|  | 

كوز قاراس

قىتايداعى قازاق ماسەلەسى جانە جارقىن7

 

قىتايداعى قازاق ماسەلەسى بۇگىندە ۋشىعىپ تۇر. بىراق، ول ءورتتى ۇرلەپ وتىرعاندار دا بار. ءيا، ماقساتتارى وتتى ۇرلەپ ءوشىرۋ، بىراق، ول ۇرلەگەنگە وشەتىن ەمەس، اسقىنا جاناتىن ءورت. سول ورتكە ورتەنەتىن مىنا جاقتا وتىرعان ۇرلەۋشىلەر ەمەس، انا جاقتا جاتقان قاراپايىم قازاعىمىز. سول ءۇشىن وتتى ۇرلەمەيىك، ۇرلەپ، اسقىندىرۋشىلارعا (وزدەرىن ەل ءۇشىن ەڭىرەپ جۇرگەندەر دەپ اتايدى تاعى) توقتاۋ ايتپاساق ەرتەڭ سول ەكى ميلليون قازاقتىڭ بۇگىن 200-ءى، دەپ وتىرعاندا بارىنەن ايىرلامىز. ەكى جاقتا اكەلى بالالى، ەر ايەل بولىنەدى. جاۋتاڭداپ ءتىرى جەتىمدەر قالادى.
قىتايدىڭ شەتەلمەن قارىم قاتىناسىندا ىشكى ماسەلەگە ارالاسپاۋ دەگەن وتە قاتتى ۇستاناتىن زاڭى بار. قازاق ماسەلەسىن مەملەكەتتىك ديپلوماتيا ارقىلى عانا شەشە الامىز، ايتپەسە، بەس قازاق ەمەس بەس مىڭ قازاق شۋلاعاننان قىتايدىڭ تاس كەرەڭ قۇلاعى، «تاستاي ىشكى ساياساتى» ەش وزگەرمەيدى.
كەزىندە قىتايداعى ۇيعۇر ماسەلەسى ءدال وسىلاي ۋشىققاندا تۇركيا پرەزيدەنتى ايعاي سالدى، قىزدى قىزدىمەن اسكەر كىرگىزەمىن، – دەدى. بىراق، ونى قىتاي ەلەگەندە جوق… ال، سوندا، ءبىز شۋلاساق قىتاي يمەنەدى دەپ ۇرانداپ جۇرگەن اعايىننىڭ قاي ساسقانى…. (ەكى جىل وتپەي قىتاي مەن تۇركيا ىشىكى ىستەرىمىزگە قول سۇقپايمىز دەپ، قىتايداعى ۇيعۇر ماسەلەسىنە تۇركيا، تۇركياداعى كۋرد ماسەلەسىنە قىتاي ارالاسپايدى،- دەپ قول قويىسىپ تىندى بەيجىڭدە.)
قىتايداعى قازاقتار ماسەلەسى نەگە ۋشىقتى؟ قىتايدا تۇرمەگە جابىلعاندارعا قىتايدىڭ باستى ايىپتارى قالاي؟ ءبىز شۋلاعان سايىن ولاردى نە كۇتىپ تۇر؟ ءدال وسى سۇراقتارعا بيىل ەكى مارتە قىتايعا بارىپ كورىپ كەلگەن ادام رەتىندە جاۋاپ قايتارايىن… ء(بىر رەت بارىپ كەلگەندە جازعان ولەڭ پاراقشامدا تۇر.)
قىتايداعى ەڭ باستى سوتتاۋ دىنگە، سوسىن ۆيچات الەۋمەتتىك جەلىسىندەگى جازبا، پىكىرلەر، سۋرەتتەرگە بايلانىستى. تەلەفونداعى اڭگىمەلەرگە بايلانىستى، قازاقستانعا ۇگىتتەۋ ماسەلەسى بار. (بۇل ماسەلە ءبىز ءۇشىن ادامنىڭ ءوز قۇقى، بىراق، قىتاي زاڭىمەن باسقا ماسەلە.)
ەندى وسى رەتتە ءبىر ماسەلەگە نازار اۋدارعان دۇرىس، بۇرىن ۆيچات الەۋمەتتىك جەلىسىندە، قازىر ۆاتتساپ الەۋمەتتىك جەلىسىندە ءار ءتۇرلى لەكتسيا توپتارى بار. ول توپتاردىڭ نەگىزگى لەكتورى جارقىن7 اتتى قۇپيا ادام. قىتايدا سوتتى بولعان، ءبىراز ادام كىمىنىڭ كەسىرىنەن وسى كۇيگە ءتۇستىڭ دەسە مەڭزەپ بەرەدى. ەستەرىڭىزدە بولسا وسى فب الەۋمەتتىك جەلىسىندە انار اتاباي اتتى فەيك بارىن بىلەسىزدەر، جارقىن7, انار اتاباي ەكەۋى سول ءبىر ادام سەرىكجان ءبىلاش دەگەن ۇلكەن كىسى، ول كىسىنى دە ءبىراز ادام تانيدى. عۇلاما كورەدى ءبىراز كىسى…
قىتايداعى «كۇلتەگىن»، «سەنقازاق» باستاعان بۇكىل قازاق سايتتارىنىڭ جابىلۋىنا دا وسى جارقىن7 دەگەن ادام تىكەلەي سەبەپكەر ەكەنىن ارعى جاقتاعى اعايىن تولىق بىلەدى. قازىر تۇرمەدەگىلەردىڭ دەنى سونىڭ لەكتسياسىن تىڭدايمىن دەپ قۇربان بولعاندار… جانە سول جارتى7-ءنىڭ، “بۇگىن قىتايداعى قازاقتار تۋرالى جازباعاندار، ايتپاعاندار تەكسىز، شاتادان، ويناستان تۋعان وڭباعاندار”، – دەپ باستالاتىن لەكتسياسى بار، بىراق، “سول وڭباعانداردىڭ” 200 ەمەس، ەكى مىڭ ەمەس، ەكى ميلليون قازاقتىڭ تاعدىرىن ويلاپ وتىرعانىن قايدان ءبىلسىن!
ەڭ ۇلكەن قاتەلىكتەرى “حالىقارالىق ۇيىمدارعا، تۇركياعا ايتىپ، جازىپ، قىتايداعى قازاقتاردىڭ ستاتۋسىن سونداعى ۇيعۇرلارمەن تەڭەستىرۋ” – مىندەتىن وزدەرىنىڭ باستى ماقساتى ەتىپ الىپتى. سوندا قىتاي قازاقتارىن قىتايداعى تەرور ۇلت تىزىمىنە قوسۋ باستى ارمانى ما؟ ونىڭ زاردابى قانشالىق ۇلكەن بولاتىنىن كوز قاراقتى جۇرت بىلەر، ۋاقىت كورسەتەر.
ءجا، ءبىردى ايتىپ بىرگە كەتپەيىك، كەشە مۇراتحان شوقان, تۇردىبەك قۇرمەتحان, Serik Kerey, ماكە كەمەل اعا، ەربول بەيىلحان باستاعان ءبىرازى دۇرىس اڭگىمە ايتىپ جاتىر. سول شۋلاۋدىڭ اقىرى جاقسىلىققا اپارمايتىنىن ايتامىز دەپ بىزدە تومەندەگىدەي ساتقىنعا اينالىپ شىعا كەلدىك. ءۇنسىز قالا سالايىن دەپ اق ويلاپ ەم، بىراق، جۇرتتىڭ تراگەدياسىنان باتىر اتانىپ جۇرگەندەر ارعى جاقتاعى قازاقتى وتقا تاستاپ جاتقانىن ويلانباعان سوڭ سويلەۋگە تۋرا كەلدى. ويلارى دۇرىس شىعار، بىراق، ءتاسىلى حالارالىق ساياسات تۇگىلى وتباسىنىڭ كيكىلجىڭىن دە رەتتەمەيتىن اپەرباقاندىق. سول جارقىن7 ءنىڭ كەزەكتى تاپسىرماسى.
اعايىن، ءسال سابىر، مەنى ەسەككە تەرىس مىنگىزسەڭىزدەر دە، وزدەرىڭىز بىلەسىزدەر، بىراق، ءوزى دىرىلدەپ، قالتىراپ وتىرعان قازاقتى وتقا تاستامايىقشى.
كوش ەلباسى ساياساتى، وسى تاۋەلسىزدىك ارقاسىندا، ەلباسى ارقاسىندا ەلگە كەلدىك، الامىز دەپ ەمەس، بەرەمىز دەپ كەلدىك. ءالىمىز كەلگەنشە بارىمىزدى بەرىپ ءجۇرمىز. ەلباسى شەتەلدەگى قازاقتى وتتان اراشالاپ الاتىنىنا ەش كۇمانسىز سەنەمىن. ەلباسى ارالاسپادى، – دەپ ايتۋ ارتىق، ەلباسى ارالاسپاعانىن ءسىز بەن ءبىز قايدان بىلەمىز، كۇندە قاسىندا جۇرمەگەن سوڭ…
حالىقارالىق ساياسات، ونىڭ ۇستىنە الپاۋىت ەلدەر ساياساتى ەموتسيامەن، وتباسىنداعى وسەكپەن شەشىلەتىن نارسە ەمەس. ول ديپلوماتيامەن عانا شەشىلەدى. وتقا ماي قۇيعاندى توقتاتايىق. وسى بارىستا ءبىزدىڭ بيلىكتە بۇلارعا ەسكەرتۋ جاساسا جəنە بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى اقپارات تاراتۋدا ابايلاسا دەگەن ءوتىنىش.
اياتجان احمەتجان. (قالاي اتاۋدى اركىمنىڭ ءوز ىقتيارلارىنا قالدىردىم)

facebook پاراقشاسىنان الىندى24862580_1231294806972184_9027028112206890374_n 24910119_1231294843638847_4728140014207455481_n 24991213_1231294713638860_4358608206297594733_n 24991609_1231294776972187_574378618520797590_n 24993266_1231294706972194_4236766709201117400_n

 

 

facebook پاراقشاسىنان الىندى

Related Articles

  • قىتايلار عۇندارعا 80 جىل باعىنعان

    عۇنداردىڭ اسكەري مەمىلەكەتىنىڭ قۇرىلۋىبىزدىڭ زامانىمىزدان بۇرىنعى 215 جىلى عۇنداردىڭ كوشپەندى-اسكەري مەملەكەتى قۇرىلدى. ۇلىستىڭ قاعانى تۇمەن بولدى. تۇمەننىڭ باقتۇع( مودون) اتتى تاح مۇراگەرى بولدى، تۇمەن ونى تاح مۇراگەرلىگىنەن قاعىپ كورشىلەس نۇكۇز(月氏)دەرگە اماناتقا جىبەردى، ارتىنان ەكى ەل جاۋلاسقاندا نۇكۇز حانى مودوندى ولتىرمەك بولدى، مودون نۇكۇزدەردىڭ ءبىر جۇيىرىك اتىن قولعا تۇسىردىدە ۇستاتپاي عۇندارعا قاشىپ كەلدى. تۇمەن تاڭىرقۇت وعان تۇمەن(10000) جاساقتى باسقارتتى، مودون ىسقىرما جەبەنى جاساپ شىعىپ جاساقتارىنا: «مەن جەبەنى قالاي اتسام سەندەردە سولاي اتاسىڭدار اتپاعانداردىڭ باسى كەسىلەدى !» دەپ ءامىر ەتتى. ءبىر جولى ءوزىنىڭ سايگۇلىگىنە قاراتا وق اتتى، وزىمەن قوسىلا اتپاعانداردى سول مايداندا شاۋىپ ءولتىردى. تاعى ءبىر جولى ءتىپتى ءوز بايبىشەسىنە قاراتىپ وق اتتى، قوسىلا اتپاعانداردى تاعى دا ءولتىردى. تۇمەن تاڭىرقۇتپەن بىرگە اڭعا

  • يمانيپەداگوگيكانىڭ قاجەتتىلىگى جانە العىشارتى

    پەداگوگيكا ءəربىر ادامنىڭ بۇكىل ءومىر بويى دامۋىنىڭ كەپىلى جəنە قۇرالى بولعان پەداگوگيكالىق پروتسەستىڭ ءمəنى مەن مازمۇنىن، زاڭدارى مەن زاڭدىلىقتارىن جəنە ونىڭ بۇگىنگى باعىت-باعدارى مەن بولاشاق وركەندەۋ جولىن زەرتتەۋشى عىلىم جۇيەسى. وسى نەگىزدە پەداگوگيكا ءتəلىم-تəربيە پروتسەسىنىڭ ۇيىمداسۋ تەورياسى مەن تەحنولوگياسىن، پەداگوگ ءىس-əرەكەتىن (پەداگوگيكالىق قىزمەتتى) جəنە وقۋشىلاردىڭ əرقيلى وقۋ جۇمىستارىن جەتىلدىرۋدىڭ فورمالارى مەن əدىستەرىن ءəرى ولار اراسىنداعى وقۋ ىستەرى توڭىرەگىندە تۋىنداپ وتىراتىن قارىم-قاتىناس، ىقپالداستىق ستراتەگيالارى مەن تəسىلدەرىن ناقتىلاپ، اشىپ وتىرادى. ادام بيولوگيالىق تىرشىلىك يەسى رەتىندە دۇنيەگە كەلەدى. ونىڭ تۇلعا بولىپ جەتىلۋى ءۇشىن — تاربيەلەۋ قاجەت. ءدال وسى تاربيە ادامدى ىزگىلەندىرىپ، وعان قاجەت قاسيەت ساپالاردى قالىپتاستىرادى. قازىرگى قوعامدا تاربيە جۇمىستارىن جۇرگىزۋ ءۇشىن ارنايى مەكەمەلەر تۇزىلگەن. بۇل ۇدەرىستى كاسىبي ءبىلىمدى ادامدار باسقارادى. تاربيە جونىندە

  • بويىڭا ويىڭ ساي بولعىر، ءداۋدىڭ اتى ءداۋ عوي قاشاندا 

    Batyrkhan Kurmanseit ارگەنتينانىڭ بۋەنوس-ايرەسىندا وتكەن “ۇلكەن جيىرمالىق” (G20) ەلدەرى باسشىلارىنىڭ ءسامميتى ناتيجەلەرىنە قاتىستى قابىلدانعان ورتاق مالىمدەمەدە بۇگىنگى تاڭداعى ەڭ ماڭىزدى الەمدىك ماسەلەلەردىڭ ءبىرى بولىپ وتىرعان اقش-تىڭ پروتەكتسيونيزم ساياساتى جايىندا ەشتەڭە ايتىلمادى. ونىڭ ورنىنا تاراپتار “ەڭ الدىمەن امەريكا” دەگەنىنەن قايتپاي وتىرعان پرەزيدەنت ترامپتىڭ تالابىمەن دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىن رەفورمالاۋعا قاتىستى كەلىسىمگە قول جەتكىزدى. “بىرجاقتى ساياساتتى قولداۋعا ەمەس، كوپجاقتى ارىپتەستىك جۇيەسىن كۇشەيتۋگە كۇش سالۋ كەرەك” دەگەندى بۇگىنگە دەيىن قايتالاپ كەلگەن G20 ەلدەرى باسشىلارى وسى جولى ءوز پوزيتسيالارىن قورعاپ قالا المادى” دەپ جاتىر كوپ ەكسپەرتتەر. ءسامميتتىڭ جابىلۋ راسىمىنەن كەيىن وتكەن پرەسس-كونفەرەنتسيادا “ەركىن ساۋدا قاعيداسىن ساقتاپ، پروتەكتسيونيزم ساياساتىن جۇرگىزبەۋدىڭ ماڭىزدى ەكەنى تۋرالى بىرلەسكەن مالىمدەمەدە نەگە ەشتەڭە ايتىلمادى” دەگەن سۇراققا ۇيىمداستىرۋشى ەل ارگەنتينانىڭ پرەزيدەنتى ماۋريسيو ماكري

  • قىتاي تۋرالى ءبىر جۇتىم وي

    Eldes Orda اقش-قىتاي تەكەتىرەسى قىتاي قوعامىن ەكى جىككە ءبولۋى بەك مۇمكىن. جالپى بۇل قىتاي xالقىنىڭ اقش-قا قارسى پيعىلى ما الدە بيلىك باسىنداعى قىتاي كوممۋنيستەرىنىڭ اقش-قا قارسى تەكەتىرەسى مە؟ مەنىڭشە بۇنىڭ اراسىندا ايىرماشىلىق بار. ونداي بولسا مىناداي بولجاۋ جاساۋعا بولادى: ءبىرىنشىسى، اقش-قا قىتاي كومپارتياسى باقتالاس بولسا، اقش مىندەتتى تۇردە قىتاي كومپارتياسىنا ساياسي بالاما بولا الاتىن كەز-كەلگەن انتي-كومپارتياشىل قىتاي توپتارمەن جاڭا ساياسي ماقساتتار قويا باستايدى. بۇنىڭ سوڭى قىتاي قوعامىنداعى كوممۋنيست پارتياعا قارسى ىشتەي ءتىسىن قايراپ جۇرگەن توپتاردىڭ كۇشىن بىرىكتىرەدى. سونداي-اق، قىتاي كوممۋنيستىك پارتياسىنىڭ ساياسي وقشاۋلانۋىن جىل سايىن اسقىندىرا بەرەدى. ءتىپتى، ەڭ سوڭىندا كومپارتيا ساياسي قاجەتىنەن ايرىلا باستايدى; ەكىنشىسى، اقش-قىتاي ساياسي ھام ەكونوميكالىق داعدارىسى قىتاي وليگارxىنا نەمەسە كلاندىق توپتارىنا كۇردەلى تاڭداۋ جاساۋعا جاجبۇرلەيدى.

  • شارقي تۇركىستان مەن شىڭجاڭ قازاقتارى تۋرالى

    بۇل 1933-جىلى قۇرىلعان شارقي تۇركىستان ۇكىمەتىنىڭ انگليا ەلىنەن ساياسي، اسكەر كومەك سۇراپ جولداعان xات-دۇر. ەستەرىڭىزدە بولسا بىرەر ايدىڭ الدىندا وسىندا شارقي تۇركىستان ۇكىمەتىنىڭ تۇركيادان اسكەري كومەك سۇراپ جولداعان xاتىن سالعامىن. نەبارى بىرەر اي ءومىر سۇرگەن شارقي تۇركىستان رەسپۋبيليكاسىنىڭ قيلى تاريxى قازاق قوعامىنىڭ باسا نازارىندا بولۋ كەرەك دەپ ويلايمىن. ءدال قازىرگى كۇندە قازاقستان نەمەسە تۇتاس ورتالىق ازيا ءۇشىن ەكى ستراتەگيالىق ءوڭىر بار. ولار: اۋعانىستان جانە شىڭجاڭ (سينتسيان/شۋار). اۋعانىستان تۋرالى ايتىپ ءجۇرمىن. وسى ەكى وڭىردەگى ستراتەگيالىق تاريxتى جاقسى بىلسەك ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ جارقىن كەلەشەگىن كۇنى بۇرتىن ويلاي العان بولامىز. نە ءۇشىن شارقي تۇركىستان ۋاقىتشا رەسپۋبيليكاسى انگليا، تۇركيادان اسكەري كومەك سۇرايدى؟ 30-جج تۇركيا-قىتاي قاتىناستارى; انگليا-قىتاي قاتىناستارى قالاي بولعان؟ بۇل ماسەلەگە سوۆەت پەن گەرمانيا،

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: