|  | 

Ädebi älem

“Jiren şaştı äyel” turalı bir söz


Osı uikend (senbi-jeksenbi) is arasında Qarabwlaqtan äjem berip jibergen sıqpa qwrttı sorıp otırıp häm Astanadan bir dosım äkep bergen şokolad jaqqan kesek jentpen şay soraptap otırıp, Orhan Pamuktıñ “Jiren şaştı äyel” romanın oqıp şıqtım. Dälirek aytqanda Ekin Oklaptıñ ağılşınğa qotarğan tärjimesin. Köz sürinetin kedir-bwdırı joq, tez oqılatın şağın şığarma. Berisi Türkiya, arısı adamzat balasına belgili äkeler men balalar arasındağı kürdeli qarım-qatınastı sipattaytın äleumettik roman. Üş bölimnen twradı. Birinşi bölim – solşıl sayasi közqarastı, oppoziciyaşıl belsendi äkesi tastap ketip, jalğız şeşesi er jetkizgen bozbalanıñ 1980 jıldardıñ ortasında kolledj aqısın tabu üşin qwdıq qazuşı şeberdiñ kömekşisi bolıp Stambuldıñ şetindegi şağın stanciyanıñ mañında bir ay eñbek etui. Äkesiniñ mahabbatına qanbay ösken balañ tabiğattıñ qwdıqşınıñ qamqorlığına bir erip, qatañdığına bir qorlanuı. Sol stanciyağa kelgen köşpeli teatrdıñ özinen 16 jas ülken jiren şaştı aktrisasına ğaşıq bolıp, bir-aq tün köñil qosuı. Ğaşıq derti meñdep, alğaş körgen mahabbat pen alğaş tatqan araqtan közi twmandanıp jürip, 25 metr şıñıraudıñ tübinde su şığara almay jer qazıp jatqan qwdıqşınıñ üstine topıraq şığaratın ülken şelekti bayqausızda tüsirip alıp, mertikken şeberge järdem etuge jaramay bas sauğalay Stambulğa qaşıp ketui. Ekinşi bölim – bas keyipkerdiñ ömir boyı “äkemdey adamdı öltirdim” degen oy men “qay küni policiya wstap äketedi” degen qayğı janın jegidey jep jürip, mıqtı geolog-injenerge keyin iri jer ielenuşi häm qwrılıs kompaniyasınıñ basşısına aynaluı. Üylengen jarınıñ bedeu bolıp, balasız qaluı. Janına jwbanıştı önerden tabuğa tırısuı. Äkesin öltirgen bala men balasın öltirgen äke turalı, äsirese özi bilmey äkesin öltirip, anasına üylengen Edip patşa turalı köne mifterdiñ körkemsuretke aynalğan nwsqaların jinap jürip, jiren şaştı äyeldiñ kezinde tuğan äkesimen aşına bolğanın bilui. Qwdıqşınıñ jiren şaştı äyel kömektesip tiri qalğanın, mayıp bolsa da, şıñıraudan su şığarğanın, tuğan qalası äulie twtıp, qartayıp qaytıs bolğanın anıqtauı. Janı jay tappay 30 jıldan soñ adam tanımastay özgergen stanciyağa qayta baruı. Älgi äyel tapqan jalğız wldıñ öz perzenti bolıp şığuı häm däl sol ızalı jigittiñ qolınan qwdıq basında qaza tabuı. Üşinşi bölim – jiren şaştı äyeldiñ öz tağdırı turalı bayanı häm bas keyipker ölgen soñ ne bolğanın tarqatıp aytuı. Şaşınıñ jasandı tüsinen bastap wlınıñ şınayı minezine deyin sipattauı. Birinşi jäne ekinşi bölim bas keyipkerdiñ atınan, birinşi jaqtan jazılğan. Fabulası men qwrılımınan tañ qalarlıq eşteñe tappadım. Birinşiden, avtor äsire shematizmge ädeyi wrınğan siyaqtı. “Äkesindey adamdı öltirip, künäsinen qaşqan” bozbalanıñ künderdiñ bir küninde özi de “perzentiniñ qolınan qaza tabatını” birden añğarıladı. Ekinşiden, (gäp tüpnwsqada ma, ya ağılşınşa audarmada ma bilmedim) jiren şaştı äyeldiñ tür-twlğasın: köz tartqan körkemdigin, qanıq boyaulı obrazı men portretin köre almadım. Üşinşiden, qazirgi Ultra HD sapalı animaciyalıq fil'mderdegi keyipkerdiñ terisindegi tügine deyin körgisi keletin talğampaz auditoriya ökili siyaqtı zamanaui kitap narqınıñ oqırmanı retinde qwdıqşı käsibi men jıljımaytın mülik salasındağı detal'dardı jäne sonımen baylanıstı qanday da bir wtımdı parallelizmderdi aşqaraqtana izdep taba almadım. Tım jalpılama türde surettelipti. Ortaşa twtınuşı arasında keñirek tarap, az uaqıtta köbirek qarjı tüsiruşi, iri şığarmanıñ aldındağı dayındıq kezeñine jağday jasauşı “tiskebasar” joba retinde qabıldadım. Biraq söyte twra Orhan Pamuktıñ mınaday ortaqol düniesiniñ özi türik qoğamında soñğı 30 jılda bolğan qanşama äleumettik özgeristen habar beretinin bayqap, şınayılığına eriksiz tamsandım. Oydan şığarılğan keyipkerler men oqiğalar oqırman oyındağı şınayı estelikterdi tiriltip jiberse ğana ol jazba – körkem ädebiet. Bir-aq jaytqa qarnım aşıñqırap qaldı. Pamuk zamanaui wldardıñ “äkesin, ya onıñ ornın basatın adam izdeuin” aksioma siyaqtı körsetedi. Negizi 21-ğasırdağı otbası institutı (iştey moyındamasaq ta) orasan zor özgeriske wşırap ülgerdi. Tura jäne auıspalı mağınasında äkesiz ösip jatqan häm “äke” twlğasın izdemeytin perzentter bayağıda şındıqqa aynalğan, jäne bwl äleumettik kategoriyanıñ qay tarapta bolsın qarası qalıñdap baradı. Bälkim bwl – kelesi bir romannıñ taqırıbı şığar.

Galym Bokash facebook paraqşasınan alındı

 

 

Related Articles

  • Genna batır

    Ş.Bökeev (Batır wlımız Gennadi Golovkinge )Jwgeri biday bolmas aqtağanmen,Jabıdan jüyirik şıqpas baptağanmen.Bizdiñ Gena jeñimpaz ärqaşanda,Jwrıt jabılıp Kanelonı maqtağanmen.Kim aytat batır wldı jeñildi dep,(Tüsirmen oğan bola köñildi köp).Jeñu men jeñilis egiz wğım,Twsınbeyik jeñis dep ömirdi tek.Sürinedi twlpar da twyağınan,Qırqıladı qıran da qyağınan.Ömir jolı twrmayıt tek sıy aludan,Ğalımdar da jañılat qiyalınan.Barın saldı ayanıp qalmadı ol,Aqıyqtay alıstı şarladı ol.Töreşiler qayırdı qanattarın,Paramenen jabılıp aldağı jol.Demeymin batır wlğa sorıñ qalıñ,(Kedergiler bolıp jwr jolıñda mıñ).Aqqa Qwday jaq bolar qaşandağı,Twbındağı jeñesiñ sonıñ bärin.Jasadıñ ülken ayqas bilek sınar,(Ädiletsizdikke qaytıp bwl jürek şıdar).Bir sätsizdik bir sabaq,jeñis alda,Qoldaytın qalıñ eliñ ,tilekşiñ bar.Biz maqtan twtatwğın Genna batır ,(Qasqayıp ,qayırattanıp kele jatır ).Bwyrsa Alla 3-jekpe-jekte,Kaneloğa ornatarsıñ zaman aqır.16.09.2018 Kerey.kz

  • Aqın ĞAFU QAYIBEKOVTİÑ TUĞANINA 90 JIL

    90 jıl Aqın ĞAFU QAYIBEKOVTİÑ TUĞANINA 90 JIL “MEN DE QAYTA TUIP KÖREYİNŞİ (otızjılbwrınğı merey toydanestelik)   88-jıl bolatın. Ğafañnıñ 60-jıldıq merey toyıArqalıqtanbastaldı. Arqalıqqalasındaoblıstıqpartiyanıñbirinşihatşısıqatısqanşığarmaşılıq keş Gornyak mädenietüyindeötti. Odankeyin Amantoğayda, Amankeldiaudanındaataldı. Joldağısovhozdar Abay, Albarbögettendekütipqonağasıberuşilerboldı. TorğaydaĞafañnıñatababasınıñtuğanjeriŞwbalañ. Şwbalañ men audanortalığınıñarasında “Ğ.Qayırbekovaiındağıoquşılarlageri bar, Ğafañ, Bädeşjeñgemiz, jazuşıSäkenJünisov, onıñjwbayımingenmäşinelersolbalalarlagerinesoqtı. Twrğanjerikeremet, suımöldir, tamaşademalısornıeken. Qonaqtarsoğantamsanıpbirazjürdi. Sssınolarbalalarashanasınannanauıztidi. Sodanşığıp, Merey toydıtoylauşılarTorğayğajaqın, lagerdenbirşaqırımdayjerdetwrğan Torğay özenniñBatpaqsuat dep atalatın jağasınakeldi. Suatdesedegendey, suğaaparatınjalğızayaqjol bar eken, janjağıqopa. NegizinenosıdanalpısjılbwrınĞafañnıñtuıp, kindigikesilgenjeri osı. Solsuatqakelipköpmäşinelerüyiriliptwraqaldı. Ğafañ ,Bädeşmäşinelerinenasıqpaytüsti. Basqamäşinelerdenbir top äyeldertüsip, aqınğaqarayjamıraykelip, özijepjeñilĞafañdıqoldarınaköteripaldı. Söytse, bwlarjeñgelerieken, “”Qazirsenituğanjeriñeaunatamız!” dedi. Ğafañjeñgeleriniñaytqanınaköngen “Al, aunatsañdar, aunatıñdar, men de tağıbirtuıpköreyin” degen. JeñgeleriĞafañdısöytipözenjağasınabirbiraunatıpalğan. SoljergeBädeşjeñgemizbiruıskümisteñgeşaşqan. “Onı “Ğafañnıñjasın, abıroyınbersin” depteripalıpjatqandarboldı.     JwmatÄNESWLI ĞAFUĞA (arnau öleñ) Batpaqsuat özenniñ bergi beti, Su aluğa kelinşek barğan kezde, Batpağı säl tobıqtan asar

  • BWL  KÜNİ …

    Ua, Astana,astanam, astanamız- Jasıl jelek, kökörim jas qalamız Qwt  qonıs qıp Esildiñ qos jağasın, Arqada bayraq tikken Bas qalamız   Kögi –biik, jeli- ötkir, jeri- jazıq Qoynauı janğa meken, malğa azıq Sarıarqa-qazaq jeri kindiginen Elbası Elordağa  qaqqan qazıq                      Sodan beri jiırma  jıl artqa salıp                      Astana  öz tarihın qoydı jazıp   Teñdessiz jaña qwrılıs bastağanı Arqada jaynatpaqqa jas qalanı Şıñıraudan ılğal tartqan sekseuildey Berik bolmaq qazaqtıñ bas qamalı Tamırı tım tereñde bwl şahardıñ- Sonau-sonau Bozoqtan* bastaladı Däşti Qıpşaq-qazaqtıñ arğı tegi Bozoq dep salğan qonıs-baspananı   Bozoqtan Wlı Jibek jolı ötken Bozoqtan Şıñğıs hannıñ qolı ötken Bozoqtıñ ärbir  sätin qua ağıp, Arnası aq Esildiñ tolı ötken   Elbasınıñ ömirşeñ bastaması- Sol jerde bügin eldiñ astanası Bosağañnan attadı jaña

  • Amanat (Əlihannıñ monologı)

    Balğa basqa, Oraq oyğa tigeli Bir alapat örtke orandı jan işi, Kemerinen dariyaday tolqığan – Qızıl jalau, jalau emes, qan isi. Qızıl tüsten jamıraydı eles bop, Qwba meken, qwsni dos töl ösken. Sol “beyneler” qwtqar deydi qol bwlğap, Ətteñ, şirkin… Estimeydi onı eşkim. Estirtpeydi auızınan ort bürkip, Tesik ökpe, Kəri Kreml' jötelip. Sodan keyin… Temir torda söz ölip, Közder qaldı şel işinde bitelip. Jusan körseñ, jwparın jwt, dwğa oqıp, Bağzı bir iis bwrqırasın ötkennen, Ər tal jusan tağdırı ğoy qazaqtıñ Köldey twnıq köz jasına köktegen. Köktamırdan su alğanşa soñğı qan, Men qazaqtıñ azattığın susadım. Doñız demi topırağıma timese, Dwşpan körmey össe dedim wrpağım. Osı serttiñ tübinde twr şın baylam, Sol

  • Lidiya Monkstiñ “Aqın qoyan” attı kitabı qazaqşağa audarılıp basılıp şıqtı

    Immensely proud to become the first translator of Juliya Donaldson’s books into Kazakh. The Rhyming Rabbit is ready, The Gruffalo is next. I started it as a hobby at my book-loving daughters’ request. Hope Kazakhstani children will enjoy it as well  I am grateful to my wife Aliya, daughters Faiza and Hanifa for their encouragement and support! Many thanks to Julia Donaldson and Lydia Monks for amazing stories and illustrations, Raya Qader, who made this translation possible, and her Steppe&World Publishing House, and Macmillan Publishers! Qazirgi ağılşıntildi balalar ädebietiniñ körnekti aqını Djuliya Donal'dson men körkemdeuşi Lidiya Monkstiñ “Aqın qoyan” attı kitabın qazaqşağa audarğan edim. Äliya ıntalandırıp, kitapqwmar qızdarım Fayza men Hanifa qolqalap qoymağan

Pikir qaldıru

Elektorndı poştañız sırtqa jariyalanbaydı. Belgi qoyılğan öristi toltıru mindetti *

Atı-jöni *

Email *

Saytı

Kerey.kz/Kerey.kz

Biz turalı:

Tel: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz tiñ bwrınğı nwsqasın http://old.kerey.kz ten oqi alasızdar!

KEREY.KZ

Sayt materialdarın paydalanğanda derekközge silteme körsetu mindetti. Avtorlar pikiri men redakciya közqarası säykes kele bermeui mümkin. Jarnama men habarlandırulardıñ mazmwnına jarnama beruşi jauaptı.

Sayt sanağı: