|  | 

Ädebi älem

“Jiren şaştı äyel” turalı bir söz


Osı uikend (senbi-jeksenbi) is arasında Qarabwlaqtan äjem berip jibergen sıqpa qwrttı sorıp otırıp häm Astanadan bir dosım äkep bergen şokolad jaqqan kesek jentpen şay soraptap otırıp, Orhan Pamuktıñ “Jiren şaştı äyel” romanın oqıp şıqtım. Dälirek aytqanda Ekin Oklaptıñ ağılşınğa qotarğan tärjimesin. Köz sürinetin kedir-bwdırı joq, tez oqılatın şağın şığarma. Berisi Türkiya, arısı adamzat balasına belgili äkeler men balalar arasındağı kürdeli qarım-qatınastı sipattaytın äleumettik roman. Üş bölimnen twradı. Birinşi bölim – solşıl sayasi közqarastı, oppoziciyaşıl belsendi äkesi tastap ketip, jalğız şeşesi er jetkizgen bozbalanıñ 1980 jıldardıñ ortasında kolledj aqısın tabu üşin qwdıq qazuşı şeberdiñ kömekşisi bolıp Stambuldıñ şetindegi şağın stanciyanıñ mañında bir ay eñbek etui. Äkesiniñ mahabbatına qanbay ösken balañ tabiğattıñ qwdıqşınıñ qamqorlığına bir erip, qatañdığına bir qorlanuı. Sol stanciyağa kelgen köşpeli teatrdıñ özinen 16 jas ülken jiren şaştı aktrisasına ğaşıq bolıp, bir-aq tün köñil qosuı. Ğaşıq derti meñdep, alğaş körgen mahabbat pen alğaş tatqan araqtan közi twmandanıp jürip, 25 metr şıñıraudıñ tübinde su şığara almay jer qazıp jatqan qwdıqşınıñ üstine topıraq şığaratın ülken şelekti bayqausızda tüsirip alıp, mertikken şeberge järdem etuge jaramay bas sauğalay Stambulğa qaşıp ketui. Ekinşi bölim – bas keyipkerdiñ ömir boyı “äkemdey adamdı öltirdim” degen oy men “qay küni policiya wstap äketedi” degen qayğı janın jegidey jep jürip, mıqtı geolog-injenerge keyin iri jer ielenuşi häm qwrılıs kompaniyasınıñ basşısına aynaluı. Üylengen jarınıñ bedeu bolıp, balasız qaluı. Janına jwbanıştı önerden tabuğa tırısuı. Äkesin öltirgen bala men balasın öltirgen äke turalı, äsirese özi bilmey äkesin öltirip, anasına üylengen Edip patşa turalı köne mifterdiñ körkemsuretke aynalğan nwsqaların jinap jürip, jiren şaştı äyeldiñ kezinde tuğan äkesimen aşına bolğanın bilui. Qwdıqşınıñ jiren şaştı äyel kömektesip tiri qalğanın, mayıp bolsa da, şıñıraudan su şığarğanın, tuğan qalası äulie twtıp, qartayıp qaytıs bolğanın anıqtauı. Janı jay tappay 30 jıldan soñ adam tanımastay özgergen stanciyağa qayta baruı. Älgi äyel tapqan jalğız wldıñ öz perzenti bolıp şığuı häm däl sol ızalı jigittiñ qolınan qwdıq basında qaza tabuı. Üşinşi bölim – jiren şaştı äyeldiñ öz tağdırı turalı bayanı häm bas keyipker ölgen soñ ne bolğanın tarqatıp aytuı. Şaşınıñ jasandı tüsinen bastap wlınıñ şınayı minezine deyin sipattauı. Birinşi jäne ekinşi bölim bas keyipkerdiñ atınan, birinşi jaqtan jazılğan. Fabulası men qwrılımınan tañ qalarlıq eşteñe tappadım. Birinşiden, avtor äsire shematizmge ädeyi wrınğan siyaqtı. “Äkesindey adamdı öltirip, künäsinen qaşqan” bozbalanıñ künderdiñ bir küninde özi de “perzentiniñ qolınan qaza tabatını” birden añğarıladı. Ekinşiden, (gäp tüpnwsqada ma, ya ağılşınşa audarmada ma bilmedim) jiren şaştı äyeldiñ tür-twlğasın: köz tartqan körkemdigin, qanıq boyaulı obrazı men portretin köre almadım. Üşinşiden, qazirgi Ultra HD sapalı animaciyalıq fil'mderdegi keyipkerdiñ terisindegi tügine deyin körgisi keletin talğampaz auditoriya ökili siyaqtı zamanaui kitap narqınıñ oqırmanı retinde qwdıqşı käsibi men jıljımaytın mülik salasındağı detal'dardı jäne sonımen baylanıstı qanday da bir wtımdı parallelizmderdi aşqaraqtana izdep taba almadım. Tım jalpılama türde surettelipti. Ortaşa twtınuşı arasında keñirek tarap, az uaqıtta köbirek qarjı tüsiruşi, iri şığarmanıñ aldındağı dayındıq kezeñine jağday jasauşı “tiskebasar” joba retinde qabıldadım. Biraq söyte twra Orhan Pamuktıñ mınaday ortaqol düniesiniñ özi türik qoğamında soñğı 30 jılda bolğan qanşama äleumettik özgeristen habar beretinin bayqap, şınayılığına eriksiz tamsandım. Oydan şığarılğan keyipkerler men oqiğalar oqırman oyındağı şınayı estelikterdi tiriltip jiberse ğana ol jazba – körkem ädebiet. Bir-aq jaytqa qarnım aşıñqırap qaldı. Pamuk zamanaui wldardıñ “äkesin, ya onıñ ornın basatın adam izdeuin” aksioma siyaqtı körsetedi. Negizi 21-ğasırdağı otbası institutı (iştey moyındamasaq ta) orasan zor özgeriske wşırap ülgerdi. Tura jäne auıspalı mağınasında äkesiz ösip jatqan häm “äke” twlğasın izdemeytin perzentter bayağıda şındıqqa aynalğan, jäne bwl äleumettik kategoriyanıñ qay tarapta bolsın qarası qalıñdap baradı. Bälkim bwl – kelesi bir romannıñ taqırıbı şığar.

Galym Bokash facebook paraqşasınan alındı

 

 

Related Articles

  • «Sender semire twrıñdar» (mısal)

    Jwmat ÄNESWLI (KÜLDİR- DÜLDİR , Jwmattıñ äzil qaljıñdarı, mısaldar) «Sender semire twrıñdar» (mısal) Imırt tüse bastağan kez. Bir jerge sarı şegirtke, dalaşegirtke, qoñırşegirtke, qalaşegirtke, bidayşegirtke, şöpşegirtke bas qosıp, äñgime şertisip otırıptı. Sol kezde qastarına qaratorğay kelip qonadı. Sol kezde şegirtkeler qorqıp ketip, wşıp keteyin dep jatqanda Qaratorğay “Qorıqpañdar! Men senderge jaqsı piğılmen keldim. Aralarıñda dombıra tartatın, wyqas qwray alatındarıñ bar ma?” -dep swraydı. Şegirtkelerdiñ köñilderi ornına tüsip, arasınan bir eresegi: “Endi keremet bolmağanmen qamıstı şertip, än aytamız, sosın wyqas qwrudegende bizge jat emes”- depti.Qaratorğay: “Onda tamaşa! Senderdiñ aralarıñda Aytıs wyımdastıramız! Birinşi orınğa10-mıñ Bitkoin!Ekinşi, üşinşi orındarğa da bäygemiz jaman emes! Şegirtkeler şeksiz quanıp:, “Biz bwrın aytısıp körgen joqpız, sol jağı qalay

  • Nwr Ağa

    Assalaumağaleykum qalıñ elim qazağım meniñ ,twñğış prezident kwni qwttı bolsın ! Elmiz aman ,jwrtımız tınış bolsın ,täuelsizdigimiz mañgilik bolsın , egemen elimizdiñ twñğış prezidentini Elbasımız Nwrsoltan Nazarbaev ağamızğa zor densaulıq ,wzaq ğwmır tileymiz! El twtqası meniñ Nwrlı ağam -ay,Qate demen halıq aytqan bağanı-ay.Öz ağamdı ala almasam ağalay-Basqa ağanı ala almaspın jağalay.Atbegiler jaqsı bilse At sının,Halıq biler är qadamın basşınıñ.Meniñ dağı azamattıq parızım,Jaqsılığın betine aytu jaqsınıñ.Qas qıranday biik qwzğa örlep tıñ,Tebingiñdi Eliñ üşin terlettiñ.Dana bolıp jüz otız altı ülıttı,Beybit ömir besiginde terbettiñ.El ömirin boljap qarap alıs tım,Jolın jasap als,kelis ,barıstıñ.Eki alıptıñ ortasında twrıp -aq, Tilın taptıñ Resey,Qıtay,Aqş-tıñ .Keybir elder künin körip äreñge-Jatqan kezde, bizdiñ halıq är elde-Qdırıp jwr Sayran qwrıp saldarday,Qazaq atın

  • Baqıtqa bölegen besik

      Baqıtqa bölegen besik (ertegi) Köne zamanda bir qazaq wstası besik oylap tauıptı. Besik jasaymın degen oy oğan qajettilikten tuıptı. Qazaqtar mal bağıp, köşpeli halıq atanıptı. Bizdiñ ata-babalarımız köktemde – kökteuge, jazda – jaylauğa, küzde – küzeuge, al qısta qıstauda qıstaydı eken. Keyin ağaş şeberleri besikti qarağay, qayıñ, taldan iip jasaptı. Näresteni böleuge arnalğan bwl tösek jeñil, ıqşamdı, köşip- qonuğa ıñğaylı bolıptı. Säbi besikte jatqanda taza jatıp, alañsız wyıqtaydı eken. Besik näresteni masa, şıbın-şirkey, jel, şañ-tozañ, künniñ közi men suıqtan qorğaptı. Künderdiñ bir küninde qazaq jerinde aspanmen tildesken, bastarı bwltqa tigen ülken qalalar payda bolıptı. Bwl kezde adamdar besikti qoldanbay, balalarğa jeke bölmege tösek salıp beripti. Olar besikti eskiniñ közi,

  • ÜRKİN

    Söz bası. Qarttardı añsau Köziniñ qwyrığında äjim külip, Sayratqan qızıl tildi babın bilip. Jinalıp keşkiğwrım töbeşikke, Qariyalar qılatın äzildi ilik. Asa zilsiz… tek quıp, «alalağan» Bolmasa da kinamsız dara babañ. Ebin tauıp qwrdasın eñbektetse, Qıbı qanıp saqalın salağan. Wrpaq üşin qaraket qam bağarı, Oğan uayım jañbırdıñ tambağanı. Küreñ şaydı soraptap söz qozğasa, Kökiregiñniñ közine şam janadı. Azamattı ardaqtar arıs atın, Qariyalar – «qara orman», toğıs aqıl. Qalt-qwlt etip süyenip asasına, Jiın-toyda şwrqırap tabısatın. Bwrınğınıñ qarttarı-ay sırma şapan, Sañı ausa sayaqsıp qırğa tartar. Basında taqiyası, twmağı joq Büginginiñ şaldarı qırma saqal. Samayınan suırtpaq qılau wrlap, Sayqal zaman twmanıt, twmau wrğan. Keregeniñ basında «küni ötken», Aynalıp ketpeymin be, twmağıñnan? Otqa qaqtap, däuirdiñ

  • Genna batır

    Ş.Bökeev (Batır wlımız Gennadi Golovkinge )Jwgeri biday bolmas aqtağanmen,Jabıdan jüyirik şıqpas baptağanmen.Bizdiñ Gena jeñimpaz ärqaşanda,Jwrıt jabılıp Kanelonı maqtağanmen.Kim aytat batır wldı jeñildi dep,(Tüsirmen oğan bola köñildi köp).Jeñu men jeñilis egiz wğım,Twsınbeyik jeñis dep ömirdi tek.Sürinedi twlpar da twyağınan,Qırqıladı qıran da qyağınan.Ömir jolı twrmayıt tek sıy aludan,Ğalımdar da jañılat qiyalınan.Barın saldı ayanıp qalmadı ol,Aqıyqtay alıstı şarladı ol.Töreşiler qayırdı qanattarın,Paramenen jabılıp aldağı jol.Demeymin batır wlğa sorıñ qalıñ,(Kedergiler bolıp jwr jolıñda mıñ).Aqqa Qwday jaq bolar qaşandağı,Twbındağı jeñesiñ sonıñ bärin.Jasadıñ ülken ayqas bilek sınar,(Ädiletsizdikke qaytıp bwl jürek şıdar).Bir sätsizdik bir sabaq,jeñis alda,Qoldaytın qalıñ eliñ ,tilekşiñ bar.Biz maqtan twtatwğın Genna batır ,(Qasqayıp ,qayırattanıp kele jatır ).Bwyrsa Alla 3-jekpe-jekte,Kaneloğa ornatarsıñ zaman aqır.16.09.2018 Kerey.kz

Pikir qaldıru

Elektorndı poştañız sırtqa jariyalanbaydı. Belgi qoyılğan öristi toltıru mindetti *

Atı-jöni *

Email *

Saytı

Kerey.kz/Kerey.kz

Biz turalı:

Tel: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz tiñ bwrınğı nwsqasın http://old.kerey.kz ten oqi alasızdar!

KEREY.KZ

Sayt materialdarın paydalanğanda derekközge silteme körsetu mindetti. Avtorlar pikiri men redakciya közqarası säykes kele bermeui mümkin. Jarnama men habarlandırulardıñ mazmwnına jarnama beruşi jauaptı.

Sayt sanağı: