|  | 

تاريح

قىتاي قازاقتارىنىڭ ەڭ العاشقى گازەتى

25550354_988529891310598_1754811626833841256_n

قىتاي قازاقتارىنىڭ ەڭ العاشقى اقپارات ءباسپاسوز تاريxى وسى گازەتتەن باستاۋ الادى. گازەتتىڭ اتى- ىلە بايxۋا گازەتى (伊犁白话报). گازەت 1910-جىلدىڭ ءساۋىر ايىنان 1911-جىلدىڭ جەلتوقسان ايىنا دەيىن ءبىر جىل سەگىز اي دامىلسىز شىعىپ تۇرعان. گازەتتى ىلەدەگى توڭكەرىسشىل العاباسار زيالىلار شىعارعان. گازەت- قىتاي جاڭا جازبا (白话) ءتىلىنىڭ ادەبي نورماسى بويىنشا جارىق كورگەن. ۇمىتىپ بارامىن، گازەت قىتاي جانە شاعاتاي ادەبي جازبا تىلمەن شىققان (ەكى تىلدە). گازەتتىڭ شاعاتايشا نۇسقاسى- ىلە ۋالاياتى گازەتى دەپ اتالعان. جەكە قورىمدا گازەتتىڭ 1910-11 جج ارالىعىنداعى ءتورت-بەس پاراعى ساقتاۋلى تۇر(شاعاتايشا). وندا ىلە ۋالاياتى قازاقتارىنىڭ ساياسي، الەۋمەتتىك تۇيتكىلدەرى ءسوز بولعان. ىلە ۋالاياتى گازەتىن- قىتاي قازاقتارىنىڭ ەڭ العاشقى ءباسپاسوز تاريxىنىڭ باستاۋى دەپ كامىل ايتا الامىز. گازەت 1912-جىلدىڭ باسىندا قۇلجا-ءۇرىمجى اراسىنداعى ازاماتتىق سوعىسقا بايلانىستى جابىلعان. ايتپاقشى، باستاپقى سۋرەت- ىلەدەگى تسين ۇكىمەتىن اۋدارىپ اسكەري توڭكەرىس جاساعان العاباسارلار. كوبى جاپونيا مەن ىشكى قىتايدا وقىعان.Eldeç Orda سۋرەتى.

Eldeç Orda

Related Articles

  • وسپان باتىرعا سوعىس ونەرىن ۇيرەتكەن زۋقا باتىر

    گودفرەي لياس اتتى اعىلشىن ديپلوماتى جانە ءجۋرناليستى 1956 جىلى لوندوندا باسىلىپ شىققان “Kazakh Exodus” ياعنىي “قازاق بوسۋى” اتتى كىتابىندا وسپان باتىردى جاستايىنان سوعىس ونەرى مەن تاكتيكاسىنا بوكە باتىردىڭ باۋلىعانىن كەلتىرەدى.   كىتاپتا وسپان باتىر تۋرالى جان جاقتى مالىمەت بەرىلەدى. بۇل كىتاپتى وسپان باتىر تۋرالى شەتەلدەردە كولەمدى مالىمەت بەرگەن العاشقى ەڭبەك دەپ ايتۋعا بولادى. وندا سونىمەن قاتار تۇركيالىق كوش جەتەكشىلەرى قاليبەك اكىم، حامزا ءشومىشبايۇلى، سۇلتان ءشارىپ ءتايجى، قۇسايىن ءتايجى تۋرالى كوپتەگەن مالىمەتتەر كەلتىرىلەدى. وسپان باتىردى ەسىمىن العاش رەت تۇركيا قازاقتارىنان ەستىپ بىلگەنىن ايتا كەلىپ گودفرەي لياس وسپان باتىردىڭ تۇركيانىڭ قايسارى قالاسىنا ورنالاسقان قۇسايىن ءتايجى اۋلىنا بارعاندا اقىن قاراموللا سەيىتحانۇلىنىڭ اڭگىمەلەپ بەرگەنىن مالىمدەيدى. قاراموللانىڭ وسى كەزدەسۋدەن از الدىن عانا وسپان باتىر جايىندا

  • التايداعى قازاقتار الاش وردا ۇكىمەتىنە جولداعان تىلەۋلەستىك xاتى

    وسىدان ءبىر عاسىر بۇرىن قازاق-قىرعىز جۇرتى بىرلەسىپ الاش وردا ۇكىمەتىن قۇرعان كەزدە وعان قولداۋشى بولىپ، تىلەۋلەستىك بىلدىرگەن شەتجۇرت قازاقتارىنىڭ ءبىرى- قىتاي قازاقتارى ەدى. التاي، شاۋەشەك جانە قۇلجادان ارت-ارتىنان تىلەۋلەستىك قۇتتىقتاۋ xاتتارى مەن قازاق ءتول باسپاسىنا كومەك سومالارىن جولدانعان. ءبىر عاسىر بۇرىن التايداعى قازاقتار الاش وردا ۇكىمەتىنە جولداعان تىلەۋلەستىك xاتىنان ءۇزىندى. حات سەمەيدەن شىعاتىن “سارىارقا” گازەتىندە 1918-جىلى باسىلعان. تىلەۋلەستىك قىتاي جۇرتىنا قاراعان الاش ۇراندى اباق كەرەيىنەن. گازەتتەن كورۋىمىز بويىنشا روسياعا قاراعان قازاق-قىرعىز بىرىگىپ، ءوز الدىنا جۇرت بولىپ، الاش ورداسىن تىگىپ، الاش تۋىن كوتەردى دەگەندى ەستىپ، پاتشامىز باسقا بولسا دا، ۇرانىمىز الاش، ءناسىلىمىز قازاق بولعاندىقتان الاش بالاسىنىڭ باسى قوسىلىپ جۇرت قاتارىنا كىرۋىنە تىلەكتەستىگىمىزدى بىلدىرەمىز. ويلاعان وي ورنىنان شىعىپ ىسكە ءسات بەرسىن. ۇلت

  • “نامىسقا” — 25 جىل! بيىل ەلىمىزدە ۇلتتىق كاسىپقوي “نامىس”

    فۋتبول كلۋبىنىڭ قۇرىلعانىنا تۋرا 25 جىل تولدى! سوناۋ كەڭەس وداعىنىڭ كەزىندە فۋتبول سەكىلدى ميلليوندار ويىنىندا قازاقتىڭ كەگى كەتتى دەگەن پاتريوتتىق ويمەن،نامىسپەن قولعا العان بۇل قوزعالىس،بۇل جوبا جاريالانعان جىلدار بار قازاقتىڭ ارمانى ورىندالعانداي كەزەڭ بولعانى جاسىرىن ەمەس. …تابيعاتىمىزدا دا بار بولار،دەگەنمەن،قازاق ۋنيۆەرسيتەتىن بىتىرگەن جىلى قىزمەتكە كەلگەن رەسپۋبليكالىق “لەنينشىل جاس” گازەتىنىڭ باس رەداكتورى،عۇمىرى جۇزىنە شاڭ تۇسىرمەس ۇستازىم سەيداحمەت بەردىقۇلوۆتىڭ ۇلتجاندىلىق تاربيەسىنەن ۇلى ساباق العان باسىم، 1991 جىلدىڭ قاڭتار ايىندا ەلىمىزدەگى تۇڭعىش ءارى جالعىز “سپورت” گازەتىنە باس رەداكتور بولىپ تاعايىندالعاننان كەيىن ۇزاماي،1 تامىز كۇنى گازەتتىڭ ءبىرىنشى بەتىندە ۇلتتىق كاسىپقوي “نامىس” فۋتبول كلۋبىنىڭ قۇرىلاتىندىعى جايلى رەسپۋبليكا جۇرتىنا ۇندەۋ جاريالادىم! ونان ارعى وقيعالار كورگەن تۇستەي… بۇكىل رەسپۋبليكا بولىپ بۇل يدەيانى تىك كوتەرىپ اكەتتى. اسىرەسە قازاق

  • كۇلتەگىن جىرى

    كۇلتەگىن قۇتلىق (ەلتەرىس) قاعاننىڭ ەكىنشى ۇلى، بىلگە قاعاننىڭ (موگيليان) تۋعان ءىنىسى. شەشەسى ەلبىلگە قاتۇن. جەتى جاسىندا اكەسى قۇتلىق (680-692 جج. بيلىك قۇرعان) قايتىس بولادى. قاعان تاعىنا ونىڭ ءىنىسى قاپاعان (692-716 جج.) وتىرادى. كۇلتەگىن مەن بىلگە، قاپاعاننىڭ ءىنىسى بوگۇنى (716ج.) تاقتان تايدىرىپ، قاعاندىق بيلىكتى بىلگە قولىنا (716-734جج.) الادى. تاريحي دەرەكتەرگە قاراعاندا، كۇلتەگىننىڭ ون جاسىندا ەر اتانىپ، العاش كوزگە تۇسكەن سوعىسى – 694 جىلعى جاۋ جىۋ جانە دين جىۋ ايماقتارىندا بولعان سوعىس. قاپاعان وسى سوعىستا 90 مىڭ تۇتقىندى قولعا تۇسىرگەن. مىنە، وسىدان بىلاي كۇلتەگىننىڭ ەرلىك جولى باستالادى. تاريحي دەرەكتەر سول كەزدەگى ەل تاۋەلسىزدىگىن ساقتاپ قالۋ جولىندا بولعان قىرعىن سوعىستاردىڭ بىردە-بىرەۋىنىڭ كۇلتەگىنسىز وتپەگەنىن اڭعارتادى. باتىر 47 جاسقا جەتىپ، قازا تاپقاندا، تورتكۇل دۇنيەدەن تۇگەل

  • ۋاحابيزم يدەياسىن تاراتامىن دەپ، ۇرىمشىدە ۇستالىپ، پەكين تۇرمەسىنە تۇسكەن ليۆاندىق شامي داموللا

    Sanjar Kerimbay facebook پاراقشاسىنان 1924 جىلى لەنين ءولدى. بيلىك ءستاليننىڭ قولىنا ءوتتى. وسىدان سوڭ ءبىز عانا ەمەس جالپى سوۆەت جۇرتىنىڭ ىشكەنى ءىرىڭ، جەگەنى جەلىم بولدى. ورتا ازيا حالقى دا گۋلاگ-تارعا توب-توبىمەن كەتىپ جاتتى. ارتىنشا اشارشىلىق تا باستالدى. اتاجۇرتتان جاپپاي بەزۋ بەلەڭ الدى. بىراق ەل قۇلاعدار بولعان اقپاراتتى ىندەتىپ جازبايمىز. بۇل جولى ماسەلەگە باسقا قىرىنان كەلەمىز. ءىلىم شە، ءىلىم؟ ونىڭ جايى نە بولدى؟ ەلدى ۇيىستىرىپ ۇستاپ تۇراتىن، كىسىنىڭ كوكىرەك كوزىن اشاتىن، قاراپايىم پەندەدەن ارىنا عانا قۇلاق تۇرەتىن رۋحاني تۇلعانى جاساپ شىعاتىن ءىلىم يەلەرىنىڭ تاعدىرى نە بولدى؟ قازاقتىڭ رۋحاني پلاتفورماسى قالاي قيرادى؟ ەندى سول جايلى تاراتا كەتەلىك. قۇداي قالاسا، وسىلايشا رۋحاني جاڭعىرىپ تا قالۋىمىز مۇمكىن. ال، ءتاڭىرىم، ءوزىڭ جار بولا كور! بولشەۆيكتەر

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: