|  | 

كوز قاراس

قىتايداعى قازاق ماسەلەسى جانە جارقىن7

 

قىتايداعى قازاق ماسەلەسى بۇگىندە ۋشىعىپ تۇر. بىراق، ول ءورتتى ۇرلەپ وتىرعاندار دا بار. ءيا، ماقساتتارى وتتى ۇرلەپ ءوشىرۋ، بىراق، ول ۇرلەگەنگە وشەتىن ەمەس، اسقىنا جاناتىن ءورت. سول ورتكە ورتەنەتىن مىنا جاقتا وتىرعان ۇرلەۋشىلەر ەمەس، انا جاقتا جاتقان قاراپايىم قازاعىمىز. سول ءۇشىن وتتى ۇرلەمەيىك، ۇرلەپ، اسقىندىرۋشىلارعا (وزدەرىن ەل ءۇشىن ەڭىرەپ جۇرگەندەر دەپ اتايدى تاعى) توقتاۋ ايتپاساق ەرتەڭ سول ەكى ميلليون قازاقتىڭ بۇگىن 200-ءى، دەپ وتىرعاندا بارىنەن ايىرلامىز. ەكى جاقتا اكەلى بالالى، ەر ايەل بولىنەدى. جاۋتاڭداپ ءتىرى جەتىمدەر قالادى.
قىتايدىڭ شەتەلمەن قارىم قاتىناسىندا ىشكى ماسەلەگە ارالاسپاۋ دەگەن وتە قاتتى ۇستاناتىن زاڭى بار. قازاق ماسەلەسىن مەملەكەتتىك ديپلوماتيا ارقىلى عانا شەشە الامىز، ايتپەسە، بەس قازاق ەمەس بەس مىڭ قازاق شۋلاعاننان قىتايدىڭ تاس كەرەڭ قۇلاعى، «تاستاي ىشكى ساياساتى» ەش وزگەرمەيدى.
كەزىندە قىتايداعى ۇيعۇر ماسەلەسى ءدال وسىلاي ۋشىققاندا تۇركيا پرەزيدەنتى ايعاي سالدى، قىزدى قىزدىمەن اسكەر كىرگىزەمىن، – دەدى. بىراق، ونى قىتاي ەلەگەندە جوق… ال، سوندا، ءبىز شۋلاساق قىتاي يمەنەدى دەپ ۇرانداپ جۇرگەن اعايىننىڭ قاي ساسقانى…. (ەكى جىل وتپەي قىتاي مەن تۇركيا ىشىكى ىستەرىمىزگە قول سۇقپايمىز دەپ، قىتايداعى ۇيعۇر ماسەلەسىنە تۇركيا، تۇركياداعى كۋرد ماسەلەسىنە قىتاي ارالاسپايدى،- دەپ قول قويىسىپ تىندى بەيجىڭدە.)
قىتايداعى قازاقتار ماسەلەسى نەگە ۋشىقتى؟ قىتايدا تۇرمەگە جابىلعاندارعا قىتايدىڭ باستى ايىپتارى قالاي؟ ءبىز شۋلاعان سايىن ولاردى نە كۇتىپ تۇر؟ ءدال وسى سۇراقتارعا بيىل ەكى مارتە قىتايعا بارىپ كورىپ كەلگەن ادام رەتىندە جاۋاپ قايتارايىن… ء(بىر رەت بارىپ كەلگەندە جازعان ولەڭ پاراقشامدا تۇر.)
قىتايداعى ەڭ باستى سوتتاۋ دىنگە، سوسىن ۆيچات الەۋمەتتىك جەلىسىندەگى جازبا، پىكىرلەر، سۋرەتتەرگە بايلانىستى. تەلەفونداعى اڭگىمەلەرگە بايلانىستى، قازاقستانعا ۇگىتتەۋ ماسەلەسى بار. (بۇل ماسەلە ءبىز ءۇشىن ادامنىڭ ءوز قۇقى، بىراق، قىتاي زاڭىمەن باسقا ماسەلە.)
ەندى وسى رەتتە ءبىر ماسەلەگە نازار اۋدارعان دۇرىس، بۇرىن ۆيچات الەۋمەتتىك جەلىسىندە، قازىر ۆاتتساپ الەۋمەتتىك جەلىسىندە ءار ءتۇرلى لەكتسيا توپتارى بار. ول توپتاردىڭ نەگىزگى لەكتورى جارقىن7 اتتى قۇپيا ادام. قىتايدا سوتتى بولعان، ءبىراز ادام كىمىنىڭ كەسىرىنەن وسى كۇيگە ءتۇستىڭ دەسە مەڭزەپ بەرەدى. ەستەرىڭىزدە بولسا وسى فب الەۋمەتتىك جەلىسىندە انار اتاباي اتتى فەيك بارىن بىلەسىزدەر، جارقىن7, انار اتاباي ەكەۋى سول ءبىر ادام سەرىكجان ءبىلاش دەگەن ۇلكەن كىسى، ول كىسىنى دە ءبىراز ادام تانيدى. عۇلاما كورەدى ءبىراز كىسى…
قىتايداعى «كۇلتەگىن»، «سەنقازاق» باستاعان بۇكىل قازاق سايتتارىنىڭ جابىلۋىنا دا وسى جارقىن7 دەگەن ادام تىكەلەي سەبەپكەر ەكەنىن ارعى جاقتاعى اعايىن تولىق بىلەدى. قازىر تۇرمەدەگىلەردىڭ دەنى سونىڭ لەكتسياسىن تىڭدايمىن دەپ قۇربان بولعاندار… جانە سول جارتى7-ءنىڭ، “بۇگىن قىتايداعى قازاقتار تۋرالى جازباعاندار، ايتپاعاندار تەكسىز، شاتادان، ويناستان تۋعان وڭباعاندار”، – دەپ باستالاتىن لەكتسياسى بار، بىراق، “سول وڭباعانداردىڭ” 200 ەمەس، ەكى مىڭ ەمەس، ەكى ميلليون قازاقتىڭ تاعدىرىن ويلاپ وتىرعانىن قايدان ءبىلسىن!
ەڭ ۇلكەن قاتەلىكتەرى “حالىقارالىق ۇيىمدارعا، تۇركياعا ايتىپ، جازىپ، قىتايداعى قازاقتاردىڭ ستاتۋسىن سونداعى ۇيعۇرلارمەن تەڭەستىرۋ” – مىندەتىن وزدەرىنىڭ باستى ماقساتى ەتىپ الىپتى. سوندا قىتاي قازاقتارىن قىتايداعى تەرور ۇلت تىزىمىنە قوسۋ باستى ارمانى ما؟ ونىڭ زاردابى قانشالىق ۇلكەن بولاتىنىن كوز قاراقتى جۇرت بىلەر، ۋاقىت كورسەتەر.
ءجا، ءبىردى ايتىپ بىرگە كەتپەيىك، كەشە مۇراتحان شوقان, تۇردىبەك قۇرمەتحان, Serik Kerey, ماكە كەمەل اعا، ەربول بەيىلحان باستاعان ءبىرازى دۇرىس اڭگىمە ايتىپ جاتىر. سول شۋلاۋدىڭ اقىرى جاقسىلىققا اپارمايتىنىن ايتامىز دەپ بىزدە تومەندەگىدەي ساتقىنعا اينالىپ شىعا كەلدىك. ءۇنسىز قالا سالايىن دەپ اق ويلاپ ەم، بىراق، جۇرتتىڭ تراگەدياسىنان باتىر اتانىپ جۇرگەندەر ارعى جاقتاعى قازاقتى وتقا تاستاپ جاتقانىن ويلانباعان سوڭ سويلەۋگە تۋرا كەلدى. ويلارى دۇرىس شىعار، بىراق، ءتاسىلى حالارالىق ساياسات تۇگىلى وتباسىنىڭ كيكىلجىڭىن دە رەتتەمەيتىن اپەرباقاندىق. سول جارقىن7 ءنىڭ كەزەكتى تاپسىرماسى.
اعايىن، ءسال سابىر، مەنى ەسەككە تەرىس مىنگىزسەڭىزدەر دە، وزدەرىڭىز بىلەسىزدەر، بىراق، ءوزى دىرىلدەپ، قالتىراپ وتىرعان قازاقتى وتقا تاستامايىقشى.
كوش ەلباسى ساياساتى، وسى تاۋەلسىزدىك ارقاسىندا، ەلباسى ارقاسىندا ەلگە كەلدىك، الامىز دەپ ەمەس، بەرەمىز دەپ كەلدىك. ءالىمىز كەلگەنشە بارىمىزدى بەرىپ ءجۇرمىز. ەلباسى شەتەلدەگى قازاقتى وتتان اراشالاپ الاتىنىنا ەش كۇمانسىز سەنەمىن. ەلباسى ارالاسپادى، – دەپ ايتۋ ارتىق، ەلباسى ارالاسپاعانىن ءسىز بەن ءبىز قايدان بىلەمىز، كۇندە قاسىندا جۇرمەگەن سوڭ…
حالىقارالىق ساياسات، ونىڭ ۇستىنە الپاۋىت ەلدەر ساياساتى ەموتسيامەن، وتباسىنداعى وسەكپەن شەشىلەتىن نارسە ەمەس. ول ديپلوماتيامەن عانا شەشىلەدى. وتقا ماي قۇيعاندى توقتاتايىق. وسى بارىستا ءبىزدىڭ بيلىكتە بۇلارعا ەسكەرتۋ جاساسا جəنە بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى اقپارات تاراتۋدا ابايلاسا دەگەن ءوتىنىش.
اياتجان احمەتجان. (قالاي اتاۋدى اركىمنىڭ ءوز ىقتيارلارىنا قالدىردىم)

facebook پاراقشاسىنان الىندى24862580_1231294806972184_9027028112206890374_n 24910119_1231294843638847_4728140014207455481_n 24991213_1231294713638860_4358608206297594733_n 24991609_1231294776972187_574378618520797590_n 24993266_1231294706972194_4236766709201117400_n

 

 

facebook پاراقشاسىنان الىندى

Related Articles

  • “نازارباەۆ 2020 جىلى سايلاۋعا تۇسەدى دەپ ويلامايمىن”

    قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستان سەناتىنىڭ توراعاسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ۇلىبريتانيالىق ۆۆس تەلەارناسىنىڭ Hard Talk باعدارلاماسىنا سۇحبات بەرىپ، نازارباەۆتىڭ بيلىگى جانە ەلدەگى جەمقورلىقپەن كۇرەس تۋرالى ايتتى. سۇحبات 20 ماۋسىمدا ۆۆس News تەلەارناسىنا جانە BBC راديوسىنا شىقتى. “نازارباەۆتىڭ بيلىكتە ۇزاق وتىرۋى – تۇراقتىلىقتىڭ بەلگىسى. 2020 جىلعا دەيىن بيلىكتە بولادى. كەيىن سايلاۋعا تۇسەم دەسە وزىنە بايلانىستى” دەدى توقاەۆ سۇحباتىندا. وسى ساتتە حابار جۇرگىزۋشىسى ستيۆەن ساكۋر “ەگەر مەنىڭ ماتەماتيكالىق ەسەبىم دۇرىس بولسا، 2020 جىلى نازارباەۆ 80 جاسقا تولادى عوي؟” دەپ سۇرادى. بۇل سۇراققا توقاەۆ ء“يا، ءيا. مالايزيادا 92 جاسقا تولعان ماحاتحير موحاماد پرەمەر-مينيستر بولدى عوي. اشىعىن ايتقاندا، 2020 جىلى نازارباەۆ پرەزيدەنت سايلاۋىنا تۇسەدى دەپ ويلامايمىن. ول وتە اقىلدى ادام. مۇمكىن 2020 جىلعى سايلاۋ باسقا كانديداتتارمەن وتەر. سايلاۋعا

  • جۇرەگىڭىزدەن اينالدىم، يمانعالي اعا!

    قازاقستاننىڭ رەسەيدەگى وكىلەتتى ەلشىسى، الاشتىڭ جۇرەكتى ۇلى يمانعالي نۇرعاليۇلى تاسماعامبەتوۆ رەسەيدە ءوتىپ جاتقان فۋتبول چەمپيوناتىنداعى رەسەي مەن ەگيپەت اراسىنداعى كەزدەسۋدە قاي ەلگە جانكۇيەر بولاتىنىن ايتتى، – دەپ حابارلايدى اباي-اقپارات.  يمەكەڭ – ءوزى ەلشى بولىپ جۇرگەن ءھام الەمدىك دودانى دۇركىرەتىپ وتكىزىپ جاتقان رەسەيگە جانكۇيەر بولمايدى. سەنسەڭىز دە، سەنبەسەڭىز دە يمەكەڭ – ەگيپەتتىڭ ۇلتتىق فۋتبول قۇراماسىنىڭ فاناتى. قازاقستاننىڭ رەسەيدەگى ەلشىسى يمانعالي تاسماعامبەتوۆ “فۋتبولدان الەم چەمپيوناتىندا كىمنىڭ جانكۇيەرى بولاسىز؟” دەگەن سۇراققا جارىسقا قاتىسۋشىلاردىڭ بارىنە قۇرمەتپەن قاراي وتىرىپ، ەگيپەتتىكتەردىڭ جانكۇيەرى بولاتىنىن، ويتكەنى بۇل چەمپياناتتاعى ەگيپەت قاندىق تۇرعىدان، تاريحى مەن رۋحى ءھام ءدىنى جاعىنان بىزگە جاقىن ەل ەكەنىن ايتىپ، مىسىر حاليفاتتىعىن ۇزاق جىل ۋىسىندا ۇستاپ گۇلدەندىرىپ، “جۇرەكتەردىڭ ءامىرشىسى” اتانعان سۇلتان بەيبارىستىڭ ءبىزدىڭ بابامىز ەكەنىن ەسكە

  • اقىش بىزگە ۇلگى ەمەس…

    اقىش بىزگە ۇلگى ەمەس، وندا قارۋ-جاراق ساتاتىن 65,000 دۇكەن بار، وسىسىن دا ۇلگى الۋىمىز كەرەك پە؟!؟ اقىش ستاندارد ەمەس، ول ءوزىنىڭ پارادوكستارى مەن الەۋمەتتىك اپاتتارىن وزىنە ساقتاپ قالسىن. حالقىنىڭ 10%-ساۋاتسىز، بۇل 30 ملن ادام دەگەن ءسوز. اقىش تۇرمەلەرىندە 3 ملن قىلمىسكەر جاتىر، بۇل الەمدەگى ەڭ ۇلكەن كورسەتكىش، فەدەرالدى بيۋدجەتتەن جىلىنا 80 ملرد دوللار وسى تۇرمەلەردى ۇستاۋعا جۇمسالادى ەكەن. جىلىنا 17,000 اقىش ازاماتى بەيتانىس ادامداردىڭ اتقان وعىنان ءولىپ جاتىر. 70 ملن اقىش ازاماتى əلەۋمەتتىك ارناۋلى جəردەماقىمەن ولمەستىڭ كۇنىن كەشىپ جاتىر. 24 ملن ادام ناركومان! اقىشتىڭ ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ ساپاسى الەم بويىنشا 37-ءشى ورىندا، ايتا بەرسەك كوپ نارسە بار. ال وسىنداي ەلدە وتىرىك شىركەۋ مەن جالعان ءدىننىڭ كوپ بولۋى ەش تاڭعالارلىق نارسە

  • قىتايدىڭ اكىمشىلىك تەرريتوريا رەفورماسى

    الداعى ۋاقىتتا قىتايدى وتە كۇردەلى رەفورمالار كۇتىپ تۇر. سونىڭ ءبىرى، قىتايدىڭ اكىمشىلىك تەرريتوريا (قۇرىلىم) رەفورماسى. ياعني، كەلەشەكتە قىتايدىڭ ىشكى اكىمشىلىك اۋماعىندا زور وزگەرىستەر بولادى. بۇل قىتايدا 40 جىلدان بەرى تالقىعا ءتۇسىپ جاۋىر بولعان تاقىرىپ. ەستەرىڭىزدە بولسا بۇل تەمەنى (تەاما) ەكى ءۇش جىلدىڭ الدىندا وسى پاراقشامدا كوتەرگەمىن. قىتاي ۇلتشىلدارى مەن دەموكراتتارىنىڭ اكىمشىلىك قۇرلىمعا تۇبەگەيلى رەفورما جاساپ بىرقانشا جوبا، ۇسىنىس تاستاعانىن قاراپايىم جۇرت بىلمەيدى. سول سىبىستىڭ نەگىزىندە قىتاي الەمى بىرقانشا ۇلگى-جوباسىن ينتەرنەت پاراقشالارىنا شىعارىپ اشىق قوعامدىق تالقىعا سالعان. ءسىز، ولاردىڭ اكىمشىلىك قۇرلىم رەفورماسىنا قاراپ وتىرساڭىز قازىرگى شىڭجاڭ رەگيونىن ۇشكە نەمەسە ەكى بولەككە ءبولىپ تاستاعانىن كورەسىز. ەندى وسى تۋرالى ايتايىق. وسىندان شاماسى ون جىل بۇرىن قىتايدىڭ ۇلتشىل زيالىلارى ۇلتتىق كونگرەس پەن ورتالىق پارتيا كوميتەتىنە

  • قىتاي مەن قازاقستان اراسىنداعى ۇڭىرەيىپ تۇرعان بوستىقتى قازاق بيزنەسمەندەرى مونوپولداپ الۋى كەرەك

    قىتاي ورتالىق ازيا مەن تۇركيا بازارىنا ەندەپ كىرۋ ءۇشىن شىڭجاڭداعى ۇيعىر باۋىرلارىمىزدىڭ ورتا جانە شىعىن بيزنەسىنە ميلليونداپ قارجى اجىراتتى. سونىڭ ارقاسىندا 1991-جىلدان باستاپ ۇيعىر بيزنەسمەندەرى جاڭبىردان كەيىنگى ساڭىراۋقۇلاقتاي ءدۇر ەتە ءتۇستى. وعان ءبىر جاعى قىتايداعى الەۋمەتتىك، ەكونوميكالىق جاڭا رەفورمالار باپ بولدى. قىسقا ۋاقىت ىشىندە ۇيعىر باۋىرلارىمىزدىڭ ورتا جانە شىعىن بيزنەسى قارىشتاپ دامىپ شاعىن مونوپولدانعان ۇلتتىق كومپانيالار بوي كوتەرە باستادى. قىتاي سىرتقى ەكونوميكا مەن ساۋدا-بيزنەستە ۇيعىر باۋىرلارىمىزدى الدىعا ساپ قويىپ پەردە ارتىندا وزدەرى تۇرىپ الىس-جاقىن كورشى ەلدەردىڭ بازار نارىعىنا ۇيعىر كاسىپكەرلەرى ارقىلى مونوپوليا ساياساتىن جۇرگىزە باستاعان ەدى. تاياۋ ءبىر ەكى جىلدان بەرى شىڭجاڭداعى ساياسي تۇراقسىزدىققا بايلانىستى، قىتايدىڭ بۇل ستراتەگيالىق ساياساتى ۋاقىتشا توقىراپ تۋرالاپ قالدى. ۇيعىر بيزنەسمەن، كاسىپكەرلەرىنىڭ دەسى باسىلىپ، وڭىردەگى ساۋدا

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: