|  |  | 

Tarih Twlğalar

Seksen jıl bwrın şabılğan bäyterekter

Alash1-1000x700
Bıltır jäne biıl «ülken terror» dep atağan qandı sayasi quğın-
sürginderge 80 jıl toladı. Sonımen qatar, Alaş ükimetiniñ qwruına, Alaş
memleketiniñ tuınıñ köteruine de, Qazan töñkerisi men keñes ükimetiniñ
ornalastıruına da bir ğasır toldı. Stalindik qızıl terror Alaş
ziyalıların da, keñes ükimetti ornalastırğandardı da ayağan joq.
Eki-üş jıldıñ işinde qazaqtan şıqqan bilgender qızıl qırğınğa wşırdı,
köbisi atıldı, atılmağandarı abaqtıda, lager'de temir tordıñ ar jağında
azap tartıp dünieden ötti.
«37-şi jıl» degen söz sayasi quğın-sürginderdi bildiretin qanattı sözine
aynalıp ketti. Şınımen, Şäkärimdey, Jüsipbek Aymauıtovtay Alaş
azamattarı odan jeti bwrın atılsa dağı, Jaqıp Aqpaev abaqtı men
aydaudardan keşip auru halde qaytıp dünieden ozsa, Alaş kösemi aqın
Mirjaqıp Dulatov 1935 jılı lager'de qaytıs bolsa, ziyalı qauımnıñ
köbisi 1937 jılında qamaldı. Keybireuleri sayasi quğın-sürginniñ birinşi
tolqını kezinde wltşıl, Alaşşıl retinde sottalıp, lager'lerden
bostandıqqa şığıp, aydaudan qaytıp kelip, endi qaytadan qamauğa alındı.
Sonımen qatar revolyuciyağa ülesin qosqan, respublikanıñ basşılığında
jürip kommunistik ideyasına birinşi künnen berik bolğan adamdar da «halıq
jaularına» aynaldı. Qısqası, «bayşıl», «wltşıl», «pantürikşil»,
«Alaşşıl», «trockist», «buharinşıl», «tınşı (şpion)», «faşist»,
«halıq jauı», «Otan satqını» degen siyaqtı naqaqtan jala ayıp tağılıp
qazaqtıñ talay oqığandarı, wlttıñ müddesin közdegenderi, tileuin
tilegenderi qwrban boldı.
1938 jılınıñ aqpan ayınıñ 25-i men 26-i asa qayğılı künder edi.
Bir künde halqımız Säken Seyfullin men İliyas Jansügirovtey
aqındarınan, Qwdayberegen Jwbanovtay tiltanuşıdan, Sanjar
Asfendiyarovtay därigerinen, Temirbek Jürgenev, Seyitqali Meñdeşevtey
memlekettik qayratkerlerinen ayrıldı. Jalpı Almatıda 80 jıl bwrın bir
künde 39 ziyalı atıldı.
Bwdan jartı jıl bwrın Mäskeude Alaştıñ Älihanı men Nığmet
Nwrmaqov atıldı. Jartı jıl keyin Jahanşa Dosmwhametov ta qwrban
boldı. 1937 jılğı jeltoqsan ayı Mwhamethan Seyitqwlov,
Eldes Omarov, Asılbek Seyitovtıñ atıluımen bastaldı. Säken, İliyas,
Beyimbet üş bäyterek bolsa, solardıñ ekeui swrapıl aqpannıñ ayağında bir
künde atılsa, üşinşisi keyin olardıñ tağdırın qaytaladı. Ahmet
Baytwrsınov, Mağjan Jwmabaev, Halel Dosmwhamedov, Mwhametjan

Tınışpaev, Oraz Jandosov, Oraz Isaev, Wzaqbay Qwlımbetov, Twrar
Rısqwlov…swm ajal, qandı quğın-sürgin eşkimdi ayamadı.
Biraq arıstardıñ attarı, aqındardıñ şığarmaları, ğalımdardıñ
eñbekteri tarihtan öşirilmedi. Bozdaqtardıñ esimderi el esinde.
Jaqında «Tar zaman» fil'min ekrandarğa şığuın – wrpaqtardıñ qwrban
bolğan ziyalı ata-babalarımızğa alğıs, tağzım retinde tüsinuge boladı.
Asqar Dayırbek

kerey.kz

Related Articles

  • ATANTAY ABIZ JÄNE ONIÑ BATIR NEMERESİ QAYDAUIL HAQINDA

    Qazaq dalasına joñğarlardıñ şabuıl jasağan mezgili qazaq batırlarınıñ da köptep düniege kelgen däuiri boldı. Bwl turalı Ş.Ualihanovtıñ: «Abılay däuiri – qazaqtıñ erligi men seriliginiñ ğasırı» degen sözi tekten-tekke aytıla salmağan. (Ş.Uälihanov, 5 tomdıq şığarmalar jinağı, //A.A. 1984, 1 t.,432 b.). Sol däuirde tuğan äygili batırlardıñ biri Er Jänibek Berdäuletwlı (1714-1792) edi. Jänibektiñ jas batır atana bastağan kezinde de onı uaq pen kereydiñ äygili batırlarınıñ tärbiesine alğanı jayında är türli añız bar. Arğı jağı Er Kökşe, Er Qosay, Sartoqay, Janat, Sämenbet sındı qart batırlar Jänibekke ata jolındağı wstaz bolğan desedi. Mwndağı Sämenbet batır esimi de joñğarğa qarsı soğıs däuirindegi äygili batırlardıñ biri retinde ataladı. Ol 1626 jılı tuılıp, 1723 jıldarı Sır

  • Ämirjan Qosanov

    Biografiya Ämirjan Sağidrahmanwlı Qosanov (13 mamır 1964 jıl, Sapaq auılı, Aral audanı, Qızılorda oblısı) — qazaqstandıq sayasatker, qoyğam qayratkeri, jurnalist. Otbası jäne balalıq şağı 1964-jılı 13-mamırda Qızılorda oblısı Aral audanınıñ Sapaq beketinde köpbalalı temirjolşınıñ otbasında düniege keldi. 1981-jılı Qızılorda oblısı Jañaqazalı stansasındağı №17 qazaq orta mektebin bitirdi. 1981-1982 jıldar – Jañaqazalı stansasındağı  №716 qwrılıs-montaj poyızınıñ slesari. 1982-jıldan – QazMU jurnalistika fakul'tetiniñ studenti. 1983-1985-jıldarı – Keñes Armiyasınıñ qatarında qızmet atqardı (Mäskeu qalası). 1985-jılı oquın jalğastırdı. Fakul'tet komsomol komitetiniñ hatşısı bop saylandı. Lenindik stipendiya iegeri boldı. 1989-jılı universitetti üzdik tämamdadı. Äkesi – Sağidrahman Ağıbetwlı Qosanov. Anası – Aqqız Nağaşıbayqızı Qosanova. Jwbayı – Roza Mwratqızı Qosanova. Balaları – Indira, Tomiris, Ğalımjan Qızmet jolı

  • Swrağan Raxmetwlı. ITELİ

    … Bügin birneşe pendeler kerildesip jatqanın kördim. Şejiregerler sekildi. Arasında bäleqorları da bar. Bäri bilgir, kemel säuegey! Abaq babamnıñ “wrğaşı” ekenin öz közimen körgendey!? Älde bir rudıñ “it emip” öskenin biledi!? Men bolsam “atan tüye minip, tay jetektegen… ” ekenmin… Baqıtbek Bämiş menen de soraqı!? Sebebi, onıñ ruı Iteli!!! Oylandım.Ne desem boladı!? Rasında qalay edi özi,ä! … Kerey eli. Joşıdan silem tartadı. Erekşe odaq taypalar qwraması. HÜ ğasırda Mäurennahr men Horasanğa deyin qaptal jayğan. HÜİ ğasır batıstan şığısqa qaray üdergen wlı jwrt. Tañbası - kres. On eki ata Abaq. Şäkerim dana, soñınan ğwlama Mağauin ağam solay degen. İrgelisi – Jäntekey. Şamamen jan sanı 800.0 sandı ösken ru. Bwqaradan Bwqaqarağan alqabına deyingi jayılım keşken

  • Aqsaq qasqırdıñ aylası

    Ataqtı Zuqa batırdı bilesiñder ğoy. Batır atamız bükil Altaydı uısında wstap twrdı. Sol jıldarı batırdıñ jılqışıları qos-qos jılqısın qısta joñğar oypatına, qwmğa otarlatıp qaytadı eken. Onda jabayı jılqı – tarpañdar köp boladı. Tarpañdar jılqıdan kişileu, qwlannan iri boladı. Onıñ ayğırı üyirin qasqırğa aldırmaydı. Tipten, kez kelgen qwyındı, qarlı boranda ıqqan jılqını alıp şığa aladı. Sonı biletin jılqışılar jılqı üyirlerin tarpañdarğa jaqındatıp, qosıp, alıstan qarauıldap bağadı eken. Osılayşa tarpañdarmen qan aralasıptı. Tipten bir tarpañ ayğırı jılqığa üyirlesipti. Sonımen köktemde otardan qaytqanda älgi tarpañnıñ ayğırın da qosa qayırıp, Altayğa oralıptı. Birde jılqışılar tarpañ ayğırdı qolğa üyretu üşin wstamaq boladı. Alayda tarpañ öte qandes, jansebil eken. Jılqışılar ülken saydağı orman arasına qamap, qoldarına

  • Altay qazaqtarınıñ töñkeristik ükimeti

    (Ospan batırdıñ tuğanınıñ 120 jıldıq merey toyına arnaladı) Erzat Käribay     Qıtaydağı qazaqtar tarihında jane Şıñjañ tarihında «üş aymaq töñkerisi» ne dwrıs tarihi bağa berilip Şıñjañ jerlie tarihınan orın berilgen, ärine atalğan üş aymaqta (Altay ,Tarbağatay, İle) qazaqtar basım bola twra, töñkeristede jetekşi rol oynağanına qaramastan onı Wyğwrdıñ enşisine menşiktep berdi, halqaradada osılay tanım qalıptasqan. Oğan negiz 1944 jılı12 qwrılğan ükimette basşılıqta qazaqtar bolmadı, ükimet tili wyğwr tili boldı, tarihi suretterimen hwjattarıda derlik solay boldı! Demek ekinşi şığıs türkistan jerlik halıq saylamağan zañsız ükimet edi! Eger zañdı ükimet bolsa twtas üş aymaqtağı 720 mıñ halıqtıñ 53% in wstaytın qazaq bilikte bolğan bolar edi! Keyingi atalmış ükimet qazaq müddesine sayatında

Pikir qaldıru

Elektorndı poştañız sırtqa jariyalanbaydı. Belgi qoyılğan öristi toltıru mindetti *

Atı-jöni *

Email *

Saytı

Kerey.kz/Kerey.kz

Biz turalı:

Tel: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz tiñ bwrınğı nwsqasın http://old.kerey.kz ten oqi alasızdar!

KEREY.KZ

Sayt materialdarın paydalanğanda derekközge silteme körsetu mindetti. Avtorlar pikiri men redakciya közqarası säykes kele bermeui mümkin. Jarnama men habarlandırulardıñ mazmwnına jarnama beruşi jauaptı.

Sayt sanağı: