|  |  | 

Tarih Qazaq şejiresi

Qaramay men Maytau öñiri qazaqtıñ ejelden bergi atamekeni(Şığıs Qazaqiya)

22405431_946673135496274_565604594081602953_nBwl jerdiñ atı Maytau (独山子), surette Maytau mwnay bwrğılau qwrılğıları tüsirilgen. Şıñjañda ol jıldarı (40-jj) mwnay bwrğılaytın ozıq qwrılğılar bolmağan twrsa, atalmış öñirdegi mwnaydı kimder bwrğılap jatır? Sovet (säbet) odağımen qanşalıq qatısı bar? Aytpaqşı, suret Şığıs Türkistan ükimeti qwrılğan jıldarı tüsirilgen.

Şığıs Türkistan ükimetin qwruda Säbet (sovet) ükimeti sirek qazba baylıqtarğa astırtın müddeli bolğan. Sonıñ biri- Uran jäne biri- Mwnay. Urandı Altaydan tapqan da mwnay-gazdı osı Maytau (独山子) men Qaramaydan (克拉玛依) tapqan. Bwğan deyin bwl öñirge (Maytauğa) säbettiñ ken barlaytın tıñşıları kelip jer şarlap, astırtın kartağa tüsirip qağazğa nobayın qondırıp ketken. Jalpı, Qaramay men Maytau öñiri qazaqtıñ ejelden bergi atamekeni sanaladı. Wşı qiırsız osı öñirde qazaqtar mal töldetken, jer betine bwrqıldap şığıp jatqan qap qara maydı qoyğa belgi ğıp jaqqan, şamğa bilte ğıp qoldanğan, otqa tamızdıq qıp istetken.

Säbet ükimeti Almatıda jäne Zaysanda Ekinşi Retki Şığıs Türkistan Ükimetin qwru üşin qwpiya sayasi kurstar aşıp kadr jetistirgen. Töñkeris jasau üşin arnayı äskeri auır qarular jasap qarajattar bölgen jäne gazet-jurnal, oqulıqtar dayındatqızıp baspadan şığarğan. Jahan soğısınıñ äbigerinen endi seyilgen Säbet Odağı mwnşa şığındar boluınıñ sebebi nede? Şığındı qaytıp eselep qaytarıp alğan? Ärine, biri- Altaydağı Uranmen, ekinşisi- Maytau, Qaramaydağı mwnay-gazben qaytarıp alğan dep joramal aytuğa boladı. Qazaqtar wlt-azattıq köterilisin jasağan kezde olarğa kömek körsetuiniñ tüpki sebebi de teñdessiz ken baylığın wrlauğa şanıs tabu. Bılayşa aytqanda, qıtay men qazaqtardı (Şığıs Türkistandı) qırılıstırıp qoyıp Säbet ükimeti mwnay-gazderdi astırtın bwrğılap tasıp äketip jatqan.

Altaydağı Ospan Batır sayasi oyındı erte tüsindi de at tonın ala qaştı äri Altaydıñ altını men uranın wrlağalı kelgen qıtaylar men Säbet odağınıñ kenşilerin Altayğa bastırmadı. Tipti, Qwljadağı Şığıs Türkistan ükimetimen de wzaqtan silasıp añısın añdap jattı. Kezi kelgende Şığıs Türkistan ükimetimen de äskeri qaqtığısqa deyin bardı. Altaydağı jer astı ken baylığın qızğıştay qorıdı. Al, Maytau mwnay-gazın şe? Ol turalı aşıq aqparat Mäskeude jatır. Säbettiñ demeuindegi Şığıs Türkistan äskeri Qaramay-Maytaudı alğan soñ negizgi äskeri küşti Manas boyı men Altaydağı Ospanğa şoğırlandıruı mwnay men gazğa qanşalıq qatısı bar? Ne üşin mwnay-gazlı öñirde äsker sirep ketedi? nemese Urandı qorığan Ospanğa nege äskeri soqqı jasaladı?

Bwl öñirdegi mwnay men gazdı Joñğar şöli men Orqaşardıñ üş qwlıstayınan Şäueşek Baqtı ötkeli arqılı eşbir “kedergisiz” maşinamen tasımaldağan. Altayday qwz qiya tau şıñdar men kürdeli qayqañ qiyabetter bwl öñirde bolmaydı. Eki jol joramalın aytqım keledi. Biri, Orqaşarğa jetpey Maylı-Jäyirdi kesip Alatau sağasınan ötedi, ekinşisi Orqaşardı basıp Üş Qwlıstaylatıp otırıp Baqtı arqılı Zaysanğa ötedi.

Qortındılay kelgende ekinşi retki Şığıs Türkistan ükimetin qwruda Säbetke qazba baylıqtar qanşalıq müddeli boldı? Uran men Mwnay-gazdı astırtın qalay tasımaldadı? Şığıs Türkistandı qwrudıñ barlıq şığının Säbet Ükimeti qalay eselep qaytarıp aldı? Bwl swraqtar Şığıs Türkistantanuda tıñ belesterge jeteleui bek mümkin. Endigi pikir bılayğı jwrtta bolsın.

* Bügingi künderi Maytau men Qaramaydan şıqqan mwnay men Gaz qıtaydıñ ekonomikasına orasan zor ıqpal etip otır. Qıtaydıñ ekonomikalıq qolqa jüregine aynalğan teñiz jağalauındağı zäulim qalalar Qaramay men Maytaudıñ mwnayı men gazınıñ küşi arqılı boy kötergen.

Eldeç Orda

Tags

Related Articles

  • Qıtaylar Ğwndarğa 80 jıl bağınğan

    Ğwndardıñ äskeri memileketiniñ qwrıluıBizdiñ zamanımızdan bwrınğı 215 jılı Ğwndardıñ koşpendi-äskeri memleketi qwrıldı. Wlıstıñ qağanı Tümen boldı. Tümenniñ Baqtwğ( Modon) attı tah mwrageri boldı, Tümen onı tah mwragerliginen qağıp körşiles Nüküz(月氏)derge amanatqa jiberdi, artınan eki el jaulasqanda Nüküz hanı Modondı öltirmek boldı, Modon Nüküzderdiñ bir jüyirik atın qolğa tüsirdide wstatpay Ğwndarğa qaşıp keldi. Tümen täñirqwt oğan tümen(10000) jasaqtı basqarttı, Modon ısqırma jebeni jasap şığıp jasaqtarına: «Men jebeni qalay atsam senderde solay atasıñdar atpağandardıñ bası kesiledi !» dep ämir etti. Bir jolı öziniñ saygüligine qarata oq attı, özimen qosıla atpağandardı sol maydanda şauıp öltirdi. Tağı bir jolı tipti öz bäybişesine qaratıp oq attı, qosıla atpağandardı tağı da öltirdi. Tümen täñirqwtpen birge añğa

  • Köktürikten tarağan Qazaq ruları

    Erzat Käribay Köktürik qağanatı wlı Ğwn qağanatınan keyingi köşpendi-äskeri jwrttardıñ qwrğan imperiyası. 552-742 jıldarğa deyin 190 jılday däuren sürdi, bileuşı taypa Aşina taypası. Teritoriyası şığısta Japon teñizinen batısta qara teñizge deyin; Soltüstikte Siberiya ormandarınan Iran, Qıtayğa deyin sozılğan on million şarşı kilometr aumaqtı alıp jattı. Türki äsilinde Aşina bastağan ondağan taypalar odağınıñ atı bolatın. Tegi Ğwndar men Saqtardıñ birinen, eñ alğaşında Nionuan qağanatına qarastı temirşiler bolatın, 545 jılı Bumın qağan Terglekter(arbalılar nemese qañğarlar) Nionuandarğa attanğan jasaqtarın tosqauıldap talqanın şığardıda 50 mıñ otbası Terglekterdi bağındırıp aldıda 546 jılı Nionuan qağanı anağaydı oysırata jeñdi, anağay özin-özi öltirdi. Osılayşa Köktürik qağanatı qwrıldı. Qağanat Altay tauında şañıraq köterdi de keyin köşpendilerdiñ qasietti jwrtı bolğan

  • Täuelsizdik küreskerlerine mıñ alğıs!

    1986 jılı jeltoqsan ayınıñ ortasında Almatı qalasındağı Brejnev (qazirgi Respublika) alañı bükil älemniñ nazarın özine audardı. Ol kezde qazirgidey internet, äleumettik jeliler joq bolsa da, jergilikti jastardıñ demokratiyalıq bas köterui turalı aqparat düniejüzine tarap ülgergen edi. Kompartiyanıñ D.Qonaevtı qızmetinen taydırıp, onıñ ornına bwğan deyin Qazaqstan üşin beymälim bolğan G.Kolbindi tağayındauı narazılıq tuğızıp, qaladağı ortalıq alañğa on mıñdağan jastar jinaldı. Qarsı kelgendi qan qaqsatıp üyrengen keñes ökimeti bwl jolı da eşkimdi ayamadı. Beybit sipatta bastalğan şeru aqır soñında küşpen basılıp, oğan qatısqandardıñ birazı qaza taptı, köbi quğınğa wşıradı. Osı bir tarihi sätti jastardıñ jadında mäñgi saqtau üşin, «Adırna» wlttıq-etnografiyalıq birlestigi Almatı qalası İşki sayasat basqarmasınıñ qoldauımen şahardağı birqatar mekemelerde arnayı kezdesuler

  • Alğaşqı teñgege Nazarbaev beynesi qalay tüspey qaldı?

    Asılhan MAMAŞWLI Serikbolsın Äbdildin.  1993 jılı qaraşanıñ 15-inde Qazaqstan öziniñ wlttıq valyutası – teñgeni aynalımğa şığardı. Sol kezde eldiñ Joğarğı keñesin basqarğan Serikbolsın Äbdildin teñgeniñ qalay basılğanı jaylı, dizaynı qalay dayındalğanı turalı aytıp berdi. Teñge aynalımğa şıqpas bwrın Qazaqstan soñğı sätke deyin Reseydiñ rubl' aymağında qaluğa tırıstı. Qazaqstan prezidenti Nwrswltan Nazarbaev “Ğasırlar toğısında” attı kitabında rubl'di saqtap qaluğa degen wmtılısın “rubl' aymağınıñ bwzıluı (ortaq valyuta – red.) TMD elderinen alşaqtaudı tezdeter edi. Al Qazaqstan bwğan dayın emes edi” dep tüsindiredi. Kitapta Nazarbaev “1992 jılı Reseyde barlıq bağa bosatıldı. Sol kezde iske kiristik. Men Qazaqstan valyutasın şığarudı bastau turalı qwpiya jarlıqqa qol qoydım” dep jazdı. Alayda Azattıq tilşisimen swqbattasqan Joğarğı keñestiñ

  • Şarqi Türkistan uaqıtşa respubilikasınıñ birbölim äskeri adamdarı

          Şarqi Türkistan uaqıtşa respubilikasınıñ birbölim äskeri adamdarı.   Nüsipqan Könbay, Zunun Taypov, Fotiy Ivaonviç Leskin, Sopaxun Suvrov, Margup Isqaqov, Bädelqan Sügirbaev, tağı kimderdi tanıdıñız? Eki äskeri adamnıñ qol işaratı ne mağına bildiredi? Şarqi Türkistan uaqıtşa ükimetiniñ Qwlja qalasındağı kezekti qwrıltayı. Qwrıltayğa Altay (tömengi Altay), Tarbağatay ualayatınıñ delegattarı da kelip qatısqan. Tarixi surette A.Qasmi, Äkimbek Qoja, Dälelqan Sügirbaev, Basbay Bapin, Isqaqbek Mononov, Äbilqayır Töre, Şämsi Mämiwlı, Änuar Jakulin, tağı basqa kimderdi tanıdıñızdar?   General Dälelqan Sügirbaev turalı sirek qwjattardıñ (kuälik) biri. Kuälikte “Şıñjañ” dep jazılğan (1948). Şarqi ükimeti men Nan Kin ükimeti kelissöz ötkizgen soñ Şarqi Türkistan atauı ornına Şıñjañ atauı qayta jañğırtıldı. Altay, Tarbağatay, İle ualayatında qwrılğan

Pikir qaldıru

Elektorndı poştañız sırtqa jariyalanbaydı. Belgi qoyılğan öristi toltıru mindetti *

Atı-jöni *

Email *

Saytı

Kerey.kz/Kerey.kz

Biz turalı:

Tel: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz tiñ bwrınğı nwsqasın http://old.kerey.kz ten oqi alasızdar!

KEREY.KZ

Sayt materialdarın paydalanğanda derekközge silteme körsetu mindetti. Avtorlar pikiri men redakciya közqarası säykes kele bermeui mümkin. Jarnama men habarlandırulardıñ mazmwnına jarnama beruşi jauaptı.

Sayt sanağı: