|  |  | 

تۇلعالار ادەبي الەم

مۇسىرەپوۆ باعالاۋىنداعى ماعاۋين

29342476_172806870107620_6563631990262726656_n

«بۇل مۇحتار تۋرالى ءبىرىنشى ايتپاعىم — ونىڭ جاستار قاتارىندا سانالاتىن كەزەڭى بۇدان ەداۋىر جىل بۇرىن ءوتىپ كەتكەن ەكەن. ءبىزدىڭ سىنشىلار ول جايدى كەزىندە-اق كورگەن بولار، مەن ءوزىم كەشىرەك كورىپ قالدىم. ونىڭ الپىسىنشى، جەتپىسىنىشى جىلدارى جازعان اڭگىمە، پوۆەستەرى قالام ۇشى وتكىر، ءار ءسوزدىڭ ىشكى-تىسقى ەن تاڭباسىن، قات-قابات سىرى بارىن سول كەزدە-اق تانىتىپتى. مۇحتار ماعاۋيننىڭ سول تۇستا جازعان “ايەل ماحابباتى”، “كۇتپەگەن كەزدەسۋ” سياقتى اڭگىمەلەرىن، “قارا قىز” سياقتى پوۆەسىن وقىعان سىنشى، نە بولماسا زامانداس دوستارى سول كۇنى-اق اۆتوردى قۇشاقتاپ قۇتتىقتاعان شىعار دەپ ويلايمىن. ءوز باسىم سول دوستار قۋانىشىنىڭ ىشىندە بولماعانىمدى وكىنىش ەتكەندەيمىن. پەندەشىلىك تاعى…

مۇحتار ماعاۋين انا ءتىلىمىزدىڭ بايلىعىن، ورالىمدى، استارلى، ءارى وت جالىندى، ءارى نازىك تە بيازى بوياۋ-سىرلارىن العاشقى ادىمدارىنان باستاپ-اق مەڭگەرىپ العانىن كورسەتەدى. ءتىلىمىزدىڭ ورالىمدىلىعىن تەرەڭدەتۋگە قوسقان ۇلەسى دە از ەمەس. ەركەك-ايەل بەينەلەرى قانداي سوم! ءار ءتۇرلى ءومىر تالقىلارىنا تۇسە ءجۇرىپ، سول شىتىرمان-شىرعالاڭداردا مايىسا دا سىنا بىلمەگەن جاستارعا ەرىكسىز قىزىعاسىڭ. “كۇتپەگەن كەزدەسۋدەگى” سالكەن مەن كوشىم سياقتى ەر جىگىتتەر، زىميان ايگۇل سياقتى ماحابات جولىندا دا، باسقا تىرشىلىكتەرىندە دە تاباندى اينىماس جۇرەكتى ايەلدەرمەن قاتار ءشاريپا، تۇلىمقان، گۇلجيھان سياقتى “دۇنيەقوڭىز” ايەلدەر دە جەتكىلىكتى. بار ارمانى عىلىم ەمەس، اتاق-داڭق، بايۋ بولىپ كەتكەن بەكسەيىت دوتسەنت، اقىندىق قابىلەتى بولماسا دا اقىن اتانىپ جۇرگەن ۋاقاس سياقتى، عىلىم مەن ادبيەتتە، قۇدايعا شۇكىر، تىم كوپ كەزدەسەتىن تيپتەر دە بوسقا كۇيەلەنبەي، ءادىل بەينەلەگەن.

ماعاۋين شىعارما جەلىسىن تارتۋعا شەبەر. سيىسپاس بىردەمەلەردى توقپاقتاپ جىبەرۋ ء“ادىسى” وندا اتىمەن جوق. وقيعا سوعىستارى – سەبەپ پەن ءورىسى شەبەر تۇيىلگەن. ادام مىندەرىن وڭاشالاپ الىپ قاراساڭ ءبارى دە تانىس-بەيتانىستار.

اسىرەسە ەرەكشە ءمان بەرە ايتىلۋعا كەرەكتى، ەرەكشە باعالانۋعا ءتيىستى جاعى – بۇل كەزدەرى جاس جازۋشى قاتارىندا جۇرگەن ماعاۋيننىڭ بارلىق تاقىرىپتارى ۇلى وتان سوعىسىنان كەيىنگى كۇندەرىمىزدى كورسەتەدى. بەينەلەنگەن ادامدارى دا وسى داۋىردىكى. وسى ايتقاندارىمىزدىڭ ادىلەت ەكەندىگىنە سەنگەندىكتەن ماعاۋين مۇحتار بۇدان ون-ون بەس جىل بۇرىن-اق ىرگەلى جازۋشىلارىمىزدىڭ قاتارىنا قوسىلدى دەمەكپىز. ونىڭ سوڭعى جىلداردا شىققان ەكى تومدىق رومانى “الاساپىران” بۇل ويىمىزدى تولىقتىرا تۇسەدى. ماعاۋين قازىر ۇلكەن جازۋشىلار قاتارىنان سەنىمدى ورىن الدى. ۇلكەن شىعارما،ۇلكەن تالداۋدى كەرەك ەتەدى. ادەبيەت زەرتتەۋشىلەرىنىڭ شارۋاسىنا قول سۇقپاي-اق قىسقاشا عانا ءوز قورىتىندىمدى ايتسام:

“الاساپىران” قازاق سوۆەت پروزاسىنىڭ تاعى ءبىر ۇلكەن ماقتانىشى. “جاقسى ەڭبەك” دەيتىنىمىزدىڭ شەڭبەرىنە سىيمايتىن، ويى تەرەڭ، ءتىل كوركەمدىگىن تۇگەل مەڭگەرگەن، شەبەر قالامىنان عانا تۋا الاتىن قىمبات قازىنا.

مۇحتار ماعاۋين قاي شىعارماسىندا بولسىن ەركىن وتىرادى. تاقىرىپتارى ۇساق-ۇلاڭ ەمەس، بۇگىنگى كۇنىمىزدىڭ ىرگەلى ساۋالدارىنا تولىمدى جاۋاپ بەرەدى. ءاتۇستى ەمەس، تەرەڭ جاۋاپتار. العان تاقىرىپتارىن تەرەڭ زەرتتەپ الاتىنىن بايقالادى. اسىرەسە، “الاساپىران” رومانىن جازۋ ءۇشىن قانشا ءارحيۆتى قوپارعانىنا، قانشا قالالاردى كەزگەنىنە تاڭ قالاسىڭ. ماعاۋين مۇحتار ورنىقتى دارىن، ۇلكەن تالانت.

از-مۇز وقىس سويلەمدەر دە كەزدەسەدى: “ارقاردىڭ توقتىلارى مەن ەشكىلەرى” دەپتى ءبىر جەردە. توقتىلارى دەسەڭ، “ساۋلىقتارى” دەگەن دۇرىس بولار. ەشكىدەن توقتى ەمەس، لاق تۋاتىن. سۇلۋ قىزدى بەينەلەگەندە “اپاي ءتوس” دەپتى. “اپاي ءتوس” بالۋاندارعا، كەۋدەلى ەركەكتەرگە عانا ايتىلادى ەمەس پە؟! ماعان وتە ۇناماعانى – “سىمباتتىتىن”، “ۇستامدىتىنسىڭ” دەگەن ەكى ءسوز. ءبىر سوزدە قاتارىنان ءۇش “ى” ءارىپى بولسا، ول ءسوزدى اۋىزشا ايتقاندا اۋزىڭ يكەمگە كەلمەي كەتەتىن شىعار.”

قازاق ادەبيەتى گازەتى،
1984 جىلى، 27 ماۋسىم

Related Articles

  • اقىن عافۋ قايىبەكوۆتىڭ تۋعانىنا 90 جىل

    90 جىل اقىن عافۋ قايىبەكوۆتىڭ تۋعانىنا 90 جىل “مەن دە قايتا تۋىپ كورەيىنشى (وتىزجىلبۇرىنعى مەرەي تويدانەستەلىك)   88-جىل بولاتىن. عافاڭنىڭ 60-جىلدىق مەرەي تويىارقالىقتانباستالدى. ارقالىققالاسىنداوبلىستىقپارتيانىڭبىرىنشىحاتشىسىقاتىسقانششىعارماشىلىق كەش گورنياك مادەنيەتۇيىندەوتتى. ودانكەيىن امانتوعايدا، امانكەلدىاۋدانىندااتالدى. جولداعىسوۆحوزدار اباي، الباربوگەتتەندەكۇتىپقوناعاسىبەرۋشىلەربولدى. تورعايداعافاڭنىڭاتاباباسىنىڭتۋعانجەرىشۇبالاڭ. شۇبالاڭ مەن اۋدانورتالىعىنىڭاراسىندا “ع.قايىربەكوۆايىنداعىوقۋشىلارلاگەرى بار، عافاڭ، بادەشجەڭگەمىز، جازۋشىساكەنجۇنىسوۆ، ونىڭجۇبايىمىنگەنماشينەلەرسولبالالارلاگەرىنەسوقتى. تۇرعانجەرىكەرەمەت، ءسۋىمولدىر، تاماشادەمالىسورنىەكەن. قوناقتارسوعانتامسانىپبىرازجۇردى. ءسسسىنولاربالالاراسحاناسىنانناناۋىزتيدى. سودانشىعىپ، مەرەي تويدىتويلاۋشىلارتورعايعاجاقىن، لاگەردەنبىرشاقىرىمدايجەردەتۇرعان تورعاي وزەننىڭباتپاقسۋات دەپ اتالاتىن جاعاسىناكەلدى. سۋاتدەسەدەگەندەي، سۋعااپاراتىنجالعىزاياقجول بار ەكەن، جانجاعىقوپا. نەگىزىنەنوسىدانالپىسجىلبۇرىنعافاڭنىڭتۋىپ، كىندىگىكەسىلگەنجەرى وسى. سولسۋاتقاكەلىپكوپماشينەلەرۇيىرىلىپتۇراقالدى. عافاڭ ،بادەشماشينەلەرىنەناسىقپايتۇستى. باسقاماشينەلەردەنبىر توپ ايەلدەرتۇسىپ، اقىنعاقارايجامىرايكەلىپ، وزىجەپجەڭىلعافاڭدىقولدارىناكوتەرىپالدى. سويتسە، بۇلارجەڭگەلەرىەكەن، “”قازىرسەنىتۋعانجەرىڭەاۋناتامىز!” دەدى. عافاڭجەڭگەلەرىنىڭايتقانىناكونگەن “ال، اۋناتساڭدار، اۋناتىڭدار، مەن دە تاعىبىرتۋىپكورەيىن” دەگەن. جەڭگەلەرىعافاڭدىسويتىپوزەنجاعاسىنابىربىراۋناتىپالعان. سولجەرگەبادەشجەڭگەمىزبىرۋىسكۇمىستەڭگەشاشقان. “ونى “عافاڭنىڭجاسىن، ابىرويىنبەرسىن” دەپتەرىپالىپجاتقانداربولدى.     جۇماتانەسۇلى عافۋعا (ارناۋ ولەڭ) باتپاقسۋات وزەننىڭ بەرگى بەتى، سۋ الۋعا كەلىنشەك بارعان كەزدە، باتپاعى ءسال توبىقتان اسار

  • بۇل  كۇنى …

    ۋا، استانا،استانام، استانامىز- جاسىل جەلەك، كوكورىم جاس قالامىز قۇت  قونىس قىپ ەسىلدىڭ قوس جاعاسىن، ارقادا بايراق تىككەن باس قالامىز   كوگى –بيىك، جەلى- وتكىر، جەرى- جازىق قويناۋى جانعا مەكەن، مالعا ازىق سارىارقا-قازاق جەرى كىندىگىنەن ەلباسى ەلورداعا  قاققان قازىق                      سودان بەرى جيىرما  جىل ارتقا سالىپ                      استانا  وز تاريحىن قويدى جازىپ   تەڭدەسسىز جاڭا قۇرىلىس باستاعانى ارقادا جايناتپاققا جاس قالانى شىڭىراۋدان ىلعال تارتقان سەكسەۋىلدەي بەرىك بولماق قازاقتىڭ باس قامالى تامىرى تىم تەرەڭدە بۇل شاھاردىڭ- سوناۋ-سوناۋ بوزوقتان* باستالادى ءداشتى قىپشاق-قازاقتىڭ ارعى تەگى بوزوق دەپ سالعان قونىس-باسپانانى   بوزوقتان ۇلى جىبەك جولى وتكەن بوزوقتان شىڭعىس حاننىڭ قولى وتكەن بوزوقتىڭ ءاربىر  ساتىن قۋا اعىپ، ارناسى اق ەسىلدىڭ تولى وتكەن   ەلباسىنىڭ ومىرشەڭ باستاماسى- سول جەردە بۇگىن ەلدىڭ استاناسى بوساعاڭنان اتتادى جاڭا

  • امانات (Əليحاننىڭ مونولوگى)

    بالعا باسقا، وراق ويعا تيگەلى ءبىر الاپات ورتكە وراندى جان ءىشى، كەمەرىنەن دارياداي تولقىعان – قىزىل جالاۋ، جالاۋ ەمەس، قان ءيسى. قىزىل تۇستەن جامىرايدى ەلەس بوپ، قۇبا مەكەن، قۇسني دوس ءتول وسكەن. سول “بەينەلەر” قۇتقار دەيدى قول بۇلعاپ، Əتتەڭ، شىركىن… ەستىمەيدى ونى ەشكىم. ەستىرتپەيدى اۋىزىنان ورت بۇركىپ، تەسىك وكپە، كəرى كرەمل جوتەلىپ. سودان كەيىن… تەمىر توردا ءسوز ءولىپ، كوزدەر قالدى شەل ىشىندە بىتەلىپ. جۋسان كورسەڭ، جۇپارىن جۇت، دۇعا وقىپ، باعزى ءبىر ءيىس بۇرقىراسىن وتكەننەن، Əر تال جۋسان تاعدىرى عوي قازاقتىڭ كولدەي تۇنىق كوز جاسىنا كوكتەگەن. كوكتامىردان سۋ العانشا سوڭعى قان، مەن قازاقتىڭ ازاتتىعىن سۋسادىم. دوڭىز دەمى توپىراعىما تيمەسە، دۇشپان كورمەي وسسە دەدىم ۇرپاعىم. وسى سەرتتىڭ تۇبىندە تۇر شىن بايلام، سول

  • ليديا مونكستىڭ “اقىن قويان” اتتى كىتابى قازاقشاعا اۋدارىلىپ باسىلىپ شىقتى

    Immensely proud to become the first translator of Juliya Donaldson’s books into Kazakh. The Rhyming Rabbit is ready, The Gruffalo is next. I started it as a hobby at my book-loving daughters’ request. Hope Kazakhstani children will enjoy it as well  I am grateful to my wife Aliya, daughters Faiza and Hanifa for their encouragement and support! Many thanks to Julia Donaldson and Lydia Monks for amazing stories and illustrations, Raya Qader, who made this translation possible, and her Steppe&World Publishing House, and Macmillan Publishers! قازىرگى اعىلشىنتىلدى بالالار ادەبيەتىنىڭ كورنەكتى اقىنى دجۋليا دونالدسون مەن كوركەمدەۋشى ليديا مونكستىڭ “اقىن قويان” اتتى كىتابىن قازاقشاعا اۋدارعان ەدىم. ءاليا ىنتالاندىرىپ، كىتاپقۇمار قىزدارىم فايزا مەن حانيفا قولقالاپ قويماعان

  • قازاق مەديتسيناسى قۇندى زەرتتەۋ ەڭبەگىمەن تولىقتى

    نۇرگۇل جامبىلقىزى الماتى قالاسى وكج-ءنىڭ №4 كىتاپحاناسىندا استاناداعى «شيپالى» ەمدەۋ ورتالىعىنىڭ باس دارىگەرى، دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ ۇزدىگى، م.ع.ك. قايرات ايدارحانۇلىنىڭ ءتورت بىردەي كىتابىنىڭ تۇساۋكەسەرى بولدى. كەش بارىسىندا قايرات ايدارحانۇلىنىڭ جەكە ءوزىنىڭ «قازاق ەمشىلىگى»، «ارقا تورىندە»، «سىر مەن ساۋىر اراسى» جانە جازۋشى ءجادي شاكەنۇلىمەن بىرلەسكەن «التاي الىپتارى» اتتى كىتاپتارى كوپشىلىككە تانىستىرىلىپ، كەش قوناقتارىنا دا تاراتىلدى. دارىگەردىڭ كىتاپتارى ءتۇرلى تاقىرىپقا باعىتتالعان. ماسەلەن، «قازاق ەمشىلىگى» كىتابىنا قايرات ايدارحانۇلىنىڭ ۇزاق جىلدارعى ەڭبەكتەرى مەن زەرتتەۋلەرى ەنگىزىلگەن. ودان بولەك، اتالعان كىتاپتا قازاق ەمشىلىگىندە ۇدايى قولدانىلاتىن دارىلەر، تابيعي ەمدەۋ جولدارى توپتاستىرىلعان.  كەشكە مايتالمان اقىن-جازۋشىلار، ەلىمىزگە بەلگىلى باسپاگەرلەر، باق وكىلدەرى مەن قالالىق كىتاپحانا مەڭگەرۋشىلەرى قاتىستى. سونىڭ ىشىندە، بەلگىلى عالىم، مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، اكادەميك ماقسۇت تەمىرباەۆ، مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى،

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: