|  |  |  | 

Mädeniet Twlğalar Qazaq dästüri

Tekes audanınıñ qala qwrlısın “ŞAÑIRAQ” formasında jobalap wsınıs jasağan Älimjan Aqalaqşı.

27066989_1013091682187752_3929593526592583427_nJalpı Şığıs Türkistan qazaqtarınıñ wlt-azattıq köterilisine deyingi (1939-1944jj arası) mädeni, ädebi, ekonomikalıq häm ağartuşılıq tarixı ğılmi twrğıda zerttelmey keledi.

Bir xalıq üşin qolına qaru alıp janın şüperekke tüyip, basın qauipke tigu- sol xalıq şıdamınıñ eñ soñğı talğamı dep esepteymin, oğan deyin ol xalıq ruxani, mädeni häm äleumettik jañğırumen tiresip bağadı. Meniñ aytpağım, Şığıs Türkistan qazaqtarınıñ qarulı töñkeris jasağanğa deyingi mädeni, ruxani häm äleumettik-ekonomikalıq jañğıruı turalı bolmaq. 

20-jıldardıñ bası ülken ruxani jañğırudıñ bastauı sanaldı. Älemdik deñgeyde jürilip jatqan mädeni tolqulardı küni bwrtın sezinip öz xalqın bayırğınıñ qarañqı qaptalında wyıqtap, wyalap qalmasın dep şamşıraqqa, jarıq kökjiekke süyregen kösemder payda bola bastadı. Sonday jañalıqtıñ şağın mısalına bügin toqtalmaqpın.

Altayda, Ürimjide, Qwljada, Şäueşekte qazaqtar mädeni-ağartuşılıq töñkerister jasay bastadı. Alıs-jaqın şetelden jün fabrikasın, qoy terisin öñdeytin cex satıp ala bastadı; bwrın şwbırğan tüyeli köş äreñ ötetin asulardan maşina jol saldırıp, kölik asırdı; wlttıq teatr aşılıp, ädebi şığarmalar saxınalandı; tb

20-j soñı, 30-j basında Qazaq eldi-mekenderinde jañadan äkimşilik audan, qalalar payda boldı. Jeri keñ, xalqı şoğırlı öñirler audandarğa bölindi. Sonday audan äkimşiliginiñ biri- İle ualayatınıñ Tekes audanı.

jalpı, 30-jıldarı İle ualayatında 28 aqalaqşı el bolğan eken. Är aqalaqşığa 1000 tütin üy bağınğan. YAğni İle ualayatında 1 guñ (töre auılı), 28 aqalaqşı el bolğan. 27540585_1013091685521085_5184532672969356086_n
Sonday aqalaqşınıñ biri Tekes audanınıñ qala qwrlısın “ŞAÑIRAQ” formasında jobalap wsınıs jasağan Älimjan Aqalaqşı. Älimjan aqalaqşı Tekes audan bolıp alğaş qwrılğanda qazaqtardı otırıqşı ömir keşuge ügittegen sonımen qatar Tekestiñ qala jobasına wsınıs jasap, keleşektegi qala jobasın ŞAÑIRAQ ülgisinde jobalap salu wsınısın jasağan. Audan äkimşiligi jağınan bwl wsınıs qabıldanıp qalanıñ salınu ülgisi onıñ jobası negizinde qalanğan. Qala ülgisi keyin damıp büginderi Aziyadağı tipti älemdegi sirek ülgidegi qala formatına aynalıp otır. Sizder Tekes audan ortalığınıñ qala nobayın keñistikten tamaşalay alasızdar. 20-ğasır basında mwnday ozıq oqiğalar Şığıs Türkistan Qazaqtarı arasında köp bolğan. Qala jobasın wsınıp, formasın tiktegen kisi tek Älimjan aqalaqşı ğana emes, atı atalıp, eñbegi zerttelmegen birqanşa twlğalar bar. Mwnıñ bäri Wlt-azattıq köterilisine deyingi Şığıs Türkistan qazaqtarınıñ mädeni-äleumettik jañğıruına äkep tireledi. Soğan qızığuşılıq tanıtıp, ğılmi izdenis jasaytın ağayınnıñ qarası köp bolsa eken deymiz. Tarixi şolu retinde osı posttı jazdım. Keyin tağı jazamız…

*Tüsinikteme:
Aqalaqşı- keminde 1000 tütin üydi basqaruşığa berilgen eski äkimşilik tarixi atau. Bir tütin üyde orta eseppen bes jan bar.

27072747_1013091672187753_5688805907371250711_n27072320_1013091722187748_2797186613358956996_n

Related Articles

  • Nazarbaev endi apostroftı älipbidiñ jaña nwsqasın bekitti

    Qazaqstan prezidenti Nwrswltan Nazarbaevtıñ 2018 jıldıñ 19 aqpandağı qaulısına say wsınılğan latın grafikasına negizdelgen qazaq älipbiiniñ jaña nwsqası. Suret Aqordanıñ resmi saytındağı qaulığa tirkelgen qosamşadan alındı. 20 aqpan 2018 jıl. Qazaqstan prezidenti Nwrswltan Nazarbaev latın grafikasına negizdelgen qazaq tili älipbiiniñ kezekti ret jaña nwsqasın bekitti. Aqorda baspasöz qızmetiniñ 20 aqpan küni habarlauınşa, Nazarbaev 19 aqpanda 2017 jıldıñ 26 qazanında şığarğan «Qazaq tili älipbiin kirillicadan latın grafikasına köşiru turalı» jarlığına özgeris engizu turalı qaulı qabıldağan. Ol qaulıda bwğan deyin bekitilgen latın grafikasına negizdelgen qazaq älipbiine azdağan özgeris engizilgen. Bwğan deyingi nwsqa boyınşa, qazaq tiline tän keybir dıbıstar jäne tağı birneşe ärip apastrofpen (däyekşe) belgilengen edi. Soñğı nwsqadağı älipbi de negizinen apostroftı älipbige wqsas

  • Bügin – Litvanıñ täuelsizdik küni eken

    Bügin – Litvanıñ täuelsizdik küni eken. Birde Stambul äuejayında litvalıq bir qız jol swrap, tanısıp qaldıq. Norman Devisten oqıp alğan bir fakt sart etip esime tüsti. “Litva tili Batıstağı eñ köne ündi-europalıq til eken, “säule” degen söz saqtalıp qalıptı ğoy?” desem, “Iä, Säule (Saule) – Kün qwdayı” deydi. “Endeşe ol eñ köne ündi-europa sözi türki tilderinde, onıñ işinde qazaq tilinde de bar” dep edim, tañ-tamaşa boldı. “Atalarımız: “Litva ilkide quattı el bolğan, bir şetimiz Baltıq bolsa, ekinşi şetimiz Qara teñizge jetken” dep aytuşı edi” dep qaldı. “Bälkim sol zamanda “säule” sözin qazaqtar bizden alğan şığar” demedi. Biraq ol oydı közinen oqıp qoydım. Dereu qorğanu taktikasına köşip, “Säule” sözi qazaqşa saqtalıp

  • Bwqara TIŞQANBAEV

    Bwqara TIŞQANBAEV, 1920-şı jılı Almatı oblısında düniege kelgen. 30-şı jıldarı alapat aştıqta Şığıs Türkistandağı qazaqtarğa ötken. 1944-şı jılı Qwljadağı “Azat Şığıs Türkistan” (keyin Töñkeris Tañı bolıp özgertilgen) gazetiniñ qazaq tilindegi nwsqasınıñ jauaptı redaktorı (bas redaktor) bolğan. 1945-şı jılı Qwljada Şığıs Türkistan töñkerisşil jastar wyımınıñ ortalıq komiteti qwrılıp, komitet jağınan şığarılğan “ODAQ” jurnalınıñ bas redaktorı bolğan. 1952-şı jılı Şıñjañ ölkelik mädeniet meñgenmesine auısıp bölim bastığı bolğan. Keyin “ŞWĞILA” jurnalınıñ şığuına jetekşilik etken. 1955-şı jılı “Qasen-Jämila” kinosın jazıp, ekranğa tüsirgen. 1962-şı jılı auğan qalıñ elmen birge Qazaqstanğa ötken. Eldeç Orda

  • SÄTBAEV NEGE QUĞINDALDI?

           Qazaq jerindegi wlttıq Ğılım akademiyasın qwru ideyası Wlı Otan soğısı jürip jatqan uaqıtta payda bolğan edi. Körnekti ğalım soğıstıñ qiınşılığına moyınswnbay, Qazaq KSR Ğılım akademiyasın wyımdastıru isin tabandı türde qolğa aldı. Qazaq KSR Ğılım akademiyasınıñ qwrıluı respublikamızdıñ ğılımi twrğıda däleldi şeşimderin twjırımdauğa, el ekonomikasınıñ, ğılımı men mädenietiniñ örkendeuine ülken mümkindikter aştı. Ğılım akademiyasınıñ qwramına zertteu instituttarı, kitaphanalar men mwrajaylar, laboratoriyalar, sonımen birge bazalar men filialdar qaraydı, sonday-aq, bwl mekemelerdegi tiisti salalardı joğarı bilimdi mamandar jäne qızmetkerlermen qamtamasız etedi.        Qazaq KSR Ğılım akademiyası aşılğannan keyin derbes ğılım salalarında zertteu instituttarınıñ aşıluı etek ala bastaydı. Qoğamdıq jäne jaratılıstanu ğılım salalarında köptegen ğılımi zertteu ortalıqtarınıñ aşıluı, olardıñ damuına

  • Nwr ağa

    Şahidolla Samwratwlı Bökeev Basqalar pälen desin, tügen desin, Tanttiñ bwl qazaqtı älemge şin. Körealmağan dwşpandar däl siz qwsap – Özdırın külli elge däleldesin. At kötermes Atı da, atağın da, Keşegi qwrama ıştat saparında. Bwl qazaqtı päş etti Nwrlı ağam, Twrğandığın qay eldiñ qatarında. Bağı qanday üstem et bwl halıqtıñ, Baytaq elim twrğanday Nwrlanıp tıñ. Qaysarlıqpen özine qağıp tartti, Silkip tartqan qoldarın Tramttıñ. Kimge bolsa bastırmay eş keudesin, Kim bolsada qaymığıp, seskenbesın. Tramp ta şamalap bayqap bilidi-au, Nwrağamnıñ op-oñay des bermesin. Küle berdi ırjıñdap sesi qaşıp, Sesi qaşıp Nwrağamnıñ desi basıp. Aq üyge bastap kirdi aq patşamdı, Iltipatpen qwrmettep, esik aşıp. Qadırın bileyikşi bwl künderdiñ, Bas swğar jeri emes bwl kimderdiñ.

Pikir qaldıru

Elektorndı poştañız sırtqa jariyalanbaydı. Belgi qoyılğan öristi toltıru mindetti *

Atı-jöni *

Email *

Saytı

Kerey.kz/Kerey.kz

Biz turalı:

Tel: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz tiñ bwrınğı nwsqasın http://old.kerey.kz ten oqi alasızdar!

KEREY.KZ

Sayt materialdarın paydalanğanda derekközge silteme körsetu mindetti. Avtorlar pikiri men redakciya közqarası säykes kele bermeui mümkin. Jarnama men habarlandırulardıñ mazmwnına jarnama beruşi jauaptı.

Sayt sanağı: