|  | 

تاريح

“شىعىس تۇركىستان ماسەلەسىن” قىتايعا وڭ شەشىپ بەرگەن ساياساتكەرى جاڭ جىجۇڭ (张治中).

تسين ۇكىمەتى قۇلاپ ۇلتشىل-دەموكرات قىتايدىڭ ءبىرىنشى رەسپۋبيليكاسى ورناعان سوڭ تسين قۇرامىندا ديپلومات نەمەسە تسين-ءنىڭ ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتىندە جۇمىس جاساعان كادرلارى جاڭا قىتاي رەسپۋبيليكاسىنىڭ وكىلەتتى ەلشىسى نەمەسە سىرتقى ىستەر ءمينىستىرى بولىپ شىعا كەلدى. اراسىندا گومەنداڭ (国民党) ۇكىمەتىنىڭ ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك پەن ىشكى-سىرتقى بارلاۋ سالاسىندا جۇمىس ىستەگەندەرى دە بار. سىرتقى قالقا ۇكىمەت قۇرىپ تاۋەلسىزدىگىن يىعىلان (جاريا) ەتكەن سوڭ جانە ورتالىق ازيادا جاڭا وداقتاس رەسپۋبيليكالار پايدا بولعان سوڭ بارلىق ستراتەگيالىق نازار قازاقتارعا اۋعانى تاريxي شىندىق ەدى. بۇنى 1912-1922 جج اراسىنداعى قازاقتارعا ۇستانعان ساياساتىنان اڭعارۋ قيىن ەمەس. وسى ون جىلداعى قىتايدىڭ قازاقتار تۋرالى ۇستانىمى بىرقانشا ديسسەرتاتسسيالىق عىلمي تاقىرىپقا جۇك بولارى انىق. جالپى ءبىرىنشى قىتاي رەسپۋبيليكاسى كەزىندە نان كيندە (南京) سۋن ياتسەننىڭ (孙中山) جەكە قابىلداۋىندا بولعان العاشقى قازاقتار سوڭىرا ءبىربولىم وقۋشىلاردى اسكەري وفيتسسەرلەر گيمنازياسىنا قابىلداۋىنان تارتىپ گومەنداڭ (国民党) ۇكىمەتىنىڭ شەرديمان وسپانۇلى، قامزا ءشومىشبايۇلى، دالەلقان جانىمقانۇلى، قادۋان مامىربەكقىزى ت.ب قازاق دەپۋداتتارى مەن ۇلت دەلاگاتتارىن قابىلداۋىنا دەيىنگى 40 جىلدى ءبىز تىم اشىپ ايتا الماي ءجۇرمىز. اقتاردىڭ التاي، قۇلجا، ءۇرىمجى-شونجىداعى بۇلىگى، الاش وردا وكىلدەرىنىڭ شاۋەشەكتەگى كىشى قۇرىلتايى، ورتالىق ازياداعى ۇلتتىق رەسپۋبيليكالاردىڭ قۇرىلۋى تاعىسىن تاعى تاريxي داتالاردا قىتاي سىرتقى ىستەر مينىستىرلىگى مەن ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتى قازاقتار تۋرالى “قۇپيا مالىمدەمەنى” ورتالىق ۇكىمەتكە قارشا بوراتقان-دى. بۇنىڭ شەت جاعاسىن ياڭ زىڭشيننىڭ “قاتەلىكتىڭ ورنىن تولتىرۋ ۇيىندە جازىلعان شىعارمالارى” مەن جەكە ەستەلىك “بۋگوجاي” جازبالارىنان تابا الاسىز. قازاقتىڭ اقتارمەن، الاشپەن، ورتالىق ازياداعى رەسپۋبيليكالارىمەن بىرىگىپ تەرريتوريا ماسەلەسىن قۋزاۋىنان قالاي الاڭداعانىن ونىڭ اۋزىنان بىلە الاسىز. جالپى ءبىرىنشى قىتاي رەسپۋبيليكاسىنىڭ سىرتقى ساياساتىنىڭ سوڭى وتە ءساتسىز بولدى دەۋگە بولادى. بىراق شىعىس تۇركىستان ماسەلەسىندە xالىقارا مەن سوۆەت وداعىنىڭ ساياسي پيعىلىن ۇتىمدى پايدالانىپ ءوز پايداسىنا شەشىپ الدى. ال، دايىن اسقا تىك قاسىق بولعان كوممۋنيست قىتايلار (共产党) ۇلتشىل قىتايدىڭ سىرتقى ساياساتتاعى جولى مەن شىلاۋىنان 1972-ءشى جىلعا دەيىن شىعا المادى. كوممۋنيست قىتايلار قۇرامىندا الەمدىك گەوساياساتتى جاقسى بىلەتىن وقىعان ساياساتكەر نەمەسە ديپلومات از بولعاندىقتان فورموزعا (台湾) قاشپاي قۇرالىن تاپسىرىپ باعىنعان كوپتەگەن مامانداردى ولتىرمەي قايتا ماڭىزدى جۇمىستارعا قويۋعا ءماجبۇر بولدى. سولاردىڭ ءبىرى- قىتايدىڭ باس اۋرۋى “شىعىس تۇركىستان ماسەلەسىن” قىتايعا وڭ شەشىپ بەرگەن ساياساتكەرى جاڭ جىجۇڭ (张治中).

قىتايدىڭ ۇلتتىق رەسپۋبيليكا داۋىرىندەگى سىرتقى ساياساتى مەن ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ قازاقتار تۋرالى تاريxي مالىمەتى قىتاي قازاقتارى تۋرالى تىڭ دەرەكتەردى ءالى دە بولسا اشپاي بۇعىپ ساقتاپ وتىر. الدا-جالدا ول اقيقاتتار اشىلىپ جاتسا قىتاي قازاقتارىنىڭ مادەني، ساياسي ءھام الەۋمەتتىك ماسەلەلەرى تۋرالى تىڭ دەرەكتەر شىعاتىنى انىق. جانە بۇنى گومەنداڭ-سوۆەت قاتىناستارىنىڭ قازاقتارعا ىقپالى دەپ ايىرىم زەرتتەۋگە دە ابدەن بولادى. ايتپاقشى، ۇمىتىپ بارامىن گومەنداڭ (国民党) ۇكىمەتى كەزىندە ۇقك-دا ىستەگەن قىتايلاردىڭ كوبى اتىلدى، ۇرىمجىدە وسپانمەن قاتار تۇرىپ اتىلعاندارى دا بار. ال، كەيبىرى كوممۋنيست قىتايدىڭ (共产党) ۇقك قۇرامىندا قايتادان جۇمىس اتقاردى. ولار كەيىن 1954-58 جج، 1960-62 جج، 1966-76 جىلدارى نەشە مىڭ قازاقتىڭ اتىلىپ كەتۋىنە، تۇتقىندالۋىنا، ماڭىزدى جۇمىستان قاعىلۋىنا ۇلكەن كەسىرى ءتيدى. بۇنى الدا كەڭەيتىپ جازامىن…


Eldeç Orda
 26733848_1006720156158238_113701663117975958_n22489934_1006720366158217_5091629545186577428_n26229762_1006720286158225_2040495128477309322_n26733527_1006720292824891_2287120779494645202_n26805266_1006720246158229_4768449161584674535_n26814595_1006720322824888_5450790259364471825_n26814750_1006720186158235_2408446684712476231_n26815355_1006720296158224_8602240570905370640_n26904708_1006720339491553_4304685692589766924_n26908111_1006720289491558_9203969746515798087_n26992237_1006720272824893_6269650746977196704_n 22489934_1006720366158217_5091629545186577428_n 26229762_1006720286158225_2040495128477309322_n 26733527_1006720292824891_2287120779494645202_n 26733848_1006720156158238_113701663117975958_n 26805266_1006720246158229_4768449161584674535_n 26814595_1006720322824888_5450790259364471825_n 26814750_1006720186158235_2408446684712476231_n 26814810_1006720342824886_2763994944960323195_n 26815355_1006720296158224_8602240570905370640_n 26904708_1006720339491553_4304685692589766924_n 26908111_1006720289491558_9203969746515798087_n
27067143_1006720306158223_1100610150503153670_n

Kerey.kz

Related Articles

  • كوشپەندىلەردىڭ سوڭعى يمپەرياسى جوڭعارلار قالاي جويىلدى؟

    العاشقى ويرات يمپەرياح ادامزات تاريحىنداعى كوشپەندىلەردىڭ ەڭ سوڭعى يمپەرياسىن ويراتتار قۇردى. شىڭعىس قاعاننىڭ العاشقى ورلەۋ داۋىرىندە ويراتتار بايقال كولىنىڭ سولتۇستىك باتىسىنداعى ورمان تايپالارى بولاتىن. ويرات، بۋريات، قىرى تۇمەت، بۇلاعاچين، كەرەمۋچين، اراسۋت، كۇشتەمي قاتارلى قيدان تىلدەس( بۇگىنشە ايتقاندا موڭعول تىلدەس) ورمان تايپالارى ءسىبىر ورماندارىندا اڭشىلىقپەن شۇعىلدانعان. ولار بۇل مەكەنگە 840 جىلدارى، ياعني، ۇيعۇر قاعاناتىن قۇلاتقان قارحاستار باستاعان ءسىبىر تۇركىلەرى ۇيعۇرلاردان قالعان يەن ساحاراعا قونىس اۋدارعاندا، ويراتتار ءسىبىر تۇركىلەرىنەن قالعان يەن دالالارعا قونىس اۋداردى دەپ تۇسپالداۋعا بولادى. 1209 ويرات قۇدۇقا بەك جوشىنىڭ اسكەرلەرىنە باعىنادى. دەرەكتەردە تۇمەن ءتۇتىن دەگەنىنە قاراعاندا سانى 50 مىڭ اينالاسىندا بولسا كەرەك. يۋان يمپەرياسىنداعى حالىقتار ىشىندە دە ويراتتار اتالادى. موعۇل (موڭعول) يمپەرياسى ءوز ىشىنەن بولشەكتەنە باستاعان كەزدە ويراتتار كۇشەيە

  • تۇرسىن جارقىنباەۆ كىم ەدى؟

      تۇرسىن جارقىنباەۆ كەڭەستىك ساياساتتىڭ پايىمىنشا –ۇلتشىل، اتامان اننەنكوۆتىڭ اسكەرى قۇرامىنداعى «الاش پولكىنىڭ» ساردارى، باي تۇقىمىنىڭ وكىلى. ال، كوممۋنيستىك قىتاي ۇكىمەتىنىڭ پايىمىنشا، «جاپون تىڭشىسى»، «توڭكەرىسكە قارسى ەلەمەنت». «ەرتىس ءوڭىرى» گازەتىنىڭ 2009جىلعى، 5-تامىزداعى، №31 سانىندا ر.ءنۇسىپوۆتىڭ «الاش پولكىنىڭ اقيقاتى» اتتى ماقالاسىن وقىپ وتىرىپ، اتالمىش ماقالادا ايتىلعان ت.جارقىنباەۆتاي ابزال جان تۋرالى وقىرمانمەن وي بولىسسەم دەپ ەدىم. «ء…سويتىپ، ءۇزىلىپ قالعان ارمان ءجىبى قايتا جالعاندى. كەشىگىپ كەلگەن مەنى قالا مەكتەبىنە ەش قاعيداسىز-اق قابىلداپ، ءبىلىمنىڭ ۇزاق ساپارىنا ءوز قولىمەن قوسقان – بەلگىلى اعارتۋشى، الاشتىڭ اسىل ازاماتى تۇرسىن مۇستافين ەدى».(ق.ءجۇمادىلوۆ. تاڭعاجايىپ دۇنيە. 82-بەت، الماتى، «تامىر»، 1999ج.)بۇل زامانىمىزدىڭ زاڭعار جازۋشىسى ق.ءجۇمادىلوۆتىڭ جۇرەكجاردى لەبىزى. الدە، تۇرسىن اعامىز بالا قابدەشتىڭ كەلبەتىنەن بولاشاق قازاق زيالىسىنىڭ بەينەسىن تانىعان شىعار-اۋ؟ بۇدان ءارى،

  • حان كەنەنىڭ قارۋى

    Beken Kayratuly Facebook پاراقشاسىنان الىندى ەلورداعىقازاقستان رەسپۋبليكاسى قارۋلى كۇشتەرىنىڭ اسكەري-تاريحي مۋزەيىنىڭ اۋىسپالى ەكسپوزيتسيالىق جادىگەرلەر كورمەسى ورنالاسقان تومەنگى زالىندا، قازاق حالقى ءۇشىن قۇندى زاتتىڭ ءبىرى – كەنەسارى قاسىمۇلىنىڭ مىلتىعى تۇر. ءحىح عاسىردىڭ ورتاسىندا ۇلى دالادا ورىستەگەن ۇلت-ازاتتىق قوزعالىستىڭ كوسەمى، اتاقتى ابىلاي حاننىڭ نەمەرەسى كەنەكەڭ وسى مىلتىقپەن جاۋ تۇسىرگەن. ايتالىق، 1838 جىلى كەنەسارى اقمولا بەكىنىسىن باسىپ الىپ، ورىس اسكەرىن قۋىپ شىققانىن تاريحتان جاقسى بىلەمىز. وسى وقيعا تۋرالى ەل-جۇرتتىڭ اۋزىنان ەستىپ، حاتقا تۇسىرگەن ءماشھۇر-ءجۇسىپ كوپەەۆ ءوزىنىڭ «قازاق شەجىرەسى» اتتى جازباسىندا: «قاراوتكەلدە اعا سۇلتان قوڭىرقۇلجا دۋان باسى بولعان. كەنەسارىعا قارسى تۇرىپ سوعىس سالعان. قاراوتكەلدى (اقمولا بەكىنىسىن ايتادى) قاماعاندا كەنەسارى كۇلدىرماماي دەگەن مىلتىعىمەن تايتوبەنىڭ باسىندا تۇرىپ، ورىستىڭ قاراۋىلشى بالسايكەسىن (پوليتسەيىن) اتىپ مۇرتتاي ۇشىرعان» دەيدى (ا.سمايىل

  • قىتايلار عۇندارعا 80 جىل باعىنعان

    عۇنداردىڭ اسكەري مەمىلەكەتىنىڭ قۇرىلۋىبىزدىڭ زامانىمىزدان بۇرىنعى 215 جىلى عۇنداردىڭ كوشپەندى-اسكەري مەملەكەتى قۇرىلدى. ۇلىستىڭ قاعانى تۇمەن بولدى. تۇمەننىڭ باقتۇع( مودون) اتتى تاح مۇراگەرى بولدى، تۇمەن ونى تاح مۇراگەرلىگىنەن قاعىپ كورشىلەس نۇكۇز(月氏)دەرگە اماناتقا جىبەردى، ارتىنان ەكى ەل جاۋلاسقاندا نۇكۇز حانى مودوندى ولتىرمەك بولدى، مودون نۇكۇزدەردىڭ ءبىر جۇيىرىك اتىن قولعا تۇسىردىدە ۇستاتپاي عۇندارعا قاشىپ كەلدى. تۇمەن تاڭىرقۇت وعان تۇمەن(10000) جاساقتى باسقارتتى، مودون ىسقىرما جەبەنى جاساپ شىعىپ جاساقتارىنا: «مەن جەبەنى قالاي اتسام سەندەردە سولاي اتاسىڭدار اتپاعانداردىڭ باسى كەسىلەدى !» دەپ ءامىر ەتتى. ءبىر جولى ءوزىنىڭ سايگۇلىگىنە قاراتا وق اتتى، وزىمەن قوسىلا اتپاعانداردى سول مايداندا شاۋىپ ءولتىردى. تاعى ءبىر جولى ءتىپتى ءوز بايبىشەسىنە قاراتىپ وق اتتى، قوسىلا اتپاعانداردى تاعى دا ءولتىردى. تۇمەن تاڭىرقۇتپەن بىرگە اڭعا

  • كوكتۇرىكتەن تاراعان قازاق رۋلارى

    ەرزات كارىباي كوكتۇرىك قاعاناتى ۇلى عۇن قاعاناتىنان كەيىنگى كوشپەندى-اسكەري جۇرتتاردىڭ قۇرعان يمپەرياسى. 552-742 جىلدارعا دەيىن 190 جىلداي داۋرەن ءسۇردى، بيلەۋشى تايپا اشينا تايپاسى. تەريتورياسى شىعىستا جاپون تەڭىزىنەن باتىستا قارا تەڭىزگە دەيىن; سولتۇستىكتە سىبەريا ورماندارىنان يران، قىتايعا دەيىن سوزىلعان ون ميلليون شارشى كيلومەتر اۋماقتى الىپ جاتتى. تۇركى اسىلىندە اشينا باستاعان ونداعان تايپالار وداعىنىڭ اتى بولاتىن. تەگى عۇندار مەن ساقتاردىڭ بىرىنەن، ەڭ العاشىندا نيونۋان قاعاناتىنا قاراستى تەمىرشىلەر بولاتىن، 545 جىلى بۋمىن قاعان تەرگلەكتەر(اربالىلار نەمەسە قاڭعارلار) نيونۋاندارعا اتتانعان جاساقتارىن توسقاۋىلداپ تالقانىن شىعاردىدا 50 مىڭ وتباسى تەرگلەكتەردى باعىندىرىپ الدىدا 546 جىلى نيونۋان قاعانى اناعايدى ويسىراتا جەڭدى، اناعاي ءوزىن-ءوزى ءولتىردى. وسىلايشا كوكتۇرىك قاعاناتى قۇرىلدى. قاعانات التاي تاۋىندا شاڭىراق كوتەردى دە كەيىن كوشپەندىلەردىڭ قاسيەتتى جۇرتى بولعان

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: