|  | 

كوز قاراس

شاكەرىم قاجىنىڭ اتىنا قاتىستى

1186704_1382431812026650_1733285244_n

شاكەرىمدى “شاكارىم” دەپ اتاۋ قالىپتاسىپ كەتتى. ءوزىم دە وسىلاي ايتىپ جۇرگەم. مۇحتار ماعاۋين اقساقالدىڭ ەكى ۋاجىنەن سوڭ پىكىرىمدى وزگەرتتىم. اقساقالدىڭ سوزىنشە، بىرىنشىدەن، شىڭعىستاۋ، باقاناس پەن شۇبارتاۋداعى اعايىنى كوزى تىرىسىندە ءھام كەيىن شايىردى “شاكەرىم” دەپ اتاعان. ەكىنشىدەن، ءتىپتى زامانداستارىنىڭ كوزىن كورىپ، ءسوزىن ەستىگەندەرگە سەنبەگەن جاعدايدا، مىناداي قيسىنعا توقتاۋعا بولادى: قازاق تىلىندە “اكا” دەگەن بۋىن مۇلدەم جوق، ءسوز ىشىندە كەزدەسپەيدى، فونەتيكالىق زاڭدىلىققا قايشى. “اكە”، “داكە” (مارليا), “ساكە” دەگەن سياقتى اتاۋلار سونىڭ ايعاعى. اقساقالدىڭ وسى ءبىرىنشى ءۋاجى-اق ءوز باسىما جەتكىلىكتى ەدى، ەكىنشىسى مۇنىڭ دۇرىستىعىن ابدەن ۇعىندىرىپ تۇر.

عالىم بوقاشتىڭ facebook پاراقشاسىنان الىندى

باس تاۋەلسىزدىگى

ادامنىڭ شىن مىنەزى، وي-پىكىرى ءھام قابىلەتى جەكە باسى ءۇشىن ساياسي-ەكونوميكالىق تاۋەلسىزدىك تۋعاندا عانا بىلىنەدى (سالىستىرمالى تۇردە ايتىپ وتىرمىن، ابسوليۋت تاۋەلسىزدىك بولمايدى، ارينە). ياعني شاما-شارقىنا قاراي جايلى باسپاناسى، تۇراقتى جۇمىسى ءھام تابىس كوزى، زەينەت پەن مۇقتاجدىق جاردەماقىسى بار; جىلىنا كەم دەگەندە ءبىر مارتە شەتكە شىعىپ كەلە الاتىن ەركىندىگى بار; اپتاسىنا از دەگەندە بىرنەشە مارتە جانى جاقىن ادامدارمەن ويىن-ساۋىق ورتالىقتارىنا، يا ساياسي-الەۋمەتتىك كلۋبتارعا بارىپ تۇراتىن جاعدايى بار; مادەنيەت پەن سپورت سالاسىنداعى ءحوببيىن دامىتاتىن، عىلىم سالاسىنداعى تالابىن ۇشتايتىن ءارى ءلاززات الاتىن مۇمكىندىگى بار; بويداق بولسا، باسىنا جەتەتىن، وتباسىلى بولسا، بالا-شاعاسىنا جەتەتىن، زەينەتكەر بولسا، كۇتىمىنە جەتەتىن قورى بار ادام عانا تۋعان-تۋىس ءھام دوس-جارمەن قارىم-قاتىناستا دا، بيلىكپەن قارىم-قاتىناستا دا ويىن بۇكپەي ايتاتىن شىنشىل، انىق ازاماتقا اينالادى. وركەنيەتتى رەجيمدەر زاڭنىڭ ۇستەمدىگىن ورناتۋ ارقىلى حالقىنا وسىنداي ساياسي-ەكونوميكالىق ازاتتىق اپەرەدى. ال قۋدالاۋشى رەجيمدەر زاڭنان ۇستەمدىگىن ورناتۋ ارقىلى حالقىنا باس كوتەرتپەي، كىشىگىن – ۇلىعىنا، ادالىن – ارامىنا، ءادىلىن – اككىسىنە، مامانىن – مانساپقورعا، كارىسىن – جاسىنا كىرىپتار ەتىپ قويادى. كىرىپتار ادامنىڭ شىن سويلەۋى، شىن ءىس قىلۋى، اربىردەن سوڭ شىن ءومىر ءسۇرۋى قيىننىڭ قيىنى. “كىسىنىڭ قولىنا قاراعاننىڭ كۇنى قۇرىسىن” دەيدى قازاقتىڭ ءبىر ماقالى. راس ءسوز.

عالىم بوقاشتىڭ facebook پاراقشاسىنان الىندى

Related Articles

  • قىتاي “قازاق قاۋپى” ماسەلەسىنەن ءالى دە الاڭداۋى ما؟

    Eldeç Orda اتقا ءمىنىپ قىلىشىن وڭدى سولدى جالاڭداتىپ “شا شا شالاپ” كەپ (قىتايشا ولتىرىڭدەر دەگەن ءسوز) قازاق اۋىلىن قانعا بوكتىرىپ كەتەتىن قيلى وقيعالاردى بالا كۇنىمىزدەن بەرى كىتاپتان وقىپ ءوسىپ ەدىك. كۇنشىعىس تسينحاي، گانسۋعا اۋىپ تيبەت اسىپ كاشمير، پاكىستانعا ات باسىن تىرەگەن التاي مەن ۇلىق ەرەنقابىرعا قازاقتارىنىڭ قاسىرەتتى تاعدىرى تۋرالى بۇگىنگە شەكىم (دەيىن) از ايتىلمادى. قانشاما كىتاپ، ماقالا جازىلدى… وقىعان سايىن ساي سۇيەگىڭ سىرقىرايدى… اسىرەسە، ابەتاي مۇقاراپۇلى قۇراستىرىپ جيناقتاعان “كيەلى كوش”تى وقىساڭىزدار (الدا كيريليتسسياعا اۋدارىلىپ جاتسا) وندا قاسىرەتتى وقيعالار ءبىرشاما انىق جازىلعان، وقىپ جاتقاندا كوز الدىڭىزعا بەينە كينوداي ەلەستەپ وتىرادى. انا جولى وسى پاراقشامدا “قىتايداعى مۇسىلمان ەليتاسىنىڭ قيلى تاريحى جانە ونىڭ شىعىس تۇركىستانعا ىقپالى” اتتى پوست جازعامىن، سونداعى ۇشتىك ما اۋلەتىنىڭ

  • قوناەۆ پەن نازارباەۆتىڭ ارۋاق تۋرالى كوزقاراستارى

    القيسسا… بۇل كۇندە ءدىني ۋاعىزشىلارىمىز ءار جەردە «ارۋاققا قۇرمەت ەتۋ،  وعان سيىنۋ – اللاعا سەرىك قوسقاندىق»  دەيتىن،  ءتىپتى  «قابىر تۇرعىزباۋ،  ولىكتى جەرلەگەن سوڭ جەردى تەگىستەپ تاستاۋ»،  «جەتى،  قىرقى،  جىلدىعى دەگەندەر شاريعاتتا جوق»، «قۇران باعىشتاماۋ»، ت.ب ءپاتۋالار كوبەيە باستادى. مەن ءدىندار ادام بولماسام دا،  يلام دىنىنە سەنەتىن، وزىمە ءتان كوزقاراسىم، ءارى شامالى ءبىلىمىم بار ادام بولعاندىقتان مۇنداي ماسەلەگە  وز ويىمدى بىلدىرگىم كەلەدى. ويتكەنى،  ماعان تالانتتى جاراتۋشى سىيلاسا،  ءبىلىمدى اتا-انام مەن وسى حالقىم، وسكەن دالام، ورتام بەردى. سوندىقتان جوعارىداعى ماسەلە جونىندە ازداپ تولعانىپ كورەيىن،  ارتىق كەتسەم عاپۋ ەتەرسىزدەر. ارۋاق بار ما؟ « …تاڭعالاسىڭ،  ولاردىڭ ء‹بىز توپىراق بولعان كەزدە، جاڭادان جاراتىلامىز با؟» دەگەن سوزدەرىنە تاڭىرقاۋ كەرەك،  مىنە، بۇلار راببىلارىنا قارسى بولعاندار ءارى بۇلاردىڭ

  • اينۋددين مۋرادي: “اۋعان قازاعى اتامەكەنگە قايتقىسى كەلەدى”

    نۇرتاي لاحانۇلى اۋعانستاننان قاراعاندىعا كەلىپ وقىپ جۇرگەن ەتنيكالىق قازاق اينۋددين مۋرادي. (سۋرەت ءاينۋدديننىڭ جەكە مۇراعاتىنان الىندى.) اۋعانستاننىڭ قۇندىز ءۋالاياتى يمام-ساحيب اۋدانىندا تۋىپ-وسكەن اينۋددين مۋرادي بىلتىر كۇزدە قاراعاندى پوليتەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ دايىندىق كۋرسىنا تۇسكەن. اينۋددين ازاتتىققا بەرگەن سۇحباتىندا اۋعانستانداعى قازاقتاردىڭ اتامەكەنگە ورالعىسى كەلەتىنىن ايتتى. ازاتتىق: – سوڭعى جىلدارى اۋعانستاننان قازاقستانعا ءبىلىم الۋعا كەلەتىن قازاق جاستارىنىڭ سانى كوبەيىپ كەلەدى. ول جاقتا قازاق وتباسى كوپ پە؟ اينۋددين مۋرادي: – وتباسىندا بەس بالامىز. قازىر اتا-انام، باۋىرلارىم تۇرىپ جاتقان ايماقتا 20 ءۇي قازاق بار. باسقا جەردە قازاق بار ما، جوق پا، بىلمەيمىن. ءبىزدىڭ اتالارىمىز وتكەن عاسىردىڭ باسىندا وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى تۇركىستان اۋماعىنان كوشكەن ەكەن. وتكەن عاسىردىڭ توقسانىنشى جىلدارى كەيبىر تۋىستارىمىز قازاقستانعا كوشىپ كەلگەن، قازىر وسىندا تۇرىپ جاتىر.

  • قازاق ءتىلى- قايتا جاڭعىرعان، بەلسەندى تىلدەردىڭ توبىنا كىردى

    دۇنيە جۇزىندە جەتى مىڭنان استام ءتىل بار. ونىڭ شامامەن توقسان بەس پايىزىندا الەم حالقىنىڭ بار بولعانى ءتورت-اق پايىزى سويلەيدى. ەكى جارىم مىڭداي تىلگە جويىلىپ كەتۋ قاۋپى ءتونىپ تۇر. ونىڭ ىشىندە تۇركى تىلدەرى دە بار. ال قازاق ءتىلى سوڭعى شيرەك عاسىردا سويلەۋشى سانى بويىنشا دا، ينستيتۋتتىق قولداۋ بويىنشا دا ءتىزىم باسىنداعى قايتا جاڭعىرعان، بەلسەندى تىلدەردىڭ توبىنا كىردى. تەك مادەني-وتباسىلىق قاتىناس قۇرالى ەمەس، تۇتىنۋشى تىلىنە اينالا باستادى. بىرتىندەپ نەگىزگى قولدانۋ كەڭىستىگى – قازاقستاندا ەكونوميكا، ساۋدا مەن بيزنەس سالالارىندا دا پوزيتسياسى كۇشەيە بەرمەك. مۇنى قاساقانا قاسارىسىپ بايقاعىسى كەلمەيتىن ادامدار مادەني-لينگۆيستيكالىق ءپليۋراليزمدى مويىنداماسا، تۇتىنۋشىنىڭ كونستيتۋتسيادا بەكىتىلگەن ءوز تىلىندە قىزمەت تالاپ ەتۋ حاقىن سىيلاماسا، باسەكەگە قابىلەتسىز توپ رەتىندە قوعامنىڭ دا، نارىقتىڭ دا شەتىنە شىعىپ قالادى.

  • قىتايمەن اراداعىنى شەشۋ جولى مەن شەشە الماۋ جولى

    وتكەن جىلى وسىندا “قىتايدا قازاق قاۋپى بار ما؟ ” اتتى پوستىمدى جازىپ بولعان سوڭ ىلە-شالا ارتىنان سيامدى قۇرعاتپاي “قازاقستان قىتايدىڭ ستراتەگيالىق تۇزاعىنا تۇسە مە” اتتى ساراپتامالىق ماقالامدى جازىپ دايىنداپ قويىپ ەدىم، بىراق جۇرتقا جاريا ەتپەدىم. ونىڭ سەبەبى كوپ ەدى… بۇگىن جاريالانباعان ءدال سول تاقىرىبىم بولماسا دا كوكەيدە جۇرگەن بىرەر ويىمدى تالقىعا سالماقشىمىن. شىنى كەرەك، قىتاي ءالى كۇنگە دەيىن “قازاق قاۋپى” ۇرەيىنەن سەيىلگەن جوق. قىتايدىڭ سوڭعى ون، ونبەس جىلدان بەرگى ورتالىق ازيا مەن شىڭجاڭ ماسەلەسى تۋرالى جازعان عىلمي ساراپتامالىق ماقالالارىنىڭ قورتىندىسى- قازاقستانداعى ۇلتتىق رۋحاني جاڭعىرۋ قىتايداعى قازاق پەن ۇيعىرعا جان جاقتىلى ىقپال جاسايدى جانە ودان قالاي ساقتانامىز، مىنە وسى. اسىرەسە قىتاي قازاعى ءوزىن ۇلت رەتىندە نە قازاقستاندى تاڭداۋى كەرەك، نە قىتايدى

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: