|  |  | 

Twlğalar Ädebi älem

Müsirepov bağalauındağı Mağauin

29342476_172806870107620_6563631990262726656_n

«Bwl Mwhtar turalı birinşi aytpağım — onıñ jastar qatarında sanalatın kezeñi bwdan edäuir jıl bwrın ötip ketken eken. Bizdiñ sınşılar ol jaydı kezinde-aq körgen bolar, men özim keşirek körip qaldım. Onıñ alpısınşı, jetpisinişi jıldarı jazğan äñgime, povesteri qalam wşı ötkir, är sözdiñ işki-tısqı en tañbasın, qat-qabat sırı barın sol kezde-aq tanıtıptı. Mwhtar Mağauinniñ sol twsta jazğan “Äyel mahabbatı”, “Kütpegen kezdesu” siyaqtı äñgimelerin, “Qara qız” siyaqtı povesin oqığan sınşı, ne bolmasa zamandas dostarı sol küni-aq avtordı qwşaqtap qwttıqtağan şığar dep oylaymın. Öz basım sol dostar quanışınıñ işinde bolmağanımdı ökiniş etkendeymin. Pendeşilik tağı…

Mwhtar Mağauin ana tilimizdiñ baylığın, oralımdı, astarlı, äri ot jalındı, äri näzik te biyazı boyau-sırların alğaşqı adımdarınan bastap-aq meñgerip alğanın körsetedi. Tilimizdiñ oralımdılığın tereñdetuge qosqan ülesi de az emes. Erkek-äyel beyneleri qanday som! Är türli ömir talqılarına tüse jürip, sol şıtırman-şırğalañdarda mayısa da sına bilmegen jastarğa eriksiz qızığasıñ. “Kütpegen kezdesudegi” Sälken men Köşim siyaqtı er jigitter, zımiyan Aygül siyaqtı mahabat jolında da, basqa tirşilikterinde de tabandı aynımas jürekti äyeldermen qatar Şäripa, Twlımqan, Güljihan siyaqtı “dünieqoñız” äyelder de jetkilikti. Bar armanı ğılım emes, ataq-dañq, bayu bolıp ketken Bekseyit docent, aqındıq qabıleti bolmasa da aqın atanıp jürgen Uaqas siyaqtı, ğılım men ädbiette, qwdayğa şükir, tım köp kezdesetin tipter de bosqa küyelenbey, ädil beynelegen.

Mağauin şığarma jelisin tartuğa şeber. Siıspas birdemelerdi toqpaqtap jiberu “ädisi” onda atımen joq. Oqiğa soğıstarı – sebep pen örisi şeber tüyilgen. Adam minderin oñaşalap alıp qarasañ bäri de tanıs-beytanıstar.

Äsirese erekşe män bere aytıluğa kerekti, erekşe bağalanuğa tiisti jağı – bwl kezderi jas jazuşı qatarında jürgen Mağauinniñ barlıq taqırıptarı Wlı Otan soğısınan keyingi künderimizdi körsetedi. Beynelengen adamdarı da osı däuirdiki. Osı aytqandarımızdıñ ädilet ekendigine sengendikten Mağauin Mwhtar bwdan on-on bes jıl bwrın-aq irgeli jazuşılarımızdıñ qatarına qosıldı demekpiz. Onıñ soñğı jıldarda şıqqan eki tomdıq romanı “Alasapıran” bwl oyımızdı tolıqtıra tüsedi. Mağauin qazir ülken jazuşılar qatarınan senimdi orın aldı. Ülken şığarma,ülken taldaudı kerek etedi. Ädebiet zertteuşileriniñ şaruasına qol swqpay-aq qısqaşa ğana öz qorıtındımdı aytsam:

“Alasapıran” qazaq sovet prozasınıñ tağı bir ülken maqtanışı. “Jaqsı eñbek” deytinimizdiñ şeñberine sıymaytın, oyı tereñ, til körkemdigin tügel meñgergen, şeber qalamınan ğana tua alatın qımbat qazına.

Mwhtar Mağauin qay şığarmasında bolsın erkin otıradı. Taqırıptarı wsaq-wlañ emes, bügingi künimizdiñ irgeli saualdarına tolımdı jauap beredi. Atüsti emes, tereñ jauaptar. Alğan taqırıptarın tereñ zerttep alatının bayqaladı. Äsirese, “Alasapıran” romanın jazu üşin qanşa arhivti qoparğanına, qanşa qalalardı kezgenine tañ qalasıñ. Mağauin Mwhtar ornıqtı darın, ülken talant.

Az-mwz oqıs söylemder de kezdesedi: “Arqardıñ toqtıları men eşkileri” depti bir jerde. Toqtıları deseñ, “saulıqtarı” degen dwrıs bolar. Eşkiden toqtı emes, laq tuatın. Swlu qızdı beynelegende “apay tös” depti. “Apay tös” baluandarğa, keudeli erkekterge ğana aytıladı emes pe?! Mağan öte wnamağanı – “sımbattıtın”, “wstamdıtınsıñ” degen eki söz. Bir sözde qatarınan üş “ı” äripi bolsa, ol sözdi auızşa aytqanda auzıñ ikemge kelmey ketetin şığar.”

Qazaq ädebieti gazeti,
1984 jılı, 27 mausım

Related Articles

  • Twñğış ret qazaq küresinen aqiıq aqın Tölegen Aybergenovtı eske aluğa arnalğan respublikalıq aşıq turnir Mañğıstaudan bastau aldı

    Mañğıstau oblısı Mwnaylı audanı, Däulet auılında qazaq küresinen 2004-2005 jıldarı tuğan jasöspirimder arasında aqiıq aqın Tölegen Aybergenovtı eske aluğa arnalğan respublikalıq aşıq turnir ötti. Twñğış ret wyımdastırılıp otırğan turnirge Oñtüstik-Qazaqstan oblısı, Atırau, Aqtöbe, Qızılorda, Mañğıstau öñiri jäne Astana qalasınan 6 komanda qatısıp, barlığı 9 salmaq därejesi boyınşa 220 sportşı çempiondıq ataqqa talastı. Ayta ketu kerek, Sır öñiri qwraması tört komandadan qwralğan, olar Qızılorda qalası, Aral, Jañaqorğan jäne Tasböget auılı. Aşıq turnir «Baytaq mekenim» qoğamdıq qorı jäne Mwnaylı audanı «Däulet auılı balalar jäne jasöspirimder sport mektebi» memlekettik mekemesiniñ wyımdastıruımen ötti. Barlığı 36 medal' sarapqa salındı, onıñ 9 altın, 9 kümis jäne 18 qola. Sonday-aq, jeñis twğırınan köringen ärbir sportşığa jeke Kuboktan

  • Goloşekindi qwlaq-şekeden wrğan Jalau Mıñbaywlı turalı bilesiz be?

    Memleket qayratkeri Jalau Mıñbaywlınıñ tuğanına 125 jıl 2016 jıldıñ qısında birinşi ret Mañğıstau jerinde boldım. Jalau Mıñbay eskertkişine tağzım etip, osı kisiniñ atındağı mektep oquşılarımen jüzdestim. Biıl küz memleket qayratkeriniñ tuğanına 125 jıl toladı, sonı qalay layıqtı etip ötkizudi jergilikti bilikti azamattar oylastıra bastaptı. Mağan qolqa saldı. Kaspige betimdi juıp twrıp, Jalau ömir sürgen uaqıtqa iştey biraz oy jügirttim. Bol'şevikterge tek partbilet şeñberinde qaramay Abay aytqan «Istıq qayrat, nwrlı aqıl, jılı jürek» twrğısınan da qarau kerek-au degen wstanım bezbenine salıp bayqadım. Iä, el azamattarı arasında erteden tülep, 1916 jılğı wlt azattıq köterilisi kezinde bas kötergen, 1917 jılğı Qazan töñkerisinen keyin Täuelsizdik degen wranğa aynalğan Alaş ideyası el biligin bol'şevikter zañsız

  • Tağı bir ay keledi qiyaqtanıp…

    Ämina Adayhan 198­4_jılı 24_aqpanda Altay aymağın­da tuğan .Şınjan vnivresiteti jurnalistika mamandığın biti­rgen .Altay aymağı jazuşılar odağınıñ müşesi .Kazır Taldıqorğan qalasında jeke käsipker .bir neşe jır müşayralarınıñ jeñimpazı .2017_j “Jüiektegi ağıstar”, “jastı­q_jalın jır “_attı jıynaqtarğa öleñderi engen .Jas aqın “Ädebiet älemi”ortalığınıñ müşesi. “Köktem keldi “ _deydi mezgil menmensip, Meniñ janım qaraşada qalğığan. Jäudiregen janarımdı kömgen şıq, Sene almay jür säl bwğan… Suretşiğıp suıq tünder süñgisin, Terezeme tesireyip qonadı. Wşıp ketken qaraşada “jıl qwsım”, Qaytıp kelgen joq äli… Hat jazbadı tım qwrısa sağınıp, Hal _jäyimdi bilip häm. Elemeyme jürgenimdi jabığıp? Mümkin meni wmıtqan … Köktem keldi, Külki qosıp keşki ayğa , Bilekteri bileuli . Küzdi wzatıp salğım kelmey eşqayda, Kütip jürmin bireudi

  • Eki ğasır saqtalğan batır şapanı

    «Jeti atasın bilmegen jetimdiktiñ belgisi», «Jeti atasın bilmegen jetesiz»… Aytuğa ğana oñay sözder ärine. Qağıs estigen bolıp qwlaqpen tıñdağan adamğa qazaqtıñ köp maqalınıñ biri siyaqtanğanımen, sanağa siñirip mimen tıñdağan adamğa bwdan artıq auır, bwdan artıq aşşı söz joq. «Qwlaqpen emes mimen tıñda..»deytin mwndayda qazaq satirasınıñ atası Ospanhan Äubäkirov . «Qazaq ruğa bölinbeydi, rudan qwraladı» deytini bar, «jüzge bölingenniñ jüzi küysin, ruğa bölingen u işip ölsin» degen haharman atamızdıñ. Öz şıqqantegin, öz äuletin bilu keyingi wrpaqqa wğındıru, üyretu degen söz wlttıq sanadan rulıq sananı joğarı qoyu degen söz emes. Jañağı jetesiz jetim atanbauı üşin. Eñ mañızdısı tektilikti tu etip, qan tazalğın saqtau üşin. Jeti atasın jetik meñgergen jetkinşek jar tañdağanda jaza

  • QALIHANDI JABILIP WRIP, QABIRĞASIN SINDIRĞAN ORISTARDI OLJAS ITŞE TEPKİLEGEN EKEN…

    Oljas Süleymenovtiñ nayzağay namıstı azamat ekenin köpşilik biledi. Ol şığarmaşılığı men ğılımi zertteuşilik jolında türki näsiliniñ ornı ämända törde ekenin däleldey bildi. Zamandastarına, bauırlarına jasağan qamqorlığı, jomarttığı men namısın jırtuı da talay äñgimeniñ jügi. Sonday oqiğanıñ birin qazına tildi qalamger, äygili dramaturg, Memlekettik sıylıqtıñ iegeri Qalihan Isqaq “Kelmes künder elesi” roman-essesinde bılay suretteydi. Ol kezde jazuşı Mäskeude ädebiet institutında bir top qazaq qalamgerlerimen qatar oqıp jatsa kerek. “Bir küni keşqwrım bölmeme suretşi Idırıs Qarsaqbaev kirip keldi. Bir közi şodırayıp isip ketken. Kelinşegi Sara lağman sozıp, meni şaqırıp kel dep jwmsap jiberse kerek. Litinstitutta oqitın aqınsürey Predreev, Ivanov bastağan bes jigit baspaldaqta kezdesipti de temeki swraptı. Idırıs şılım şekpeytin. Jönin aytsa,

Pikir qaldıru

Elektorndı poştañız sırtqa jariyalanbaydı. Belgi qoyılğan öristi toltıru mindetti *

Atı-jöni *

Email *

Saytı

Kerey.kz/Kerey.kz

Biz turalı:

Tel: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz tiñ bwrınğı nwsqasın http://old.kerey.kz ten oqi alasızdar!

KEREY.KZ

Sayt materialdarın paydalanğanda derekközge silteme körsetu mindetti. Avtorlar pikiri men redakciya közqarası säykes kele bermeui mümkin. Jarnama men habarlandırulardıñ mazmwnına jarnama beruşi jauaptı.

Sayt sanağı: