش زيالىلارىن دا، كەڭەس ۇكىمەتتى ورنالاستىرعانداردى دا اياعان جوق. ەكى-ءۇش جىلدىڭ ىشىندە قازاقتان شىققان بىلگەندەر قىزىل قىرعىنعا ۇشىردى، كوبىسى اتىلدى، اتىلماعاندارى اباقتىدا، لاگەردە تەمىر توردىڭ ار جاعىندا ازاپ تارتىپ دۇنيەدەن ءوتتى. «37-ءشى جىل» دەگەن ءسوز ساياسي قۋعىن-سۇرگىندەردى بىلدىرەتىن قاناتتى سوزىنە اينالىپ كەتتى. شىنىمەن، شاكارىمدەي، جۇسىپبەك ايماۋىتوۆتاي الاش ازاماتتارى ودان جەتى بۇرىن اتىلسا داعى، جاقىپ اقپاەۆ اباقتى مەن ايداۋداردان كەشىپ اۋرۋ حالدە قايتىپ دۇنيەدەن وزسا، الاش كوسەمى اقىن مىرجاقىپ دۋلاتوۆ 1935 جىلى لاگەردە قايتىس

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: