|  |  | 

Köz qaras Suretter söyleydi

Qıtaydıñ bas auıruına aynalğan wlt mäseleleri

22687822_953345788162342_5839095284926446021_nSiz qıtaydıñ wlt mäselesine qatıstı qandayda bir kitaptar men maqalalardı oqıp kördiñiz be? Onda qıtay ğalımdarı qıtaydıñ bas auıruına aynalğan wlt mäselelerine jan-jaqtı taldau jasaydı. Sol taldaularında qıtaydıñ şekara aumağında qonıstanğan wlttar mäselesin, ortalıq aziyadağı wlttardıñ qayta oyanu kezeñin jäne onıñ qıtayğa jasağan ıqpalın jeke-jeke zerttep sarapqa salıp otıradı. Sol barısta kömeski türde bolsa da “Qazaq qaupi” mäselesin tilge tiek etedi.

Osında qıtaydağı “wlt mäselesi” turalı qıtay sayasattanuşı mamandarınıñ birqanşa kitaptarın salıp qoydım. Qazaqstandağı wlt sayasatınıñ Şıñjañ ölkesindegi şekara attağan wlttarğa (mäselen, Qazaqtarğa) ıpqal jasayma degen sıñayda jazılğan maqalanı da äkeldim (surette bwlar körsetilgen). Arı qaray zerdelep köriñizder, qıtayda bwnday tüytkil (Qazaq Qaupi) bolmasa qıtay mamandarı bwnı tekten tekke auızğa almaydı ğoy.Eldeç Orda sureti.

Ärine, qıtay ekonomikası mığım, sayasi ıqpalı joğarı, küş-qwdireti älemdegi eñ alpauıttı elderdiñ qatarına enip otır. Deytwrğanımen bwl qıtay eşnärseni qauiptenbeydi, qıtay eşnärseden alañdamaydı degendik emes! Qıtay üşin qıtaydıñ “tätti wyqısın” qaşıratın talay wlttıq mäseleler men tüytkilder tolıp jatır… sonıñ biri qıtaydağı wlt mäselesi jäne wlt mäselesin şeşude saqtalğan mäseleler.

Qıtay wlt mäselesin birqanşa kategoriyalarğa bölip qarastıradı: qıtay mäselesi; qıtay emester mäselesi; qıtay emesterdiñ wlt mäselesi; şekara aumağındağı wlttar mäselesi; şekara attağan wlttardıñ wlttıq mäselesi; t.b

Qıtaydağı wlttanuşılar men sayasattanuşılardıñ kitap, maqalaların oqısañız qıtay qoğamın mülde basqa qırınan tanitın bolasız. Qıtaylar ärbir mäseleniñ barlığın jipşelep, jiñişkelep marjanğa tizgendey ğıp qwnıttap jazıp şığadı.

Qıtay Qazaqstanğa ekonomika (jäne basqa) jağınan köp ıqpal jasap twrğanımen, Qazaqtardıñ da qıtayğa ıqpalı zor.Eldeç Orda sureti.

Qazaqtar- qıtayda qıtay memleketin qwruşı eñ bayırğı xalıq sanaladı. Qazaqtar bılayşa aytqanda qıtaydıñ eñ köne twrğındarınıñ biri esepteledi. Bile bilseñiz, qıtayda wlt dep tanu bir basqa, bayırğı wlt dep tanu ekinşi bir basqa äñgime. Ekeuiniñ arasındağı ayırmaşılıq jer men köktey. Mısalı, orıs xalqı qıtayda tirkelgen 56 wlttıñ qwramına kiredi, al bayırğı nemese osı memleketti qwrauşı, qalıptastıruşı bayırğı wlt sanatına jatpaydı. Bwnımen qatar Moñğoliya memleketinde de Qazaqtar zañdı, bayırğı wlt retinde moyındalıp atazañdarına oyıp jazğan. Sosın, Moñğoliyada Qazaqtıñ wlttıq aymağı bar. Al endi qarañız, qıtay Qazaqstanda tirkelgen zañdı, memleket qwruşı eñ bayırğı xalıq sanatına jata ma? ärine jatpaydı.

Qazaqtar- qıtayda şekara attap qonıs tepken (跨界民族) bayırğı xalıq sanatına jatadı. Qıtayda onday şekara attap qonıstanğan wlttar sanatına Mwñğoldar, Kärister (Korea) men Qırğızdar, t.b kiredi. Bwğan xalqınıñ 95% Qazaqtardan twratıñ Bayan Ölgiy aymağın qosıñız. Moñğoliyadağı Qazaq aymağı, Qıtay Şıñjañdağı Qazaqtar täuelsiz Qazaq elimen twspa-tws, geografiyalıq twtastığı bir beldeude şoğırlı twrğandıqtan qıtay wltşıldarı osı birtwtas wlttıq beldeuden qattı alañdaydı. Qıtay nazarına ilikken Wyğır, Tibetterde bwnday faktı joq. Qazaqstandağı wlttıq jañğıru, wlttıñ jaña sapağa örleuine qatıstı qadamdar Şıñjañdağı Qazaqtarğı jäne özgelerge ıqpal etpey qoyuı mülde mümkin emes närse. Onıñ bir jağında bwl öñir yağni Qazaqtar mekendegen öñirler bwğan deyin wlt-azattıq kürester tolastamağan jer sanaladı. 80-jıldardan keyin qızıl qıtay ükimetine qarata oq atqan gomendañ qıtaydıñ birsıpıra äskeri twlğaları aqtalsa da qazaqtıñ keybir äskeri, mädeni, sayasi twlğaları äli aqtalğan joq. Qıtay onday twlğalardıñ köp däripteluin qalamaydı.Eldeç Orda sureti.

Qazaqtar qıtayda eñ bayırğı zañdı twlğa bolğanı üşin jeke avtonomiya aluına mümkindik tudı. Onı qwrudıñ özi ayırım bir taqırıp. Bügingi künderi avtonomiya auız toltırıp aytarlıqtay bolmasa da qıtay qwjatına avtonomiyanıñ zañdı şekarası belgilendi. Qazaqstanda qıtay tügil eşbir özge wltqa avtonrmiya joq.

Qıtayda Qazaq tiliniñ jıldan jılğa tarayuına qaramastan Qazaq Tili zañdı qwjatta belgilengen aumaqtıq mañızdı til. Qıtaydıñ belgili aumağında Qazaq Tili- baspasöz, bilim alu, zañ-zakon men aqparat tili. Al, Qazaqstanda qıtay tili- eşqaşan memleket qwjatına enbegen til. (belgili salada swranıs ösip keledi).

Ayta berseñiz salıstırular köp.Eldeç Orda sureti.

Qıtay wlt mäselesin şeşude ortalıq aziya men Şıñjañğa basa nazar audaruınıñ sebebi anıq. Şıñjañ ölkesi evropağa Qazaqstan arqılı şığadı (Pakistan Qaraçi oqiğasın keyin aytayıq). Qazaqstandağı ärqanday wlttıq izdenis Qıtayğa tike äser beredi. Ol äserdi küni bwrtın sezip saraptap otıru qıtaydıñ kündelikti ömirinde mañızdı dağdığa aynalıp ketkenin biluimiz kerek.

Eldeç Orda
Eldeç Orda sureti.Eldeç Orda sureti.Eldeç Orda sureti.Eldeç Orda sureti.Eldeç Orda sureti.Eldeç Orda sureti.Eldeç Orda sureti.Eldeç Orda sureti.

Related Articles

  • Dosım Sätpaev: “Eski kadrlarmen jüyeni jañartu mümkin emes”

    Petr TROCENKO Sayasattanuşı Dosım Sätpaev. Almatı, 5 mausım 2019 jıl. Täuekeldi bağalau tobınıñ jetekşisi Dosım Sätpaev Azattıqqa bergen swhbatında Qazaqstanda saylaualdı nasihattıñ qalay ötkeni jäne jaña prezidentti işki jäne sırtqı sayasatta qanday sınaq kütip twrğanı turalı ayttı. Azattıq: Qazaqstandağı saylaualdı nasihatı türlişe bağalanıp jatır. Bir jaq bäseke men sayasi balama bar deydi. EQIW missiyası bastağan ekinşi jaq saylaualdı nasihatın süreñsiz, azın-aulaq wran men bilbordtan aspaytın nauqan dep sipattaydı. Bwl saylaualdı nasihatın tartıstı bäseke deuge kele me? Dosım Sätpaev: Bwl saylau baqılau tizginin uısınan şığarmağan birinşi prezidenttiñ (Nwrswltan Nazarbaev – red.) bilikti mwragerge tapsıru procesin zañdastıru äreketi ekenin negizge alu kerek. Sondıqtan saylau oyınşılardıñ bäri özderine berilgen röli men ornın jaqsı biletin spektakl'ge

  • Qastandıqpen öltirilgen belsendi Ğalı Baqtıbaevtıñ auılı

    Elena VEBER Ğalı Baqtıbaevtıñ tuıstarı belsendi atıp öltirilgen üydiñ aldında otır. Qarağandı oblısı, Atasu auılı, 1 mausım 2019 jıl. Atasu auılı twrğındarın qoğam belsendisi Ğalı Baqtıbaevtıñ qatıgezdikpen öltirilui şoşıttı. Jergilikti jwrt marqwmdı “batıl, şınşıl” äri “auıl twrğındarınıñ mäselesi jaylı jii şağım jazatın adam edi” dep eske aladı. Azattıq tilşisi Atasuda bolıp, belsendiniñ tuıstarı jäne auıldastarımen söylesip qayttı. ATASU TWRĞINDARIN DÜRLİKTİRGEN OQIĞA Qarağandıdan eki jüz şaqırım jerde ornalasqan Atasu auılında 14 mıñnan astam adam twradı. Azattıq tilşisine mamırdıñ 28-ine qarağan tüni osı auılda atıp öltirilgen jergilikti belsendi Ğalı Baqtıbaev twrğan üydi birden tabu mümkin bolmadı. Köşede kezdesken adamdar belsendiniñ üyine qalay baruğa bolatının tüsindire almağanımen, Ğalı Baqtıbaevtı jaqsı biletinin, onıñ auıldastarına

  • Ğılımsız öndiris dami almaydı

      Kez kelgen eldiñ ekonomikası ğılım jetistikterin öndiriske engizbey dami almaydı. Ğılımi jetistikterdiñ negizinde jasalğan üzdik önimder ğana halıqaralıq rınokta bäsekelestikke qabiletti bola aladı. Al bizdiñ öndirisşilerimiz ğılımi-zertteu jäne täjiribelik-konstruktorlıq jwmıstarğa köñil bölmeydi. Sarapşılardıñ zertteuine qarağanda älemdegi üzdik tauar öndiruşiler ötken ğasırdıñ ayağımen salıstırğanda ğılımi-zertteu jwmıstarına bölinetin şığıstarın 7 ese arttırğan. Al bizdiñ barlıq menşiktegi öndirisşilerimiz soñğı bes jılda bwl taraptağı şığındarın ünemi azaytumen keledi. Qazir ol İJÖ-niñ 0,12 payızdıq ülesine deyin tüsken. Bwl damığan elder tügil damuşı elderdiñ arasındağı eñ tömengi körsetkişterdiñ biri. 2018 jılı bizdiñ ğılımğa köñil bölgen käsiporındarımızdıñ sanı 384 qana boldı, al bwdan 10 jıl bwrın onıñ sanı 438 bolatın. Käsiporında ğılımmen aynalısatın qızmetkerler sanı da

  • Toqaev: “Jer şeteldikterge satılmaydı”

    Qostanay oblısı  Jer turalı oyın Qasım-Jomart Toqaev oblıstıñ auıl şaruaşılığı önimin öndiruşilermen kezdesuinde ayttı. – Basqa oblıstardağıday mwnda da belgili bir mäseleler bar. Biraq, Ükimettiñ kömegimen bwl problemalardı şeşu jwmıstarı küşeytiledi. Al, jer mäselesine keler bolsaq, kim jwmıs isteydi, jer soğan tiesili. Ekinşiden, jer şeteldikterge satılmaydı. Bwl meniñ Prezident retinde tübegeyli wstanımım, – dedi Memleket basşısı. Kezdesuge qatısuşılar auıl şaruaşılığı eñbekkerlerine memlekettik tarapınan körsetilip jatqan qoldau üşin Qasım-Jomart Toqaevqa alğıs ayttı.

  • Marğwlan Seysembaev: Saylaudı baykottau arqılı sizder eşteñe däleldey almaysızdar

      Tanımal biznesmen, azamattıq belsendi Marğwlan Seysembaev alda kele jatqan kezekten tıs prezident saylauına öziniñ «Instagram» paraqşasında taldau jasadı. Köptegen adamdardıñ swraqtarına jauap beru üşin jäne köptegen bos söz ben ötirikten tazalau üşin men mına saylau nauqanı jöninde kişigirim taldau jasadım. Sonımen, bizde tört jol bar: 1. Dauıstı Toqaevqa beru. Onda sizder barlığı qalıptasqan küyde qala bergendi tañdaysıñdar. Öytkeni Toqaev özin Elbasınıñ sayasatın jalğastıruşı retinde köredi. Toqaev pen Qosanovtan basqa ümitkerler jäy qıdırıp jürgen jandar, sondıqtan olardı müldem qarastırmaymın. 2. Dauıstı Qosanovqa beru. Ol kisi turalı bilik pen radikaldı oppoziciya ärtürli söz aytuda. Bireuler onı Aqordaniki deydi, bireuler oppoziciya deydi. Sizdiñ bwl jöninde bilu kerek närseñiz, ol Qosanovtıñ twlğası emes,

Pikir qaldıru

Elektorndı poştañız sırtqa jariyalanbaydı. Belgi qoyılğan öristi toltıru mindetti *

Atı-jöni *

Email *

Saytı

Kerey.kz/Kerey.kz

Biz turalı:

Tel: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz tiñ bwrınğı nwsqasın http://old.kerey.kz ten oqi alasızdar!

KEREY.KZ

Sayt materialdarın paydalanğanda derekközge silteme körsetu mindetti. Avtorlar pikiri men redakciya közqarası säykes kele bermeui mümkin. Jarnama men habarlandırulardıñ mazmwnına jarnama beruşi jauaptı.

Sayt sanağı: