|  |  | 

Tarih Twlğalar

SÄTBAEV NEGE QUĞINDALDI?

Qanish  Satbay       Qazaq jerindegi wlttıq Ğılım akademiyasın qwru ideyası Wlı Otan soğısı jürip jatqan uaqıtta payda bolğan edi. Körnekti ğalım soğıstıñ qiınşılığına moyınswnbay, Qazaq KSR Ğılım akademiyasın wyımdastıru isin tabandı türde qolğa aldı. Qazaq KSR Ğılım akademiyasınıñ qwrıluı respublikamızdıñ ğılımi twrğıda däleldi şeşimderin twjırımdauğa, el ekonomikasınıñ, ğılımı men mädenietiniñ örkendeuine ülken mümkindikter aştı. Ğılım akademiyasınıñ qwramına zertteu instituttarı, kitaphanalar men mwrajaylar, laboratoriyalar, sonımen birge bazalar men filialdar qaraydı, sonday-aq, bwl mekemelerdegi tiisti salalardı joğarı bilimdi mamandar jäne qızmetkerlermen qamtamasız etedi.   

    Qazaq KSR Ğılım akademiyası aşılğannan keyin derbes ğılım salalarında zertteu instituttarınıñ aşıluı etek ala bastaydı. Qoğamdıq jäne jaratılıstanu ğılım salalarında köptegen ğılımi zertteu ortalıqtarınıñ aşıluı, olardıñ damuına ülken septigin tigizdi. Sonday-aq, olardıñ aşqan jañalıqtarı men jetken jetistikteri de elimizdiñ ğılımi keşendi damu belesterin ayqınday tüsti. Instituttardıñ aşıluı Qazaqstannıñ auıl şaruaşılığınıñ damuına ülken septigin tigizdi. Sebebi ol kezeñde elimizdiñ auıl şaruaşılığı toqırauda boldı. Wlı Otan soğısı jıldarı barlıq önimder maydanğa arnaldı, al soğıstan keyingi auıldıñ jağdayı müşkil edi. 1947-1948 jıldarı auıldıq jerlerde jwmısşı qolınıñ tapşılığı nemese tehnikalıq jetispeuşilikter orın aldı. Egistik aymaqtarda tek qol eñbegi önimi bolğandıqtan jwmıs önbedi. Keybir aymaqtarda ğana käristerdi köşirip äkelgenine baylanıstı küriş alqaptarı boldı. Egis alqaptarı tek 1952-54 jıldarı tıñ jäne tıñayğan jerlerdi igeru kezinde köbeyip, auıl aymaqtarındağı halıq nanğa sol kezden keyin ğana toya bastadı. Ğılım Akademiyasınıñ jaña ğılımi- zertteu ortalıqtarınıñ aşıluı elimizdiñ ğılımı men mädenietine, qoğamdıq ömirine erekşe äser ete bastadı.

      Desek te, respublikamızdıñ mwnday jetistikterimen qatar akademiyanıñ janındağı qoğamdıq ğılım bölimderiniñ zertteu jwmıstarı sınğa wşırap, basına qara bwlt üyirildi. 40-jıldardıñ soñı men 50-jıldardıñ basındağı qoğamdıq sayasi ömir Qazaq KSR ĞA-nıñ 200-ge juıq qızmetkerlerin jwmıstan şığarıp, ayıptap ülgerdi. Onıñ işinde Qazaq KSR Ğılım Akademiyasınıñ prezidenti qızmetinde bolğan Q.Sätbaevqa jüktelgen mindet tarihi şındıqtı ötken kezeñniñ bastı oqiğaları retinde däleldi jazğandarı üşin qudalauğa wşırağan qazaq ziyalılardıñ ekinşi tobın jwmıstan quu edi. Negizsiz ayıptaudan bas tartqan Qanış Sätbaev ta osı qudalaudıñ jolına tüsip ketedi. 

Nwrbol QANATBEKWLI  

    Qazaq jerindegi wlttıq Ğılım akademiyasın qwru ideyası Wlı Otan soğısı jürip jatqan uaqıtta payda bolğan edi. Körnekti ğalım soğıstıñ qiınşılığına moyınswnbay, Qazaq KSR Ğılım akademiyasın wyımdastıru isin tabandı türde qolğa aldı. Qazaq KSR Ğılım akademiyasınıñ qwrıluı respublikamızdıñ ğılımi twrğıda däleldi şeşimderin twjırımdauğa, el ekonomikasınıñ, ğılımı men mädenietiniñ örkendeuine ülken mümkindikter aştı. Ğılım akademiyasınıñ qwramına zertteu instituttarı, kitaphanalar men mwrajaylar, laboratoriyalar, sonımen birge bazalar men filialdar qaraydı, sonday-aq, bwl mekemelerdegi tiisti salalardı joğarı bilimdi mamandar jäne qızmetkerlermen qamtamasız etedi.       Qazaq KSR Ğılım akademiyası aşılğannan keyin derbes ğılım salalarında zertteu instituttarınıñ aşıluı etek ala bastaydı. Qoğamdıq jäne jaratılıstanu ğılım salalarında köptegen ğılımi zertteu ortalıqtarınıñ aşıluı, olardıñ damuına ülken septigin tigizdi. Sonday-aq, olardıñ aşqan jañalıqtarı men jetken jetistikteri de elimizdiñ ğılımi keşendi damu belesterin ayqınday tüsti. Instituttardıñ aşıluı Qazaqstannıñ auıl şaruaşılığınıñ damuına ülken septigin tigizdi. Sebebi ol kezeñde elimizdiñ auıl şaruaşılığı toqırauda boldı. Wlı Otan soğısı jıldarı barlıq önimder maydanğa arnaldı, al soğıstan keyingi auıldıñ jağdayı müşkil edi. 1947-1948 jıldarı auıldıq jerlerde jwmısşı qolınıñ tapşılığı nemese tehnikalıq jetispeuşilikter orın aldı. Egistik aymaqtarda tek qol eñbegi önimi bolğandıqtan jwmıs önbedi. Keybir aymaqtarda ğana käristerdi köşirip äkelgenine baylanıstı küriş alqaptarı boldı. Egis alqaptarı tek 1952-54 jıldarı tıñ jäne tıñayğan jerlerdi igeru kezinde köbeyip, auıl aymaqtarındağı halıq nanğa sol kezden keyin ğana toya bastadı. Ğılım Akademiyasınıñ jaña ğılımi- zertteu ortalıqtarınıñ aşıluı elimizdiñ ğılımı men mädenietine, qoğamdıq ömirine erekşe äser ete bastadı.

      Desek te, respublikamızdıñ mwnday jetistikterimen qatar akademiyanıñ janındağı qoğamdıq ğılım bölimderiniñ zertteu jwmıstarı sınğa wşırap, basına qara bwlt üyirildi. 40-jıldardıñ soñı men 50-jıldardıñ basındağı qoğamdıq sayasi ömir Qazaq KSR ĞA-nıñ 200-ge juıq qızmetkerlerin jwmıstan şığarıp, ayıptap ülgerdi. Onıñ işinde Qazaq KSR Ğılım Akademiyasınıñ prezidenti qızmetinde bolğan Q.Sätbaevqa jüktelgen mindet tarihi şındıqtı ötken kezeñniñ bastı oqiğaları retinde däleldi jazğandarı üşin qudalauğa wşırağan qazaq ziyalılardıñ ekinşi tobın jwmıstan quu edi. Negizsiz ayıptaudan bas tartqan Qanış Sätbaev ta osı qudalaudıñ jolına tüsip ketedi. 

Nwrbol QANATBEKWLI

 

 Kazakh-tv.kz

Related Articles

  • ŞIÑĞISHAN- OĞIZ HANNIÑ WRPAĞI

    Jwmat ÄNESWLI (Äbilğazınıñ «Türik şejiresi», orıs tarihşıları N.Karamzin men S.Solov'evtiñ tarihi eñbekterine süyenip jazılğan zertteu eñbek) Orta ğasır tarihın, onıñ işinde Şıñğıshannıñ tarihın alğaş jazğan adam -Irandı bilegen Gazan hannıñ uäziri, sayasatker, ğalım Raşid- Ad- Din edi. Raşid –ad- dinge «Şıñğıshannıñ tarihın jaz» dep tapsırğan Gazan han edi. Gazan han Şıñğıshannıñ kenjesi Tolıhannıñ nemeresi Arğınnan (orısşası Argun) tuadı. XIII- ğasırdıñ ayağında Iran biligine Arğın hannan keyin Gazan han taqqa otırdı. Söytip Gazan hannıñ tapsırmasımen Raşid -ad -din 1310-jılı öziniñ «Jamiğat -at -tauarih» attı üş tomdıq tarihın jazıp bitirdi «Jamiğat at tauarihtıñ» qazaqşa mağınası «El tarihı» degendi bildiredi. Bwl tarihi eñbektiñ alğaşqı tomı «Şıñğıshan men Altın orda» tarihına, ekinşisi «Gazanhan twsındağı

  • Tikken tuı jığılmağan Er Jabay

    Ağaşta, biikti aytsañ, qarağaydı ayt,Jigittik, erlikti aytsañ, Bögembaydı ayt!Nayzasınıñ wşına jau mingizgen -Emenäli kereyde er Jabaydı ayt!  Er Jabay batırdıñ  340 jıldıq merey toyı qarsañında, Almatı qalasında qırküyektiñ 15 küni  “Tikken tuı jığılmağan Er Jabay” attı ğılımi konferenciya boldı. Tarihşılar men jazuşılar batırdıñ tarihi erlikteri men auız ädebietindegi tarihi beynesi turalı bayandamalar jasadı. Maqswt Temirbaev, Asqar Säbit, Ziyabek Qabuki-Şoqan, Näbijan Mwqametxanwlı, Jädi Şäkenwlı, Uatqan Säipil, Äbdildä Salıqbay, Äbubäkir Qayran, Asqar Sabit, Aybın Äubäkir- qatarlı belgili jazuşılar men tarihşılar, Jabay batır wrpaqtarı qatıstı.   Er Jabay batırdıñ 340 jıldığına( eki jıldan soñ) oray mwşäyra (körkem şığarma, ğılımi maqala, jır, öleñ t.b) jariyalanatın boldı. Er Jabay batırdıñ atına qor qwru, Qalmaqtardıñ qas jauı bolğan (batırdıñ basın

  • Şejire – Abaq Kerey

    Abaq Kerey 12 atağa bölinedi. Bwl bölinis Qıtay qaramağına ötken kezden bastaladı. Abaq kereydiñ qaydan, qalay taratılatını turalı şejireler köp jäne olarda birizdilik joq, yağni «ärkimdiki özine jön» degenge sayadı. Oyğırlıq Mäsäli, Döyten, Sahariya qariyalardıñ maqwldauı negizindegi atam Janattıñ (A.J) jazıp qaldırğan şejiresinde Abaqtan Izen, Jusan. Izennen Mağınalı, Sidalı, Jabaydı taratadı. Mağanalıdan Qoylau, Baylau delinedi. Qoylaudan-Iteli. Abaq Kereydiñ işinde iteli ruı «noqta ağa» ataladı.  “Alaş aynası” internet-gazeti halqımızdıñ şığu tegin, taraluın bayandaytın tarmağı – qazaq şejiresi turalı aqparattardı kezeñ-kezeñimen jariyalamaq. Osı arqılı üş jüzdiñ är ruı turalı mälimetterdi toptastırıp, qazaqtıñ ortaq şejire qorın jasap şığarmaq. Eger sizdiñ qolıñızda öz ruıñız jayında mälimetter bolsa, bizdiñ mına: info@alashainasy.kz elektrondı poştamızğa jiberuiñizge boladı. Noqta

  • Şekara mäselesi şeşilgen kün

    Alaşorda: Suret sırtındağı tarih  Almasbek Äbsadıq Soldan oñğa qaray: birinşi qatarda- H.Ğabbaswlı, M.Dulatwlı, A.Baytwrsınwlı, M.Äuezov; ekinşi qatarda- J.Aymauıtwlı, Ä.Marğwlan, A.Baytaswlı. 1917 jılı 13 jeltoqsanda qwrılğan Alaşorda avtonomiyalıq respublikası 1920 jılı 26 tamızda keñes ükimetiniñ pärmenimen jasaqtalğan keñestik Qazaq avtonomiyasınıñ qwrıluına negiz bolğan edi. 1936 jılı ol avtonomiya keñes qwramındağı jeke respublikağa aynaldı. Keñestik respublikalardı qwru kezinde şekara belgileu mäselesi, negizinen,  Qazaq avtonomiyası qwrılğan kezdegi mejemen belgilendi. Olay bolsa, qazirgi tañdağı täuelsiz Qazaqstannıñ wlan-ğayır jerge ie bolıp qalu märtebesi Alaş ziyalılarınıñ janın şübereke tüyip (soñında janı qwrban bolğan) jürip atqarğan janqiyarlıq erlik isteri men eren eñbekteri arqasında jüzege astı. Alaş ziyalıları beynelengen fotosuretter bizdiñ ruhani mwramızdıñ qwndı bölşegi ekendigi sözsiz. Sebebi

  • Aqın ĞAFU QAYIBEKOVTİÑ TUĞANINA 90 JIL

    90 jıl Aqın ĞAFU QAYIBEKOVTİÑ TUĞANINA 90 JIL “MEN DE QAYTA TUIP KÖREYİNŞİ (otızjılbwrınğı merey toydanestelik)   88-jıl bolatın. Ğafañnıñ 60-jıldıq merey toyıArqalıqtanbastaldı. Arqalıqqalasındaoblıstıqpartiyanıñbirinşihatşısıqatısqanşığarmaşılıq keş Gornyak mädenietüyindeötti. Odankeyin Amantoğayda, Amankeldiaudanındaataldı. Joldağısovhozdar Abay, Albarbögettendekütipqonağasıberuşilerboldı. TorğaydaĞafañnıñatababasınıñtuğanjeriŞwbalañ. Şwbalañ men audanortalığınıñarasında “Ğ.Qayırbekovaiındağıoquşılarlageri bar, Ğafañ, Bädeşjeñgemiz, jazuşıSäkenJünisov, onıñjwbayımingenmäşinelersolbalalarlagerinesoqtı. Twrğanjerikeremet, suımöldir, tamaşademalısornıeken. Qonaqtarsoğantamsanıpbirazjürdi. Sssınolarbalalarashanasınannanauıztidi. Sodanşığıp, Merey toydıtoylauşılarTorğayğajaqın, lagerdenbirşaqırımdayjerdetwrğan Torğay özenniñBatpaqsuat dep atalatın jağasınakeldi. Suatdesedegendey, suğaaparatınjalğızayaqjol bar eken, janjağıqopa. NegizinenosıdanalpısjılbwrınĞafañnıñtuıp, kindigikesilgenjeri osı. Solsuatqakelipköpmäşinelerüyiriliptwraqaldı. Ğafañ ,Bädeşmäşinelerinenasıqpaytüsti. Basqamäşinelerdenbir top äyeldertüsip, aqınğaqarayjamıraykelip, özijepjeñilĞafañdıqoldarınaköteripaldı. Söytse, bwlarjeñgelerieken, “”Qazirsenituğanjeriñeaunatamız!” dedi. Ğafañjeñgeleriniñaytqanınaköngen “Al, aunatsañdar, aunatıñdar, men de tağıbirtuıpköreyin” degen. JeñgeleriĞafañdısöytipözenjağasınabirbiraunatıpalğan. SoljergeBädeşjeñgemizbiruıskümisteñgeşaşqan. “Onı “Ğafañnıñjasın, abıroyınbersin” depteripalıpjatqandarboldı.     JwmatÄNESWLI ĞAFUĞA (arnau öleñ) Batpaqsuat özenniñ bergi beti, Su aluğa kelinşek barğan kezde, Batpağı säl tobıqtan asar

Pikir qaldıru

Elektorndı poştañız sırtqa jariyalanbaydı. Belgi qoyılğan öristi toltıru mindetti *

Atı-jöni *

Email *

Saytı

Kerey.kz/Kerey.kz

Biz turalı:

Tel: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz tiñ bwrınğı nwsqasın http://old.kerey.kz ten oqi alasızdar!

KEREY.KZ

Sayt materialdarın paydalanğanda derekközge silteme körsetu mindetti. Avtorlar pikiri men redakciya közqarası säykes kele bermeui mümkin. Jarnama men habarlandırulardıñ mazmwnına jarnama beruşi jauaptı.

Sayt sanağı: