|  |  | 

Tarih Twlğalar

Seksen jıl bwrın şabılğan bäyterekter

Alash1-1000x700
Bıltır jäne biıl «ülken terror» dep atağan qandı sayasi quğın-
sürginderge 80 jıl toladı. Sonımen qatar, Alaş ükimetiniñ qwruına, Alaş
memleketiniñ tuınıñ köteruine de, Qazan töñkerisi men keñes ükimetiniñ
ornalastıruına da bir ğasır toldı. Stalindik qızıl terror Alaş
ziyalıların da, keñes ükimetti ornalastırğandardı da ayağan joq.
Eki-üş jıldıñ işinde qazaqtan şıqqan bilgender qızıl qırğınğa wşırdı,
köbisi atıldı, atılmağandarı abaqtıda, lager'de temir tordıñ ar jağında
azap tartıp dünieden ötti.
«37-şi jıl» degen söz sayasi quğın-sürginderdi bildiretin qanattı sözine
aynalıp ketti. Şınımen, Şäkärimdey, Jüsipbek Aymauıtovtay Alaş
azamattarı odan jeti bwrın atılsa dağı, Jaqıp Aqpaev abaqtı men
aydaudardan keşip auru halde qaytıp dünieden ozsa, Alaş kösemi aqın
Mirjaqıp Dulatov 1935 jılı lager'de qaytıs bolsa, ziyalı qauımnıñ
köbisi 1937 jılında qamaldı. Keybireuleri sayasi quğın-sürginniñ birinşi
tolqını kezinde wltşıl, Alaşşıl retinde sottalıp, lager'lerden
bostandıqqa şığıp, aydaudan qaytıp kelip, endi qaytadan qamauğa alındı.
Sonımen qatar revolyuciyağa ülesin qosqan, respublikanıñ basşılığında
jürip kommunistik ideyasına birinşi künnen berik bolğan adamdar da «halıq
jaularına» aynaldı. Qısqası, «bayşıl», «wltşıl», «pantürikşil»,
«Alaşşıl», «trockist», «buharinşıl», «tınşı (şpion)», «faşist»,
«halıq jauı», «Otan satqını» degen siyaqtı naqaqtan jala ayıp tağılıp
qazaqtıñ talay oqığandarı, wlttıñ müddesin közdegenderi, tileuin
tilegenderi qwrban boldı.
1938 jılınıñ aqpan ayınıñ 25-i men 26-i asa qayğılı künder edi.
Bir künde halqımız Säken Seyfullin men İliyas Jansügirovtey
aqındarınan, Qwdayberegen Jwbanovtay tiltanuşıdan, Sanjar
Asfendiyarovtay därigerinen, Temirbek Jürgenev, Seyitqali Meñdeşevtey
memlekettik qayratkerlerinen ayrıldı. Jalpı Almatıda 80 jıl bwrın bir
künde 39 ziyalı atıldı.
Bwdan jartı jıl bwrın Mäskeude Alaştıñ Älihanı men Nığmet
Nwrmaqov atıldı. Jartı jıl keyin Jahanşa Dosmwhametov ta qwrban
boldı. 1937 jılğı jeltoqsan ayı Mwhamethan Seyitqwlov,
Eldes Omarov, Asılbek Seyitovtıñ atıluımen bastaldı. Säken, İliyas,
Beyimbet üş bäyterek bolsa, solardıñ ekeui swrapıl aqpannıñ ayağında bir
künde atılsa, üşinşisi keyin olardıñ tağdırın qaytaladı. Ahmet
Baytwrsınov, Mağjan Jwmabaev, Halel Dosmwhamedov, Mwhametjan

Tınışpaev, Oraz Jandosov, Oraz Isaev, Wzaqbay Qwlımbetov, Twrar
Rısqwlov…swm ajal, qandı quğın-sürgin eşkimdi ayamadı.
Biraq arıstardıñ attarı, aqındardıñ şığarmaları, ğalımdardıñ
eñbekteri tarihtan öşirilmedi. Bozdaqtardıñ esimderi el esinde.
Jaqında «Tar zaman» fil'min ekrandarğa şığuın – wrpaqtardıñ qwrban
bolğan ziyalı ata-babalarımızğa alğıs, tağzım retinde tüsinuge boladı.
Asqar Dayırbek

kerey.kz

Related Articles

  • Qıtaylar Ğwndarğa 80 jıl bağınğan

    Ğwndardıñ äskeri memileketiniñ qwrıluıBizdiñ zamanımızdan bwrınğı 215 jılı Ğwndardıñ koşpendi-äskeri memleketi qwrıldı. Wlıstıñ qağanı Tümen boldı. Tümenniñ Baqtwğ( Modon) attı tah mwrageri boldı, Tümen onı tah mwragerliginen qağıp körşiles Nüküz(月氏)derge amanatqa jiberdi, artınan eki el jaulasqanda Nüküz hanı Modondı öltirmek boldı, Modon Nüküzderdiñ bir jüyirik atın qolğa tüsirdide wstatpay Ğwndarğa qaşıp keldi. Tümen täñirqwt oğan tümen(10000) jasaqtı basqarttı, Modon ısqırma jebeni jasap şığıp jasaqtarına: «Men jebeni qalay atsam senderde solay atasıñdar atpağandardıñ bası kesiledi !» dep ämir etti. Bir jolı öziniñ saygüligine qarata oq attı, özimen qosıla atpağandardı sol maydanda şauıp öltirdi. Tağı bir jolı tipti öz bäybişesine qaratıp oq attı, qosıla atpağandardı tağı da öltirdi. Tümen täñirqwtpen birge añğa

  • Köktürikten tarağan Qazaq ruları

    Erzat Käribay Köktürik qağanatı wlı Ğwn qağanatınan keyingi köşpendi-äskeri jwrttardıñ qwrğan imperiyası. 552-742 jıldarğa deyin 190 jılday däuren sürdi, bileuşı taypa Aşina taypası. Teritoriyası şığısta Japon teñizinen batısta qara teñizge deyin; Soltüstikte Siberiya ormandarınan Iran, Qıtayğa deyin sozılğan on million şarşı kilometr aumaqtı alıp jattı. Türki äsilinde Aşina bastağan ondağan taypalar odağınıñ atı bolatın. Tegi Ğwndar men Saqtardıñ birinen, eñ alğaşında Nionuan qağanatına qarastı temirşiler bolatın, 545 jılı Bumın qağan Terglekter(arbalılar nemese qañğarlar) Nionuandarğa attanğan jasaqtarın tosqauıldap talqanın şığardıda 50 mıñ otbası Terglekterdi bağındırıp aldıda 546 jılı Nionuan qağanı anağaydı oysırata jeñdi, anağay özin-özi öltirdi. Osılayşa Köktürik qağanatı qwrıldı. Qağanat Altay tauında şañıraq köterdi de keyin köşpendilerdiñ qasietti jwrtı bolğan

  • Nwr Ağa

    Assalaumağaleykum qalıñ elim qazağım meniñ ,twñğış prezident kwni qwttı bolsın ! Elmiz aman ,jwrtımız tınış bolsın ,täuelsizdigimiz mañgilik bolsın , egemen elimizdiñ twñğış prezidentini Elbasımız Nwrsoltan Nazarbaev ağamızğa zor densaulıq ,wzaq ğwmır tileymiz! El twtqası meniñ Nwrlı ağam -ay,Qate demen halıq aytqan bağanı-ay.Öz ağamdı ala almasam ağalay-Basqa ağanı ala almaspın jağalay.Atbegiler jaqsı bilse At sının,Halıq biler är qadamın basşınıñ.Meniñ dağı azamattıq parızım,Jaqsılığın betine aytu jaqsınıñ.Qas qıranday biik qwzğa örlep tıñ,Tebingiñdi Eliñ üşin terlettiñ.Dana bolıp jüz otız altı ülıttı,Beybit ömir besiginde terbettiñ.El ömirin boljap qarap alıs tım,Jolın jasap als,kelis ,barıstıñ.Eki alıptıñ ortasında twrıp -aq, Tilın taptıñ Resey,Qıtay,Aqş-tıñ .Keybir elder künin körip äreñge-Jatqan kezde, bizdiñ halıq är elde-Qdırıp jwr Sayran qwrıp saldarday,Qazaq atın

  • Täuelsizdik küreskerlerine mıñ alğıs!

    1986 jılı jeltoqsan ayınıñ ortasında Almatı qalasındağı Brejnev (qazirgi Respublika) alañı bükil älemniñ nazarın özine audardı. Ol kezde qazirgidey internet, äleumettik jeliler joq bolsa da, jergilikti jastardıñ demokratiyalıq bas köterui turalı aqparat düniejüzine tarap ülgergen edi. Kompartiyanıñ D.Qonaevtı qızmetinen taydırıp, onıñ ornına bwğan deyin Qazaqstan üşin beymälim bolğan G.Kolbindi tağayındauı narazılıq tuğızıp, qaladağı ortalıq alañğa on mıñdağan jastar jinaldı. Qarsı kelgendi qan qaqsatıp üyrengen keñes ökimeti bwl jolı da eşkimdi ayamadı. Beybit sipatta bastalğan şeru aqır soñında küşpen basılıp, oğan qatısqandardıñ birazı qaza taptı, köbi quğınğa wşıradı. Osı bir tarihi sätti jastardıñ jadında mäñgi saqtau üşin, «Adırna» wlttıq-etnografiyalıq birlestigi Almatı qalası İşki sayasat basqarmasınıñ qoldauımen şahardağı birqatar mekemelerde arnayı kezdesuler

  • Alğaşqı teñgege Nazarbaev beynesi qalay tüspey qaldı?

    Asılhan MAMAŞWLI Serikbolsın Äbdildin.  1993 jılı qaraşanıñ 15-inde Qazaqstan öziniñ wlttıq valyutası – teñgeni aynalımğa şığardı. Sol kezde eldiñ Joğarğı keñesin basqarğan Serikbolsın Äbdildin teñgeniñ qalay basılğanı jaylı, dizaynı qalay dayındalğanı turalı aytıp berdi. Teñge aynalımğa şıqpas bwrın Qazaqstan soñğı sätke deyin Reseydiñ rubl' aymağında qaluğa tırıstı. Qazaqstan prezidenti Nwrswltan Nazarbaev “Ğasırlar toğısında” attı kitabında rubl'di saqtap qaluğa degen wmtılısın “rubl' aymağınıñ bwzıluı (ortaq valyuta – red.) TMD elderinen alşaqtaudı tezdeter edi. Al Qazaqstan bwğan dayın emes edi” dep tüsindiredi. Kitapta Nazarbaev “1992 jılı Reseyde barlıq bağa bosatıldı. Sol kezde iske kiristik. Men Qazaqstan valyutasın şığarudı bastau turalı qwpiya jarlıqqa qol qoydım” dep jazdı. Alayda Azattıq tilşisimen swqbattasqan Joğarğı keñestiñ

Pikir qaldıru

Elektorndı poştañız sırtqa jariyalanbaydı. Belgi qoyılğan öristi toltıru mindetti *

Atı-jöni *

Email *

Saytı

Kerey.kz/Kerey.kz

Biz turalı:

Tel: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz tiñ bwrınğı nwsqasın http://old.kerey.kz ten oqi alasızdar!

KEREY.KZ

Sayt materialdarın paydalanğanda derekközge silteme körsetu mindetti. Avtorlar pikiri men redakciya közqarası säykes kele bermeui mümkin. Jarnama men habarlandırulardıñ mazmwnına jarnama beruşi jauaptı.

Sayt sanağı: