|  |  | 

Тарих Қазақ шежіресі

Қарамай мен Майтау өңірі қазақтың ежелден бергі атамекені(Шығыс Қазақия)

22405431_946673135496274_565604594081602953_nБұл жердің аты Майтау (独山子), суретте Майтау мұнай бұрғылау құрылғылары түсірілген. Шыңжаңда ол жылдары (40-жж) мұнай бұрғылайтын озық құрылғылар болмаған тұрса, аталмыш өңірдегі мұнайды кімдер бұрғылап жатыр? Совет (сәбет) одағымен қаншалық қатысы бар? Айтпақшы, сурет Шығыс Түркістан үкіметі құрылған жылдары түсірілген.

Шығыс Түркістан үкіметін құруда Сәбет (совет) үкіметі сирек қазба байлықтарға астыртын мүдделі болған. Соның бірі- Уран және бірі- Мұнай. Уранды Алтайдан тапқан да мұнай-газды осы Майтау (独山子) мен Қарамайдан (克拉玛依) тапқан. Бұған дейін бұл өңірге (Майтауға) сәбеттің кен барлайтын тыңшылары келіп жер шарлап, астыртын картаға түсіріп қағазға нобайын қондырып кеткен. Жалпы, Қарамай мен Майтау өңірі қазақтың ежелден бергі атамекені саналады. Ұшы қиырсыз осы өңірде қазақтар мал төлдеткен, жер бетіне бұрқылдап шығып жатқан қап қара майды қойға белгі ғып жаққан, шамға білте ғып қолданған, отқа тамыздық қып істеткен.

Сәбет үкіметі Алматыда және Зайсанда Екінші Реткі Шығыс Түркістан Үкіметін құру үшін құпия саяси курстар ашып кадр жетістірген. Төңкеріс жасау үшін арнайы әскери ауыр қарулар жасап қаражаттар бөлген және газет-журнал, оқулықтар дайындатқызып баспадан шығарған. Жаһан соғысының әбігерінен енді сейілген Сәбет Одағы мұнша шығындар болуының себебі неде? Шығынды қайтып еселеп қайтарып алған? Әрине, бірі- Алтайдағы Уранмен, екіншісі- Майтау, Қарамайдағы мұнай-газбен қайтарып алған деп жорамал айтуға болады. Қазақтар ұлт-азаттық көтерілісін жасаған кезде оларға көмек көрсетуінің түпкі себебі де теңдессіз кен байлығын ұрлауға шаныс табу. Былайша айтқанда, қытай мен қазақтарды (Шығыс Түркістанды) қырылыстырып қойып Сәбет үкіметі мұнай-газдерді астыртын бұрғылап тасып әкетіп жатқан.

Алтайдағы Оспан Батыр саяси ойынды ерте түсінді де ат тонын ала қашты әрі Алтайдың алтыны мен уранын ұрлағалы келген қытайлар мен Сәбет одағының кеншілерін Алтайға бастырмады. Тіпті, Құлжадағы Шығыс Түркістан үкіметімен де ұзақтан силасып аңысын аңдап жатты. Кезі келгенде Шығыс Түркістан үкіметімен де әскери қақтығысқа дейін барды. Алтайдағы жер асты кен байлығын қызғыштай қорыды. Ал, Майтау мұнай-газын ше? Ол туралы ашық ақпарат Мәскеуде жатыр. Сәбеттің демеуіндегі Шығыс Түркістан әскері Қарамай-Майтауды алған соң негізгі әскери күшті Манас бойы мен Алтайдағы Оспанға шоғырландыруы мұнай мен газға қаншалық қатысы бар? Не үшін мұнай-газлы өңірде әскер сиреп кетеді? немесе Уранды қорыған Оспанға неге әскери соққы жасалады?

Бұл өңірдегі мұнай мен газды Жоңғар шөлі мен Орқашардың үш құлыстайынан Шәуешек Бақты өткелі арқылы ешбір “кедергісіз” машинамен тасымалдаған. Алтайдай құз қия тау шыңдар мен күрделі қайқаң қиябеттер бұл өңірде болмайды. Екі жол жорамалын айтқым келеді. Бірі, Орқашарға жетпей Майлы-Жәйірді кесіп Алатау сағасынан өтеді, екіншісі Орқашарды басып Үш Құлыстайлатып отырып Бақты арқылы Зайсанға өтеді.

Қортындылай келгенде екінші реткі Шығыс Түркістан үкіметін құруда Сәбетке қазба байлықтар қаншалық мүдделі болды? Уран мен Мұнай-газды астыртын қалай тасымалдады? Шығыс Түркістанды құрудың барлық шығынын Сәбет Үкіметі қалай еселеп қайтарып алды? Бұл сұрақтар Шығыс Түркістантануда тың белестерге жетелеуі бек мүмкін. Ендігі пікір былайғы жұртта болсын.

* Бүгінгі күндері Майтау мен Қарамайдан шыққан мұнай мен Газ қытайдың экономикасына орасан зор ықпал етіп отыр. Қытайдың экономикалық қолқа жүрегіне айналған теңіз жағалауындағы зәулім қалалар Қарамай мен Майтаудың мұнайы мен газының күші арқылы бой көтерген.

Eldeç Orda

Related Articles

  • Көшпенділердің соңғы империясы Жоңғарлар қалай жойылды?

    Алғашқы Ойрат империях Адамзат тарихындағы көшпенділердің ең соңғы империясын ойраттар құрды. Шыңғыс қағанның алғашқы өрлеу дәуірінде ойраттар Байқал көлінің солтүстік батысындағы орман тайпалары болатын. Ойрат, бурият, қыры түмет, бұлағачин, керемучин, арасут, күштеми қатарлы қидан тілдес( бүгінше айтқанда моңғол тілдес) орман тайпалары Сібір ормандарында аңшылықпен шұғылданған. Олар бұл мекенге 840 жылдары, яғни, Ұйғұр қағанатын құлатқан Қархастар бастаған Сібір түркілері ұйғұрлардан қалған иен сахараға қоныс аударғанда, ойраттар Сібір түркілерінен қалған иен далаларға қоныс аударды деп тұспалдауға болады. 1209 ойрат Құдұқа бек Жошының әскерлеріне бағынады. Деректерде түмен түтін дегеніне қарағанда саны 50 мың айналасында болса керек. Юань империясындағы халықтар ішінде де Ойраттар аталады. Моғұл (Моңғол) империясы өз ішінен бөлшектене бастаған кезде ойраттар күшейе

  • Тұрсын Жарқынбаев кім еді?

      Тұрсын Жарқынбаев Кеңестік саясаттың пайымынша –ұлтшыл, атаман Анненковтың әскері құрамындағы «Алаш полкінің» сардары, бай тұқымының өкілі. Ал, коммунистік қытай үкіметінің пайымынша, «жапон тыңшысы», «төңкеріске қарсы элемент». «Ертіс өңірі» газетінің 2009жылғы, 5-тамыздағы, №31 санында Р.Нүсіповтың «Алаш полкінің ақиқаты» атты мақаласын оқып отырып, аталмыш мақалада айтылған Т.Жарқынбаевтай абзал жан туралы оқырманмен ой бөліссем деп едім. «…Сөйтіп, үзіліп қалған арман жібі қайта жалғанды. Кешігіп келген мені қала мектебіне еш қағидасыз-ақ қабылдап, білімнің ұзақ сапарына өз қолымен қосқан – белгілі ағартушы, Алаштың асыл азаматы Тұрсын Мұстафин еді».(Қ.Жұмәділов. Таңғажайып дүние. 82-бет, Алматы, «Тамыр», 1999ж.)Бұл заманымыздың заңғар жазушысы Қ.Жұмәділовтың жүрекжарды лебізі. Әлде, Тұрсын ағамыз бала Қабдештің келбетінен болашақ қазақ зиялысының бейнесін таныған шығар-ау? Бұдан әрі,

  • Назарбаевтан кейінгі Қазақстан не болмақ?

    2018 жылы еліміздің саяси өміріндегі кей оқиғалар билік транзитіне жан-жақты дайындық жүріп жатқанын әйгіледі. Саясаттанушы, Тәуекелдерді бағалау тобының жетекшісі Досым Сәтбаев қазіргі транзит механизмі президент Н.Назарбаев көзі тірі кезде ғана жұмыс істейді, сондықтан биліктің қандай жолмен және кімге ауысатыны белгісіз деп есептейді. 2018 жыл аяқталар тұста Досым Сәтбаевпен басты саяси оқиғаларға талдау жасап, Назарбаевсыз Қазақстан тап болатын мәселелерге үңіліп көрдік. Саясаттанушы Д.СӘТБАЕВ Қауіпсіздік кеңесі ұжымдық мұрагер бола алмайды – Досым, биылғы еліміздің саяси өміріндегі айтулы оқиғалардың бірі ­– «Қауіпсіздік кеңесі туралы» заңның қабылдануы. Қауіпсіздік кеңесі консультативті-кеңесшілік органнан конституциялық органға айналды, ал бірінші президентке оны өмір бойы басқару құқы берілді. Кейбір сарапшылар бұдан билік транзитіне дайындықтың нышанын байқады. Сіздің ойыңызша, бұл

  • ХАН КЕНЕНІҢ ҚАРУЫ

    Beken Kayratuly Facebook парақшасынан алынды ЕлордағыҚазақстан Республикасы Қарулы күштерінің Әскери-тарихи музейінің ауыспалы экспозициялық жәдігерлер көрмесі орналасқан төменгі залында, қазақ халқы үшін құнды заттың бірі – Кенесары Қасымұлының мылтығы тұр. ХІХ ғасырдың ортасында Ұлы далада өрістеген ұлт-азаттық қозғалыстың көсемі, атақты Абылай ханның немересі Кенекең осы мылтықпен жау түсірген. Айталық, 1838 жылы Кенесары Ақмола бекінісін басып алып, орыс әскерін қуып шыққанын тарихтан жақсы білеміз. Осы оқиға туралы ел-жұрттың аузынан естіп, хатқа түсірген Мәшһүр-Жүсіп Көпеев өзінің «Қазақ шежіресі» атты жазбасында: «Қараөткелде аға сұлтан Қоңырқұлжа дуан басы болған. Кенесарыға қарсы тұрып соғыс салған. Қараөткелді (Ақмола бекінісін айтады) қамағанда Кенесары күлдірмамай деген мылтығымен Тайтөбенің басында тұрып, орыстың қарауылшы балсәйкесін (полицейін) атып мұрттай ұшырған» дейді (А.Смайыл

  • Қытайлар Ғұндарға 80 жыл бағынған

    Ғұндардың әскери мемілекетінің құрылуыБіздің заманымыздан бұрынғы 215 жылы Ғұндардың кошпенді-әскери мемлекеті құрылды. Ұлыстың қағаны Түмен болды. Түменнің Бақтұғ( Модон) атты тах мұрагері болды, Түмен оны тах мұрагерлігінен қағып көршілес Нүкүз(月氏)дерге аманатқа жіберді, артынан екі ел жауласқанда Нүкүз ханы Модонды өлтірмек болды, Модон Нүкүздердің бір жүйірік атын қолға түсірдіде ұстатпай Ғұндарға қашып келді. Түмен тәңірқұт оған түмен(10000) жасақты басқартты, Модон ысқырма жебені жасап шығып жасақтарына: «Мен жебені қалай атсам сендерде солай атасыңдар атпағандардың басы кесіледі !» деп әмір етті. Бір жолы өзінің сайгүлігіне қарата оқ атты, өзімен қосыла атпағандарды сол майданда шауып өлтірді. Тағы бір жолы тіпті өз бәйбішесіне қаратып оқ атты, қосыла атпағандарды тағы да өлтірді. Түмен тәңірқұтпен бірге аңға

Пікір қалдыру

Электорнды поштаңыз сыртқа жарияланбайды. Белгі қойылған өрісті толтыру міндетті *

Аты-жөні *

Email *

Сайты

Kerey.kz/Керей.кз

Біз туралы:

Тел: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz тің бұрынғы нұсқасын http://old.kerey.kz тен оқи аласыздар!

KEREY.KZ

Сайт материалдарын пайдаланғанда дереккөзге сілтеме көрсету міндетті. Авторлар пікірі мен редакция көзқарасы сәйкес келе бермеуі мүмкін. Жарнама мен хабарландырулардың мазмұнына жарнама беруші жауапты.

Сайт санағы: