|  |  | 

Twlğalar Ädebi älem

Müsirepov bağalauındağı Mağauin

29342476_172806870107620_6563631990262726656_n

«Bwl Mwhtar turalı birinşi aytpağım — onıñ jastar qatarında sanalatın kezeñi bwdan edäuir jıl bwrın ötip ketken eken. Bizdiñ sınşılar ol jaydı kezinde-aq körgen bolar, men özim keşirek körip qaldım. Onıñ alpısınşı, jetpisinişi jıldarı jazğan äñgime, povesteri qalam wşı ötkir, är sözdiñ işki-tısqı en tañbasın, qat-qabat sırı barın sol kezde-aq tanıtıptı. Mwhtar Mağauinniñ sol twsta jazğan “Äyel mahabbatı”, “Kütpegen kezdesu” siyaqtı äñgimelerin, “Qara qız” siyaqtı povesin oqığan sınşı, ne bolmasa zamandas dostarı sol küni-aq avtordı qwşaqtap qwttıqtağan şığar dep oylaymın. Öz basım sol dostar quanışınıñ işinde bolmağanımdı ökiniş etkendeymin. Pendeşilik tağı…

Mwhtar Mağauin ana tilimizdiñ baylığın, oralımdı, astarlı, äri ot jalındı, äri näzik te biyazı boyau-sırların alğaşqı adımdarınan bastap-aq meñgerip alğanın körsetedi. Tilimizdiñ oralımdılığın tereñdetuge qosqan ülesi de az emes. Erkek-äyel beyneleri qanday som! Är türli ömir talqılarına tüse jürip, sol şıtırman-şırğalañdarda mayısa da sına bilmegen jastarğa eriksiz qızığasıñ. “Kütpegen kezdesudegi” Sälken men Köşim siyaqtı er jigitter, zımiyan Aygül siyaqtı mahabat jolında da, basqa tirşilikterinde de tabandı aynımas jürekti äyeldermen qatar Şäripa, Twlımqan, Güljihan siyaqtı “dünieqoñız” äyelder de jetkilikti. Bar armanı ğılım emes, ataq-dañq, bayu bolıp ketken Bekseyit docent, aqındıq qabıleti bolmasa da aqın atanıp jürgen Uaqas siyaqtı, ğılım men ädbiette, qwdayğa şükir, tım köp kezdesetin tipter de bosqa küyelenbey, ädil beynelegen.

Mağauin şığarma jelisin tartuğa şeber. Siıspas birdemelerdi toqpaqtap jiberu “ädisi” onda atımen joq. Oqiğa soğıstarı – sebep pen örisi şeber tüyilgen. Adam minderin oñaşalap alıp qarasañ bäri de tanıs-beytanıstar.

Äsirese erekşe män bere aytıluğa kerekti, erekşe bağalanuğa tiisti jağı – bwl kezderi jas jazuşı qatarında jürgen Mağauinniñ barlıq taqırıptarı Wlı Otan soğısınan keyingi künderimizdi körsetedi. Beynelengen adamdarı da osı däuirdiki. Osı aytqandarımızdıñ ädilet ekendigine sengendikten Mağauin Mwhtar bwdan on-on bes jıl bwrın-aq irgeli jazuşılarımızdıñ qatarına qosıldı demekpiz. Onıñ soñğı jıldarda şıqqan eki tomdıq romanı “Alasapıran” bwl oyımızdı tolıqtıra tüsedi. Mağauin qazir ülken jazuşılar qatarınan senimdi orın aldı. Ülken şığarma,ülken taldaudı kerek etedi. Ädebiet zertteuşileriniñ şaruasına qol swqpay-aq qısqaşa ğana öz qorıtındımdı aytsam:

“Alasapıran” qazaq sovet prozasınıñ tağı bir ülken maqtanışı. “Jaqsı eñbek” deytinimizdiñ şeñberine sıymaytın, oyı tereñ, til körkemdigin tügel meñgergen, şeber qalamınan ğana tua alatın qımbat qazına.

Mwhtar Mağauin qay şığarmasında bolsın erkin otıradı. Taqırıptarı wsaq-wlañ emes, bügingi künimizdiñ irgeli saualdarına tolımdı jauap beredi. Atüsti emes, tereñ jauaptar. Alğan taqırıptarın tereñ zerttep alatının bayqaladı. Äsirese, “Alasapıran” romanın jazu üşin qanşa arhivti qoparğanına, qanşa qalalardı kezgenine tañ qalasıñ. Mağauin Mwhtar ornıqtı darın, ülken talant.

Az-mwz oqıs söylemder de kezdesedi: “Arqardıñ toqtıları men eşkileri” depti bir jerde. Toqtıları deseñ, “saulıqtarı” degen dwrıs bolar. Eşkiden toqtı emes, laq tuatın. Swlu qızdı beynelegende “apay tös” depti. “Apay tös” baluandarğa, keudeli erkekterge ğana aytıladı emes pe?! Mağan öte wnamağanı – “sımbattıtın”, “wstamdıtınsıñ” degen eki söz. Bir sözde qatarınan üş “ı” äripi bolsa, ol sözdi auızşa aytqanda auzıñ ikemge kelmey ketetin şığar.”

Qazaq ädebieti gazeti,
1984 jılı, 27 mausım

Related Articles

  • Üş litr su

    Keşe bölemniñ üyinen besik toy ma… birdeñeden kelgen, äyelim azanımen «kettik» deydi mağan. – Kettigi nes… – Keşe men bir täuippen jolıqtım. Sraz seni ayttı, ap kel dedi, äytpese jaman bolasıñ sen… – Deniñ sau ma? Aydalada nağılğan täuip ol, bas ayağı joq mende nesi bar?- dep jatırmın da endi. Süytsem aytadı, ol keremet, bayağıda bir atası täuip bolğan, «sol kisi tüsine kirip adam emde degen, sodan qasiet qonğan, qazir adam qaraydı. Keşe mağan seni»… – Oy, twra twrsayş sen. Bayağıda mağan da atam tüsime kirip «pianino alasıñ ba, bayan alasıñ ba?» degen. «Bayan alam» degem, pianino alıp jüruge auır bolğasın. Sosın bazardan bayan satıp alğan em, twr äni şañ-şañ

  • Biik bolsın qırın eldiñ twğırı 

    Assalaumağaleykum,mına kelip jetken qasietti täuelsizdik merekemiz qwttı bolsın , Alla elimizdi aman,jwrtımızdı tınış qılıp ,täuelsizdigimizdi mäñgilik etsin ! Otan ,otan senen ıstıq ot barma, Otan üşin tüsem qızıl ottarğa. <<Birlik bolsa tirlik bolar>>degen bar, Tozğan qazdı basınadı top qarğa. Ata-babam añsap kelgen san ğasır , Mına ğasır bizdiñ ğasır nar ğasır . Qazaq atı maşhwr bolğan älemge, Tauap etem täuelsizdik tañğa asıl . Joqşılıqtay jolın japqan jomarttıñ, Jepis jılda qanşa asıldı joğalttıñ. Köp saltımız kögeninde qiıldı, Jäysiz jatqan jastığınday qonaqtıñ. Bar qazaqtıñ baqıt küni mına kün , Törtkil älem bizge türdi qwlağın. Täuelsizdik täñir bergen twp-twnıq , Qaynarı mol qanıp işer bwağım. Jelbiresin kök tuımız mañgilik , Ata bersin arayı

  • «Sender semire twrıñdar» (mısal)

    Jwmat ÄNESWLI (KÜLDİR- DÜLDİR , Jwmattıñ äzil qaljıñdarı, mısaldar) «Sender semire twrıñdar» (mısal) Imırt tüse bastağan kez. Bir jerge sarı şegirtke, dalaşegirtke, qoñırşegirtke, qalaşegirtke, bidayşegirtke, şöpşegirtke bas qosıp, äñgime şertisip otırıptı. Sol kezde qastarına qaratorğay kelip qonadı. Sol kezde şegirtkeler qorqıp ketip, wşıp keteyin dep jatqanda Qaratorğay “Qorıqpañdar! Men senderge jaqsı piğılmen keldim. Aralarıñda dombıra tartatın, wyqas qwray alatındarıñ bar ma?” -dep swraydı. Şegirtkelerdiñ köñilderi ornına tüsip, arasınan bir eresegi: “Endi keremet bolmağanmen qamıstı şertip, än aytamız, sosın wyqas qwrudegende bizge jat emes”- depti.Qaratorğay: “Onda tamaşa! Senderdiñ aralarıñda Aytıs wyımdastıramız! Birinşi orınğa10-mıñ Bitkoin!Ekinşi, üşinşi orındarğa da bäygemiz jaman emes! Şegirtkeler şeksiz quanıp:, “Biz bwrın aytısıp körgen joqpız, sol jağı qalay

  • Nwr Ağa

    Assalaumağaleykum qalıñ elim qazağım meniñ ,twñğış prezident kwni qwttı bolsın ! Elmiz aman ,jwrtımız tınış bolsın ,täuelsizdigimiz mañgilik bolsın , egemen elimizdiñ twñğış prezidentini Elbasımız Nwrsoltan Nazarbaev ağamızğa zor densaulıq ,wzaq ğwmır tileymiz! El twtqası meniñ Nwrlı ağam -ay,Qate demen halıq aytqan bağanı-ay.Öz ağamdı ala almasam ağalay-Basqa ağanı ala almaspın jağalay.Atbegiler jaqsı bilse At sının,Halıq biler är qadamın basşınıñ.Meniñ dağı azamattıq parızım,Jaqsılığın betine aytu jaqsınıñ.Qas qıranday biik qwzğa örlep tıñ,Tebingiñdi Eliñ üşin terlettiñ.Dana bolıp jüz otız altı ülıttı,Beybit ömir besiginde terbettiñ.El ömirin boljap qarap alıs tım,Jolın jasap als,kelis ,barıstıñ.Eki alıptıñ ortasında twrıp -aq, Tilın taptıñ Resey,Qıtay,Aqş-tıñ .Keybir elder künin körip äreñge-Jatqan kezde, bizdiñ halıq är elde-Qdırıp jwr Sayran qwrıp saldarday,Qazaq atın

  • Baqıtqa bölegen besik

      Baqıtqa bölegen besik (ertegi) Köne zamanda bir qazaq wstası besik oylap tauıptı. Besik jasaymın degen oy oğan qajettilikten tuıptı. Qazaqtar mal bağıp, köşpeli halıq atanıptı. Bizdiñ ata-babalarımız köktemde – kökteuge, jazda – jaylauğa, küzde – küzeuge, al qısta qıstauda qıstaydı eken. Keyin ağaş şeberleri besikti qarağay, qayıñ, taldan iip jasaptı. Näresteni böleuge arnalğan bwl tösek jeñil, ıqşamdı, köşip- qonuğa ıñğaylı bolıptı. Säbi besikte jatqanda taza jatıp, alañsız wyıqtaydı eken. Besik näresteni masa, şıbın-şirkey, jel, şañ-tozañ, künniñ közi men suıqtan qorğaptı. Künderdiñ bir küninde qazaq jerinde aspanmen tildesken, bastarı bwltqa tigen ülken qalalar payda bolıptı. Bwl kezde adamdar besikti qoldanbay, balalarğa jeke bölmege tösek salıp beripti. Olar besikti eskiniñ közi,

Pikir qaldıru

Elektorndı poştañız sırtqa jariyalanbaydı. Belgi qoyılğan öristi toltıru mindetti *

Atı-jöni *

Email *

Saytı

Kerey.kz/Kerey.kz

Biz turalı:

Tel: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz tiñ bwrınğı nwsqasın http://old.kerey.kz ten oqi alasızdar!

KEREY.KZ

Sayt materialdarın paydalanğanda derekközge silteme körsetu mindetti. Avtorlar pikiri men redakciya közqarası säykes kele bermeui mümkin. Jarnama men habarlandırulardıñ mazmwnına jarnama beruşi jauaptı.

Sayt sanağı: