|  | 

Tarih

Gazette qıtay qazaqtarınıñ 1950-54 jj arasındağı kürdeli sayasi kezeñi bwğıp jatır…

27072338_1010044919159095_5208341584913552940_n
Eldeç Orda

1950-1951 jıldar qıtay qazaqtarı üşin öte qım-quıt jıl boldı. Ospan-Janımqan wstalıp artınan atıldı, Orazbay äkim bastağan (Qwtıbi äkimi) Qwtıbi-Manas-Sanjı köterilisi bastıqtırıldı, qorğanıs salasınıñ meñgeruşisi Zakäriya bas qolbasşı Uañ Jinmen eregesip mert boldı, Sauan-Ürimji qazaqtarı Qalibek-Täkiman men Qamzağa ilesip kökilikti asıp, Tibetti basıp jeti retki qorşaudı bwzıp Kaşmirge taqadı, Manas boyındağı Şarqi Türkistannıñ qazaq äskerleri azamattıq soğıs bastap soñı İlede jalğasıp sätsiz köterilis kesirinen Qaraşäri asıp Päkistan, Auğanıstan aspaq bolğanda kommunist armiya jağınan qorşauda qap derliktey joyıladı. Ölkelik ükimettiñ orınbasar xatşısı Sälis Ämireler Tibette qastandıqpen öltirildi. Sizderge är oqiğanıñ basın bir şalıp jılt-jılt şolıp ötip otırğanımmen jalpı ol däuirdegi Şıñjañ qazaqtarınıñ sayasi, äleumettik xal-axualı öte kürdeli boldı. Üyekke jiktelip teketiresu tereñ sipat alıp ketti. Şıñjañ provincsiyasınıñ ölkelik ükimeti qwrılğan soñ Şıñjañnıñ orınbasar törağasınıñ biri Qazaq Pätiqan Sügirbaev edi (Qazaq avtonomiyası 1954′de qwrılğan). Jaña ölkelik ükimettiñ jaña organ gazeti de qolğa alınğan-tın. Bwl sol gazettiñ 1951-jılğı sentabır ayındağı sanınıñ qiqımı. Gazette qıtay qazaqtarınıñ 1950-54 jj arasındağı kürdeli sayasi kezeñi köp auızğa alınğan. Biz bügin bayıbına bara almağan talay swraqtıñ jılt etken jauabı körinip qaluı da mümkin. Men solay oylaymın. 50-jjdağı Şıñjañ qazaqtarınıñ qoğamdıq sayasi äleuetin jaqınnan sezinemin deseñiz osınday tiri derekpen qauışuıñız tiis. Älemdik alpauıt jikşildik bwl öñirdegi qazaqtardı da soqpay ötpegen. sayasi tüsi qoyu, tartısı qiyañ osı ötpeli kezeñniñ tarixi mänin aşa tüssek bügingi birqagşa kürdeli swraqqa bir twsınan jauap bergendey bolamız. Osı jauaptıñ köbi 1950-51 jj gazette bwğıp jatqanın biluimiz kerek. Ol kez alğaşqı qwrılu kezeñi bolğandıqtan köp oqiğa men saraptaular birşama aşıq äri anıq jazılğan-dı. Keyin sol “aşıqtıq” pen “anıqtıq” bastarına päle bolğan …26908012_1010044972492423_7701998835619961756_n27072338_1010044919159095_5208341584913552940_n27067314_1010044929159094_3339838994773649978_n27067636_1010044975825756_7288906116481043001_n

26908012_1010044972492423_7701998835619961756_n 26994003_1010044925825761_4837600450602597714_n 27067314_1010044929159094_3339838994773649978_n 27067636_1010044975825756_7288906116481043001_n

Related Articles

  • Şarqi Türkistan Respubilikası Turalı Ne Bilemiz?

    Jalpı saraptama (Eşbir jerde estimegen derektermen bayandaladı) Eger tarixqa qızıqpasañız, jaña derek estudi qalamasañız nemese uaqıtıñız bolmasa bwl saraptamanı oqu sizge “xaram” boladı ))) Qazaqstan tarixşılarına endi-endi üyrenşikti taqırıpqa aynala bastağan Şıñjañ tarixındağı “Şarqi Türkistan Respubilikası” turalı şındıqtı jwrt asa köp bile bermeydi. Eki ret qwrılğan “Şarqi Türkistan” uaqıtşa ükimeti turalı ne bilemiz? Älqissa… Birinşi retki Şarqi Türkistan ükimeti 1933-jılı Qaşqarda qwrıldı. Ükimet nebäri üş ay ömir sürdi de Altışaharğa qaşıp bara jatqan Dwñğan (xuiyzular) äskeri jağınan qwladı. Bir jağı ükimetti qwruşılardıñ özi satıp ketip tındım boldı. Asa köp eşkim bwnı bile bermeydi. Gansu, Cinxay dwñğandarı Şıñjañğa basıp kirip “qazaq-wyğırmen birlesip koalecion mwsılman ükimetin qwramız” dep Ürimji qıtayların qorşauğa aladı.

  • ÜRKİN

    Söz bası. Qarttardı añsau Köziniñ qwyrığında äjim külip, Sayratqan qızıl tildi babın bilip. Jinalıp keşkiğwrım töbeşikke, Qariyalar qılatın äzildi ilik. Asa zilsiz… tek quıp, «alalağan» Bolmasa da kinamsız dara babañ. Ebin tauıp qwrdasın eñbektetse, Qıbı qanıp saqalın salağan. Wrpaq üşin qaraket qam bağarı, Oğan uayım jañbırdıñ tambağanı. Küreñ şaydı soraptap söz qozğasa, Kökiregiñniñ közine şam janadı. Azamattı ardaqtar arıs atın, Qariyalar – «qara orman», toğıs aqıl. Qalt-qwlt etip süyenip asasına, Jiın-toyda şwrqırap tabısatın. Bwrınğınıñ qarttarı-ay sırma şapan, Sañı ausa sayaqsıp qırğa tartar. Basında taqiyası, twmağı joq Büginginiñ şaldarı qırma saqal. Samayınan suırtpaq qılau wrlap, Sayqal zaman twmanıt, twmau wrğan. Keregeniñ basında «küni ötken», Aynalıp ketpeymin be, twmağıñnan? Otqa qaqtap, däuirdiñ

  • Şarqi Türkistan men Şıñjañ qazaqtarı turalı

    Bwl 1933-jılı qwrılğan Şarqi Türkistan ükimetiniñ Angliya elinen sayasi, äsker kömek swrap joldağan xat-dwr. Esteriñizde bolsa birer aydıñ aldında osında Şarqi Türkistan ükimetiniñ Türkiyadan äskeri kömek swrap joldağan xatın salğamın. Nebäri birer ay ömir sürgen Şarqi Türkistan respubilikasınıñ qilı tarixı qazaq qoğamınıñ basa nazarında bolu kerek dep oylaymın. Däl qazirgi künde Qazaqstan nemese twtas ortalıq Aziya üşin eki strategiyalıq öñir bar. Olar: Auğanıstan jäne Şıñjañ (Sin'cyan/ŞUAR). Auğanıstan turalı aytıp jürmin. Osı eki öñirdegi strategiyalıq tarixtı jaqsı bilsek ortalıq aziya elderiniñ jarqın keleşegin küni bwrtın oylay alğan bolamız. Ne üşin Şarqi Türkistan uaqıtşa respubilikası Angliya, Türkiyadan äskeri kömek swraydı? 30-jj Türkiya-Qıtay qatınastarı; Angliya-Qıtay qatınastarı qalay bolğan? Bwl mäselege sovet pen germaniya,

  • ALAŞORDA- TÄUELSİZ QAZAQSTANNIÑ ZAÑDI BASTAUI (HH- ĞASIRDIÑ BAS KEZİNDEGİ QAZAQ MEMLEKETTİGİNİÑ QWRILU TARIHI)

    Jwmat ÄNESWLI jazuşı, tarihşı «Abay.kz» portalında jariyalanğan jurnalist B.Mürsälimniñ «Jariyalanbağan avtonomiya» attı maqalası men ğılım doktorı M.Qoygeldimen birge şığarğan «Alaş tuı astında» attı derekti fil'mi biletin jwrtqa biraz qayşılıqtarğa tolı pikir tuındatqanday. Maqalanı oqıp, derekti fil'mdi körgen jwrtqa «Jer astınan jik şıqtı, eki qwlağı tik şıqtı» degendey eki wştı oy saladı. Bizdiñ tarihşılarımız äli künge deyin Tarih ğılımı salasında Keñestik ideologiya salıp bergen «jalğız ayaq» jolmen kele jatqan tärizdi. Tayauda «Abay.kz» portalında Swltan han Aqqwlınıñ atalmış fil'm turalı maqalası jariyalanğan eken, men Swltanhannıñ pikirine qosılamın. Jäne soğan oray özimniñ HH -ğasırdıñ bas kezindegi Alaş qozğalısınıñ, Alaş partiyasınıñ, Alaş orda ükimetiniñ atqarğan tarihi röli turalı tolıq ayta ketkendi jön kördim. «TARIH»

  • Alaş arıstarı jäne kommunist «kökeler»

      1918 jıldıñ 29 qazan küni Sovet ökimetin ornatuşı kommunist- bol'şevikterdiñ izbasarları – komsomoldardıñ jeke wyımı qwrılğan eken. Bwl wyım kezinde arnayı dayındıqpen kelip, qabıldauşı komissiyanıñ qatañ sınınan sürinbey ötken jastardı ğana öz qatarına qabıldağanı ras. Komsomol qatarına ötu bolaşağın biik mansappen, ülken ataqpen baylanıstıratın ärbir jastıñ basıp ötuge tiisti şarttı baspaldaqtarınıñ biri bolatın. Al äkesi «halıq jauı» atalıp sottalıp ketken nemese birjola atılıp ketken bozbala men boyjetkenge komsomol qatarına alatın sınğa tüsuge mümkindik bergendi qoyıp, artına it qosıp quatın bolğan. Mäselen, orta mektepti üzdik bitirgen, «Altın medal'» iegeri, mekteptegi eñ bilimdi, eñ talanttı oquşı, bolaşaqta qazaq ädebietiniñ tarihın üş ğasırğa wzartqan ğalım, «Alaştıñ almas qılışı» atanğan qazaqtıñ qazirgi közi

Pikir qaldıru

Elektorndı poştañız sırtqa jariyalanbaydı. Belgi qoyılğan öristi toltıru mindetti *

Atı-jöni *

Email *

Saytı

Kerey.kz/Kerey.kz

Biz turalı:

Tel: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz tiñ bwrınğı nwsqasın http://old.kerey.kz ten oqi alasızdar!

KEREY.KZ

Sayt materialdarın paydalanğanda derekközge silteme körsetu mindetti. Avtorlar pikiri men redakciya közqarası säykes kele bermeui mümkin. Jarnama men habarlandırulardıñ mazmwnına jarnama beruşi jauaptı.

Sayt sanağı: