|  | 

تاريح

ناۋرىز: رىسقۇلوۆتىڭ بۇيرىعى مەن نازارباەۆتىڭ جارلىعى


حالىق شارۋاشىلىق جەتىستىكتەرى كورمەسىندە (ۆدنح، قازىرگى - "اتاكەنت") وتكەن الماتى وبلىسى كۇندەرى. شەبەردىڭ جۇمىسى. فوتو اۆتورى - ۆ. جولمۇحامەدوۆ، 1988 جىل. (سۋرەت قازاقستان ورتالىق مەملەكەتتىك كينوفوتوقۇجاتتار جانە دىبىس جازبالار ارحيۆىنەن الىنعان)

حالىق شارۋاشىلىق جەتىستىكتەرى كورمەسىندە (ۆدنح، قازىرگى – “اتاكەنت”) وتكەن الماتى وبلىسى كۇندەرى. شەبەردىڭ جۇمىسى. فوتو اۆتورى – ۆ. جولمۇحامەدوۆ، 1988 جىل. (سۋرەت قازاقستان ورتالىق مەملەكەتتىك كينوفوتوقۇجاتتار جانە دىبىس جازبالار ارحيۆىنەن الىنعان)

1920 جىلى تۇركىستان رەسپۋبليكاسى اتقارۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى تۇرار رىسقۇلوۆ “ناۋرىز” مەرەكەسىن تويلاۋ تۋرالى بۇيرىق شىعارعانىمەن بۇل مەيرامدى رەسمي تۇردە تويلاۋ نە سەبەپتى كەيىنگە قالدىرىلا بەردى؟

قازىر ءداستۇرلى رەسمي مەيرامداردىڭ بىرىنە اينالعان ناۋرىزعا سوۆەت كەزەڭىنىڭ باس كەزىندە تىيىم سالىنباعان. تاريحشىلار مەن ارحيۆ قىزمەتكەرلەرى ونىڭ ءبىر دالەلى رەتىندە 1920 جىلعى ناۋرىزدىڭ 20-سىندا جاريالانعان تۇركىستان رەسپۋبليكاسى كەڭەستەرى اتقارۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى تۇرار رىسقۇلوۆ قول قويعان بۇيرىقتى العا تارتادى.

“رىسقۇلوۆتىڭ بۇيرىعى”

قازاقستان باسپاسوزىندە سيرەك تە بولسا جاريالانعان بۇل قۇجاتتى جامبىل وبلىستىق ءارحيۆىنىڭ قىزمەتكەرى ماقۇلبەك رىسداۋلەت وسىدان 15 جىلداي بۇرىن ارحيۆتەن تاپقانىن ايتادى. “2009 جىلى وبلىستىق گازەتتە جاريالاندى، ودان كەيىن بەرتىندە عانا وعان نازار اۋدارىلا باستادى” دەگەن ول تۇرار رىسقۇلوۆ قول قويعان بۇيرىقتى “قۇندى تاريحي قۇجات” دەپ باعالايدى.

تۇركىستان رەسپۋبليكاسى كەڭەستەرى اتقارۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى تۇرار رىسقۇلوۆ 1920 جىلعى ناۋرىزدىڭ 20-سىندا قول قويعان ناۋرىز مەرەكەسى جايلى بۇيرىق. ازاتتىققا جامبىل وبلىستىق ءارحيۆىنىڭ قىزمەتكەرى ماقۇلبەك رىسداۋلەت بەرگەن فوتوكوشىرمە

تۇركىستان رەسپۋبليكاسى كەڭەستەرى اتقارۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى تۇرار رىسقۇلوۆ 1920 جىلعى ناۋرىزدىڭ 20-سىندا قول قويعان ناۋرىز مەرەكەسى جايلى بۇيرىق. ازاتتىققا جامبىل وبلىستىق ءارحيۆىنىڭ قىزمەتكەرى ماقۇلبەك رىسداۋلەت بەرگەن فوتوكوشىرمە

ازاتتىق ءتىلشىسى بۇل قۇجات تۋرالى تاريحشى وردالى قوڭىراتباەۆتان سۇراستىرىپ كوردى. سوۆەت كەزەڭىنىڭ ساياسي قايراتكەرى بولعان تۇرار رىسقۇلوۆتىڭ ءومىر جولىن ۇزاق ۋاقىت زەرتتەگەن تاريحشى بۇل بۇيرىقتى ەرتەرەكتە تاشكەنت ارحيۆىنەن كەزدەستىرگەنىن، كوشىرمەسى وزىندە ساقتاۋلى تۇرعانىن ايتادى.

وردالى قوڭىراتباەۆتىڭ سوزىنشە، تۇرار رىسقۇلوۆ 1920 جىلى قاڭتاردا تاشكەنتتە مۇسىلمان حالىقتاردىڭ وكىلى رەتىندە تۇركىستان رەسپۋبليكاسى ورتالىق اتقارۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى بولىپ سايلانعان. كوپ ۇزاماي تۇركىستان رەسپۋبليكاسىنداعى تۇركى حالىقتارىنىڭ ءتىلىن مەملەكەتتىك ءتىل دەپ جاريالاۋ جانە ناۋرىزدى مەملەكەتتىك مەرەكەگە – دەمالىس كۇنىنە اينالدىرۋ تۋرالى باستاما كوتەرگەن.

ناۋرىز مەرەكەسىندەگى بايگە. نارىنقول اۋدانى، الماتى وبلىسى، 1988 جىل. فوتو اۆتورى - جۇبانوۆ. سۋرەت قازاقستان ورتالىق مەملەكەتتىك كينوفوتوقۇجاتتار جانە دىبىس جازبالار ارحيۆىنەن الىنعان

ناۋرىز مەرەكەسىندەگى بايگە. نارىنقول اۋدانى، الماتى وبلىسى، 1988 جىل. فوتو اۆتورى – جۇبانوۆ. سۋرەت قازاقستان ورتالىق مەملەكەتتىك كينوفوتوقۇجاتتار جانە دىبىس جازبالار ارحيۆىنەن الىنعان

​- ناۋرىزدى ءدىني مەرەكە ساناپ، قارسى شىققاندارعا رىسقۇلوۆ ءۋاجىن اقىرى وتكىزگەن. “ناۋرىز – كوكتەم مەرەكەسى، حالىق ءوزى ءبارىبىر تويلايدى. ءبىز رەسمي ۇيىمداستىرساق، حالىق تا جىلى قابىلدايدى” دەپ تۇسىندىرەدى. ءسويتىپ ماسكەۋمەن كەلىسپەستەن بۇيرىق شىعارعان. وسىدان سوڭ ورتالىق ازيادا العاش رەت 1920 جىلعى ناۋرىزدىڭ 22-سىندە ناۋرىز مەملەكەتتىك مەرەكە رەتىندە جەرگىلىكتى بيلىكتىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن اتالىپ وتكەن، – دەيدى ول.

وردالى قوڭىراتباەۆتىڭ ايتۋىنشا، تۇركىستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اۋماعىندا بيلىك قالالاردا، ۋەزدەردە، اۋىلداردا ۇلكەن شارا وتكىزگەن، ول تۋرالى گازەتتەرگە جاريالانعان. تاريحشى قازىرگى قازاقستاننىڭ تۇركىستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قۇرامىندا بولماعان وڭىرلەرىندە دە ناۋرىز مەرەكەسى تويلانعانىن، بىراق مەملەكەتتىك مەرەكە بولماعانىن ايتادى.

ناۋرىز مەيرامى كەزىندە التىباقان تەۋىپ جۇرگەن جاستار. قاراعاندى قالاسى، 1988 جىل. فوتو اۆتورى - ۆ. پەتۋحوۆ. سۋرەت قازاقستان ورتالىق مەملەكەتتىك كينوفوتوقۇجاتتار جانە دىبىس جازبالار ارحيۆىنەن الىنعان

ناۋرىز مەيرامى كەزىندە التىباقان تەۋىپ جۇرگەن جاستار. قاراعاندى قالاسى، 1988 جىل. فوتو اۆتورى – ۆ. پەتۋحوۆ. سۋرەت قازاقستان ورتالىق مەملەكەتتىك كينوفوتوقۇجاتتار جانە دىبىس جازبالار ارحيۆىنەن الىنعان

تۇركىستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەزەڭى 1918-24 جىلدار ارالىعىندا التى جىلعا سوزىلدى. پاتشا ۇكىمەتى قۇلاعاننان كەيىن تۇركىستان وڭىرىندە بولشەۆيكتەر مەن مۇسىلمان قايراتكەرلەر اراسىندا تارتىس بولىپ، ارقايسىسى ءوز الدىنا رەسپۋبليكا جاريالادى. بولشەۆيكتەر 1918 جىلى اقپان ايىندا مۇحامەدجان تىنىشباەۆ مەن مۇستافا شوقاي باسشىلىق ەتكەن تۇركىستان رەسپۋبليكاسىن كۇشپەن تاراتىپ، رەسەي سوۆەتتىك فەدەراتسياسىنىڭ ورتالىق ۇكىمەتىنىڭ باعىتىن ۇستاناتىن تۇركىستان سوۆەتتىك فەدەراتيۆتىك رەسپۋبليكاسىن قۇردى. ونىڭ قۇرامىنا قازاقستاننىڭ سىرداريا جانە جەتىسۋ وبلىستارى كىردى. 1924-25 جىلدارى تۇركىستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق رەسپۋبليكالارعا ءبولىنىپ، قازىرگى ورتالىق ازيا رەسپۋبليكالارى پايدا بولدى.

“ەسكىلىكتىڭ سارقىنشاعى”

ازاتتىقپەن سويلەسكەن زەرتتەۋشىلەردىڭ ايتۋىنشا، ناۋرىز مەرەكەسىن رەسمي تۇردە تويلاۋدى توقتاتۋ تۋرالى ارنايى بۇيرىق نەمەسە قاۋلى بولماۋى دا مۇمكىن. زەرتتەۋشى ماقۇلبەك رىسداۋلەت ناۋرىزدى تويلاۋعا تىيىم سالۋ جونىندە سوۆەت بيلىگىنىڭ قانداي دا ءبىر قاۋلىسى نەمەسە بۇيرىعى ارحيۆتە كوزگە تۇسپەگەنىن ايتادى.

- سوعان قاراعاندا رەسمي قۇجاتسىز-اق، “ەسكىلىكتىڭ سارقىنشاعى” رەتىندە تىيىم سالعان سياقتى. ويتكەنى [بولشەۆيكتەر] ناۋرىزدى ءدىني مەرەكە دەپ سانادى. 1930 جىلدارى قازاقستانداعى ءتۇرلى كوتەرىلىستەردەن كەيىن ناۋرىز عانا ەمەس، قازاقتىڭ باتا بەرۋ ءداستۇرى دە سوۆەت بيلىگىنە قارسىلىق سەكىلدى قابىلداندى. ارحيۆتە “كوتەرىلىسشىلەر اۋەلى باتا جاساپ، انت قابىلدادى” دەيتىن قۇجاتتاردى كوردىم، – دەيدى ماقۇلبەك رىسداۋلەت.

ناۋرىز مەرەكەسىنىڭ اشىلۋ سالتاناتىندا. الماتى، 1988 جىل. فوتو اۆتورى - و. يونوۆ. سۋرەت قازاقستان ورتالىق مەملەكەتتىك كينوفوتوقۇجاتتار جانە دىبىس جازبالار ارحيۆىنەن الىنعان

ناۋرىز مەرەكەسىنىڭ اشىلۋ سالتاناتىندا. الماتى، 1988 جىل. فوتو اۆتورى – و. يونوۆ. سۋرەت قازاقستان ورتالىق مەملەكەتتىك كينوفوتوقۇجاتتار جانە دىبىس جازبالار ارحيۆىنەن الىنعان

تاريحشى وردالى قوڭىراتباەۆتىڭ ايتۋىنشا، 1924 جىلى تۇركىستان رەسپۋبليكاسى تاراتىلعاننان كەيىن ناۋرىز مەرەكەسىن رەسمي تويلاۋ توقتاعان.

- 1925 جىلى قازاقستان باسشىلىعىنا فيليپپ گولوششەكين كەلگەن سوڭ بىرتىندەپ ساياسي قۋعىن-سۇرگىن باستالدى. الايدا اقىن-جازۋشىلار ناۋرىز مەرەكەسىنىڭ ۋاقىتى كەلگەندە مەيرام تۋرالى گازەتكە جازىپ جاتتى، وعان تىيىم سالىنعان جوق، – دەيدى ول.

ازاتتىقپەن سويلەسكەن زەرتتەۋشىلەر ناۋرىزدىڭ مەملەكەتتىك دەڭگەيدە اتاپ وتىلمەسە دە، حالىقتىق مەرەكە رەتىندە سوۆەت كەزەڭىندە دە جويىلماعانىن ايتادى. ولار، اسىرەسە، قازاقستاننىڭ وڭتۇستىك وڭىرىندە “حالىق ناۋرىزدى بەرتىنگە دەيىن تويلاپ كەلدى، ەشكىمنەن رۇقسات سۇراعان جوق. ناۋرىز كوجەسىن دە ءپىسىردى، شاعىن ەلدىمەكەندەردە كوجەنى ءبىر ۇيگە جيناپ، حالىق باس قوستى. كەيبىر وڭىرلەردە ناۋرىز كوجەنى “جىل كوجەسى” دەپ اتادى. سوۆەت وكىمەتى ونى بايقاماعانسىدى، اسىرا دارىپتەلمەۋىن قاداعالادى” دەپ سانايدى.

1980 جىلداردىڭ سوڭى، 1990 جىلداردىڭ باس كەزىندە سول كەزدەگى “لەنينشىل جاس”، قازىرگى “جاس الاش” گازەتىنىڭ باس رەداكتورى قىزمەتىن اتقارعان ءۋاليحان قاليجان دا وسىعان ۇقساس پىكىر ايتادى.

- بۇرىن سوۆەت تۇسىندا سەيداحمەت بەردىقۇلوۆ باس رەداكتور بولىپ تۇرعان كەزدە ناۋرىز مەرەكەسى قارساڭىندا گازەت ءنومىرى كوگىلدىر تۇسپەن شىعاتىن. ونى “كوكتەم نومىرى”دەپ اتاعانىمەن استارىندا ناۋرىز تۇراتىن ەدى، – دەپ ەسكە الادى ول.

ءداستۇردى جاڭعىرتۋ

سوۆەت كەزەڭىنىڭ سوڭىندا ناۋرىز مەرەكەسىن تويلاۋعا رەسمي تۇردە رۇقسات بەرىلۋى ەرەكشە وقيعالاردىڭ بىرىنە اينالدى. 1985 جىلى كپسس ورتالىق كوميتەتى باس حاتشىلىعىنا ميحايل گورباچەۆ سايلانعاننان كەيىن “قايتا قۇرۋ” ساياساتى جاريالانىپ، قوعامدىق باستامالارعا ايتارلىقتاي ەركىندىك بەرىلۋى ناۋرىز مەرەكەسىن دە جانداندىرۋعا تۇرتكى بولدى.

قازىر ناۋرىز مەرەكەسىن تويلاۋ تۋرالى العاش رەت باستاما كوتەرگەن ساياسي تۇلعالار تۋرالى ءتۇرلى پىكىرلەر بار. سونىڭ ىشىندە 1988 جىلى اقپاننىڭ 9-ىندا قازاقستان كومپارتياسى وتالىق كوميتەتىنىڭ حاتشىسى بولىپ سايلانعان وزبەكالى جانىبەكوۆتىڭ اتى-ءجونى ءجيى اتالادى.

ناۋرىز مەيرامىنا جايىلعان داستارحان باسىندا وتىرعان ادامدار. شىمكەنت، 25 ناۋرىز 2015 جىل

ناۋرىز مەيرامىنا جايىلعان داستارحان باسىندا وتىرعان ادامدار. شىمكەنت، 25 ناۋرىز 2015 جىل

سول كەزدەگى “لەنينشىل جاس” گازەتىنىڭ رەداكتورى ءۋاليحان قاليجان “ناۋرىز” مەرەكەسىنىڭ قايتا ورالۋىن بىلايشا ەسكە الادى.

- گازەت بەتىندە وقىرماندارمەن “تىكەلەي تەلەفون” ارقىلى سۇحبات جۇرگىزۋ ءداستۇرى بار ەدى. سوعان مۇحتار شاحانوۆتى شاقىردىق. سوندا وسى ماسەلەنى كوتەردى. گازەتكە “ناۋرىز” مەرەكەسىنىڭ قاجەتتىلىگى جايىندا ارنايى ماتەريال بەردىك. كوپ ۇزاماي ورتالىق كوميتەت حاتشىسى وزبەكالى جانىبەكوۆ شاقىردى. ماتەريالدارىمدى جيناپ الىپ بارسام دا سەسكەندىم، بىراق ول كىسى قولدادى. ءسويتىپ ءوزى قازاقستان كومپارتياسىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى گەننادي كولبينگە كىردى. سودان كەيىن كولبين ناۋرىز مەرەكەسىن اتاپ ءوتۋ تۋرالى حات جازعان مۇحتار شاحانوۆتى قابىلدادى، – دەيدى ول.

ادەبيەت زەرتتەۋشىسى راحمانقۇل بەردىباي ەستەلىگىندە 1988 جىلى ناۋرىز ايىنىڭ باسىندا جازۋشىلار وداعىندا ۇلكەن جيىن بولعانىن، سوندا “باسقا ەلدەردە ناۋرىز جىل سايىن تويلاناتىنىن، بىزگە بۇل جاقسى ءداستۇر قاشان كەلەتىنىن” جيىنعا قاتىسىپ وتىرعان وزبەكالى جانىبەكوۆتەن سۇراعانىن، ونىڭ “بىردەن قولداعانىن” جازادى.

مەرەكەلىك ناۋرىز كوجەنىڭ ءدامىن تاتىپ تۇرعان بالا. الماتى، 1989 جىل. فوتو اۆتورى - ا. ساندىباەۆ. سۋرەت قازاقستان ورتالىق مەملەكەتتىك كينوفوتوقۇجاتتار جانە دىبىس جازبالار ارحيۆىنەن الىنعان

مەرەكەلىك ناۋرىز كوجەنىڭ ءدامىن تاتىپ تۇرعان بالا. الماتى، 1989 جىل. فوتو اۆتورى – ا. ساندىباەۆ. سۋرەت قازاقستان ورتالىق مەملەكەتتىك كينوفوتوقۇجاتتار جانە دىبىس جازبالار ارحيۆىنەن الىنعان

جازۋشى عابباس قابىشەۆ ەستەلىگىندە وزبەكالى جانىبەكوۆ ناۋرىز مەرەكەسى جايلى سول كەزدەگى باسپاسوزدە ءجيى جاريالانعان زەرتتەۋلەر مەن پۋبليتسيستيكالىق ماتەريالدارمەن تانىس بولدى دەپ سانايدى. كەيىن بۇل باستاما قازاقستان كومپارتياسى ورتالىق كوميتەتىندەگى تالقىلاۋلار كەزىندە وزبەكالى جانىبەكوۆتىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن قولداۋ تاپقانىن ايتادى.

ناۋرىز مەرەكەسىنىڭ جاڭعىرۋى جايلى وزبەكالى جانىبەكوۆتىڭ 2011 جىلى شىققان تاڭدامالى شىعارمالار جيناعىندا دا ايتىلىپ، جوعارىداعى ەستەلىكتەرگە ۇقساس جايتتار قىسقاشا باياندالعان.

“ناۋرىز” مەرەكەسى وسىلايشا 1988 جىلى العاش رەت الماتى قالاسى مەن الماتى وبلىسىنىڭ جامبىل اۋدانىندا ۇلكەن حالىقتىق مەيرام رەتىندە وتكىزىلدى” دەپ جازادى وزبەكالى جانىبەكوۆ ەستەلىگىندە.

قازاق سسسر پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ناۋرىزدىڭ 22-ءسىن "ناۋرىز مەيرامى" ەتىپ جاريالاۋ تۋرالى 1991 جىلعى ناۋرىزدىڭ 15-ىندە شىعارعان جارلىعى باسىلعان "سوتسياليستىك قازاقستان" گازەتىنىڭ سانى

قازاق سسسر پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ناۋرىزدىڭ 22-ءسىن “ناۋرىز مەيرامى” ەتىپ جاريالاۋ تۋرالى 1991 جىلعى ناۋرىزدىڭ 15-ىندە شىعارعان جارلىعى باسىلعان “سوتسياليستىك قازاقستان” گازەتىنىڭ سانى

​1989 جىلدان باستاپ “ناۋرىز” قازاقستاننىڭ بارلىق وبلىستارىندا جاپپاي اتالا باستادى. 1991 جىلى ناۋرىزدىڭ 15-ىندە قازاق سسسر پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جارلىعى شىعىپ، “ناۋرىزدىڭ 22-ءسى – حالىقتىق مەرەكە “ناۋرىز مەيرامى” بولىپ جاريالاندى. جارلىقتا “حالىق دەپۋتاتتارىنىڭ جەرگىلىكتى سوۆەتتەرىنە كليماتتىق جاعدايلاردى ەسكەرە وتىرىپ حالىقتىق مەرەكە – ناۋرىز مەيرامىن وتكىزۋ كۇنىن ءوز بەتىمەن بەلگىلەۋ ۇسىنىلسىن; رەسپۋبليكا جۇرتشىلىعىنىڭ 1991 جىلى ناۋرىزدىڭ 16-سى مەن ءساۋىردىڭ 16-سى ارالىعىندا “تابيعات جاراسىمى” ايلىعىن وتكىزۋ جونىندەگى ينيتسياتيۆاسى قولداۋ تاپسىن” دەپ كورسەتىلگەن.

يرانداعى كونە داستۇردەن باستاۋ الاتىن ناۋرىز مەيرامى قازاق ورتاسىندا “ۇلىستىڭ ۇلى كۇنى” دەگەن اتپەن دە تانىلعان. كۇن مەن ءتۇن تەڭەلەتىن مەزگىلدە تويلاناتىن بۇل مەرەكەنى ءسىز قالاي قارسى الاسىز؟ قانداي ەجەلگى عۇرىپتاردى بىلەسىز؟ پىكىر قوسا وتىرىڭىز.

Related Articles

  • شىڭعىسحان- وعىز حاننىڭ ۇرپاعى

    جۇمات انەسۇلى (ابىلعازىنىڭ «تۇرىك شەجىرەسى»، ورىس تاريحشىلارى ن.كارامزين مەن س.سولوۆەۆتىڭ تاريحي ەڭبەكتەرىنە سۇيەنىپ جازىلعان زەرتتەۋ ەڭبەك) ورتا عاسىر تاريحىن، ونىڭ ىشىندە شىڭعىسحاننىڭ تاريحىن العاش جازعان ادام -يراندى بيلەگەن گازان حاننىڭ ءۋازىرى، ساياساتكەر، عالىم راشيد- اد- دين ەدى. راشيد –اد- دينگە «شىڭعىسحاننىڭ تاريحىن جاز» دەپ تاپسىرعان گازان حان ەدى. گازان حان شىڭعىسحاننىڭ كەنجەسى تولىحاننىڭ نەمەرەسى ارعىننان (ورىسشاسى ارگۋن) تۋادى. XIII- عاسىردىڭ اياعىندا يران بيلىگىنە ارعىن حاننان كەيىن گازان حان تاققا وتىردى. ءسويتىپ گازان حاننىڭ تاپسىرماسىمەن راشيد -اد -دين 1310-جىلى ءوزىنىڭ «جاميعات -ات -تاۋاريح» اتتى ءۇش تومدىق تاريحىن جازىپ ءبىتىردى «جاميعات ات تاۋاريحتىڭ» قازاقشا ماعىناسى «ەل تاريحى» دەگەندى بىلدىرەدى. بۇل تاريحي ەڭبەكتىڭ العاشقى تومى «شىڭعىسحان مەن التىن وردا» تاريحىنا، ەكىنشىسى «گازانحان تۇسىنداعى

  • تىككەن تۋى جىعىلماعان ەر جاباي

    اعاشتا، بيىكتى ايتساڭ، قاراعايدى ايت،جىگىتتىك، ەرلىكتى ايتساڭ، بوگەمبايدى ايت!نايزاسىنىڭ ۇشىنا جاۋ مىنگىزگەن -ەمەنالى كەرەيدە ەر جابايدى ايت!  ەر جاباي باتىردىڭ  340 جىلدىق مەرەي تويى قارساڭىندا، الماتى قالاسىندا قىركۇيەكتىڭ 15 كۇنى  “تىككەن تۋى جىعىلماعان ەر جاباي” اتتى عىلىمي كونفەرەنتسيا بولدى. تاريحشىلار مەن جازۋشىلار باتىردىڭ تاريحي ەرلىكتەرى مەن اۋىز ادەبيەتىندەگى تاريحي بەينەسى تۋرالى باياندامالار جاسادى. ماقسۇت تەمىرباەۆ، اسقار ءسابيت، زيابەك قابۋكي-شوقان، ءنابيجان مۇقامەتxانۇلى، ءجادي شاكەنۇلى، ۋاتقان ءسايپىل، ءابدىلدا سالىقباي، ابۋباكىر قايران، اسقار سابيت، ايبىن اۋباكىر- قاتارلى بەلگىلى جازۋشىلار مەن تاريحشىلار، جاباي باتىر ۇرپاقتارى قاتىستى.   ەر جاباي باتىردىڭ 340 جىلدىعىنا( ەكى جىلدان سوڭ) وراي ءمۇشايرا (كوركەم شىعارما، عىلىمي ماقالا، جىر، ولەڭ ت.ب) جاريالاناتىن بولدى. ەر جاباي باتىردىڭ اتىنا قور قۇرۋ، قالماقتاردىڭ قاس جاۋى بولعان (باتىردىڭ باسىن

  • شەجىرە – اباق كەرەي

    اباق كەرەي 12 اتاعا بولىنەدى. بۇل ءبولىنىس قىتاي قاراماعىنا وتكەن كەزدەن باستالادى. اباق كەرەيدىڭ قايدان، قالاي تاراتىلاتىنى تۋرالى شەجىرەلەر كوپ جانە ولاردا بىرىزدىلىك جوق، ياعني «اركىمدىكى وزىنە ءجون» دەگەنگە سايادى. ويعىرلىق ءماسالي، دويتەن، ساحاريا قاريالاردىڭ ماقۇلداۋى نەگىزىندەگى اتام جاناتتىڭ (ا.ج) جازىپ قالدىرعان شەجىرەسىندە اباقتان يزەن، جۋسان. يزەننەن ماعىنالى، سيدالى، جابايدى تاراتادى. ماعانالىدان قويلاۋ، بايلاۋ دەلىنەدى. قويلاۋدان-يتەلى. اباق كەرەيدىڭ ىشىندە يتەلى رۋى «نوقتا اعا» اتالادى.  “الاش ايناسى” ينتەرنەت-گازەتى حالقىمىزدىڭ شىعۋ تەگىن، تارالۋىن باياندايتىن تارماعى – قازاق شەجىرەسى تۋرالى اقپاراتتاردى كەزەڭ-كەزەڭىمەن جاريالاماق. وسى ارقىلى ءۇش ءجۇزدىڭ ءار رۋى تۋرالى مالىمەتتەردى توپتاستىرىپ، قازاقتىڭ ورتاق شەجىرە قورىن جاساپ شىعارماق. ەگەر ءسىزدىڭ قولىڭىزدا ءوز رۋىڭىز جايىندا مالىمەتتەر بولسا، ءبىزدىڭ مىنا: info@alashainasy.kz ەلەكتروندى پوشتامىزعا جىبەرۋىڭىزگە بولادى. نوقتا

  • شەكارا ماسەلەسى شەشىلگەن كۇن

    الاشوردا: سۋرەت سىرتىنداعى تاريح  الماسبەك ابسادىق سولدان وڭعا قاراي: ءبىرىنشى قاتاردا- ح.عابباسۇلى، م.دۋلاتۇلى، ا.بايتۇرسىنۇلى، م.اۋەزوۆ; ەكىنشى قاتاردا- ج.ايماۋىتۇلى، ءا.مارعۇلان، ا.بايتاسۇلى. 1917 جىلى 13 جەلتوقساندا قۇرىلعان الاشوردا اۆتونوميالىق رەسپۋبليكاسى 1920 جىلى 26 تامىزدا كەڭەس ۇكىمەتىنىڭ پارمەنىمەن جاساقتالعان كەڭەستىك قازاق اۆتونومياسىنىڭ قۇرىلۋىنا نەگىز بولعان ەدى. 1936 جىلى ول اۆتونوميا كەڭەس قۇرامىنداعى جەكە رەسپۋبليكاعا اينالدى. كەڭەستىك رەسپۋبليكالاردى قۇرۋ كەزىندە شەكارا بەلگىلەۋ ماسەلەسى، نەگىزىنەن،  قازاق اۆتونومياسى قۇرىلعان كەزدەگى مەجەمەن بەلگىلەندى. ولاي بولسا، قازىرگى تاڭداعى تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ ۇلان-عايىر جەرگە يە بولىپ قالۋ مارتەبەسى الاش زيالىلارىنىڭ جانىن شۇبەرەكە ءتۇيىپ (سوڭىندا جانى قۇربان بولعان) ءجۇرىپ اتقارعان جانقيارلىق ەرلىك ىستەرى مەن ەرەن ەڭبەكتەرى ارقاسىندا جۇزەگە استى. الاش زيالىلارى بەينەلەنگەن فوتوسۋرەتتەر ءبىزدىڭ رۋحاني مۇرامىزدىڭ قۇندى بولشەگى ەكەندىگى ءسوزسىز. سەبەبى

  • قىتاي قازاقتارىنىڭ ماسەلەسى “سايراگۇلگە دەيىن جانە سايراگۇلدەن كەيىن”

    سايراگۇل اپايدىڭ جەڭىسىن شىن جۇرەكتەن قۇتتىقتايمىن. سوت شەشىمىنەن كەيىنگى قۋانىشتى بەينەسىن قايتا قايتا كورىپ قاتتى قۋاندىم. قۋانباعان جۇرت جوق ەكەن سول ماڭدا. سايراگۇل اپايدىڭ بەينەسىنە قاراپ سان ويعا باتتىم… قىتاي قازاقتارىنىڭ ماسەلەسى تۋرالى وسىعان دەيىن دە ازاماتتىق پىكىرىمدى ايتقامىن، پوست تۇر. مەنىڭ جەكە پىكىرىمشە قىتاي قازاقتارىنىڭ ماسەلەسى “سايراگۇلگە دەيىن جانە سايراگۇلدەن كەيىن” دەپ ءداۋىر بولگىشتىك سيپاتقا وزگەرۋى مۇمكىن. قازىر، ءبىزدىڭ جۇرت تەك عانا قۋانىشتى قۇتتىقتاپ تويلاۋمەن ابىگەر بوللىپ جاتىر ەكەن بىراق ماسەلەگە ۇلكەن ماشتابتان قاراپ ستراتەگيالىق تالداۋ ساراپتاۋ جاساۋ جاعى جەتپەي تۇر. قىتايدان زاڭسىز شەكارا بۇزىپ ءوتۋ وقيعاسى سايراگۇلگە دەيىن دە بولعان (مەنىڭشە سايراگۇلدەن كەيىن دە بولادى…), سابەت-قىتاي اراسىنداعى قىرعيقاباق كەزىندە قىتايداعى سابەتشىل قازاق ۇلتشىلدارى مەن جاس زيالىلاردىڭ ءبىرازى زاڭسىز

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: