|  |  |  | 

Köz qaras Ruhaniyat Tarih

TEKTİLİK TURALI TÜSİNİK

Qazaq jasagiMarat Tokaşbaev

Älginde osı äleumettik jeliden qazaq halqı men qalmaq halqınıñ «tektiligi» turalı pikirler oqıp qaldım da osı posttı jazuğa qwlqım auğanı. Jalpı «tektilik» degen qwbılıs twtas etnosqa baylanıstı aytılmaydı. Mısalı francuzdar – tekti, berberler – teksiz, konkistadorlar – tekti, Çigançuk – teksiz dep ayta almaymız. Tekti adamdar da, teksiz adamdar da barlıq wltta, brlıq etnosta kezdesedi.

Qazaq halqı älemdegi eş halıqtan artıq ta emes, kem de emes. Anığın aytqanda qazaq halqında tektiler de köp, teksizder de jetip jatır. Eger wlt retinde keremet tekti bolsaq, 1937 jılı bir-birimizdi oqqa baylap, wstap bermes edik. Däl bügingi küni Ata zañımızdı ayaqqa taptatıp, orıs tiline üstemdik berip qoymas edik.

Ana bir jılı mäskeulik qalmaq jazuşısı Oleg Manjievpen tarih turalı äñgimelesip otırğanımızda «1771 jılı Edildiñ jağasınan atamekeni Joñğariyağa sarbazdar bolsa bir säri, beybit köşip bara jatqan 30 mıñnan astam qalmaq otbasın («Şañdı jorıq» -M.T.) qazaqtar nege ayausız qırdıñızdar?» degende bwğan sebep retinde «ata jauğa öşpendilik pen kek ädilettiligin» köldeneñ tartqanbız. Artınan oylanıp qalğanmın. Qazaq tekti bolsa bälkim olardıñ bala-şağasın qırmay aman-esen jiberer me edi, kim bilsin? Alayda öter is ötti, jeñimpazğa sot joq. Biraq tektilik wltqa qatıssız wğım ekenine osı mısaldar jetkilikti dep oylaymın.

Sonımen tektilik degen ne? «Tektilik – adam boyındağı asıl qasietterdiñ, parasattılıqtıñ ülgisi retinde wrpaqtan-wrpaqqa ruhani sabaqtastıqpen berilui» deydi Uikipediya. Al häkim Abay: «Adam-adamnan, tek bilimi arqılı artıq» dey otırıp: «Äueli adamnıñ adamdığı aqıl, ğılım degen närselermenen. Mwnıñ tabılmaqtığına sebepter – äueli hauas sälim (izgi sezim – M.T) häm tän saulıq. Bwlar tuısınan boladı, qalmıs özgeleriniñ bäri jaqsı ata, jaqsı ana, jaqsı qwrbı, jaqsı wstazdan boladı», – deydi öziniñ 38 qarasözinde. YAğni tektilik degenimiz äri qanmen, äri tärbiemen keletin asıl qasietter eken. Al asıl qasietke «talap, eñbek, tereñ oy, qanağat, raqım» jatatının Abay atam aytıp qoyğan. Ziyalı qauım oğan öz tarapınan sıpayılıq pen keşirimşildikti de qosıp jatadı.

Qanday qiın jağdayda da adamdıq, adamgerşilik biiktikten tüspeu – tektiliktiñ körinisi. Sondıqtan “qazaq – tekti”, “qalmaq – tekti” dep bağalau asıra aytılğan söz. Qalmaqtı qaydam, Alla tağalam, qazaq halqın sonday tektilik deñgeyine jetkize körsin!

facebook paraqşasınan alındı

Related Articles

  • Qazaq älipbiin latınğa auıstıru mäselesi qıtaydıñ nazarın audarıp jatır.

    Qazaq älipbiin latınğa auıstıru mäselesi bügingi küni qıtaydıñ nazarın audarıp jatır. Qıtay Qazaqstandağı barlıq aqparattıq jañalıqtı qadağalap otıratının eskersek bildey memleket qwruşı wlttıñ älipbi auıstıruın nazardan tıs qaldırması anıq. Jäne ol tek qarip auıstıru mäselesi emes, tildik reforma dep otır. Qoş, endi mına qızıqtı qarañız! Qazaqstanda latın älipbii mäselesi 90-jıldarı qazaq tiltanuşı ğalımdarı (Akademik Ä.Qaydarov) jağınan auızğa alınğanı ras, däl sol twsta qıtay bwl aqparattı jabıq küyde talqığa saldı, öytkeni 90-jıldarı qıtayda EKİ MIÑnan astam taza qazaq mektebi jäne Qwljada qazaq universiteti, Küytinde qazaq institutı sonımen qatar Altay, Şäueşek, Sanjıda qazaq tilinde bilim beretin pedegogikalıq joğarı bilim beru orındarı bar-dı jäne barlıq qazaq mektebi, kolledj, universitet qazaqşa is-qağaz qoldanatın, qazaq

  • ŞIÑĞISHAN- OĞIZ HANNIÑ WRPAĞI

    Jwmat ÄNESWLI (Äbilğazınıñ «Türik şejiresi», orıs tarihşıları N.Karamzin men S.Solov'evtiñ tarihi eñbekterine süyenip jazılğan zertteu eñbek) Orta ğasır tarihın, onıñ işinde Şıñğıshannıñ tarihın alğaş jazğan adam -Irandı bilegen Gazan hannıñ uäziri, sayasatker, ğalım Raşid- Ad- Din edi. Raşid –ad- dinge «Şıñğıshannıñ tarihın jaz» dep tapsırğan Gazan han edi. Gazan han Şıñğıshannıñ kenjesi Tolıhannıñ nemeresi Arğınnan (orısşası Argun) tuadı. XIII- ğasırdıñ ayağında Iran biligine Arğın hannan keyin Gazan han taqqa otırdı. Söytip Gazan hannıñ tapsırmasımen Raşid -ad -din 1310-jılı öziniñ «Jamiğat -at -tauarih» attı üş tomdıq tarihın jazıp bitirdi «Jamiğat at tauarihtıñ» qazaqşa mağınası «El tarihı» degendi bildiredi. Bwl tarihi eñbektiñ alğaşqı tomı «Şıñğıshan men Altın orda» tarihına, ekinşisi «Gazanhan twsındağı

  • “Reseydegi demokratiyanı qwrtudı El'cin bastağan”

    Azattıq radiolı Resey parlamenti aldında twrğan äskeri tankiler. Mäskeu, 4 qazan 1993 jıl. 1993 jılı Joğarı Keñesti taratu Resey demokratiyasına soqqı boldı ma? Nelikten Vaşington Boris El'cinniñ kümändi is-äreketin qoldadı? El'cinniñ twlğası men tüpki nietin bağalağan batıs sarapşıları men sayasatkerleri qatelesti me? Vladimir Putin – Boris El'cinniñ adal izbasarı ma? Wall Street Journal basılımına “Resey demokratiyası qalay öldi” degen maqala jariyalağan amerikalıq publicist Devid Satter postsovettik Reseydiñ birinşi parlamentin taratuğa 25 jıl toluına oray Azattıqqa swhbat berdi. 1993 jılı qırküyektiñ 21-i küni Resey prezidenti Boris El'cin “Resey Federaciyasındağı kezeñdi konstitutciyalıq reforma turalı” №1400 jarlığın şığardı, onıñ birinşi tarmağında eñ joğarğı zañ şığaruşı organ – Joğarı Keñes pen halıq deputattarı keñesin taratu turalı

  • Qıtaydıñ sayasi jüyesindegi sayasi komandalıq toptar men twlğalar

    Qıtaydıñ sayasi jüyesindegi jik-jikke bölingen sayasi komandalıq toptar men twlğalar qıtaydağı barlıq jağdayğa tike ıqpal jasaytın bastı sebep ekeni qaymana jwrtqa anıq. Sayasi komanda men oligarhtar arasındağı astırtın baqastıq pen küres kerek deseñiz eñ tömengi atqaruşı bilikke deyin körinis berip jatadı. Är komanda öz jaqın jaqtasınıñ köp äri bilikti, senimdi boluın qalaydı. Sonımen birge qıtaydıñ sayasi bilikte jik-jikke bölinip baqas boluınıñ tağı bir sebebi- baylıq pen bilik arasındağı tepe-teñdiktiñ bwzıluı sebep bolıp otır. Qıtayda wlttıq kapitalizm erkin damu jolına tüskisi keledi, al köne sürdek kommunist bilik şet-şetin erneulep, wlttıq kapitalizmniñ ağıtılıp jügensiz ketuinen bek qattı alañdaydı jäne tejep otıradı. Alda jalda kapitalizmnıñ bası noqtağa simasa, ol- kärteñ kommunistterdi bilikten alastaytını

  • Zayırlı qoğamdağı dindar äyeldiñ orını

    QMDB-nıñ Öskemen aymaqtıq ökildigi «Halifa -Altay» meşitiniñ wstazı, teolog, ŞQ oblıstıq «Äyel -qızdar» sektorınıñ jetekşisi Talşın Qojahmetovanıñ qatısuımen Kürşim audandıq ortalıq meşitte «Zayırlı qoğamdağı dindar äyel twlğası» attı audandıq seminar ötti. Atalmış şarağa, Kürşim audandıq işki sayasat böliminiñ bastığı Aray Qasımbaeva, Kürşim audandıq Jastar resrustıq ortalığınıñ jetekşisi Şıraq Dabırbaeva, meşit wstazı Aygül Qanseyitova qatıstı. Esteriñizge salatın bolsaq, seminardıñ ötuine ortalıq meşittiñ bas imamı Tileybek qajı Soyanwlınıñ tapsırmasına säykes naib imamdarı Ajı Şämerhan jäne Jänibek Aydarhan wytqı bolıp otır. Ökildikten arnayı kelgen teolog maman, dindar äyeldiñ zayırlı qoğamdağı orını men otbasındağı atqaratın mindeti, tuısqandarımen qarım-qatınası, ata-enesin sıylauı qatarlı taqırıptarğa toqtalıp, asıl dinimizdiñ qwndılığı, Hanafi mazhabınıñ artıqşılığı, payğambarımızdıñ (oğan Allanıñ igiligi men

Pikir qaldıru

Elektorndı poştañız sırtqa jariyalanbaydı. Belgi qoyılğan öristi toltıru mindetti *

Atı-jöni *

Email *

Saytı

Kerey.kz/Kerey.kz

Biz turalı:

Tel: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz tiñ bwrınğı nwsqasın http://old.kerey.kz ten oqi alasızdar!

KEREY.KZ

Sayt materialdarın paydalanğanda derekközge silteme körsetu mindetti. Avtorlar pikiri men redakciya közqarası säykes kele bermeui mümkin. Jarnama men habarlandırulardıñ mazmwnına jarnama beruşi jauaptı.

Sayt sanağı: