|  | 

كوز قاراس

قىتايداعى قازاق ماسەلەسى جانە جارقىن7

 

قىتايداعى قازاق ماسەلەسى بۇگىندە ۋشىعىپ تۇر. بىراق، ول ءورتتى ۇرلەپ وتىرعاندار دا بار. ءيا، ماقساتتارى وتتى ۇرلەپ ءوشىرۋ، بىراق، ول ۇرلەگەنگە وشەتىن ەمەس، اسقىنا جاناتىن ءورت. سول ورتكە ورتەنەتىن مىنا جاقتا وتىرعان ۇرلەۋشىلەر ەمەس، انا جاقتا جاتقان قاراپايىم قازاعىمىز. سول ءۇشىن وتتى ۇرلەمەيىك، ۇرلەپ، اسقىندىرۋشىلارعا (وزدەرىن ەل ءۇشىن ەڭىرەپ جۇرگەندەر دەپ اتايدى تاعى) توقتاۋ ايتپاساق ەرتەڭ سول ەكى ميلليون قازاقتىڭ بۇگىن 200-ءى، دەپ وتىرعاندا بارىنەن ايىرلامىز. ەكى جاقتا اكەلى بالالى، ەر ايەل بولىنەدى. جاۋتاڭداپ ءتىرى جەتىمدەر قالادى.
قىتايدىڭ شەتەلمەن قارىم قاتىناسىندا ىشكى ماسەلەگە ارالاسپاۋ دەگەن وتە قاتتى ۇستاناتىن زاڭى بار. قازاق ماسەلەسىن مەملەكەتتىك ديپلوماتيا ارقىلى عانا شەشە الامىز، ايتپەسە، بەس قازاق ەمەس بەس مىڭ قازاق شۋلاعاننان قىتايدىڭ تاس كەرەڭ قۇلاعى، «تاستاي ىشكى ساياساتى» ەش وزگەرمەيدى.
كەزىندە قىتايداعى ۇيعۇر ماسەلەسى ءدال وسىلاي ۋشىققاندا تۇركيا پرەزيدەنتى ايعاي سالدى، قىزدى قىزدىمەن اسكەر كىرگىزەمىن، – دەدى. بىراق، ونى قىتاي ەلەگەندە جوق… ال، سوندا، ءبىز شۋلاساق قىتاي يمەنەدى دەپ ۇرانداپ جۇرگەن اعايىننىڭ قاي ساسقانى…. (ەكى جىل وتپەي قىتاي مەن تۇركيا ىشىكى ىستەرىمىزگە قول سۇقپايمىز دەپ، قىتايداعى ۇيعۇر ماسەلەسىنە تۇركيا، تۇركياداعى كۋرد ماسەلەسىنە قىتاي ارالاسپايدى،- دەپ قول قويىسىپ تىندى بەيجىڭدە.)
قىتايداعى قازاقتار ماسەلەسى نەگە ۋشىقتى؟ قىتايدا تۇرمەگە جابىلعاندارعا قىتايدىڭ باستى ايىپتارى قالاي؟ ءبىز شۋلاعان سايىن ولاردى نە كۇتىپ تۇر؟ ءدال وسى سۇراقتارعا بيىل ەكى مارتە قىتايعا بارىپ كورىپ كەلگەن ادام رەتىندە جاۋاپ قايتارايىن… ء(بىر رەت بارىپ كەلگەندە جازعان ولەڭ پاراقشامدا تۇر.)
قىتايداعى ەڭ باستى سوتتاۋ دىنگە، سوسىن ۆيچات الەۋمەتتىك جەلىسىندەگى جازبا، پىكىرلەر، سۋرەتتەرگە بايلانىستى. تەلەفونداعى اڭگىمەلەرگە بايلانىستى، قازاقستانعا ۇگىتتەۋ ماسەلەسى بار. (بۇل ماسەلە ءبىز ءۇشىن ادامنىڭ ءوز قۇقى، بىراق، قىتاي زاڭىمەن باسقا ماسەلە.)
ەندى وسى رەتتە ءبىر ماسەلەگە نازار اۋدارعان دۇرىس، بۇرىن ۆيچات الەۋمەتتىك جەلىسىندە، قازىر ۆاتتساپ الەۋمەتتىك جەلىسىندە ءار ءتۇرلى لەكتسيا توپتارى بار. ول توپتاردىڭ نەگىزگى لەكتورى جارقىن7 اتتى قۇپيا ادام. قىتايدا سوتتى بولعان، ءبىراز ادام كىمىنىڭ كەسىرىنەن وسى كۇيگە ءتۇستىڭ دەسە مەڭزەپ بەرەدى. ەستەرىڭىزدە بولسا وسى فب الەۋمەتتىك جەلىسىندە انار اتاباي اتتى فەيك بارىن بىلەسىزدەر، جارقىن7, انار اتاباي ەكەۋى سول ءبىر ادام سەرىكجان ءبىلاش دەگەن ۇلكەن كىسى، ول كىسىنى دە ءبىراز ادام تانيدى. عۇلاما كورەدى ءبىراز كىسى…
قىتايداعى «كۇلتەگىن»، «سەنقازاق» باستاعان بۇكىل قازاق سايتتارىنىڭ جابىلۋىنا دا وسى جارقىن7 دەگەن ادام تىكەلەي سەبەپكەر ەكەنىن ارعى جاقتاعى اعايىن تولىق بىلەدى. قازىر تۇرمەدەگىلەردىڭ دەنى سونىڭ لەكتسياسىن تىڭدايمىن دەپ قۇربان بولعاندار… جانە سول جارتى7-ءنىڭ، “بۇگىن قىتايداعى قازاقتار تۋرالى جازباعاندار، ايتپاعاندار تەكسىز، شاتادان، ويناستان تۋعان وڭباعاندار”، – دەپ باستالاتىن لەكتسياسى بار، بىراق، “سول وڭباعانداردىڭ” 200 ەمەس، ەكى مىڭ ەمەس، ەكى ميلليون قازاقتىڭ تاعدىرىن ويلاپ وتىرعانىن قايدان ءبىلسىن!
ەڭ ۇلكەن قاتەلىكتەرى “حالىقارالىق ۇيىمدارعا، تۇركياعا ايتىپ، جازىپ، قىتايداعى قازاقتاردىڭ ستاتۋسىن سونداعى ۇيعۇرلارمەن تەڭەستىرۋ” – مىندەتىن وزدەرىنىڭ باستى ماقساتى ەتىپ الىپتى. سوندا قىتاي قازاقتارىن قىتايداعى تەرور ۇلت تىزىمىنە قوسۋ باستى ارمانى ما؟ ونىڭ زاردابى قانشالىق ۇلكەن بولاتىنىن كوز قاراقتى جۇرت بىلەر، ۋاقىت كورسەتەر.
ءجا، ءبىردى ايتىپ بىرگە كەتپەيىك، كەشە مۇراتحان شوقان, تۇردىبەك قۇرمەتحان, Serik Kerey, ماكە كەمەل اعا، ەربول بەيىلحان باستاعان ءبىرازى دۇرىس اڭگىمە ايتىپ جاتىر. سول شۋلاۋدىڭ اقىرى جاقسىلىققا اپارمايتىنىن ايتامىز دەپ بىزدە تومەندەگىدەي ساتقىنعا اينالىپ شىعا كەلدىك. ءۇنسىز قالا سالايىن دەپ اق ويلاپ ەم، بىراق، جۇرتتىڭ تراگەدياسىنان باتىر اتانىپ جۇرگەندەر ارعى جاقتاعى قازاقتى وتقا تاستاپ جاتقانىن ويلانباعان سوڭ سويلەۋگە تۋرا كەلدى. ويلارى دۇرىس شىعار، بىراق، ءتاسىلى حالارالىق ساياسات تۇگىلى وتباسىنىڭ كيكىلجىڭىن دە رەتتەمەيتىن اپەرباقاندىق. سول جارقىن7 ءنىڭ كەزەكتى تاپسىرماسى.
اعايىن، ءسال سابىر، مەنى ەسەككە تەرىس مىنگىزسەڭىزدەر دە، وزدەرىڭىز بىلەسىزدەر، بىراق، ءوزى دىرىلدەپ، قالتىراپ وتىرعان قازاقتى وتقا تاستامايىقشى.
كوش ەلباسى ساياساتى، وسى تاۋەلسىزدىك ارقاسىندا، ەلباسى ارقاسىندا ەلگە كەلدىك، الامىز دەپ ەمەس، بەرەمىز دەپ كەلدىك. ءالىمىز كەلگەنشە بارىمىزدى بەرىپ ءجۇرمىز. ەلباسى شەتەلدەگى قازاقتى وتتان اراشالاپ الاتىنىنا ەش كۇمانسىز سەنەمىن. ەلباسى ارالاسپادى، – دەپ ايتۋ ارتىق، ەلباسى ارالاسپاعانىن ءسىز بەن ءبىز قايدان بىلەمىز، كۇندە قاسىندا جۇرمەگەن سوڭ…
حالىقارالىق ساياسات، ونىڭ ۇستىنە الپاۋىت ەلدەر ساياساتى ەموتسيامەن، وتباسىنداعى وسەكپەن شەشىلەتىن نارسە ەمەس. ول ديپلوماتيامەن عانا شەشىلەدى. وتقا ماي قۇيعاندى توقتاتايىق. وسى بارىستا ءبىزدىڭ بيلىكتە بۇلارعا ەسكەرتۋ جاساسا جəنە بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى اقپارات تاراتۋدا ابايلاسا دەگەن ءوتىنىش.
اياتجان احمەتجان. (قالاي اتاۋدى اركىمنىڭ ءوز ىقتيارلارىنا قالدىردىم)

facebook پاراقشاسىنان الىندى24862580_1231294806972184_9027028112206890374_n 24910119_1231294843638847_4728140014207455481_n 24991213_1231294713638860_4358608206297594733_n 24991609_1231294776972187_574378618520797590_n 24993266_1231294706972194_4236766709201117400_n

 

 

facebook پاراقشاسىنان الىندى

Related Articles

  • زايىرلى قوعامداعى ءدىندار ايەلدىڭ ورىنى

    قمدب-نىڭ وسكەمەن ايماقتىق وكىلدىگى «حاليفا -التاي» مەشىتىنىڭ ۇستازى، تەولوگ، شق وبلىستىق «ايەل -قىزدار» سەكتورىنىڭ جەتەكشىسى تالشىن قوجاحمەتوۆانىڭ قاتىسۋىمەن كۇرشىم اۋداندىق ورتالىق مەشىتتە «زايىرلى قوعامداعى ءدىندار ايەل تۇلعاسى» اتتى اۋداندىق سەمينار ءوتتى. اتالمىش شاراعا، كۇرشىم اۋداندىق ىشكى ساياسات ءبولىمىنىڭ باستىعى اراي قاسىمباەۆا، كۇرشىم اۋداندىق جاستار رەسرۋستىق ورتالىعىنىڭ جەتەكشىسى شىراق دابىرباەۆا، مەشىت ۇستازى ايگۇل قانسەيىتوۆا قاتىستى. ەستەرىڭىزگە سالاتىن بولساق، سەميناردىڭ وتۋىنە ورتالىق مەشىتتىڭ باس يمامى تىلەيبەك قاجى سويانۇلىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس نايب يمامدارى اجى شامەرحان جانە جانىبەك ايدارحان ۇيتقى بولىپ وتىر. وكىلدىكتەن ارنايى كەلگەن تەولوگ مامان، ءدىندار ايەلدىڭ زايىرلى قوعامداعى ورىنى مەن وتباسىنداعى اتقاراتىن مىندەتى، تۋىسقاندارىمەن قارىم-قاتىناسى، اتا-ەنەسىن سىيلاۋى قاتارلى تاقىرىپتارعا توقتالىپ، اسىل ءدىنىمىزدىڭ قۇندىلىعى، حانافي مازحابىنىڭ ارتىقشىلىعى، پايعامبارىمىزدىڭ (وعان اللانىڭ يگىلىگى مەن

  • سوعىس كەزىندەگى وكىلەتتىكتى “انىقتايتىن” تۇجىرىمداما 

    قازيس توعىزباەۆ ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك شارتى ۇيىمى ەلدەرىنىڭ بىرلەسكەن اسكەري جاتتىعۋى. الماتى وبلىسى، 22 مامىر 2018 جىل. ەكى اپتا بۇرىن قوعامدىق تالقىلاۋعا ۇسىنىلعان “سوعىس جاعدايى ماسەلەلەرى جونىندەگى” زاڭناماعا تۇزەتۋ ەنگىزۋ تۋرالى جوبا تۇجىرىمداماسىنا (وندا قازاقستاندا تۇراقسىزدىق بولسا، ونىمەن كۇرەسۋ ءۇشىن “گيبريدتىك” ءادىس قولدانۋ مۇمكىندىگى تۋرالى جازىلعان) ەشبىر پىكىر ايتىلمادى. كەي ساراپشىلار پرەزيدەنتكە قوسىمشا وكىلەتتىك بەرۋ قاراستىرىلعان قۇجاتتا ساياسي كونتەكست بار دەيدى. وكىلەتتىكتى “انىقتاۋ” “قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ سوعىس جاعدايى ماسەلەلەرى جونىندەگى كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى” زاڭ جوباسىنىڭ تۇجىرىمداماسى سوعىس بولا قالعان جاعدايدا پرەزيدەنتتىڭ، ۇكىمەت پەن بيلىك ورگاندارىنىڭ وكىلەتتىگىن “ناقتىلاۋدى” ۇسىنادى. قۇجات تامىزدىڭ 22-ءسى كۇنى نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەر سايتىنا شىقتى – قوعامدىق تالقىلاۋعا بولىنگەن ەكى اپتادا (قىركۇيەكتىڭ 5-ىندە اياقتالعان) ول بويىنشا

  • قىتايدان 500 مىڭدايى عانا قازاق ەلىنە ورالادى.

    قازىر قىتايدا 1.5 ميلليون دا 2 ميلليون اينالاسىندا قازاق بار دەسەك، الداعى ۋاقىتتا سونىڭ ۇزاسا شامامەن 500 مىڭدايى عانا قازاق ەلىنە ورالادى. جانە مەن بۇل 500 مىڭدايى دەپ ۇيالعانىمنان، مەملەكەتشىل جانداردىڭ كوڭىلىنە سۋ سەپپەيىن دەپ ويلاعانىمنان كوبەيتىپ ايتىپ وتىرمىن. ال، قالعان 1 ميلليون نەمەسە ودان دا كوپ قازاق ءالى دە بولسا قىتايدا تۇرمىس-تىرشىلىگىن جالعاستىرا بەرەدى. 1991-جىلدان سوڭ قازاقستانعا ورالعان قىتاي قازاقتارىنىڭ ۇزىن سانى ۇزاسا 200 مىڭنىڭ اينالاسى عانا ەكەن. ولار كىمدەر: * ۇلتشىل جاستار; * ۇلتشىل زيالىلار; * تۋىسشىلدار (1955-1962جج سابەتكە قاشقانداردىڭ تۋىستارى); * ستۋدەنتتەر (وقۋعا تۇسكەندەر); *قاراپايىم جاندار (مالشى، ەگىنشى); تب قىتايدان وسىنداي ءبىر بۋىن ۇرپاق ىرىكتەلىپ كەتىپ قالعاندىقتان ولاردىڭ قىتايداعى ورنىن قىتاي مەن ۇيعىر جاستارى، زيالىلارى باسىپ كەتتى.

  • ادۆوكات قۇسپان حالىقارالىق قولداۋدى ماقتادى

    قاسىم امانجول ادۆوكات ابزال قۇسپان (الدىڭعى قاتاردا سول جاقتان ءبىرىنشى) سايراگۇل ساۋىتبايدىڭ سوتىندا وتىر. جاركەنت، 13 شىلدە 2018 جىل ازاتتىقتىڭ تىكەلەي ترانسلياتسياسىندا كورەرمەندەر سۇراقتارىنا جاۋاپ بەرگەن ادۆوكات ابزال قۇسپان قازاقستاننان پانا ىزدەۋشى قىتاي قازاعى سايراگۇل ساۋىتبايدىڭ تامىزدىڭ 1-ىندە سوت زالىنان بوساتىلۋىنا اسەر ەتكەن فاكتورلاردى سيپاتتادى. پانفيلوۆ اۋداندىق سوتى ساۋىتبايدى قازاقستان-قىتاي شەكاراسىن زاڭسىز كەسىپ وتكەنى ءۇشىن التى ايعا شارتتى تۇردە سوتتاپ، شەتكە شىعارۋدان باس تارتقان. ازاتتىق: زاڭدىق تۇرعىدا سايراگۇل ساۋىتبايدىڭ ءىسى شەشىلدى مە؟ شەشىمىن تاپتى دەپ ايتا الامىز با؟ ابزال قۇسپان: تولىق شەشىلدى دەپ ايتا المايمىز. نازار اۋدارعان بولساڭىزدار، سوت ادەتتە قاراردى عانا وقىپ، تولىعىن كەيىن بەرەتىن ەدى. كەشە سۋديا باسىنان اياعىنا دەيىن سوت ۇكىمىن وقىپ شىقتى. سوت ۇكىمىندە ايتىلعان فاكتىنىڭ ءبارى –

  • قىتاي قازاقتارىنىڭ ماسەلەسى “سايراگۇلگە دەيىن جانە سايراگۇلدەن كەيىن”

    سايراگۇل اپايدىڭ جەڭىسىن شىن جۇرەكتەن قۇتتىقتايمىن. سوت شەشىمىنەن كەيىنگى قۋانىشتى بەينەسىن قايتا قايتا كورىپ قاتتى قۋاندىم. قۋانباعان جۇرت جوق ەكەن سول ماڭدا. سايراگۇل اپايدىڭ بەينەسىنە قاراپ سان ويعا باتتىم… قىتاي قازاقتارىنىڭ ماسەلەسى تۋرالى وسىعان دەيىن دە ازاماتتىق پىكىرىمدى ايتقامىن، پوست تۇر. مەنىڭ جەكە پىكىرىمشە قىتاي قازاقتارىنىڭ ماسەلەسى “سايراگۇلگە دەيىن جانە سايراگۇلدەن كەيىن” دەپ ءداۋىر بولگىشتىك سيپاتقا وزگەرۋى مۇمكىن. قازىر، ءبىزدىڭ جۇرت تەك عانا قۋانىشتى قۇتتىقتاپ تويلاۋمەن ابىگەر بوللىپ جاتىر ەكەن بىراق ماسەلەگە ۇلكەن ماشتابتان قاراپ ستراتەگيالىق تالداۋ ساراپتاۋ جاساۋ جاعى جەتپەي تۇر. قىتايدان زاڭسىز شەكارا بۇزىپ ءوتۋ وقيعاسى سايراگۇلگە دەيىن دە بولعان (مەنىڭشە سايراگۇلدەن كەيىن دە بولادى…), سابەت-قىتاي اراسىنداعى قىرعيقاباق كەزىندە قىتايداعى سابەتشىل قازاق ۇلتشىلدارى مەن جاس زيالىلاردىڭ ءبىرازى زاڭسىز

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: