|  | 

Ädebi älem

“Jiren şaştı äyel” turalı bir söz


Osı uikend (senbi-jeksenbi) is arasında Qarabwlaqtan äjem berip jibergen sıqpa qwrttı sorıp otırıp häm Astanadan bir dosım äkep bergen şokolad jaqqan kesek jentpen şay soraptap otırıp, Orhan Pamuktıñ “Jiren şaştı äyel” romanın oqıp şıqtım. Dälirek aytqanda Ekin Oklaptıñ ağılşınğa qotarğan tärjimesin. Köz sürinetin kedir-bwdırı joq, tez oqılatın şağın şığarma. Berisi Türkiya, arısı adamzat balasına belgili äkeler men balalar arasındağı kürdeli qarım-qatınastı sipattaytın äleumettik roman. Üş bölimnen twradı. Birinşi bölim – solşıl sayasi közqarastı, oppoziciyaşıl belsendi äkesi tastap ketip, jalğız şeşesi er jetkizgen bozbalanıñ 1980 jıldardıñ ortasında kolledj aqısın tabu üşin qwdıq qazuşı şeberdiñ kömekşisi bolıp Stambuldıñ şetindegi şağın stanciyanıñ mañında bir ay eñbek etui. Äkesiniñ mahabbatına qanbay ösken balañ tabiğattıñ qwdıqşınıñ qamqorlığına bir erip, qatañdığına bir qorlanuı. Sol stanciyağa kelgen köşpeli teatrdıñ özinen 16 jas ülken jiren şaştı aktrisasına ğaşıq bolıp, bir-aq tün köñil qosuı. Ğaşıq derti meñdep, alğaş körgen mahabbat pen alğaş tatqan araqtan közi twmandanıp jürip, 25 metr şıñıraudıñ tübinde su şığara almay jer qazıp jatqan qwdıqşınıñ üstine topıraq şığaratın ülken şelekti bayqausızda tüsirip alıp, mertikken şeberge järdem etuge jaramay bas sauğalay Stambulğa qaşıp ketui. Ekinşi bölim – bas keyipkerdiñ ömir boyı “äkemdey adamdı öltirdim” degen oy men “qay küni policiya wstap äketedi” degen qayğı janın jegidey jep jürip, mıqtı geolog-injenerge keyin iri jer ielenuşi häm qwrılıs kompaniyasınıñ basşısına aynaluı. Üylengen jarınıñ bedeu bolıp, balasız qaluı. Janına jwbanıştı önerden tabuğa tırısuı. Äkesin öltirgen bala men balasın öltirgen äke turalı, äsirese özi bilmey äkesin öltirip, anasına üylengen Edip patşa turalı köne mifterdiñ körkemsuretke aynalğan nwsqaların jinap jürip, jiren şaştı äyeldiñ kezinde tuğan äkesimen aşına bolğanın bilui. Qwdıqşınıñ jiren şaştı äyel kömektesip tiri qalğanın, mayıp bolsa da, şıñıraudan su şığarğanın, tuğan qalası äulie twtıp, qartayıp qaytıs bolğanın anıqtauı. Janı jay tappay 30 jıldan soñ adam tanımastay özgergen stanciyağa qayta baruı. Älgi äyel tapqan jalğız wldıñ öz perzenti bolıp şığuı häm däl sol ızalı jigittiñ qolınan qwdıq basında qaza tabuı. Üşinşi bölim – jiren şaştı äyeldiñ öz tağdırı turalı bayanı häm bas keyipker ölgen soñ ne bolğanın tarqatıp aytuı. Şaşınıñ jasandı tüsinen bastap wlınıñ şınayı minezine deyin sipattauı. Birinşi jäne ekinşi bölim bas keyipkerdiñ atınan, birinşi jaqtan jazılğan. Fabulası men qwrılımınan tañ qalarlıq eşteñe tappadım. Birinşiden, avtor äsire shematizmge ädeyi wrınğan siyaqtı. “Äkesindey adamdı öltirip, künäsinen qaşqan” bozbalanıñ künderdiñ bir küninde özi de “perzentiniñ qolınan qaza tabatını” birden añğarıladı. Ekinşiden, (gäp tüpnwsqada ma, ya ağılşınşa audarmada ma bilmedim) jiren şaştı äyeldiñ tür-twlğasın: köz tartqan körkemdigin, qanıq boyaulı obrazı men portretin köre almadım. Üşinşiden, qazirgi Ultra HD sapalı animaciyalıq fil'mderdegi keyipkerdiñ terisindegi tügine deyin körgisi keletin talğampaz auditoriya ökili siyaqtı zamanaui kitap narqınıñ oqırmanı retinde qwdıqşı käsibi men jıljımaytın mülik salasındağı detal'dardı jäne sonımen baylanıstı qanday da bir wtımdı parallelizmderdi aşqaraqtana izdep taba almadım. Tım jalpılama türde surettelipti. Ortaşa twtınuşı arasında keñirek tarap, az uaqıtta köbirek qarjı tüsiruşi, iri şığarmanıñ aldındağı dayındıq kezeñine jağday jasauşı “tiskebasar” joba retinde qabıldadım. Biraq söyte twra Orhan Pamuktıñ mınaday ortaqol düniesiniñ özi türik qoğamında soñğı 30 jılda bolğan qanşama äleumettik özgeristen habar beretinin bayqap, şınayılığına eriksiz tamsandım. Oydan şığarılğan keyipkerler men oqiğalar oqırman oyındağı şınayı estelikterdi tiriltip jiberse ğana ol jazba – körkem ädebiet. Bir-aq jaytqa qarnım aşıñqırap qaldı. Pamuk zamanaui wldardıñ “äkesin, ya onıñ ornın basatın adam izdeuin” aksioma siyaqtı körsetedi. Negizi 21-ğasırdağı otbası institutı (iştey moyındamasaq ta) orasan zor özgeriske wşırap ülgerdi. Tura jäne auıspalı mağınasında äkesiz ösip jatqan häm “äke” twlğasın izdemeytin perzentter bayağıda şındıqqa aynalğan, jäne bwl äleumettik kategoriyanıñ qay tarapta bolsın qarası qalıñdap baradı. Bälkim bwl – kelesi bir romannıñ taqırıbı şığar.

Galym Bokash facebook paraqşasınan alındı

 

 

Related Articles

  • Adamnıñ qwnı (Policeydiñ hikayası)

    Ayaldama  (äñgime) Dala üskirik ayaz. Bet qaridı. Apta boyı japalaqtap jauğan qar ekpini basılğanımen, aua-rayı kürt bwzılıp, soñı alay-düley boranğa wlasqan. Teriskeyden soqqan jeldiñ türi jaman. Joldıñ ana bwrışına kürtik qardı üyip-tögip saladı da, kisi ombılatadı. Keybir jeri qu taqır; mwndayda tabanınıñ astı tayğanaqtap, ökpektep soqqan ızğarlı jel äri-beri teñseltip, qwlata jazdaydı. Şığıstıñ tabiğatı qatal. Tarbağatay tauınıñ äseri me eken, Ürjar öñirinde qar qalıñ jauadı. Key jerlerde tipti küresinge laqtırılğan qardıñ köptigi sonşa, tönneldiñ işimen kele jatqandaysıñ. Ärine, bwl üy mañındağı jağday. Al joldıñ boyın zımıstan ürlegendey kürtik qar qatpar-qatpar etip jauıp tastaytının qaytersiz. Mwndayda kölik qatınası qiındaydı. Auıldan audan ortalığına jetip, azıq-tülik aludıñ özi mwñ boladı. Tau etegindegi auıldar

  • Kültegin jırı

    Kültegin Qwtlıq (Elteris) qağannıñ ekinşi wlı, Bilge qağannıñ (Mogilyan) tuğan inisi. Şeşesi Elbilge qatwn. Jeti jasında äkesi Qwtlıq (680-692 jj. bilik qwrğan) qaytıs boladı. Qağan tağına onıñ inisi Qapağan (692-716 jj.) otıradı. Kültegin men Bilge, Qapağannıñ inisi Bögüni (716j.) taqtan taydırıp, qağandıq bilikti Bilge qolına (716-734jj.) aladı. Tarihi derekterge qarağanda, Külteginniñ on jasında er atanıp, alğaş közge tüsken soğısı – 694 jılğı Jau jıu jäne Din jıu aymaqtarında bolğan soğıs. Qapağan osı soğısta 90 mıñ twtqındı qolğa tüsirgen. Mine, osıdan bılay Külteginniñ erlik jolı bastaladı. Tarihi derekter sol kezdegi el täuelsizdigin saqtap qalu jolında bolğan qırğın soğıstardıñ birde-bireuiniñ Külteginsiz ötpegenin añğartadı. Batır 47 jasqa jetip, qaza tapqanda, törtkül dünieden tügel

  • Qazaq ädebietiniñ Täñirlik älemge esik aşatın transcendenti

    Qazaq ädebietiniñ Täñirlik älemge esik aşatın transcendentti mazmwnı Qoja Ahmet YAssauidiñ hikmetinen bastalatın edi. Qwdaybergen Jwbanov bw turasında büy dep jazadı. «bizdiñ «Ədebiet salasındağı jazuımızdıñ bası «Diuani hikmetten» bastaladı. Orta Aziyadağı türki tilinde söyleytin halıqtardıñ alğaşqı jazba ədebietiniñ biri! Bwl fakti qazaq aqındarınıñ Ahmetke eliktegenin körsetedi ». Säken Seyfullin bılay dep bağa beredi. «Qazaq arasında jazba ädebietin taratqan – Türkistannan şıqqan qojalar. Ol kezde qazaq arasına köp taralğanı – Qoja Ahmet YAssauidiñ kitabı. Bizdiñ qazaq aqındarı soğan eliktedi». Bol'şevikter YAssauidiñ atın öşiru üşin aqın-jazuşılarğa tapsırma berdi. Mäselen, CK 1937 jılı Asqar Toqmağambetovti «Haziret Swltan» p'esasın jazuğa mäjbürledi. Bwl spektakl' QazSSR kezinde sahnada qoyılıp keldi. P'esada YAssauidi teristep, onıñ jolın «halıqtı

  • QAZAQ KÖRKEMSÖZİ MEN KÖSEMSÖZİNİÑ WLT RUHIN JAÑĞIRTUDAĞI ATQARĞAN RÖLİ

    Jwmat ÄNESWLI   Qazaq körkemsözi auız ädebietinde erte zamannan qalıptasqan ädebiet salası. Wlttıñ  ruhın ğasırlar boyı asqaqtatıp, namısın janıp kele jatqan Qazaqtıñ «Batırlar jırı» körkem sözdiñ eñ biik därejedegi ülgisi, älemdik deñgeyde maqtanış etuge bolatın, körkem elostıq şığarma.  HVIII-  HIX- ğasırlardağı  qazaq  jıraularınıñ qay qaysısınıñ da osı künge deyin auızdan auızğa köşip, HH- ğasırğa deyin añız bolıp jetip, jazba ädebiet mwrasına aynalıp, bügingi wrpaqtıñ ruhani qazınasına aynaluı SOL ZAMANDARDAĞI KÖRKEMSÖZDİÑ MÄÑGİLİK ÖŞPES  RUHANI KÜŞİNİÑ  moldığında edi. Auız ädebietindegi sol kezdegi dastandar, jırlar, termeler keñ qazaq  dalasındağı är şañıraqtıñ dem beruşi ruhani azığı edi. Sözimizdi tiriltu üşin ğasırlardan  ğasırlarğa auızdan auızğa köşip, añız bolıp ketken Bwhar jıraudıñ «Abılayğa aytqanı» attı wzaqtau

  • Ğalım Jaylıbay:Sarsümbe, Qaraköpir

    Osı köpirdiñ oñ bosağasına jauızdar Zuqa batırdıñ basın birneşe kün ilip qoyğan desedi   Bozdaydı botası ölgen ğasır – ingen, Sen meniñ alşı tüsken asığım ba eñ! Swltanım wltan bolğan sonau jılı Zuqanıñ bwl köpirge basın ilgen. Bas mwnda… qayda qalğan jansız dene?! aynalsa opat dey ber nar süldege. Qartaydım qara köpir sağan jetip Altaydıñ alqasınday Sarsümbede. Sarısümbe, Sen ne deysiñ, Qıran özen? Saualğa jauap tappay jıladı özen. Jasında jazmışımnıñ tamşısı bar – basıñda twrsa qanday mına kezeñ. Sarğayğan sağım künge sanam ökil, Qayısıp qayğı oylamas qala nöpir. Ğalamnıñ ğazauatın senen kördim Babamnıñ bası ilingen, Qaraköpir! Jartası, jağalauı jasıl orman, Är tası ör Altaydıñ asıl arman. Aqınnıñ osı ölkede şerli

Pikir qaldıru

Elektorndı poştañız sırtqa jariyalanbaydı. Belgi qoyılğan öristi toltıru mindetti *

Atı-jöni *

Email *

Saytı

Kerey.kz/Kerey.kz

Biz turalı:

Tel: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz tiñ bwrınğı nwsqasın http://old.kerey.kz ten oqi alasızdar!

KEREY.KZ

Sayt materialdarın paydalanğanda derekközge silteme körsetu mindetti. Avtorlar pikiri men redakciya közqarası säykes kele bermeui mümkin. Jarnama men habarlandırulardıñ mazmwnına jarnama beruşi jauaptı.

Sayt sanağı: