|  |  |  | 

Köz qaras Ruhaniyat Tarih

TEKTİLİK TURALI TÜSİNİK

Qazaq jasagiMarat Tokaşbaev

Älginde osı äleumettik jeliden qazaq halqı men qalmaq halqınıñ «tektiligi» turalı pikirler oqıp qaldım da osı posttı jazuğa qwlqım auğanı. Jalpı «tektilik» degen qwbılıs twtas etnosqa baylanıstı aytılmaydı. Mısalı francuzdar – tekti, berberler – teksiz, konkistadorlar – tekti, Çigançuk – teksiz dep ayta almaymız. Tekti adamdar da, teksiz adamdar da barlıq wltta, brlıq etnosta kezdesedi.

Qazaq halqı älemdegi eş halıqtan artıq ta emes, kem de emes. Anığın aytqanda qazaq halqında tektiler de köp, teksizder de jetip jatır. Eger wlt retinde keremet tekti bolsaq, 1937 jılı bir-birimizdi oqqa baylap, wstap bermes edik. Däl bügingi küni Ata zañımızdı ayaqqa taptatıp, orıs tiline üstemdik berip qoymas edik.

Ana bir jılı mäskeulik qalmaq jazuşısı Oleg Manjievpen tarih turalı äñgimelesip otırğanımızda «1771 jılı Edildiñ jağasınan atamekeni Joñğariyağa sarbazdar bolsa bir säri, beybit köşip bara jatqan 30 mıñnan astam qalmaq otbasın («Şañdı jorıq» -M.T.) qazaqtar nege ayausız qırdıñızdar?» degende bwğan sebep retinde «ata jauğa öşpendilik pen kek ädilettiligin» köldeneñ tartqanbız. Artınan oylanıp qalğanmın. Qazaq tekti bolsa bälkim olardıñ bala-şağasın qırmay aman-esen jiberer me edi, kim bilsin? Alayda öter is ötti, jeñimpazğa sot joq. Biraq tektilik wltqa qatıssız wğım ekenine osı mısaldar jetkilikti dep oylaymın.

Sonımen tektilik degen ne? «Tektilik – adam boyındağı asıl qasietterdiñ, parasattılıqtıñ ülgisi retinde wrpaqtan-wrpaqqa ruhani sabaqtastıqpen berilui» deydi Uikipediya. Al häkim Abay: «Adam-adamnan, tek bilimi arqılı artıq» dey otırıp: «Äueli adamnıñ adamdığı aqıl, ğılım degen närselermenen. Mwnıñ tabılmaqtığına sebepter – äueli hauas sälim (izgi sezim – M.T) häm tän saulıq. Bwlar tuısınan boladı, qalmıs özgeleriniñ bäri jaqsı ata, jaqsı ana, jaqsı qwrbı, jaqsı wstazdan boladı», – deydi öziniñ 38 qarasözinde. YAğni tektilik degenimiz äri qanmen, äri tärbiemen keletin asıl qasietter eken. Al asıl qasietke «talap, eñbek, tereñ oy, qanağat, raqım» jatatının Abay atam aytıp qoyğan. Ziyalı qauım oğan öz tarapınan sıpayılıq pen keşirimşildikti de qosıp jatadı.

Qanday qiın jağdayda da adamdıq, adamgerşilik biiktikten tüspeu – tektiliktiñ körinisi. Sondıqtan “qazaq – tekti”, “qalmaq – tekti” dep bağalau asıra aytılğan söz. Qalmaqtı qaydam, Alla tağalam, qazaq halqın sonday tektilik deñgeyine jetkize körsin!

facebook paraqşasınan alındı

Related Articles

  • Qıtay “qazaq qaupi” mäselesinen äli de alañdauı ma?

    Eldeç Orda Atqa minip qılışın oñdı soldı jalañdatıp “şa şa şalap” kep (qıtayşa öltiriñder degen söz) Qazaq auılın qanğa böktirip ketetin qilı oqiğalardı bala künimizden beri kitaptan oqıp ösip edik. Künşığıs Cinhay, Gansuğa auıp Tibet asıp Kaşmir, Pakistanğa at basın tiregen Altay men Wlıq Erenqabırğa qazaqtarınıñ qasiretti tağdırı turalı büginge şekim (deyin) az aytılmadı. Qanşama kitap, maqala jazıldı… Oqığan sayın say süyegiñ sırqıraydı… Äsirese, Äbetay Mwqarapwlı qwrastırıp jinaqtağan “Kieli Köş”ti oqısañızdar (alda kirilicsiyağa audarılıp jatsa) onda qasiretti oqiğalar birşama anıq jazılğan, oqıp jatqanda köz aldıñızğa beyne kinoday elestep otıradı. Ana jolı osı paraqşamda “Qıtaydağı Mwsılman Elitasınıñ Qilı Tarihı jäne Onıñ Şığıs Türkistanğa Iqpalı” attı post jazğamın, sondağı Üştik Ma äuletiniñ

  • Ne sebepti qıtaylar qısqa uaqıtta “biz wlı Japoniyanıñ baqıttı perezentimiz!” dep şığa keledi?

    Japon qağanatı 20-ğasırdıñ 30-jıldarınan bastap şığıs jäne tüstik Aziyanıñ köp jerin basıp aldadı. Sonıñ biri, Qıtay. Japon ükimetiniñ qolına ötken aumaqtarda barlıq bilim beru tek Japon tilinde jürilgendikten qısqa uaqıttıñ işinde “bizdiñ otanımız Japoniya, biz wlı Japon halqınıñ perezentterimiz!” nemese “Japoniyamen maqtanamın, Japoniya közimizdi aştı!” deytin sanadağı jaña buın wrpaq payda bolğan. Tipti, qıtay tarihın qarap otırsañız “qıtay öz tağdırın Japoniyasız şeşe almaydı, Japoniyağa bağınıştı bola otırıp qıtaydı örkenietke jeteleyik” deytin sayasi twlğalar da payda bolğan. Bwl jerde sayasi tañdau keleşegin Japoniyasız elestete almağan twlğalardı keyin taman tilge alarmın, mağan qızığı, ne sebepti qıtaylar qısqa uaqıtta “biz wlı Japoniyanıñ baqıttı perezentimiz!” dep şığa keledi? Bwğan üş sebep bar: Birinşisi, 30-jıldarı qıtayda

  • Jaqsıbekovtiñ äkesiniñ atındağı “Allanıñ güli” meşiti

    Gülbanu ÄBENOVA Mwsılmandardıñ qasietti Ramazan ayı qarsañında Astanada künnen quat alatın qondırğıları bar jaña meşit paydalanuğa berildi. Säuletşi Sağındıq Janbolatov keşen jobasın “Allanıñ güli” dep atadı. Jaña meşitke Qazaqstan prezidenti äkimşiliginiñ basşısı Ädilbek Jaqsıbekovtiñ äkesi Irıskeldi qajınıñ esimi berilgen. 1Aqşanqan meşit ğimaratı wlttıq naqıştağı oyu-örnekpen bezendirilip, postmodernistik stil'de salınğan. Negizgi ğimarat üşbwrıştı kölbeu qabırğalar men kümbezden twratın kürdeli pişinde twrğızılğan. Säuletşi Sağındıq Janbolatovtıñ sözinşe, osığan wqsas meşitter Malayziyada, Germaniyada, arab elderinde bar. Jobağa tapsırıstı “Qazaqstan mwsılmandar dini basqarması” respublikalıq mwsılmandar dini birlestigi bergen. Ğimarat jeke azamattardıñ qarjısı esebinen salınğan. Qwrılısşılar jobağa qanşa aqşa jwmsalğanın aytpadı. 2Kölemi 3695 şarşı metr bolatın meşit jayğasqan jer uçaskesiniñ aumağı – 1,44 gektardı qwraydı. Kümbezdiñ

  • Qonaev pen Nazarbaevtıñ Äruaq turalı közqarastarı

    Älqissa… Bwl künde dini uağızşılarımız är jerde «Äruaqqa qwrmet etu,  oğan siınu – Allağa serik qosqandıq»  deytin,  tipti  «Qabir twrğızbau,  ölikti jerlegen soñ jerdi tegistep tastau»,  «Jeti,  qırqı,  jıldığı degender şariğatta joq», «qwran bağıştamau», t.b pätualar köbeye bastadı. Men dindär adam bolmasam da,  Ilam dinine senetin, özime tän közqarasım, äri şamalı bilimim bar adam bolğandıqtan mwnday mäselege  öz oyımdı bildirgim keledi. Öytkeni,  mağan talanttı jaratuşı sıylasa,  bilimdi ata-anam men osı halqım, ösken dalam, ortam berdi. Sondıqtan joğarıdağı mäsele jöninde azdap tolğanıp köreyin,  artıq ketsem ğapu etersizder. Äruaq bar ma? « …Tañğalasıñ,  olardıñ ‹biz topıraq bolğan kezde, jañadan jaratılamız ba?» degen sözderine tañırqau kerek,  mine, bwlar rabbılarına qarsı bolğandar äri bwlardıñ

  • Aynuddin Muradi: “Auğan qazağı atamekenge qaytqısı keledi”

    Nwrtay LAHANWLI Auğanstannan Qarağandığa kelip oqıp jürgen etnikalıq qazaq Aynuddin Muradi. (Suret Aynuddinniñ jeke mwrağatınan alındı.) Auğanstannıñ Qwndız uälayatı Imam-Sahib audanında tuıp-ösken Aynuddin Muradi bıltır küzde Qarağandı politehnikalıq universitetiniñ dayındıq kursına tüsken. Aynuddin Azattıqqa bergen swhbatında Auğanstandağı qazaqtardıñ atamekenge oralğısı keletinin ayttı. Azattıq: – Soñğı jıldarı Auğanstannan Qazaqstanğa bilim aluğa keletin qazaq jastarınıñ sanı köbeyip keledi. Ol jaqta qazaq otbası köp pe? Aynuddin Muradi: – Otbasında bes balamız. Qazir ata-anam, bauırlarım twrıp jatqan aymaqta 20 üy qazaq bar. Basqa jerde qazaq bar ma, joq pa, bilmeymin. Bizdiñ atalarımız ötken ğasırdıñ basında Oñtüstik Qazaqstan oblısı Türkistan aumağınan köşken eken. Ötken ğasırdıñ toqsanınşı jıldarı keybir tuıstarımız Qazaqstanğa köşip kelgen, qazir osında twrıp jatır.

Pikir qaldıru

Elektorndı poştañız sırtqa jariyalanbaydı. Belgi qoyılğan öristi toltıru mindetti *

Atı-jöni *

Email *

Saytı

Kerey.kz/Kerey.kz

Biz turalı:

Tel: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz tiñ bwrınğı nwsqasın http://old.kerey.kz ten oqi alasızdar!

KEREY.KZ

Sayt materialdarın paydalanğanda derekközge silteme körsetu mindetti. Avtorlar pikiri men redakciya közqarası säykes kele bermeui mümkin. Jarnama men habarlandırulardıñ mazmwnına jarnama beruşi jauaptı.

Sayt sanağı: