|  |  | 

كوز قاراس سۋرەتتەر سويلەيدى

قىتايدىڭ باس اۋىرۋىنا اينالعان ۇلت ماسەلەلەرى

22687822_953345788162342_5839095284926446021_nءسىز قىتايدىڭ ۇلت ماسەلەسىنە قاتىستى قاندايدا ءبىر كىتاپتار مەن ماقالالاردى وقىپ كوردىڭىز بە؟ وندا قىتاي عالىمدارى قىتايدىڭ باس اۋىرۋىنا اينالعان ۇلت ماسەلەلەرىنە جان-جاقتى تالداۋ جاسايدى. سول تالداۋلارىندا قىتايدىڭ شەكارا اۋماعىندا قونىستانعان ۇلتتار ماسەلەسىن، ورتالىق ازياداعى ۇلتتاردىڭ قايتا ويانۋ كەزەڭىن جانە ونىڭ قىتايعا جاساعان ىقپالىن جەكە-جەكە زەرتتەپ ساراپقا سالىپ وتىرادى. سول بارىستا كومەسكى تۇردە بولسا دا “قازاق قاۋپى” ماسەلەسىن تىلگە تيەك ەتەدى.

وسىندا قىتايداعى “ۇلت ماسەلەسى” تۋرالى قىتاي ساياساتتانۋشى ماماندارىنىڭ بىرقانشا كىتاپتارىن سالىپ قويدىم. قازاقستانداعى ۇلت ساياساتىنىڭ شىڭجاڭ ولكەسىندەگى شەكارا اتتاعان ۇلتتارعا (ماسەلەن، قازاقتارعا) ىپقال جاسايما دەگەن سىڭايدا جازىلعان ماقالانى دا اكەلدىم (سۋرەتتە بۇلار كورسەتىلگەن). ارى قاراي زەردەلەپ كورىڭىزدەر، قىتايدا بۇنداي تۇيتكىل (قازاق قاۋپى) بولماسا قىتاي ماماندارى بۇنى تەكتەن تەككە اۋىزعا المايدى عوي.Eldeç Orda سۋرەتى.

ارينە، قىتاي ەكونوميكاسى مىعىم، ساياسي ىقپالى جوعارى، كۇش-قۇدىرەتى الەمدەگى ەڭ الپاۋىتتى ەلدەردىڭ قاتارىنا ەنىپ وتىر. دەيتۇرعانىمەن بۇل قىتاي ەشنارسەنى قاۋىپتەنبەيدى، قىتاي ەشنارسەدەن الاڭدامايدى دەگەندىك ەمەس! قىتاي ءۇشىن قىتايدىڭ ء“تاتتى ۇيقىسىن” قاشىراتىن تالاي ۇلتتىق ماسەلەلەر مەن تۇيتكىلدەر تولىپ جاتىر… سونىڭ ءبىرى قىتايداعى ۇلت ماسەلەسى جانە ۇلت ماسەلەسىن شەشۋدە ساقتالعان ماسەلەلەر.

قىتاي ۇلت ماسەلەسىن بىرقانشا كاتەگوريالارعا ءبولىپ قاراستىرادى: قىتاي ماسەلەسى; قىتاي ەمەستەر ماسەلەسى; قىتاي ەمەستەردىڭ ۇلت ماسەلەسى; شەكارا اۋماعىنداعى ۇلتتار ماسەلەسى; شەكارا اتتاعان ۇلتتاردىڭ ۇلتتىق ماسەلەسى; ت.ب

قىتايداعى ۇلتتانۋشىلار مەن ساياساتتانۋشىلاردىڭ كىتاپ، ماقالالارىن وقىساڭىز قىتاي قوعامىن مۇلدە باسقا قىرىنان تانيتىن بولاسىز. قىتايلار ءاربىر ماسەلەنىڭ بارلىعىن جىپشەلەپ، جىڭىشكەلەپ مارجانعا تىزگەندەي عىپ قۇنىتتاپ جازىپ شىعادى.

قىتاي قازاقستانعا ەكونوميكا (جانە باسقا) جاعىنان كوپ ىقپال جاساپ تۇرعانىمەن، قازاقتاردىڭ دا قىتايعا ىقپالى زور.Eldeç Orda سۋرەتى.

قازاقتار- قىتايدا قىتاي مەملەكەتىن قۇرۋشى ەڭ بايىرعى xالىق سانالادى. قازاقتار بىلايشا ايتقاندا قىتايدىڭ ەڭ كونە تۇرعىندارىنىڭ ءبىرى ەسەپتەلەدى. بىلە بىلسەڭىز، قىتايدا ۇلت دەپ تانۋ ءبىر باسقا، بايىرعى ۇلت دەپ تانۋ ەكىنشى ءبىر باسقا اڭگىمە. ەكەۋىنىڭ اراسىنداعى ايىرماشىلىق جەر مەن كوكتەي. مىسالى، ورىس xالقى قىتايدا تىركەلگەن 56 ۇلتتىڭ قۇرامىنا كىرەدى، ال بايىرعى نەمەسە وسى مەملەكەتتى قۇراۋشى، قالىپتاستىرۋشى بايىرعى ۇلت ساناتىنا جاتپايدى. بۇنىمەن قاتار موڭعوليا مەملەكەتىندە دە قازاقتار زاڭدى، بايىرعى ۇلت رەتىندە مويىندالىپ اتازاڭدارىنا ويىپ جازعان. سوسىن، موڭعوليادا قازاقتىڭ ۇلتتىق ايماعى بار. ال ەندى قاراڭىز، قىتاي قازاقستاندا تىركەلگەن زاڭدى، مەملەكەت قۇرۋشى ەڭ بايىرعى xالىق ساناتىنا جاتا ما؟ ارينە جاتپايدى.

قازاقتار- قىتايدا شەكارا اتتاپ قونىس تەپكەن (跨界民族) بايىرعى xالىق ساناتىنا جاتادى. قىتايدا ونداي شەكارا اتتاپ قونىستانعان ۇلتتار ساناتىنا مۇڭعولدار، كارىستەر (Korea) مەن قىرعىزدار، ت.ب كىرەدى. بۇعان xالقىنىڭ 95% قازاقتاردان تۇراتىڭ بايان ولگي ايماعىن قوسىڭىز. موڭعولياداعى قازاق ايماعى، قىتاي شىڭجاڭداعى قازاقتار تاۋەلسىز قازاق ەلىمەن تۇسپا-تۇس، گەوگرافيالىق تۇتاستىعى ءبىر بەلدەۋدە شوعىرلى تۇرعاندىقتان قىتاي ۇلتشىلدارى وسى ءبىرتۇتاس ۇلتتىق بەلدەۋدەن قاتتى الاڭدايدى. قىتاي نازارىنا ىلىككەن ۇيعىر، تيبەتتەردە بۇنداي فاكتى جوق. قازاقستانداعى ۇلتتىق جاڭعىرۋ، ۇلتتىڭ جاڭا ساپاعا ورلەۋىنە قاتىستى قادامدار شىڭجاڭداعى قازاقتارعى جانە وزگەلەرگە ىقپال ەتپەي قويۋى مۇلدە مۇمكىن ەمەس نارسە. ونىڭ ءبىر جاعىندا بۇل ءوڭىر ياعني قازاقتار مەكەندەگەن وڭىرلەر بۇعان دەيىن ۇلت-ازاتتىق كۇرەستەر تولاستاماعان جەر سانالادى. 80-جىلداردان كەيىن قىزىل قىتاي ۇكىمەتىنە قاراتا وق اتقان گومەنداڭ قىتايدىڭ ءبىرسىپىرا اسكەري تۇلعالارى اقتالسا دا قازاقتىڭ كەيبىر اسكەري، مادەني، ساياسي تۇلعالارى ءالى اقتالعان جوق. قىتاي ونداي تۇلعالاردىڭ كوپ دارىپتەلۋىن قالامايدى.Eldeç Orda سۋرەتى.

قازاقتار قىتايدا ەڭ بايىرعى زاڭدى تۇلعا بولعانى ءۇشىن جەكە اۆتونوميا الۋىنا مۇمكىندىك تۋدى. ونى قۇرۋدىڭ ءوزى ايىرىم ءبىر تاقىرىپ. بۇگىنگى كۇندەرى اۆتونوميا اۋىز تولتىرىپ ايتارلىقتاي بولماسا دا قىتاي قۇجاتىنا اۆتونوميانىڭ زاڭدى شەكاراسى بەلگىلەندى. قازاقستاندا قىتاي تۇگىل ەشبىر وزگە ۇلتقا اۆتونرميا جوق.

قىتايدا قازاق ءتىلىنىڭ جىلدان جىلعا تارايۋىنا قاراماستان قازاق ءتىلى زاڭدى قۇجاتتا بەلگىلەنگەن اۋماقتىق ماڭىزدى ءتىل. قىتايدىڭ بەلگىلى اۋماعىندا قازاق ءتىلى- ءباسپاسوز، ءبىلىم الۋ، زاڭ-زاكون مەن اقپارات ءتىلى. ال، قازاقستاندا قىتاي ءتىلى- ەشقاشان مەملەكەت قۇجاتىنا ەنبەگەن ءتىل. (بەلگىلى سالادا سۇرانىس ءوسىپ كەلەدى).

ايتا بەرسەڭىز سالىستىرۋلار كوپ.Eldeç Orda سۋرەتى.

قىتاي ۇلت ماسەلەسىن شەشۋدە ورتالىق ازيا مەن شىڭجاڭعا باسا نازار اۋدارۋىنىڭ سەبەبى انىق. شىڭجاڭ ولكەسى ەۆروپاعا قازاقستان ارقىلى شىعادى (پاكىستان قاراچي وقيعاسىن كەيىن ايتايىق). قازاقستانداعى ارقانداي ۇلتتىق ىزدەنىس قىتايعا تىكە اسەر بەرەدى. ول اسەردى كۇنى بۇرتىن سەزىپ ساراپتاپ وتىرۋ قىتايدىڭ كۇندەلىكتى ومىرىندە ماڭىزدى داعدىعا اينالىپ كەتكەنىن ءبىلۋىمىز كەرەك.

Eldeç Orda
Eldeç Orda سۋرەتى.Eldeç Orda سۋرەتى.Eldeç Orda سۋرەتى.Eldeç Orda سۋرەتى.Eldeç Orda سۋرەتى.Eldeç Orda سۋرەتى.Eldeç Orda سۋرەتى.Eldeç Orda سۋرەتى.

Related Articles

  • دوسىم ساتپاەۆ: “ەسكى كادرلارمەن جۇيەنى جاڭارتۋ مۇمكىن ەمەس”

    پيوتر تروتسەنكو ساياساتتانۋشى دوسىم ساتپاەۆ. الماتى، 5 ماۋسىم 2019 جىل. تاۋەكەلدى باعالاۋ توبىنىڭ جەتەكشىسى دوسىم ساتپاەۆ ازاتتىققا بەرگەن سۇحباتىندا قازاقستاندا سايلاۋالدى ناسيحاتتىڭ قالاي وتكەنى جانە جاڭا پرەزيدەنتتى ىشكى جانە سىرتقى ساياساتتا قانداي سىناق كۇتىپ تۇرعانى تۋرالى ايتتى. ازاتتىق: قازاقستانداعى سايلاۋالدى ناسيحاتى تۇرلىشە باعالانىپ جاتىر. ءبىر جاق باسەكە مەن ساياسي بالاما بار دەيدى. ەقىۇ ميسسياسى باستاعان ەكىنشى جاق سايلاۋالدى ناسيحاتىن سۇرەڭسىز، ازىن-اۋلاق ۇران مەن بيلبوردتان اسپايتىن ناۋقان دەپ سيپاتتايدى. بۇل سايلاۋالدى ناسيحاتىن تارتىستى باسەكە دەۋگە كەلە مە؟ دوسىم ساتپاەۆ: بۇل سايلاۋ باقىلاۋ تىزگىنىن ۋىسىنان شىعارماعان ءبىرىنشى پرەزيدەنتتىڭ (نۇرسۇلتان نازارباەۆ – رەد.) بيلىكتى مۇراگەرگە تاپسىرۋ پروتسەسىن زاڭداستىرۋ ارەكەتى ەكەنىن نەگىزگە الۋ كەرەك. سوندىقتان سايلاۋ ويىنشىلاردىڭ ءبارى وزدەرىنە بەرىلگەن ءرولى مەن ورنىن جاقسى بىلەتىن سپەكتاكلگە

  • قاستاندىقپەن ولتىرىلگەن بەلسەندى عالى باقتىباەۆتىڭ اۋىلى

    ەلەنا ۆەبەر عالى باقتىباەۆتىڭ تۋىستارى بەلسەندى اتىپ ولتىرىلگەن ءۇيدىڭ الدىندا وتىر. قاراعاندى وبلىسى، اتاسۋ اۋىلى، 1 ماۋسىم 2019 جىل. اتاسۋ اۋىلى تۇرعىندارىن قوعام بەلسەندىسى عالى باقتىباەۆتىڭ قاتىگەزدىكپەن ءولتىرىلۋى شوشىتتى. جەرگىلىكتى جۇرت مارقۇمدى “باتىل، شىنشىل” ءارى “اۋىل تۇرعىندارىنىڭ ماسەلەسى جايلى ءجيى شاعىم جازاتىن ادام ەدى” دەپ ەسكە الادى. ازاتتىق ءتىلشىسى اتاسۋدا بولىپ، بەلسەندىنىڭ تۋىستارى جانە اۋىلداستارىمەن سويلەسىپ قايتتى. اتاسۋ تۇرعىندارىن دۇرلىكتىرگەن وقيعا قاراعاندىدان ەكى ءجۇز شاقىرىم جەردە ورنالاسقان اتاسۋ اۋىلىندا 14 مىڭنان استام ادام تۇرادى. ازاتتىق تىلشىسىنە مامىردىڭ 28-ىنە قاراعان ءتۇنى وسى اۋىلدا اتىپ ولتىرىلگەن جەرگىلىكتى بەلسەندى عالى باقتىباەۆ تۇرعان ءۇيدى بىردەن تابۋ مۇمكىن بولمادى. كوشەدە كەزدەسكەن ادامدار بەلسەندىنىڭ ۇيىنە قالاي بارۋعا بولاتىنىن تۇسىندىرە الماعانىمەن، عالى باقتىباەۆتى جاقسى بىلەتىنىن، ونىڭ اۋىلداستارىنا

  • عىلىمسىز ءوندىرىس دامي المايدى

      كەز كەلگەن ەلدىڭ ەكونوميكاسى عىلىم جەتىستىكتەرىن وندىرىسكە ەنگىزبەي دامي المايدى. عىلىمي جەتىستىكتەردىڭ نەگىزىندە جاسالعان ۇزدىك ونىمدەر عانا حالىقارالىق رىنوكتا باسەكەلەستىككە قابىلەتتى بولا الادى. ال ءبىزدىڭ وندىرىسشىلەرىمىز عىلىمي-زەرتتەۋ جانە تاجىريبەلىك-كونسترۋكتورلىق جۇمىستارعا كوڭىل بولمەيدى. ساراپشىلاردىڭ زەرتتەۋىنە قاراعاندا الەمدەگى ۇزدىك تاۋار وندىرۋشىلەر وتكەن عاسىردىڭ اياعىمەن سالىستىرعاندا عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىنا بولىنەتىن شىعىستارىن 7 ەسە ارتتىرعان. ال ءبىزدىڭ بارلىق مەنشىكتەگى وندىرىسشىلەرىمىز سوڭعى بەس جىلدا بۇل تاراپتاعى شىعىندارىن ۇنەمى ازايتۋمەن كەلەدى. قازىر ول ءىجو-ءنىڭ 0,12 پايىزدىق ۇلەسىنە دەيىن تۇسكەن. بۇل دامىعان ەلدەر تۇگىل دامۋشى ەلدەردىڭ اراسىنداعى ەڭ تومەنگى كورسەتكىشتەردىڭ ءبىرى. 2018 جىلى ءبىزدىڭ عىلىمعا كوڭىل بولگەن كاسىپورىندارىمىزدىڭ سانى 384 قانا بولدى، ال بۇدان 10 جىل بۇرىن ونىڭ سانى 438 بولاتىن. كاسىپورىندا عىلىممەن اينالىساتىن قىزمەتكەرلەر سانى دا

  • توقاەۆ: “جەر شەتەلدىكتەرگە ساتىلمايدى”

    قوستاناي وبلىسى  جەر تۋرالى ويىن قاسىم-جومارت توقاەۆ وبلىستىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى ءونىمىن وندىرۋشىلەرمەن كەزدەسۋىندە ايتتى. – باسقا وبلىستارداعىداي مۇندا دا بەلگىلى ءبىر ماسەلەلەر بار. بىراق، ۇكىمەتتىڭ كومەگىمەن بۇل پروبلەمالاردى شەشۋ جۇمىستارى كۇشەيتىلەدى. ال، جەر ماسەلەسىنە كەلەر بولساق، كىم جۇمىس ىستەيدى، جەر سوعان تيەسىلى. ەكىنشىدەن، جەر شەتەلدىكتەرگە ساتىلمايدى. بۇل مەنىڭ پرەزيدەنت رەتىندە تۇبەگەيلى ۇستانىمىم، – دەدى مەملەكەت باسشىسى. كەزدەسۋگە قاتىسۋشىلار اۋىل شارۋاشىلىعى ەڭبەككەرلەرىنە مەملەكەتتىك تاراپىنان كورسەتىلىپ جاتقان قولداۋ ءۇشىن قاسىم-جومارت توقاەۆقا العىس ايتتى.

  • مارعۇلان سەيسەمباەۆ: سايلاۋدى بايكوتتاۋ ارقىلى سىزدەر ەشتەڭە دالەلدەي المايسىزدار

      تانىمال بيزنەسمەن، ازاماتتىق بەلسەندى مارعۇلان سەيسەمباەۆ الدا كەلە جاتقان كەزەكتەن تىس پرەزيدەنت سايلاۋىنا ءوزىنىڭ «Instagram» پاراقشاسىندا تالداۋ جاسادى. كوپتەگەن ادامداردىڭ سۇراقتارىنا جاۋاپ بەرۋ ءۇشىن جانە كوپتەگەن بوس ءسوز بەن وتىرىكتەن تازالاۋ ءۇشىن مەن مىنا سايلاۋ ناۋقانى جونىندە كىشىگىرىم تالداۋ جاسادىم. سونىمەن، بىزدە ءتورت جول بار: 1. داۋىستى توقاەۆقا بەرۋ. وندا سىزدەر بارلىعى قالىپتاسقان كۇيدە قالا بەرگەندى تاڭدايسىڭدار. ويتكەنى توقاەۆ ءوزىن ەلباسىنىڭ ساياساتىن جالعاستىرۋشى رەتىندە كورەدى. توقاەۆ پەن قوسانوۆتان باسقا ۇمىتكەرلەر ءجاي قىدىرىپ جۇرگەن جاندار، سوندىقتان ولاردى مۇلدەم قاراستىرمايمىن. 2. داۋىستى قوسانوۆقا بەرۋ. ول كىسى تۋرالى بيلىك پەن راديكالدى وپپوزيتسيا ءارتۇرلى ءسوز ايتۋدا. بىرەۋلەر ونى اقوردانىكى دەيدى، بىرەۋلەر وپپوزيتسيا دەيدى. ءسىزدىڭ بۇل جونىندە ءبىلۋ كەرەك نارسەڭىز، ول قوسانوۆتىڭ تۇلعاسى ەمەس،

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: