|  |  | 

Jahan jañalıqtarı Sayasat

“Putindik Resey” jaylı 100 swraq 


Tat'yana Kastueva-Jannıñ "Putindik Reseyge qatıstı 100 swraq" kitabınıñ mwqabası.

Tat'yana Kastueva-Jannıñ “Putindik Reseyge qatıstı 100 swraq” kitabınıñ mwqabası.

“Putindik Reseyge qatıstı 100 swraq” (La Russie de Poutine en 100 questions) – qazirgi Reseydiñ jağdayı türli derekközderden alınğan faktiler men jeke avtordıñ täjiribesine süyenip sipattalğan 100 qısqa taraudan twratın kitap. Şığarmanıñ maqsatı – liberaldıq qwndılıqtar negizinde tärbielengen Batıs Europa twrğındarına qazirgi Reseydiñ bolmısın tüsindiru.

“Putindik Reseyge qatıstı 100 swraq” kitabında Resey men Franciya qoğamınıñ arasında tüsinispeuşilikter tım köp ekeni aytıladı. Kitap avtorı äri Franciyadağı İFRI halıqaralıq qatınastar institutına qarastı Resey jäne TMD ortalığınıñ direktorı Tat'yana Kastueva-Jan Azattıqtıñ Orıs qızmetine swhbat berdi.

- Fukuyamanıñ (Frensis Fukuyama – amerikalıq filosof, sayasattanuşı, sayasi ekonomist äri jazuşı – red.) “Tarihtıñ aqırı” degen kitabı esiñizde me? Sovet odağı qwlağannan keyin europalıqtardıñ köbi, tipti bütin batıs älemi adamdarı adamzat liberaldıq demokratiyağa bet bwrdı, kommunistik rejimderdiñ qwlauı – osınıñ ayğağı dep oyladı. Bwl proceske kömektesip, avtoritarlıq rejimderge qarsı narazılıq qozğalıstardı qoldau kerek dep tüsindi. Batıs jwrtınıñ bwl ümitin tüsinuge boladı. Adamzattıñ bwlay damuı Europa odağı elderinde twratın adamdarğa äldebir utopiya bolıp körinbeydi. Al biraq Reseyden älemniñ damuı mülde özgeşe sipatta körinedi. Sondıqtan Batıstıñ tälim-josığınan Resey elitasınıñ birtindep köñili qaldı.

Reseydi Euroodaq elderi nemese AQŞ tärizdi demokratiyalıq el retinde körgisi kelip, äldebir talap qoyadı. Biraq qazirgi Reseydiñ wstanğan sayasatı mülde bwl emes, ol basqa jaqqa bet aldı

Kastueva-Jannıñ sözinşe, Resey özindik erekşeligi bar el bolu qwqığın qorğap otır, al älemdegi aybının asıru mäselesinde Resey men Europa mülde eki türli täsil qoldanıp keldi. Qırım anneksiyasına deyin Europa odağı elderi ortaq qorğanıs byudjetin wlğaytu qajet dep oylamadı, al Vladimir Putin bilikke kelgen bette Resey armiyasın reformalauğa kiristi, onıñ nätijesin qazir köruge boladı. Kastueva-Jan Resey men Batıstıñ wstanımı jeke twlğanıñ, azamattıq qoğamnıñ röli, memleket pen qoğam arasındağı qatınastar, demokratiya men azamattıq erkindiktiñ mäni degen köptegen mäseleler boyınşa da mülde üylespeytinin aytadı.

- Batıs jwrtı payımındağı zayırlı qoğam degendi, bir jınıstı neke nelikten adamnıñ jeke erkindigi simvolına aynalıp şığa kelgenin, tözimdilik principine negizdelgen köşi-qon sayasatın Reseyde tüsinbeydi. Bwl mäselelerdi tüsinudegi qayşılıqtar tereñde jatır. 1990 jıldarı, tipti 2000 jıldardıñ basında Resey nağız europalıq elge, aşıq elge aynalıp kele jatqanday köringen. Bwl ümit aqtalmay, Resey Batıspen jaulasıp aldı, qazir [Franciyada] Reseyden qattı tüñilip otırğandar köp. Keyde Batıs jwrtı özge, Reseyden äldeqayda avtoritarlı äldebir elge äldeqayda jwmsaqtau közqaraspen qaraytın tärizdi körinedi. Öytkeni Reseydi Euroodaq elderi nemese AQŞ tärizdi demokratiyalıq el retinde körgisi kelip, äldebir talap qoyadı. Biraq qazirgi Reseydiñ wstanğan sayasatı mülde bwl emes, ol basqa jaqqa bet aldı.

Eger äjeptäuir mıqtı qarsılıqqa tap bolsa, işki sayasatta repressiyalıq, sırtqı sayasatta agressiyalıq sipattağı amaldarğa jüginetin boladı

Kitapta avtor postsovettik Reseydiñ damu evolyuciyası men onıñ lideri Vladimir Putinniñ evolyuciyasın salıstırğan. Ol sayasi kar'erasın Batıs elderine bet bwrudan bastadı, biraq Kastueva-Jannıñ pikirinşe, Putinniñ üşinşi prezidenttik merziminde onıñ bwl joldan bas tartqanı qattı bayqaldı. Onıñ pikirinşe, Putin kelesi prezidenttik merziminde de halıqaralıq arenada agressiyalıq sayasat wstanatın boladı.

- Putinniñ törtinşi merzimge arnalğan maqsatı tüsinikti. İşki sayasatta – rejim twraqtılığın, onıñ biligin saqtap qalu jäne äleumettik tolqulardı boldırmau maqsatın közdeydi. Al sırtqı arenada Resey Putinniñ üşinşi merzimi kezinde “qaytarıp alğan” poziciyalardı wstap qaluğa tırısadı. Maqsattarı tüsinikti, biraq oğan jetu üşin qanday ädisterdi qoldanatını tüsiniksiz. Şındığında, rejim barınşa oñtaylılıq tanıtıp otır. Eger maqsattarına azdı-köpti jwmsaqtau ädistermen jetuge bolatının bayqasa, rejim solarğa jüginedi. Al eger äjeptäuir mıqtı qarsılıqqa tap bolsa, işki sayasatta repressiyalıq, sırtqı sayasatta agressiyalıq sipattağı amaldarğa jüginetin boladı. Qay täsilge jüginetinin äli şeşken joq. Mwnıñ bäri qarımta jauap qaytaru men reakciyanı sozbaqtauğa bolmaytın sät tuğan kezde jäne qalıptasqan jağdayğa qaray şeşiletin boladı.

Kastueva-Jan “Qoğamdıq pikirdi Kreml' qalıptastırıp otır ma, älde Kreml'diñ sayasatın qoğamdıq pikir qalıptastıra ma?” degen qızıq swraq tuadı dep sanaydı.

- Kreml' qoğamdıq pikir saualnamalarına öte mwqiyat qaraydı. Qoğamdıq pikirdi bilu üşin saualnama jürgizumen aynalısatın jabıq qızmetter bar, onday mekemeler FSB işinde de bar. Mısalı, Qırımdı qosıp alğanğa deyin Qırım territoriyasında sonday saualnamalar jürgizilgen. Kreml' äueli qoğamdıq pikirdiñ betalısın anıqtap aluğa tırısadı, sosın älgi tendenciyağa belgili bir pişin berip, qoyulatıp, köpirtumen qarqındı aynalısadı. Öz kezeginde älgi tolqın Kreml'ge, al Kreml' oğan qayta ıqpal etedi, sondıqtan äldebir twyıq cikl payda boladı.

Jüyeli oppoziciya – Batıs jwrtına onşa tüsiniksiz birdeñe, öytkeni bwl biliktegi, biraq nağız bilikke wmtılmaytın adamdar

Kitapta “äleumettik teñsizdik – Reseydiñ qazirgi sayasatınıñ eñ osal twsı” dep jazılğan. Kedeylik deñgeyine qatıstı resmi körsetkişterdiñ Batıs elderindegi körsetkişterden onşa köp ayırmaşılığı joq bolğanımen, Batıs Europa elderine qarağanda, baylar men kedeyler arasındağı alşaqtıq Reseyde äldeqayda tereñ. Kitapta francuz ekonomisi Tom Pikettidiñ bıltırğı zertteuinen derekter keltirilgen. Ol derekterde Reseydiñ wlttıq baylığınıñ şirek böligi reseylikterdiñ bir payızınıñ ieliginde dep jazılğan. Al şındığında, atalğan üles bwdan äldeqayda ülken boluı mümkin, öytkeni zertteude el işindegi resmi kapital ğana eskerilgen. “Key derekter boyınşa, Resey jalpı işki öniminiñ jartısına juığı ofşorlıq aymaqtarda ekeni eskerilmegen” dep jazadı Kastueva-Jan. Ol kitapta Reseydiñ sayasi oppoziciyasınıñ evolyuciyasın da taldağan.

- Reseyde eki oppoziciya bar ekeni mälim, bireui – parlamentte partiyalarğa toptasqan jüyeli oppoziciya, ekinşisi – jüyesiz oppoziciya. Jüyeli oppoziciya – Batıs jwrtına onşa tüsiniksiz birdeñe, öytkeni bwl biliktegi, biraq nağız bilikke wmtılmaytın adamdar. Basqaday jağday tusa oppoziciyanıñ özge liderleri bolar edi. Al qazir ol şöbin şauıp alğan dala tärizdi bolıp qalğan. Qazir ol jerde ülken bwtaqtarı – Naval'nıy men onıñ ştabtarı bar jalğız ağaş ösip twr, är jerden Gudkov, YAvlinskiy, Rıjkov siyaqtı “masaqtar” qıltiyadı. Mülde köñilsiz bolıp ketpes üşin ädemi gül – Kseniya Sobçaktı “egip” qoydı. Özge klimat ornasa, älgi alañ mülde özgeşe bolıp köriner edi.

Kitapta reseylikterdiñ biraz böligi sovet zamanın jäne Stalinniñ twsındağı “temirdey tärtipti” añsaytını turalı da aytılğan. Biraq “Putindik Resey…” kitabınıñ avtorı ol kezdegi “tärtip” korrupciyasız edi ğoy, sondıqtan Reseydiñ qazirgi biligi eldi jemqorlıq jaylap alğan kezde Stalinniñ sayasatın aqtauğa tırısuımız orındı ma, joq pa dep jaqsılap oylanğanı jön bolar edi dep mısqıldaydı.

Franciya men Reseydiñ qarım-qatınası turalı kitaptıñ eñ soñğı tarauındağı: “Bwl eki eldiñ qazirgi qarım-qatınasın meñzeu emes pe?” degen swraqqa Kastueva-Jan bılayşa jauap berdi:

– Sovet odağı qwlağannan beri eki eldiñ qatınası, beyneley aytqanda, aranıñ tisteri siyaqtı damıp keledi. Jatıq damığan kezderi de boldı. 2003 jılı Resey men Franciya AQŞ-tıñ Iraktağı basqınşılığına birlesip qarsı şıqtı. Sätsizdikter de boldı, mısalı, YUgoslaviyanı bombalauğa qatıstı Franciya men Reseydiñ wstanımdarı üylespedi. 2011 jılı Liviya probleması eki eldiñ arasın tağı uşıqtırdı. Bütindey alğanda, francuzdar Resey-Franciya arasın “qırın qabaq pen dialog” üylesken qatınastar dep ataydı. Minsk kelisimi ayasında Franciya – asa mañızdı äriptes el, sondıqtan Makron men Putinniñ 2017 jılğı 26 mamırdağı kezdesuinen keyin “Trianon dialogı” dep atalatın, yağni eki eldiñ azamattıq qoğamı arasında tığız baylanıs ornatu turalı jaña formattağı ideyanı iske asıru josparlanğan. Al qatal poziciyağa qatıstı aytar bolsaq, Franciya Reseyge sankciyalar saldı, biraq özara ımırağa kelu joldarı, ıntımaqtastıqtı jaña deñgeyge jetkize alatın amaldar izdestirilip jatır.

Eki eldiñ özara qatınasında, Reseydegi saylaudan keyin bolmasa, äzirşe ilgeri jılju bayqalmaydı

Tat'yana Kastueva-Jan Franciyada Emmanuel' Makron prezident bolıp saylanğan 2017 jılğı mamırdan beri eki eldiñ arasındağı dialogtan äldebir twşımdı nätijeler şıqpağanın aytadı. Mwnıñ sebebi, prezident Makron köbinese işki problemalardı şeşumen aynalısqanına baylanıstı boluı mümkin.

“Bir jağınan, Resey saylauğa dayındalıp jatır, sondıqtan halıqaralıq kezdesulerde Siriya men Ukraina dağdarıstarına köbirek män berildi. Eki eldiñ özara qatınasında, Reseydegi saylaudan keyin bolmasa, äzirşe ilgeri jılju bayqalmaydı. Franciya prezidenti mamırdıñ ayağında Sankt-Peterburgte ötetin ekonomikalıq forumğa baratının mälimdep qoydı” deydi ol. Bwğan qosa, principti alşaqtıqtar, äsirese Qırım men Ukrainanıñ şığısındağı jağdayğa qatıstı qayşılıqtar äli joyılğan joq, sondıqtan eki el arasındağı qatınastarda tayauda aytarlıqtay ilgerileu nemese dağdarıs boladı dep kütudiñ reti joq dep boljaydı Kastueva-Jan.

(Azattıqtıñ Orıs qızmeti tilşisi Natal'ya Kanevskaya alğan swhbat orısşadan audarıldı.)

Related Articles

  • “Alğaşqı jäne soñğı demokratiyalıq saylau”

    Asılhan MAMAŞWLI Alaş Orda wlttıq-territoriyalıq avtonomiyası ükimetiniñ müşeleri Alaş qalasına (Zareçnaya Slobodka, Semey) köşip kelip qonıstanğan 1918 jılı. Qazaqstan biligi biıl mausımda tağı bir kezekten tıs prezident saylauın ötkizgeli jatır. Postsovettik eldegi bwğan deyingi saylaulardıñ eşbirin halıqaralıq wyımdar «erkin» dep tanığan emes. Osı twsta Azattıq sovettik kezeñge deyingi Qazaqstanda ötken alğaşqı jäne soñğı aşıq saylaudıñ tarihına üñilip kördi. 1917 jılı jeltoqsan ayında «qazaq-qırğız biligin qolına alğanın» mälimdegen Alaş Orda ükimeti – Wlt keñesiniñ törağasın sayladı. Köpşilik dauıs alğan Älihan Bökeyhan ükimet pen keñes törağası bolıp saylandı. Azattıq tilşisimen söylesken zertteuşilerdiñ aytuınşa bwl saylau «bwrınğı handıq dästürge süyenbegen, patşalıq Reseydiñ eski zañdarınan qwtılğan, qazaq halqına saylau qwqığın berip, demokratiyalıq dästürmen ötkizgen

  • Qazaq Prezidenti Toqaev jäne Özbek Prezidenti Mirzieevtiñ birlesken mälimdemesi

    2019 jılğı 14-15 säuirde Özbekstan Respublikasınıñ Prezidenti Şavkat Mirzieevtiñ şaqıruımen Qazaqstan Respublikasınıñ Prezidenti Qasım-Jomart Toqaevtıñ Özbekstanğa Memlekettik saparı ötti. Özbekstan Respublikasınıñ Prezidenti Şavkat Mirzieev Qasım-Jomart Toqaevtı Qazaqstan Respublikasınıñ Prezidenti lauazımına kirisuimen jılı jäne şın köñilmen qwttıqtap,  Qazaqstannıñ qazirgi zamanğı damuına jäne şet memlekettermen köpjaqtı baylanıstarına layıqtı üles qosqan halıqaralıq auqımdağı sayasatker jäne memlekettik qayratker retindegi mol täjiribesin atap ötti. Memleket basşıları Qazaqstan Respublikasınıñ Twñğış Prezidenti – Elbası Nwrswltan Äbişwlı Nazarbaevtıñ eki el arasındağı bauırlastıq baylanıstar men strategiyalıq seriktestikti, onıñ işinde Ortalıq Aziyadağı beybitşilikti, twraqtılıq pen qauipsizdikti qamtamasız etudegi ıntımaqtastıqtı damıtuğa qosqan körnekti rölin ayrıqşa atap körsetti. Osı twrğıda, Prezident Q.Toqaev Prezident Ş.Mirzieevti Qazaqstan-Özbekstan qatınastarı men öñirlik ıqpaldastıqtı keñeytuge jäne nığaytuğa

  • AES salu Reseydiñ qalauı ğana – Bozımbaev

     © Twrar Qazanğapov Energetika ministri Qanat Bozımbaev Qazaqstandağı AES qwrılısına qatıstı pikir bildirdi, – dep habarlaydı Tengrinews.kz tilşisi. Bwl turalı ol Prezident Teleradiokeşenine bergen swhbatında ayttı. “Qazir qoğamda osı mäsele turalı qızu pikirtalas jürip jatqanın tüsinemiz. Ärine, Semey yadrolıq poligonına baylanıstı qorqınış tuıp jatır. Zardap şekken halıq ol oqiğanı wmıtqan joq. Sonday şeşim qabıldanıp jatsa, barlığı zañ boyınşa qabıldanadı. Qanday jağday bolsın halıq pikiri eskeriledi. Sebebi qoğamdıq tıñdalımdar ötedi. Jergilikti atqaruşı organdarmen keñes ötkiziledi. Vladimir Vladimiroviç Putinniñ aytqanı – reseylik taraptıñ qalauı ğana. Biz osı mäsele jaylı halıqqa aytıp otıramız, barlığı ükimet basşılığınıñ, sonday-aq, Memleket basşısınıñ baqılauında boladı”, – dedi ministr swhbatında. Eske salayıq, osığan deyin Almatı oblısında AES qwrılısına arnalğan jerdiñ anıqtalğanı jaylı

  • Joğarı qolbasşılıqtıñ prezidenttik rezervi kim üşin qwrılmaq?

    Qazis TOĞIZBAEV Otarda ötken äskeri parad. Jambıl oblısı, 7 mamır 2018 jıl. Ükimet qarulı küşter joğarı qolbasşılığınıñ prezidenttik rezervin qwru turalı jarlıq jobasın äzirledi. Oğan säykes äskeri qızmetkerler arasınan arnayı top jasaqtalıp, keyin onıñ müşelerin joğarı qolbasşılıqtağı qızmetterge wsınu josparlanğan. Sarapşılar bastamanıñ qağaz jüzindegi nwsqasın qwptağanmen ideyanıñ sätti jüzege asırılatınına kümändanadı. Naurız ayınıñ soñında «Aşıq ükimet» saytında qwjattar tizimi jariyalanıp, qoğamdıq talqılauğa wsınıldı. Onda ükimettiñ qarulı küşter prezidenttik rezervin qwru wsınısı jaylı aytılğan. Joba boyınşa, bwl topqa «erekşe swrıptaudan» ötken äskeri qızmetkerlerdi engizu közdelgen, keyin olardı joğarı qolbasşılıq lauazımına wsınbaq (qorğanıs ministri qızmeti oğan kirmeydi). Bastamanı qazir Nwrlan Ermekbaev basqarıp otırğan qorğanıs ministrligi kötergen. JARLIQ JOBASI Atalğan jarlıq jobası qarulı küşterge äskeri

  • Dosım Sätpaev: “Qazaqstannıñ Reseyge qatıstı sayasatı inerciyalıq sipatta bolmaq”

    Petr TROCENKO Qazaqstan prezidenti Qasım-Jomart Toqaevtıñ Mäskeudegi “Vnukovo” äuejayına kelgen säti. Mäskeu, 3 säuir 2019 jıl. Qazaqstan prezidenti Qasım-Jomart Toqaev alğaşqı resmi şeteldik saparmen Reseyge bardı. Azattıqqa bergen swhbatında sayasattanuşı Dosım Sätpaev Toqaevtıñ Mäskeude Resey prezidenti Vladimir Putinmen kezdesuinde qanday mäseleler qozğaluı mümkin ekeni, Qazaqstannıñ Qıtay jäne Reseymen qarım-qatınası turalı ayttı. Qazaqstan prezidenti Qasım-Jomart Toqaev säuirdiñ 3-i küni Resey astanasına saparmen bardı. Mäskeudiñ “Vnukovo-2″ äuejayında onı Resey sırtqı ister ministriniñ orınbasarı Aleksandr Pankin men ministrliktiñ hattama departamentiniñ basşısı Igor' Bogdaşev kütip aldı. Bwl – Toqaevtıñ Qazaqstan prezidenti qızmetine kiriskeli beri şetelge alğaşqı saparı. Aqordanıñ habarlauınşa, Toqaev Mäskeude Resey prezidenti Vladimir Putinmen kezdesip, sayasi, sauda-ekonomikalıq jäne mädeni-gumanitarlıq salalardağı ekijaqtı seriktestik mäseleleri

Pikir qaldıru

Elektorndı poştañız sırtqa jariyalanbaydı. Belgi qoyılğan öristi toltıru mindetti *

Atı-jöni *

Email *

Saytı

Kerey.kz/Kerey.kz

Biz turalı:

Tel: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz tiñ bwrınğı nwsqasın http://old.kerey.kz ten oqi alasızdar!

KEREY.KZ

Sayt materialdarın paydalanğanda derekközge silteme körsetu mindetti. Avtorlar pikiri men redakciya közqarası säykes kele bermeui mümkin. Jarnama men habarlandırulardıñ mazmwnına jarnama beruşi jauaptı.

Sayt sanağı: