|  |  | 

Tarih Qazaq şejiresi

Qaramay men Maytau öñiri qazaqtıñ ejelden bergi atamekeni(Şığıs Qazaqiya)

22405431_946673135496274_565604594081602953_nBwl jerdiñ atı Maytau (独山子), surette Maytau mwnay bwrğılau qwrılğıları tüsirilgen. Şıñjañda ol jıldarı (40-jj) mwnay bwrğılaytın ozıq qwrılğılar bolmağan twrsa, atalmış öñirdegi mwnaydı kimder bwrğılap jatır? Sovet (säbet) odağımen qanşalıq qatısı bar? Aytpaqşı, suret Şığıs Türkistan ükimeti qwrılğan jıldarı tüsirilgen.

Şığıs Türkistan ükimetin qwruda Säbet (sovet) ükimeti sirek qazba baylıqtarğa astırtın müddeli bolğan. Sonıñ biri- Uran jäne biri- Mwnay. Urandı Altaydan tapqan da mwnay-gazdı osı Maytau (独山子) men Qaramaydan (克拉玛依) tapqan. Bwğan deyin bwl öñirge (Maytauğa) säbettiñ ken barlaytın tıñşıları kelip jer şarlap, astırtın kartağa tüsirip qağazğa nobayın qondırıp ketken. Jalpı, Qaramay men Maytau öñiri qazaqtıñ ejelden bergi atamekeni sanaladı. Wşı qiırsız osı öñirde qazaqtar mal töldetken, jer betine bwrqıldap şığıp jatqan qap qara maydı qoyğa belgi ğıp jaqqan, şamğa bilte ğıp qoldanğan, otqa tamızdıq qıp istetken.

Säbet ükimeti Almatıda jäne Zaysanda Ekinşi Retki Şığıs Türkistan Ükimetin qwru üşin qwpiya sayasi kurstar aşıp kadr jetistirgen. Töñkeris jasau üşin arnayı äskeri auır qarular jasap qarajattar bölgen jäne gazet-jurnal, oqulıqtar dayındatqızıp baspadan şığarğan. Jahan soğısınıñ äbigerinen endi seyilgen Säbet Odağı mwnşa şığındar boluınıñ sebebi nede? Şığındı qaytıp eselep qaytarıp alğan? Ärine, biri- Altaydağı Uranmen, ekinşisi- Maytau, Qaramaydağı mwnay-gazben qaytarıp alğan dep joramal aytuğa boladı. Qazaqtar wlt-azattıq köterilisin jasağan kezde olarğa kömek körsetuiniñ tüpki sebebi de teñdessiz ken baylığın wrlauğa şanıs tabu. Bılayşa aytqanda, qıtay men qazaqtardı (Şığıs Türkistandı) qırılıstırıp qoyıp Säbet ükimeti mwnay-gazderdi astırtın bwrğılap tasıp äketip jatqan.

Altaydağı Ospan Batır sayasi oyındı erte tüsindi de at tonın ala qaştı äri Altaydıñ altını men uranın wrlağalı kelgen qıtaylar men Säbet odağınıñ kenşilerin Altayğa bastırmadı. Tipti, Qwljadağı Şığıs Türkistan ükimetimen de wzaqtan silasıp añısın añdap jattı. Kezi kelgende Şığıs Türkistan ükimetimen de äskeri qaqtığısqa deyin bardı. Altaydağı jer astı ken baylığın qızğıştay qorıdı. Al, Maytau mwnay-gazın şe? Ol turalı aşıq aqparat Mäskeude jatır. Säbettiñ demeuindegi Şığıs Türkistan äskeri Qaramay-Maytaudı alğan soñ negizgi äskeri küşti Manas boyı men Altaydağı Ospanğa şoğırlandıruı mwnay men gazğa qanşalıq qatısı bar? Ne üşin mwnay-gazlı öñirde äsker sirep ketedi? nemese Urandı qorığan Ospanğa nege äskeri soqqı jasaladı?

Bwl öñirdegi mwnay men gazdı Joñğar şöli men Orqaşardıñ üş qwlıstayınan Şäueşek Baqtı ötkeli arqılı eşbir “kedergisiz” maşinamen tasımaldağan. Altayday qwz qiya tau şıñdar men kürdeli qayqañ qiyabetter bwl öñirde bolmaydı. Eki jol joramalın aytqım keledi. Biri, Orqaşarğa jetpey Maylı-Jäyirdi kesip Alatau sağasınan ötedi, ekinşisi Orqaşardı basıp Üş Qwlıstaylatıp otırıp Baqtı arqılı Zaysanğa ötedi.

Qortındılay kelgende ekinşi retki Şığıs Türkistan ükimetin qwruda Säbetke qazba baylıqtar qanşalıq müddeli boldı? Uran men Mwnay-gazdı astırtın qalay tasımaldadı? Şığıs Türkistandı qwrudıñ barlıq şığının Säbet Ükimeti qalay eselep qaytarıp aldı? Bwl swraqtar Şığıs Türkistantanuda tıñ belesterge jeteleui bek mümkin. Endigi pikir bılayğı jwrtta bolsın.

* Bügingi künderi Maytau men Qaramaydan şıqqan mwnay men Gaz qıtaydıñ ekonomikasına orasan zor ıqpal etip otır. Qıtaydıñ ekonomikalıq qolqa jüregine aynalğan teñiz jağalauındağı zäulim qalalar Qaramay men Maytaudıñ mwnayı men gazınıñ küşi arqılı boy kötergen.

Eldeç Orda

Tags

Related Articles

  • Qıtay Qazaqtarınıñ eñ alğaşqı gazeti

    Qıtay Qazaqtarınıñ eñ alğaşqı aqparat baspasöz tarixı osı gazetten bastau aladı. Gazettiñ atı- İle Bayxua gazeti (伊犁白话报). Gazet 1910-jıldıñ säuir ayınan 1911-jıldıñ jeltoqsan ayına deyin bir jıl segiz ay damılsız şığıp twrğan. Gazetti İledegi töñkerisşil alğabasar ziyalılar şığarğan. Gazet- qıtay jaña jazba (白话) tiliniñ ädebi norması boyınşa jarıq körgen. Wmıtıp baramın, gazet qıtay jäne Şağatay ädebi jazba tilmen şıqqan (eki tilde). Gazettiñ şağatayşa nwsqası- İLE UALAYATI GAZETİ dep atalğan. Jeke qorımda gazettiñ 1910-11 jj aralığındağı tört-bes parağı saqtaulı twr(Şağatayşa). Onda İle ualayatı qazaqtarınıñ sayasi, äleumettik tüytkilderi söz bolğan. İLE UALAYATI GAZETin- qıtay Qazaqtarınıñ eñ alğaşqı baspasöz tarixınıñ bastauı dep kämil ayta alamız. Gazet 1912-jıldıñ basında Qwlja-Ürimji arasındağı azamattıq soğısqa baylanıstı

  • Ospan batırğa soğıs önerin üyretken Zuqa batır

    Godfrey Lias attı ağılşın diplomatı jäne jurnalisti 1956 jılı Londonda basılıp şıqqan “Kazakh Exodus” yağnıy “Qazaq bosuı” attı kitabında Ospan batırdı jastayınan soğıs öneri men taktikasına Böke batırdıñ baulığanın keltiredi.   Kitapta Ospan batır turalı jan jaqtı mälimet beriledi. Bwl kitaptı Ospan batır turalı şetelderde kölemdi mälimet bergen alğaşqı eñbek dep aytuğa boladı. Onda sonımen qatar Türkiyalıq köş jetekşileri Qalibek äkim, Hamza Şömişbaywlı, Swltan Şärip Täyji, Qwsayın Täyji turalı köptegen mälimetter keltiriledi. Ospan batırdı esimin alğaş ret Türkiya qazaqtarınan estip bilgenin ayta kelip Godfrey Lias Ospan batırdıñ Türkiyanıñ Qaysarı qalasına ornalasqan Qwsayın Täyji aulına barğanda aqın Qaramolla Seyithanwlınıñ äñgimelep bergenin mälimdeydi. Qaramollanıñ osı kezdesuden az aldın ğana Ospan batır jayında

  • Altaydağı qazaqtar Alaş Orda ükimetine joldağan TİLEULESTİK xatı

    Osıdan bir ğasır bwrın Qazaq-Qırğız jwrtı birlesip Alaş Orda ükimetin qwrğan kezde oğan qoldauşı bolıp, tileulestik bildirgen şetjwrt qazaqtarınıñ biri- Qıtay Qazaqtarı edi. Altay, Şäueşek jäne Qwljadan art-artınan tileulestik qwttıqtau xattarı men Qazaq töl baspasına kömek somaların joldanğan. Bir ğasır bwrın Altaydağı qazaqtar Alaş Orda ükimetine joldağan TİLEULESTİK xatınan üzindi. Hat Semeyden şığatın “Sarıarqa” gazetinde 1918-jılı basılğan. Tileulestik Qıtay jwrtına qarağan Alaş wrandı Abaq Kereyinen. Gazetten köruimiz boyınşa Rosiyağa qarağan Qazaq-Qırğız birigip, öz aldına jwrt bolıp, Alaş ordasın tigip, Alaş tuın köterdi degendi estip, patşamız basqa bolsa da, wranımız Alaş, näsilimiz Qazaq bolğandıqtan Alaş balasınıñ bası qosılıp jwrt qatarına kiruine tilektestigimizdi bildiremiz. Oylağan oy ornınan şığıp iske sät bersin. Wlt

  • Sankt-Peterburgte Kenesarı hannıñ kisesi saqtalğanı anıqtaldı

    Alaş äskeri taqırıbın zerttep jürip, Seyilbek Janaydarovtıñ 1915 jılı Sankt-Peterburgtegi Resey etnografiyalıq muzeyine Kenesarı hannıñ kisesin tapsırğanı turalı derek kezdestirdim. Bwl jädiger «Kse – poyas kirgizskogo hana Sredney Ordı» degen atpen atalğan muzeydiñ qorında bügingi künge deyin saqtalğan eken. Onı mädeniet jäne sport ministiri Arıstanbek Mwhamediwlımen Sankt-Peterburgtegi muzeyge barğanda öz közimizben köruge mümkinşilgi tudı. Seyilbek Janaydarov 1918 jılı Atbasar Alaş äskeri divizionın qwrğan äri Alaşorda ükimetiniñ kandidat müşesi bolğan azamat. Bwl jädiger Seyilbek Janaydarovtıñ qolına qalay tüskenin zerttey kele anıqtağanımız – ol kiseni Seyilbektiñ atası – Kenesarı hannıñ äskeri qolbasşılarınıñ biri Janaydar Orınbaywlınan qalğan mwra eken. Janaydar batırdıñ erlikteri turalı Mwsa Şormanovtıñ, Mäşhür Jüsiptiñ, Doskey aqınnıñ, Jambıldıñ, Imanjan Jılqaydarwlınıñ estelikteri

  • “NAMISQA” — 25 JIL! Biıl elimizde WLTTIQ KÄSİPQOY “NAMIS”

    FUTBOL KLUBINIÑ qwrılğanına tura 25 jıl toldı! Sonau Keñes Odağınıñ kezinde futbol sekildi milliondar oyınında qazaqtıñ kegi ketti degen patriottıq oymen,namıspen qolğa alğan bwl Qozğalıs,bwl Joba jariyalanğan jıldar bar qazaqtıñ armanı orındalğanday kezeñ bolğanı jasırın emes. …Tabiğatımızda da bar bolar,degenmen,Qazaq universitetin bitirgen jılı qızmetke kelgen respublikalıq “LENINŞİL JAS” gazetiniñ bas redaktorı,ğwmırı jüzine şañ tüsirmes wstazım SEYDAHMET BERDİQWLOVTIÑ Wltjandılıq tärbiesinen wlı sabaq alğan basım, 1991 jıldıñ qañtar ayında elimizdegi twñğış äri jalğız “SPORT” gazetine bas redaktor bolıp tağayındalğannan keyin wzamay,1 tamız küni gazettiñ birinşi betinde WLTTIQ KÄSİPQOY “NAMIS” FUTBOL KLUBINIÑ qwrılatındığı jaylı respublika jwrtına ÜNDEU jariyaladım! Onan arğı oqiğalar körgen tüstey… Bükil respublika bolıp bwl IDEYANI tik köterip äketti. Äsirese qazaq

Pikir qaldıru

Elektorndı poştañız sırtqa jariyalanbaydı. Belgi qoyılğan öristi toltıru mindetti *

Atı-jöni *

Email *

Saytı

Kerey.kz/Kerey.kz

Biz turalı:

Tel: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz tiñ bwrınğı nwsqasın http://old.kerey.kz ten oqi alasızdar!

KEREY.KZ

Sayt materialdarın paydalanğanda derekközge silteme körsetu mindetti. Avtorlar pikiri men redakciya közqarası säykes kele bermeui mümkin. Jarnama men habarlandırulardıñ mazmwnına jarnama beruşi jauaptı.

Sayt sanağı: