|  | 

ساياسات

ساريەۆ: «جەەنبەكوۆ اتامباەۆتىڭ كولەڭكەسىندە قالمايدى»

رەسەي پرەزيدەنتى ۆلاديمير پۋتين (سول جاقتا), قىرعىزستان پرەزيدەنتى سوورونباي جەەنبەكوۆ (ەكىنشى قاتاردا) جانە قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ۇقشۇ سامميتىندە تۇسكەن سۋرەتى. مينسك، 30 قاراشا 2017 جىل.

رەسەي پرەزيدەنتى ۆلاديمير پۋتين (سول جاقتا), قىرعىزستان پرەزيدەنتى سوورونباي جەەنبەكوۆ (ەكىنشى قاتاردا) جانە قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ۇقشۇ سامميتىندە تۇسكەن سۋرەتى. مينسك، 30 

قىرعىزستان پرەزيدەنتى سوورونباي جەەنبەكوۆ شەتەلدەرگە العاشقى ساپارىن اياقتادى. ول ماسكەۋ مەن مينسكىگە بارىپ، قىزمەتىنە كىرىسپەي تۇرىپ تۋىنداعان كەي پروبلەمالاردى شەشتى. ازاتتىقتىڭ «ەندى ارىپتەس ەلدەرمەن قاتىناس رەتتەلە مە؟»، «جاڭا باسشى ءوزىن قالاي كورسەتتى؟» دەگەن سۇراقتارىنا ساياساتتانۋشى مارس ساريەۆ جاۋاپ بەرەدى.

ازاتتىق: – سوورونباي جەەنبەكوۆ جاڭا باسشى رەتىندە العاشقى ساپارىن اياقتادى. ونىڭ ساپارى ساراپشىلار مەن جۋرناليستەردىڭ نازارىندا بولدى. جۇرت وزگە ەل باسشىلارى جانىندا جاڭا پرەزيدەنت قالاي كورىنەر ەكەن دەگەن ويدا بولدى. سىزدىڭشە، ماسكەۋ مەن مينسكىگە ساپارى كەزىندە ول قالاي كورىندى؟

مارس ساريەۆ: – ول ءوزىن سەنىمدى ۇستاعانداي كورىندى. ەۋرازيا وداعى (ەاەو) مۇشەلەرىنىڭ ءبارى وعان جىلى شىراي تانىتقانى بايقالدى، ول دا جاقسى اسەر قالدىردى. ايتەۋىر اقپارات قۇرالدارىنىڭ حابارلارىنا، فوتوسۋرەتتەرگە قاراعاندا، ول قىرعىزستاندى لايىقتى دارەجەدە كورسەتكەنى سىرت كەلبەتىنەن دە، وزگە ەل باسشىلارىنىڭ ونىمەن قالاي سويلەسكەنىنەن دە بايقالدى. ونى تەڭ دارەجەلى تۇلعا رەتىندە قابىلداپ، قولپاشتاعانى بايقالدى. مەنىڭشە، ول ءوزىن سەنىمدى تۇلعا رەتىندە كورسەتتى.

 

ازاتتىق: – مينسكىدە قىرعىزستاننىڭ جاڭا پرەزيدەنتىنىڭ قازاقستاندىق ارىپتەسىمەن جوسپارلانباعان كەزدەسۋى ناتيجەسىندە ەكى جاقتى كەي پروبلەمالار شەشىلدى. ءتىپتى العاشقى تالپىنىستان شەشىلدى دەۋگە بولادى. ۇكىمەتتەر دەڭگەيىندە ەرتەرەكتە وتكەن كەزدەسۋلەردەن تۇشىمدى ناتيجە شىقپاعان ەدى. سوندا قايشىلىقتاردى شەشۋ تۇلعالارعا عانا تىرەلىپ تۇرعان با؟

مارس ساريەۆ: – مەن قازاق-قىرعىز داعدارىسى تەز ارادا رەتتەلەدى دەپ جەەنبەكوۆتىڭ ماسكەۋ مەن مينسك ساپارىنا دەيىن بەرگەن سۇحباتىمدا ايتقان بولاتىنمىن. بۇل – قيسىندى نارسە، سولاي بولۋى ءتيىس بولعان. جەەنبەكوۆ قالاسا دا، قالاماسا دا، جاعداي پرەزيدەنتتەر شەشەتىندەي دارەجەگە جەتۋى ءتيىس بولدى. البەتتە، بۇل جەردە جەكە تۇلعا فاكتورى شەشۋشى ءرول وينادى. مەن قىرعىزستاننىڭ ەكس-پرەزيدەنتى اتامباەۆتى، ونىڭ پوزيتسياسىن ايتىپ وتىرمىن. ول الگى قادامدارعا ىشكى ساياسي مىندەتتەردى شەشۋ ءۇشىن باردى. مەن سايلاۋالدى ناۋقانىن ايتىپ وتىرمىن. ازيا بولعاندىقتان، بىزدە مۇنداي كەزدە جەكە تۇلعا ءرول اتقارادى. پرەمەر-مينيستر كەلىسىم جاساسۋعا تىرىستى، بىراق ول -نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ دەڭگەيى ەمەس. ول جاڭا پرەزيدەنتپەن كوزبە-كوز سويلەسۋى كەرەك بولدى.

ەكى جاقتىڭ دا ابىرويىن ساقتاپ قالۋعا تىرىسۋ ەلەمەنتتەرى بۇل جەردە دە بولدى. البەتتە، مينسكىنىڭ الدىندا ماسكەۋگە بارىپ، پۋتينمەن وڭاشا سويلەسكەنى دە ۇلكەن ءرول اتقاردى. ول جاقتا قازاق-قىرعىز قاتىناسى قوزعالدى. مەنىڭشە، پروبلەمالاردى تەز شەشۋ ءۇشىن بۇل جەردە ءۇش ەلدىڭ دە مۇددەسى توعىستى دەپ ويلايمىن.

 

ازاتتىق: – المازبەك اتامباەۆتىڭ تۇسىندا قىرعىزستان قازاقستانمەن عانا ەمەس، كەي ماسەلەلەر بويىنشا بەلارۋسپەن دە ءدۇرداراز بولاتىن. قىرعىزستاننىڭ جاڭا پرەزيدەنتى كەلۋىنە بايلانىستى ەندى قارىم-قاتىناس تۇزەلەدى دەپ ويلايسىز با؟

مارس ساريەۆ: – البەتتە تۇزەلەدى. مەنىڭشە، قازىر رەسەي ەاەو-نىڭ ورنىقتىراق جۇمىس ىستەپ كەتۋىنە وتە مۇددەلى بولىپ وتىر. بەلارۋسپەن اراداعى جانە ەاەو-عا مۇشە بولماعانىمەن، تاجىكستانمەن اراداعى ەكس-پرەزيدەنت قالدىرىپ كەتكەن پروبلەمالار تەز ارادا رەتتەلەدى دەپ ويلايمىن. ويتكەنى قازاقستانمەن سالىستىرعاندا، ولار ونشا قيىن تۇيىندەر ەمەس بولاتىن. مەنىڭشە، جەەنبەكوۆ وزدىگىنەن ارەكەت ەتۋگە قابىلەتتى ەكەنىن كورسەتەدى. ول اتامباەۆتىڭ كولەڭكەسى بولمايدى دەگەندى مەن بۇعان دەيىن دە ايتقانمىن. ويتكەنى بۇل ونى قۇردىمعا كەتىرەر ەدى. بىراق بۇل اتامباەۆتىڭ ىقپال اياسىنان بۇتىندەي شىعادى دەگەندى بىلدىرمەيدى. تۇتاستاي العاندا، جاعدايدى اتامباەۆتىڭ كومانداسى ۇستاپ وتىر، سوندىقتان مىسالى، چىنىباي تۇرسىنبەكوۆ (جوگوركۋ كەنەشتىڭ بۇرىنعى توراعاسىنىڭ وتستاۆكاعا كەتۋىن ايتادى – رەد.) سياقتى دەمارشتار بولمايتىنى انىق. ول وسى تۇجىرىمداما اياسىندا جۇمىس ىستەيتىن بولادى.

ازاتتىق: – كەي ساراپشىلار ءارى ەكس-پرەزيدەنتتىڭ ءوزى دە ۇلتتىق مۇددەنى جانىمدى سالىپ قورعادىم، بەلگىلى ءبىر ناتيجەلەرگە قول جەتكىزدىم، قىزبالىققا سالىنعانىممەن، ەسەبىم دۇرىس دەيدى. ول وزگە ەلدەرمەن قارىم-قاتىناس جايلى قىزبالىقپەن تالاي رەت اۋىر سوزدەر ايتتى. اتامباەۆ قىزمەتىنەن كەتەر الدىندا ەاەو-نى سىنادى. بىراق جەەنبەكوۆتىڭ بولمىسى بولەك ادام. ول ءوز پوزيتسياسىن، ەل پوزيتسياسىن ايانباي قورعايدى دەپ سانايسىز با؟

قىرعىزستاندىق ساياساتتانۋشى مارس ساريەۆ.

قىرعىزستاندىق ساياساتتانۋشى مارس ساريەۆ.

مارس ساريەۆ: – ەكس-پرەزيدەنت اتامباەۆ ادەتتەگى ساياساتكەردىڭ مىنەز-قۇلقى تۋرالى ورنىققان ستەرەوتيپتى بۇزدى. ءتىپتى باتىرسىنىپ كەتتى. ول ساياساتكەرلەرگە ءتان ەمەس قىلىق كورسەتىپ، ارەكەت ەتتى، ونىڭ ارەكەتتەرىنىڭ ەرەكشەلىگى مەن ۇتىمدىلىعى دا وسىندا بولدى. بىراق مەنىڭشە، بۇل اياق استى ارەكەت ەمەس، ويلاستىرىلعان قادامدار بولدى. ول اۋىر سوزدەرىمەن مەملەكەت باسشىلارىمەن كەلىسسوز جۇرگىزۋ كەزىندە ۇستاناتىن ديپلوماتيالىق ەتيكەتكە قاتىستى ورنىققان شابلوندى بۇزدى. ارينە، بۇدان ناتيجە شىقتى. بىراق بۇل ساياسي قايراتكەرلەرگە ءتان قىلىق ەمەس. بۇل ونىڭ السىزدىگى بولسا كەرەك. وزگە تاسىلدەر بولماعاندىقتان، اتامباەۆ ءوز دەگەنىنە مۇلدە وزگەشە امالمەن قول جەتكىزدى.

جەەنبەكوۆ اتامباەۆ سياقتى ارەكەت ەتە المايدى، كورشى ەل باسشىلارىمەن دايەكتى تۇردە ءارى ديپلوماتيالىق تۇرعىدا داۋلاسۋ ءۇشىن جەەنبەكوۆتە مىقتى نەگىز بولۋى ءتيىس. ول – ۇستامدى ادام، سوندىقتان ءار ىسكە كاسىپقويلىقپەن قاراۋى ءتيىس. ول ساياسي ساحنادا اتامباەۆ سياقتى ەرەجە بۇزىپ ويناي المايدى. ويتكەنى ونىڭ بولمىسى مۇلدە بولەك ادام. ول كىسىگە قيىنداۋ بولادى. اتامباەۆ ءوزىنىڭ ەرەكشەلىگىنە سۇيەندى، ونى جاراتىلىسى بولەك ادام دەپ ءتىپتى پۋتين دە ايتقان. بىراق بۇل – داستۇرگە سايكەس كەلمەيتىن ءارى ساياسي ارەنادا كوپ كەدەرگىگە تاپ قىلاتىن مىنەز. اتامباەۆ كاسىپقوي ساياساتكەر ەمەس قوي، ونىڭ الگى ارەكەتتەرىنىڭ ءبارى – السىزدىگىنىڭ كەسىرى. بىراق ونىڭ ساياسي الاڭدا قولداناتىن بىرقيلى توسىن تاسىلدەرى ستراتەگيالىق بولماسا دا، تاكتيكالىق ناتيجەلەرگە جەتكىزەتىنى انىق.

بولوت كولباەۆ پەن مارس ساريەۆتىڭ سۇحباتى ورىس تىلىنەن اۋدارىلدى.

Related Articles

  • قىتاي قازاقتارىنىڭ ماسەلەسى “سايراگۇلگە دەيىن جانە سايراگۇلدەن كەيىن”

    سايراگۇل اپايدىڭ جەڭىسىن شىن جۇرەكتەن قۇتتىقتايمىن. سوت شەشىمىنەن كەيىنگى قۋانىشتى بەينەسىن قايتا قايتا كورىپ قاتتى قۋاندىم. قۋانباعان جۇرت جوق ەكەن سول ماڭدا. سايراگۇل اپايدىڭ بەينەسىنە قاراپ سان ويعا باتتىم… قىتاي قازاقتارىنىڭ ماسەلەسى تۋرالى وسىعان دەيىن دە ازاماتتىق پىكىرىمدى ايتقامىن، پوست تۇر. مەنىڭ جەكە پىكىرىمشە قىتاي قازاقتارىنىڭ ماسەلەسى “سايراگۇلگە دەيىن جانە سايراگۇلدەن كەيىن” دەپ ءداۋىر بولگىشتىك سيپاتقا وزگەرۋى مۇمكىن. قازىر، ءبىزدىڭ جۇرت تەك عانا قۋانىشتى قۇتتىقتاپ تويلاۋمەن ابىگەر بوللىپ جاتىر ەكەن بىراق ماسەلەگە ۇلكەن ماشتابتان قاراپ ستراتەگيالىق تالداۋ ساراپتاۋ جاساۋ جاعى جەتپەي تۇر. قىتايدان زاڭسىز شەكارا بۇزىپ ءوتۋ وقيعاسى سايراگۇلگە دەيىن دە بولعان (مەنىڭشە سايراگۇلدەن كەيىن دە بولادى…), سابەت-قىتاي اراسىنداعى قىرعيقاباق كەزىندە قىتايداعى سابەتشىل قازاق ۇلتشىلدارى مەن جاس زيالىلاردىڭ ءبىرازى زاڭسىز

  • قازاقستاننىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى مەملەكەتتىك حاتشى مايكل پومپەونى قازاقستانعا شاقىردى.

    قايرات ءابدىراحمانوۆ جانە مايكل پومپەو قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ ۆاشينگتونعا جاساعان ساپارىنىڭ ناتيجەلەرىن جۇزەگە اسىرۋدى تالقىلادى-دەپ حابارلايدى ءسىم باسپا ءسوز قىزمەتى. 2018 جىلعى 28 ماۋسىمدا سىرتقى ىستەر ءمينيسترى قايرات ءابدىراحمانوۆ امەريكا قۇراما شتاتتارىنىڭ مەملەكەتتىك حاتشىسى مايكل پومپەومەن تەلەفون ارقىلى سويلەستى. ەكى ەلدىڭ سىرتقى ىستەر ۆەدومستۆولارىنىڭ باسشىلارى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ 2018 جىلدىڭ قاڭتارىندا اقش-قا رەسمي ساپارى بارىسىندا قول جەتكىزىلگەن ۋاعدالاستىقتاردىڭ دايەكتى تۇردە جۇزەگە اسىرىلۋىن قاناعاتتانۋشىلىقپەن اتاپ ءوتتى. مايكل پومپەو قازاقستان كوشباسشىسى ساپارىنىڭ ماڭىزدىلىعىن ايرىقشا اتاپ ءوتىپ، اقش پرەزيدەنتى دونالد ترامپ ۆاشينگتوندا قول جەتكىزىلگەن ۋاعدالاستىقتاردى جانە قازاقستانمەن ەكىجاقتى ارىپتەستىكتى دامىتۋدى جوعارى باعالايتىنىن اتاپ ءوتتى. سۇحباتتاستار قازاقستان مەن اقش اراسىنداعى كەڭەيتىلگەن ستراتەگيالىق ارىپتەستىكتى دامىتۋ ماسەلەلەرىنىڭ كەڭ اۋقىمىن، اتاپ ايتقاندا، ساۋدا-ەكونوميكالىق جانە ينۆەستيتسيالىق، ەنەرگەتيكا،

  • توقاەۆتىڭ “ساياسي بومباسىنىڭ” استارىندا نە جاتىر؟

    اننا كلەۆتسوۆا قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستان سىرتقى ىستەر ءمينيسترى بولعان كەزدە سەمەي يادرولىق سىناق پوليگونى قۇرباندارىنا ورناتىلعان ەسكەرتكىش الدىندا سويلەپ تۇر. سەمەي، 8 قىركۇيەك 2006 جىل. باتىس باسپاسوزىندە قازاقستان سەناتىنىڭ باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ پرەزيدەنت سايلاۋى قازىرگى مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆسىز ءوتۋى مۇمكىن دەپ مالىمدەگەن سۇحباتىنا قاتىستى كوممەنتاريلەر بەرىلگەن. بۇعان قوسا، كوررۋپتسيالىق قىلمىس جاسادى دەگەن كۇدىككە ىلىنگەن مالايزيانىڭ بۇرىنعى پرەمەر-ءمينيسترى نادجيب رازاكقا ىشىندە قازاقستاندىق كۇيەۋبالاسى دا تارتۋ ەتكەن قىمبات “سىيلىقتار” تۋرالى جازعان. “ساياسي بومبا” اعىلشىن تىلىندە شىعاتىن Eurasianet.org جاڭالىقتار سايتى “قازاقستان: سەنات سپيكەرى 2020 جىلعى سايلاۋعا نازارباەۆتىڭ تۇسپەيتىنىنەن بەلگى بەردى” دەگەن ماقالاسىندا پارلامەنت سەناتىنىڭ توراعاسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ۇلىبريتانيالىق ۆۆس مەدياكورپوراتسياسىنا 2020 جىلعى پرەزيدەنت سايلاۋىنا نۇرسۇلتان نازارباەۆ كانديدات رەتىندە تۇسپەۋى مۇمكىن دەگەن “جەكە پىكىرىن” ايتقان

  • قازاقستان تەڭىزگە شىعار جولى جوق دامۋشى ەلدەردىڭ حالىقارالىق اناليتيكالىق ورتالىعىنىڭ اشىلۋىنا قاتىستى

    قازاقستان تەڭىزگە شىعار جولى جوق دامۋشى ەلدەردىڭ حالىقارالىق اناليتيكالىق ورتالىعىنىڭ اشىلۋىنا قاتىستى-دەپ حابارلايدى ءسىم 11-12 ماۋسىمدا ۇلان-باتىردا قازاقستان سىرتقى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى ەرجان اشىقباەۆ تەڭىزگە شىعار جولى جوق دامۋشى ەلدەردىڭ حالىقارالىق اناليتيكالىق ورتالىعىنىڭ (International Think Tank for Landlocked Developing Countries) اشىلۋىنا وراي وتكەن يناۋگۋراتسيالىق كونفەرەنتسياعا قاتىستى. ءىس-شارانىڭ اشىلۋى بارىسىندا ديپلومات قازاقستان ءۇشىن تەڭىزگە شىعار جولى جوق دامۋشى ەلدەر ماسەلەلەرى سىرتقى ساياساتتىڭ ماڭىزدى باعىتى بولىپ تابىلاتىنىدىعىن مالىمدەي وتىرىپ، 2003 جىلى الماتىدا وتكەن LLDC مينيسترلىك كونفەرەنتسياسى بارىسىندا تاريحي 2004-2014 جج. ارنالعان الماتى باعدارلاماسى قابىلدانعانىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى. ە.اشىقباەۆ قاتىسۋشىلاردىڭ نازارىن LLDC ەلدەرىنىڭ 2014-2024 جج. ارنالعان ۆەنا باعدارلاماسى جانە 2030 جىلعا دەيىنگى تۇراقتى دامۋ باعدارلاماسى اياسىندا اتالعان ەلدەر الدىندا تۇرعان ماسەلەلەردىڭ شەشىمىن تابۋىندا

  • “نازارباەۆ 2020 جىلى سايلاۋعا تۇسەدى دەپ ويلامايمىن”

    قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستان سەناتىنىڭ توراعاسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ۇلىبريتانيالىق ۆۆس تەلەارناسىنىڭ Hard Talk باعدارلاماسىنا سۇحبات بەرىپ، نازارباەۆتىڭ بيلىگى جانە ەلدەگى جەمقورلىقپەن كۇرەس تۋرالى ايتتى. سۇحبات 20 ماۋسىمدا ۆۆس News تەلەارناسىنا جانە BBC راديوسىنا شىقتى. “نازارباەۆتىڭ بيلىكتە ۇزاق وتىرۋى – تۇراقتىلىقتىڭ بەلگىسى. 2020 جىلعا دەيىن بيلىكتە بولادى. كەيىن سايلاۋعا تۇسەم دەسە وزىنە بايلانىستى” دەدى توقاەۆ سۇحباتىندا. وسى ساتتە حابار جۇرگىزۋشىسى ستيۆەن ساكۋر “ەگەر مەنىڭ ماتەماتيكالىق ەسەبىم دۇرىس بولسا، 2020 جىلى نازارباەۆ 80 جاسقا تولادى عوي؟” دەپ سۇرادى. بۇل سۇراققا توقاەۆ ء“يا، ءيا. مالايزيادا 92 جاسقا تولعان ماحاتحير موحاماد پرەمەر-مينيستر بولدى عوي. اشىعىن ايتقاندا، 2020 جىلى نازارباەۆ پرەزيدەنت سايلاۋىنا تۇسەدى دەپ ويلامايمىن. ول وتە اقىلدى ادام. مۇمكىن 2020 جىلعى سايلاۋ باسقا كانديداتتارمەن وتەر. سايلاۋعا

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: