|  | 

تاريح

ناۋرىز: رىسقۇلوۆتىڭ بۇيرىعى مەن نازارباەۆتىڭ جارلىعى


حالىق شارۋاشىلىق جەتىستىكتەرى كورمەسىندە (ۆدنح، قازىرگى - "اتاكەنت") وتكەن الماتى وبلىسى كۇندەرى. شەبەردىڭ جۇمىسى. فوتو اۆتورى - ۆ. جولمۇحامەدوۆ، 1988 جىل. (سۋرەت قازاقستان ورتالىق مەملەكەتتىك كينوفوتوقۇجاتتار جانە دىبىس جازبالار ارحيۆىنەن الىنعان)

حالىق شارۋاشىلىق جەتىستىكتەرى كورمەسىندە (ۆدنح، قازىرگى – “اتاكەنت”) وتكەن الماتى وبلىسى كۇندەرى. شەبەردىڭ جۇمىسى. فوتو اۆتورى – ۆ. جولمۇحامەدوۆ، 1988 جىل. (سۋرەت قازاقستان ورتالىق مەملەكەتتىك كينوفوتوقۇجاتتار جانە دىبىس جازبالار ارحيۆىنەن الىنعان)

1920 جىلى تۇركىستان رەسپۋبليكاسى اتقارۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى تۇرار رىسقۇلوۆ “ناۋرىز” مەرەكەسىن تويلاۋ تۋرالى بۇيرىق شىعارعانىمەن بۇل مەيرامدى رەسمي تۇردە تويلاۋ نە سەبەپتى كەيىنگە قالدىرىلا بەردى؟

قازىر ءداستۇرلى رەسمي مەيرامداردىڭ بىرىنە اينالعان ناۋرىزعا سوۆەت كەزەڭىنىڭ باس كەزىندە تىيىم سالىنباعان. تاريحشىلار مەن ارحيۆ قىزمەتكەرلەرى ونىڭ ءبىر دالەلى رەتىندە 1920 جىلعى ناۋرىزدىڭ 20-سىندا جاريالانعان تۇركىستان رەسپۋبليكاسى كەڭەستەرى اتقارۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى تۇرار رىسقۇلوۆ قول قويعان بۇيرىقتى العا تارتادى.

“رىسقۇلوۆتىڭ بۇيرىعى”

قازاقستان باسپاسوزىندە سيرەك تە بولسا جاريالانعان بۇل قۇجاتتى جامبىل وبلىستىق ءارحيۆىنىڭ قىزمەتكەرى ماقۇلبەك رىسداۋلەت وسىدان 15 جىلداي بۇرىن ارحيۆتەن تاپقانىن ايتادى. “2009 جىلى وبلىستىق گازەتتە جاريالاندى، ودان كەيىن بەرتىندە عانا وعان نازار اۋدارىلا باستادى” دەگەن ول تۇرار رىسقۇلوۆ قول قويعان بۇيرىقتى “قۇندى تاريحي قۇجات” دەپ باعالايدى.

تۇركىستان رەسپۋبليكاسى كەڭەستەرى اتقارۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى تۇرار رىسقۇلوۆ 1920 جىلعى ناۋرىزدىڭ 20-سىندا قول قويعان ناۋرىز مەرەكەسى جايلى بۇيرىق. ازاتتىققا جامبىل وبلىستىق ءارحيۆىنىڭ قىزمەتكەرى ماقۇلبەك رىسداۋلەت بەرگەن فوتوكوشىرمە

تۇركىستان رەسپۋبليكاسى كەڭەستەرى اتقارۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى تۇرار رىسقۇلوۆ 1920 جىلعى ناۋرىزدىڭ 20-سىندا قول قويعان ناۋرىز مەرەكەسى جايلى بۇيرىق. ازاتتىققا جامبىل وبلىستىق ءارحيۆىنىڭ قىزمەتكەرى ماقۇلبەك رىسداۋلەت بەرگەن فوتوكوشىرمە

ازاتتىق ءتىلشىسى بۇل قۇجات تۋرالى تاريحشى وردالى قوڭىراتباەۆتان سۇراستىرىپ كوردى. سوۆەت كەزەڭىنىڭ ساياسي قايراتكەرى بولعان تۇرار رىسقۇلوۆتىڭ ءومىر جولىن ۇزاق ۋاقىت زەرتتەگەن تاريحشى بۇل بۇيرىقتى ەرتەرەكتە تاشكەنت ارحيۆىنەن كەزدەستىرگەنىن، كوشىرمەسى وزىندە ساقتاۋلى تۇرعانىن ايتادى.

وردالى قوڭىراتباەۆتىڭ سوزىنشە، تۇرار رىسقۇلوۆ 1920 جىلى قاڭتاردا تاشكەنتتە مۇسىلمان حالىقتاردىڭ وكىلى رەتىندە تۇركىستان رەسپۋبليكاسى ورتالىق اتقارۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى بولىپ سايلانعان. كوپ ۇزاماي تۇركىستان رەسپۋبليكاسىنداعى تۇركى حالىقتارىنىڭ ءتىلىن مەملەكەتتىك ءتىل دەپ جاريالاۋ جانە ناۋرىزدى مەملەكەتتىك مەرەكەگە – دەمالىس كۇنىنە اينالدىرۋ تۋرالى باستاما كوتەرگەن.

ناۋرىز مەرەكەسىندەگى بايگە. نارىنقول اۋدانى، الماتى وبلىسى، 1988 جىل. فوتو اۆتورى - جۇبانوۆ. سۋرەت قازاقستان ورتالىق مەملەكەتتىك كينوفوتوقۇجاتتار جانە دىبىس جازبالار ارحيۆىنەن الىنعان

ناۋرىز مەرەكەسىندەگى بايگە. نارىنقول اۋدانى، الماتى وبلىسى، 1988 جىل. فوتو اۆتورى – جۇبانوۆ. سۋرەت قازاقستان ورتالىق مەملەكەتتىك كينوفوتوقۇجاتتار جانە دىبىس جازبالار ارحيۆىنەن الىنعان

​- ناۋرىزدى ءدىني مەرەكە ساناپ، قارسى شىققاندارعا رىسقۇلوۆ ءۋاجىن اقىرى وتكىزگەن. “ناۋرىز – كوكتەم مەرەكەسى، حالىق ءوزى ءبارىبىر تويلايدى. ءبىز رەسمي ۇيىمداستىرساق، حالىق تا جىلى قابىلدايدى” دەپ تۇسىندىرەدى. ءسويتىپ ماسكەۋمەن كەلىسپەستەن بۇيرىق شىعارعان. وسىدان سوڭ ورتالىق ازيادا العاش رەت 1920 جىلعى ناۋرىزدىڭ 22-سىندە ناۋرىز مەملەكەتتىك مەرەكە رەتىندە جەرگىلىكتى بيلىكتىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن اتالىپ وتكەن، – دەيدى ول.

وردالى قوڭىراتباەۆتىڭ ايتۋىنشا، تۇركىستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اۋماعىندا بيلىك قالالاردا، ۋەزدەردە، اۋىلداردا ۇلكەن شارا وتكىزگەن، ول تۋرالى گازەتتەرگە جاريالانعان. تاريحشى قازىرگى قازاقستاننىڭ تۇركىستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قۇرامىندا بولماعان وڭىرلەرىندە دە ناۋرىز مەرەكەسى تويلانعانىن، بىراق مەملەكەتتىك مەرەكە بولماعانىن ايتادى.

ناۋرىز مەيرامى كەزىندە التىباقان تەۋىپ جۇرگەن جاستار. قاراعاندى قالاسى، 1988 جىل. فوتو اۆتورى - ۆ. پەتۋحوۆ. سۋرەت قازاقستان ورتالىق مەملەكەتتىك كينوفوتوقۇجاتتار جانە دىبىس جازبالار ارحيۆىنەن الىنعان

ناۋرىز مەيرامى كەزىندە التىباقان تەۋىپ جۇرگەن جاستار. قاراعاندى قالاسى، 1988 جىل. فوتو اۆتورى – ۆ. پەتۋحوۆ. سۋرەت قازاقستان ورتالىق مەملەكەتتىك كينوفوتوقۇجاتتار جانە دىبىس جازبالار ارحيۆىنەن الىنعان

تۇركىستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەزەڭى 1918-24 جىلدار ارالىعىندا التى جىلعا سوزىلدى. پاتشا ۇكىمەتى قۇلاعاننان كەيىن تۇركىستان وڭىرىندە بولشەۆيكتەر مەن مۇسىلمان قايراتكەرلەر اراسىندا تارتىس بولىپ، ارقايسىسى ءوز الدىنا رەسپۋبليكا جاريالادى. بولشەۆيكتەر 1918 جىلى اقپان ايىندا مۇحامەدجان تىنىشباەۆ مەن مۇستافا شوقاي باسشىلىق ەتكەن تۇركىستان رەسپۋبليكاسىن كۇشپەن تاراتىپ، رەسەي سوۆەتتىك فەدەراتسياسىنىڭ ورتالىق ۇكىمەتىنىڭ باعىتىن ۇستاناتىن تۇركىستان سوۆەتتىك فەدەراتيۆتىك رەسپۋبليكاسىن قۇردى. ونىڭ قۇرامىنا قازاقستاننىڭ سىرداريا جانە جەتىسۋ وبلىستارى كىردى. 1924-25 جىلدارى تۇركىستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق رەسپۋبليكالارعا ءبولىنىپ، قازىرگى ورتالىق ازيا رەسپۋبليكالارى پايدا بولدى.

“ەسكىلىكتىڭ سارقىنشاعى”

ازاتتىقپەن سويلەسكەن زەرتتەۋشىلەردىڭ ايتۋىنشا، ناۋرىز مەرەكەسىن رەسمي تۇردە تويلاۋدى توقتاتۋ تۋرالى ارنايى بۇيرىق نەمەسە قاۋلى بولماۋى دا مۇمكىن. زەرتتەۋشى ماقۇلبەك رىسداۋلەت ناۋرىزدى تويلاۋعا تىيىم سالۋ جونىندە سوۆەت بيلىگىنىڭ قانداي دا ءبىر قاۋلىسى نەمەسە بۇيرىعى ارحيۆتە كوزگە تۇسپەگەنىن ايتادى.

- سوعان قاراعاندا رەسمي قۇجاتسىز-اق، “ەسكىلىكتىڭ سارقىنشاعى” رەتىندە تىيىم سالعان سياقتى. ويتكەنى [بولشەۆيكتەر] ناۋرىزدى ءدىني مەرەكە دەپ سانادى. 1930 جىلدارى قازاقستانداعى ءتۇرلى كوتەرىلىستەردەن كەيىن ناۋرىز عانا ەمەس، قازاقتىڭ باتا بەرۋ ءداستۇرى دە سوۆەت بيلىگىنە قارسىلىق سەكىلدى قابىلداندى. ارحيۆتە “كوتەرىلىسشىلەر اۋەلى باتا جاساپ، انت قابىلدادى” دەيتىن قۇجاتتاردى كوردىم، – دەيدى ماقۇلبەك رىسداۋلەت.

ناۋرىز مەرەكەسىنىڭ اشىلۋ سالتاناتىندا. الماتى، 1988 جىل. فوتو اۆتورى - و. يونوۆ. سۋرەت قازاقستان ورتالىق مەملەكەتتىك كينوفوتوقۇجاتتار جانە دىبىس جازبالار ارحيۆىنەن الىنعان

ناۋرىز مەرەكەسىنىڭ اشىلۋ سالتاناتىندا. الماتى، 1988 جىل. فوتو اۆتورى – و. يونوۆ. سۋرەت قازاقستان ورتالىق مەملەكەتتىك كينوفوتوقۇجاتتار جانە دىبىس جازبالار ارحيۆىنەن الىنعان

تاريحشى وردالى قوڭىراتباەۆتىڭ ايتۋىنشا، 1924 جىلى تۇركىستان رەسپۋبليكاسى تاراتىلعاننان كەيىن ناۋرىز مەرەكەسىن رەسمي تويلاۋ توقتاعان.

- 1925 جىلى قازاقستان باسشىلىعىنا فيليپپ گولوششەكين كەلگەن سوڭ بىرتىندەپ ساياسي قۋعىن-سۇرگىن باستالدى. الايدا اقىن-جازۋشىلار ناۋرىز مەرەكەسىنىڭ ۋاقىتى كەلگەندە مەيرام تۋرالى گازەتكە جازىپ جاتتى، وعان تىيىم سالىنعان جوق، – دەيدى ول.

ازاتتىقپەن سويلەسكەن زەرتتەۋشىلەر ناۋرىزدىڭ مەملەكەتتىك دەڭگەيدە اتاپ وتىلمەسە دە، حالىقتىق مەرەكە رەتىندە سوۆەت كەزەڭىندە دە جويىلماعانىن ايتادى. ولار، اسىرەسە، قازاقستاننىڭ وڭتۇستىك وڭىرىندە “حالىق ناۋرىزدى بەرتىنگە دەيىن تويلاپ كەلدى، ەشكىمنەن رۇقسات سۇراعان جوق. ناۋرىز كوجەسىن دە ءپىسىردى، شاعىن ەلدىمەكەندەردە كوجەنى ءبىر ۇيگە جيناپ، حالىق باس قوستى. كەيبىر وڭىرلەردە ناۋرىز كوجەنى “جىل كوجەسى” دەپ اتادى. سوۆەت وكىمەتى ونى بايقاماعانسىدى، اسىرا دارىپتەلمەۋىن قاداعالادى” دەپ سانايدى.

1980 جىلداردىڭ سوڭى، 1990 جىلداردىڭ باس كەزىندە سول كەزدەگى “لەنينشىل جاس”، قازىرگى “جاس الاش” گازەتىنىڭ باس رەداكتورى قىزمەتىن اتقارعان ءۋاليحان قاليجان دا وسىعان ۇقساس پىكىر ايتادى.

- بۇرىن سوۆەت تۇسىندا سەيداحمەت بەردىقۇلوۆ باس رەداكتور بولىپ تۇرعان كەزدە ناۋرىز مەرەكەسى قارساڭىندا گازەت ءنومىرى كوگىلدىر تۇسپەن شىعاتىن. ونى “كوكتەم نومىرى”دەپ اتاعانىمەن استارىندا ناۋرىز تۇراتىن ەدى، – دەپ ەسكە الادى ول.

ءداستۇردى جاڭعىرتۋ

سوۆەت كەزەڭىنىڭ سوڭىندا ناۋرىز مەرەكەسىن تويلاۋعا رەسمي تۇردە رۇقسات بەرىلۋى ەرەكشە وقيعالاردىڭ بىرىنە اينالدى. 1985 جىلى كپسس ورتالىق كوميتەتى باس حاتشىلىعىنا ميحايل گورباچەۆ سايلانعاننان كەيىن “قايتا قۇرۋ” ساياساتى جاريالانىپ، قوعامدىق باستامالارعا ايتارلىقتاي ەركىندىك بەرىلۋى ناۋرىز مەرەكەسىن دە جانداندىرۋعا تۇرتكى بولدى.

قازىر ناۋرىز مەرەكەسىن تويلاۋ تۋرالى العاش رەت باستاما كوتەرگەن ساياسي تۇلعالار تۋرالى ءتۇرلى پىكىرلەر بار. سونىڭ ىشىندە 1988 جىلى اقپاننىڭ 9-ىندا قازاقستان كومپارتياسى وتالىق كوميتەتىنىڭ حاتشىسى بولىپ سايلانعان وزبەكالى جانىبەكوۆتىڭ اتى-ءجونى ءجيى اتالادى.

ناۋرىز مەيرامىنا جايىلعان داستارحان باسىندا وتىرعان ادامدار. شىمكەنت، 25 ناۋرىز 2015 جىل

ناۋرىز مەيرامىنا جايىلعان داستارحان باسىندا وتىرعان ادامدار. شىمكەنت، 25 ناۋرىز 2015 جىل

سول كەزدەگى “لەنينشىل جاس” گازەتىنىڭ رەداكتورى ءۋاليحان قاليجان “ناۋرىز” مەرەكەسىنىڭ قايتا ورالۋىن بىلايشا ەسكە الادى.

- گازەت بەتىندە وقىرماندارمەن “تىكەلەي تەلەفون” ارقىلى سۇحبات جۇرگىزۋ ءداستۇرى بار ەدى. سوعان مۇحتار شاحانوۆتى شاقىردىق. سوندا وسى ماسەلەنى كوتەردى. گازەتكە “ناۋرىز” مەرەكەسىنىڭ قاجەتتىلىگى جايىندا ارنايى ماتەريال بەردىك. كوپ ۇزاماي ورتالىق كوميتەت حاتشىسى وزبەكالى جانىبەكوۆ شاقىردى. ماتەريالدارىمدى جيناپ الىپ بارسام دا سەسكەندىم، بىراق ول كىسى قولدادى. ءسويتىپ ءوزى قازاقستان كومپارتياسىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى گەننادي كولبينگە كىردى. سودان كەيىن كولبين ناۋرىز مەرەكەسىن اتاپ ءوتۋ تۋرالى حات جازعان مۇحتار شاحانوۆتى قابىلدادى، – دەيدى ول.

ادەبيەت زەرتتەۋشىسى راحمانقۇل بەردىباي ەستەلىگىندە 1988 جىلى ناۋرىز ايىنىڭ باسىندا جازۋشىلار وداعىندا ۇلكەن جيىن بولعانىن، سوندا “باسقا ەلدەردە ناۋرىز جىل سايىن تويلاناتىنىن، بىزگە بۇل جاقسى ءداستۇر قاشان كەلەتىنىن” جيىنعا قاتىسىپ وتىرعان وزبەكالى جانىبەكوۆتەن سۇراعانىن، ونىڭ “بىردەن قولداعانىن” جازادى.

مەرەكەلىك ناۋرىز كوجەنىڭ ءدامىن تاتىپ تۇرعان بالا. الماتى، 1989 جىل. فوتو اۆتورى - ا. ساندىباەۆ. سۋرەت قازاقستان ورتالىق مەملەكەتتىك كينوفوتوقۇجاتتار جانە دىبىس جازبالار ارحيۆىنەن الىنعان

مەرەكەلىك ناۋرىز كوجەنىڭ ءدامىن تاتىپ تۇرعان بالا. الماتى، 1989 جىل. فوتو اۆتورى – ا. ساندىباەۆ. سۋرەت قازاقستان ورتالىق مەملەكەتتىك كينوفوتوقۇجاتتار جانە دىبىس جازبالار ارحيۆىنەن الىنعان

جازۋشى عابباس قابىشەۆ ەستەلىگىندە وزبەكالى جانىبەكوۆ ناۋرىز مەرەكەسى جايلى سول كەزدەگى باسپاسوزدە ءجيى جاريالانعان زەرتتەۋلەر مەن پۋبليتسيستيكالىق ماتەريالدارمەن تانىس بولدى دەپ سانايدى. كەيىن بۇل باستاما قازاقستان كومپارتياسى ورتالىق كوميتەتىندەگى تالقىلاۋلار كەزىندە وزبەكالى جانىبەكوۆتىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن قولداۋ تاپقانىن ايتادى.

ناۋرىز مەرەكەسىنىڭ جاڭعىرۋى جايلى وزبەكالى جانىبەكوۆتىڭ 2011 جىلى شىققان تاڭدامالى شىعارمالار جيناعىندا دا ايتىلىپ، جوعارىداعى ەستەلىكتەرگە ۇقساس جايتتار قىسقاشا باياندالعان.

“ناۋرىز” مەرەكەسى وسىلايشا 1988 جىلى العاش رەت الماتى قالاسى مەن الماتى وبلىسىنىڭ جامبىل اۋدانىندا ۇلكەن حالىقتىق مەيرام رەتىندە وتكىزىلدى” دەپ جازادى وزبەكالى جانىبەكوۆ ەستەلىگىندە.

قازاق سسسر پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ناۋرىزدىڭ 22-ءسىن "ناۋرىز مەيرامى" ەتىپ جاريالاۋ تۋرالى 1991 جىلعى ناۋرىزدىڭ 15-ىندە شىعارعان جارلىعى باسىلعان "سوتسياليستىك قازاقستان" گازەتىنىڭ سانى

قازاق سسسر پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ناۋرىزدىڭ 22-ءسىن “ناۋرىز مەيرامى” ەتىپ جاريالاۋ تۋرالى 1991 جىلعى ناۋرىزدىڭ 15-ىندە شىعارعان جارلىعى باسىلعان “سوتسياليستىك قازاقستان” گازەتىنىڭ سانى

​1989 جىلدان باستاپ “ناۋرىز” قازاقستاننىڭ بارلىق وبلىستارىندا جاپپاي اتالا باستادى. 1991 جىلى ناۋرىزدىڭ 15-ىندە قازاق سسسر پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جارلىعى شىعىپ، “ناۋرىزدىڭ 22-ءسى – حالىقتىق مەرەكە “ناۋرىز مەيرامى” بولىپ جاريالاندى. جارلىقتا “حالىق دەپۋتاتتارىنىڭ جەرگىلىكتى سوۆەتتەرىنە كليماتتىق جاعدايلاردى ەسكەرە وتىرىپ حالىقتىق مەرەكە – ناۋرىز مەيرامىن وتكىزۋ كۇنىن ءوز بەتىمەن بەلگىلەۋ ۇسىنىلسىن; رەسپۋبليكا جۇرتشىلىعىنىڭ 1991 جىلى ناۋرىزدىڭ 16-سى مەن ءساۋىردىڭ 16-سى ارالىعىندا “تابيعات جاراسىمى” ايلىعىن وتكىزۋ جونىندەگى ينيتسياتيۆاسى قولداۋ تاپسىن” دەپ كورسەتىلگەن.

يرانداعى كونە داستۇردەن باستاۋ الاتىن ناۋرىز مەيرامى قازاق ورتاسىندا “ۇلىستىڭ ۇلى كۇنى” دەگەن اتپەن دە تانىلعان. كۇن مەن ءتۇن تەڭەلەتىن مەزگىلدە تويلاناتىن بۇل مەرەكەنى ءسىز قالاي قارسى الاسىز؟ قانداي ەجەلگى عۇرىپتاردى بىلەسىز؟ پىكىر قوسا وتىرىڭىز.

Related Articles

  • شارقي تۇركىستان رەسپۋبيليكاسىنىڭ تارقاۋى تۋرالى

    1944- جىلدىڭ قاراشا ايىندا قۇلجا قالاسىندا قۇرىلعان شارقي تۇركىستان رەسپۋبيليكاسى 1946- جىلعا كەلگەندە ۇكىمەتتىڭ رەسمي تۇردە تاراعانىن جانە بۇدان بىلاي شىڭجاڭ ولكەسىمەن بىرىككەن كواليتسيالى ۇكىمەت قۇرماق نيەتىن بىلدىرە وتىرىپ، ۋاقىتشا ۇكىمەتتىڭ ورگان گازەتى “ازات شارقي تۇركىستاندا” ارنايى ماقالا جاريالاعان-دى. نەبارى ءبىر جارىم جىل ءومىر سۇرگەن قۇلجاداعى شارقي تۇركىستان ۇكىمەتى، 1946- شى جىلعا كەلگەندە رەسمي توقتادى. 1944- جىلدىڭ قاراشا ايىندا ۋاقىتشا ۇكىمەت جاريا ەتىلگەن سوڭ، ۇكىمەتتىڭ ورگان گازەتى “ازات شارقي تۇركىستان” دەپ اتالدى. گازەت ۇيعىر، قازاق، ورىس، موڭعول جانە قىتاي تىلىندە جارىق كوردى. گازەتتىڭ قازاقشا بولىمىندە بۇقارا تىشقانباەۆ، قۇرمانالى وسپانۇلى باسشىلىق ەتتى جانە گازەتتىڭ رەداكتسيا قۇرامىندا اۋەسقان نارىنبايۇلى، راحمەتوللا اپشەۇلى، قۇرمانباي تولىبايۇلى، ابدىبەك، الاديار، اسانباي، سىرايىل، قالي قاتارلى كىسىلەر رەداكتور، اۋدارماشى،

  • انگليانىڭ جوڭعاريا قازاقتارىنا وزىق سوعىس قارۋلارىن بەرۋگە تالپىنۋى

    قاشقارداعى انگليا كونسۋلى  انگليانىڭ قاشقارياداعى كونسۋل قىزمەتى 1881- جىلدان كەيىن باستاۋ الادى. انگليانىڭ تۇپكى ماقساتى تسين يمپەرياسىنىڭ سولتۇستىك-باتىس ايماعى مەن تۇركىستان (ورتالىق ازيا) دالاسىنا ءوز ىقپالىن جۇرگىزۋ ەدى. بىراق، بۇل تۇستا پاتشالىق رەسەيدىڭ دە ايماقتاعى ساياسي ىقپال كۇشىن ەسكەرمەۋ مۇمكىن ەمەس ەدى. پاتشالىق رەسەيدىڭ ءاۋ باستاعى ماقساتى تۇركىستان ايماعىن ەندەي ءوتىپ ءۇندىستان ارقىلى تەلەگەي تەڭىز جولىنا شىعۋ ەدى. بىراق، تۇركىستان دالاسىنداعى تۇركى حاندىقتارى (قازاق، تب) بۇل ماقساتتى ءجۇز جىلداپ كەشىكتىرىپ جاتتى. رەسەي ەندى تۇركىستان دالاسىن قيىر شىعىستان اينالىپ ءوتىپ قاشقاريا ارقىلى ۇندىستانعا ۇلاسۋدى كوزدەدى. بىراق، ول تۇستا قاشقاريا مۇلدە جابىق الەم ەدى. دەيتۇرعانمەن دە جابىق الەمنىڭ تۇستىك قاپتالىنان انگليا يمپەرياسى دا كەلىپ ۇلگىردى. سوسىن نە كەرەك، بۇل ايماق رەسەن-انگليا يمپەرياسىنىڭ

  • ولكە تاريحى

    مينگو جىلناماسىنىڭ 37- جىلى 1-قاڭتاردا جارىق كورگەن. ء(بىزدىڭ جىلناما بويىنشا، 1-قاڭتار، 1948.ج) كىتاپ اۆتورى: پولات قادىري كىتاپتى شىعارۋشى باسپا: “التاي” باسپا ءۇيى پولات قادىري (بولات قادىر) 1919-جىلى شىڭجاڭ ولكەسى قۇتىبي اۋدانىندا دۇنيەگە كەلگەن. 1949-جىلى ۇندىستانعا، 1957-جىلى تۇركياعا قونىس اۋدارعان. 1940-جىلى شىڭجاڭ ينستيتۋتىنىڭ (قازىرگى شىڭجاڭ ۋنيۆەسيتەتى) ءتىل-ادەبيەت ءبولىمىن بىتىرگەن. 1940-1941-1945 جىلدارى ولكەلىك ۇكىمەتتىڭ ورگان گازەتى “شىڭجاڭ گازەتىنىڭ” ۇيعىر-قازاق بولىمدەرىندە جۇمىس ىستەگەن. 1944-جىلدىڭ كوكتەمىندە قاماۋعا الىنعان، 1945-جىلى “حان ءتاڭىرى” جۋرنالىندا، 1946-1949 جىلدار اراسىندا “التاي” باسپا ۇيىندە، 1947-1948 جىلدارى “شىڭجاڭ گازەتىنىڭ” ۇيعىر-قازاق بولىمدەرىندە جانە 1947-1949 جىلدارى “التاي” باسپا ءۇيى جاعىنان شىعارىلعان “ەرىك” گازەتىندە جۇمىس ىستەگەن. “ولكە تاريحى” كىتابى ەكى بولىمنەن تۇرادى: ءبىرىنشى بولىمدە، شىڭجاڭ ولكەسىنىڭ ەرتە زامانعى تاريحى، شارۋاشىلىعى، مادەنيەتى، تۇركىلەردىڭ تاريحى، نانىم-سەنىمى

  • شىنايى تاريح قايدا؟

    قازاق تاريحى بۇرىنعى كوممۋنيستىك يدەولوگيا سالقىنىنان ارىلدى ما؟ “التىن وردانىڭ” قۇرىلعانىنا 750 جىل ما؟ تاريح فاكۋلتەتتەرى نەنى وقىتادى ؟ ۇلتتىق كوزقاراستاعى قازاق تاريحى جازىلا ما ؟ ======================= ۇنەمى كوكەيدەن كەتپەيتىن تاريحىمىزعا بايلانىستى باستى سۇراقتار وسى. وسىدان شامالى ۋاقىت بۇرىن “التىن وردانىڭ 750 جىلدىعىن” اتاپ وتەمىز دەگەن ءسوز ەستىلگەن. سوعان مەن تاڭعالدىم. جوشىنىڭ ۇلكەنى باتىي 1239- جىلى بۇكىل رۋس كنيازدىكتەرىن، كيەۆتى، شىعىس ەۋروپانى جاۋلاپ العاننان كەيىن 1240-جىلى سارايشىقتا التىن وردا مەملەكەتىن قۇرعان. بۇل ورىس تاريحىندا دا، باسقا ەلدەردىڭ تاريحىندا دا جازىلعان، وشپەيتىن، وزگەرمەيتىن تاريح. ياعني، التىن وردانىڭ قۇرىلعانىنا 750 جىل ەمەس، 780 جىل. ال، جوشى حانعا كەلەتىن بولساق، ول قازاق تاريحىنىڭ باسىندا تۇرعان ءۇلى حان. ولاي دەيتىن سەبەبىمىز 1219-1220- جىلى سىرداريادان

  • جاپونياعا جازىلعان حات

    Eldes Orda بۇل كىسىنىڭ اتى ماقمۇت مۇحيدي. شىڭجاڭ ولكەسىنىڭ تۇرپان ايماعىندا تۋعان. اعايىندى ءتورت مۇحيدي بولىپتى. اعاسى ماقسۇت مۇحيدي جاڭاشىل زيالى كىسى. تۇرپاندا جاديتتىك باعىتتا اعارتۋشىلىقپەن اينالىسقان. ماقمۇت بالا كەزىندە اعاسى اشقان جاديتتىك جۇيەمەن ءبىلىپ الىپتى، كەيىن ساۋدا بايلانىسىمەن ءۇرىمجى، شاۋەشەك، سەمەي، تاشكەن جانە ماسكەۋ، پەتەربۋر قالالارىن ارالاپتى. 20- عاسىر باسىنداعى الاش قوزعالىسى مەن تۇركىستاندىق قوزعالىس كوپ ىقپال ەتسە كەرەك، كەيىن تۇرپانعا كەلگەن بەتتە ۇلتتىق رۋحاني قۇندىلىقتاردىڭ جاندانۋىنا بارىنشا ەڭبەك ەتىپتى. سوڭىرا 1931- جىلى قوجانياز كوتەرىلىسىنە بەلسەندى اتسالىسىپ، كوتەرىلىستىڭ تۇرپانداعى ۇلت ليدەرىنە اينالدى. دۇڭعان ما جۋنگين ارمياسى مەن قوجانياز اراسى بۇلىنگەن سوڭ ءوز اسكەرىن باستاپ اتى شاھارعا اتتانعان جانە قاشقار قالاسىندا قۇرىلعان ۇلتتىق رەسپۋبيليكانىڭ باس قوماندانى بولعان. قوجانياز ولكەلىك ۇكىمەت

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: