|  |  | 

Köz qaras Swhbattar

ZAÑSIZ ALINĞAN ĞILIMI ATAQ-DÄREJELERDİ QAYTARIP ALU KEREK – TINISBEK KÄLMENOV

Siz Qazaqstandağı ğılımi zertteumen aynalısatın beldi instituttıñ basşısısız. Äñgimemizdi instituttıñ twrmıs-tirşiliginen bastasaq…news_2017-05-3173221

Matematika jäne matematikalıq model'deu institutı – bükil Qazaqstandağı matematikterdi biriktiretin birden-bir ğılımi orta. Barlıq filialdardı eseptegende ştatta 195 adam jwmıs isteydi. Onıñ 150 şaqtısı Almatıda, qalğanı Şımkent, Qarağandı, Türkistan, Taraz, Astana qalalarında. Biz bükil matematikterdiñ wjımı siyaqtımız. Olardıñ ğılımın tıñdap, älemde qanday ğılımi jañalıqtar aşılıp, qanday mäseleler şeşilip jatqanın – barlığın institutta aytıp otıramız. Kez kelgen ğılımğa bükil jer jüzinde ne bolıp jatqanın bilip otıratın, bäriniñ bağdarlamasın qarap, bekitip otıratın wjım kerek. Bizdiñ institut – sonday wjım.

Matematika – jastardıñ ğılımı. Öytkeni gumanitarlıq ğılımdarda jalpılama analiz jasau bolsa, matematika tereñge baratın ğılım. Tereñde jatqan närseni jiñişke qılıp qazu kerek. Jalpı qazğannan eşteñe şıqpaydı. Sebebi, ülken problemalar tereñde jatadı. Al tereñ oylaytın, tez oylaytın qabilet jastarğa tän. Sondıqtan, matematikada jastar erterek şığadı da, erterek ülken nätijelerge qol jetkizedi.

Nege matematika ğılımı bärinen alda twr? Öytkeni, matematika özinikimen qatar bükil ğılımnıñ problemaların şeşedi. Basqa ğılımdardıñ mäselesi matematikalıq model'deu arqılı şeşiledi. Eger de ğılımda matematikalıq model'deu bolmasa, ol ğılımnıñ därejesi äli tömen. Olar äli täjiribelik nwsqada jür, äli ösip jatır degen söz.

Sosın, matematika tek qana Qazaqstandıki emes, bükil älemdiki. Ol qazaqtıñ matematikası, orıstıñ matematikası dep bölinbeydi. Mektepter bölinedi, – ğılım bölinbeydi. Osı jerde aşılğan jañalıq Amerikada da jañalıq boladı. Barlıq jerde birdey tanıladı, ya tanılmaydı. Sondıqtan, bizdiñ eñ birinşi maqsatımız  – älemdik därejedegi jañalıqtardı aşıp, mäselelerdi şeşu, älemdik därejedegi mektep qwru. Mısalı, damığan otız eldiñ, elu eldiñ qatarına kiremiz dep jürmiz ğoy. Biz özimiz aynalısıp jürgen ğılımda aldıñğı qatarlı otızdıqqa kirudi josparlap otırmız. Arı qaray jiırmalıqqa, ondıqqa kiremiz. Ol ğalımdardıñ sanına baylanıstı emes, sapasına, mıqtılığına baylanıstı. Mısalı, Şveciya degen kip-kişkentay el, biraq älemdik matematikada ülken orın aladı. Öytkeni olarda ğılımi mektep qalıptasqan. Al, Ündistan qanday ülken el? Biraq, matematikada alatın ornı tömen. Qıtayda da sonday. Sondıqtan, bizge talanttı jastardı jinap, solardıñ potencialın aşu kerek. Sonda biz de ülken nätijelerge qol jetkizemiz.

«Qazaqtardıñ matematikağa genetikalıq qabilettiligi bar»

Älemdik därejedegi mäseleni şeşip, älemge tanılu – birinşi maqsat. Soğan darındı jastardı qolımızdan kelgenşe tärbielep jatırmız. Qwdayğa şükir, qazaqtardıñ matematikağa qabileti, ıqılası bar. Bwl genge de baylanıstı boluı kerek. Öytkeni, qazaqtar – şıdamdı halıqpız. Ülken problemanı şeşu üşin şıdam kerek. Al, olardıñ bäri qazir jerdiñ tübinde jatır. Ol ülken şıdamdılıqtı, ülken eñbekti qajet etedi. Jalpı, ülken mäselelerdiñ bärin şıdamdı halıqtar şeşedi. Sebebi, Jerdiñ betinde jatqan jañalıqtardıñ bäri aşılğan.

Sondıqtan bizde matematikağa genetikalıq qabilettilik bar. Endi solardı ğılımğa qızıqtıru, jigerlendiru – ekinşi mäseleler. Talanttı adamğa ğılımnan artıq eşteñeniñ keregi joq. Kündiz-tüni sonı oylaydı. Onday adamdardı qwdaydıñ özi asırap otır. Qwday bwyırtıp, päter de alıp qaldı, materialdıq jağdayları özimen-özi şeşilip jatır. Mısalı, Mwhtarbek Ötelbaevtıñ da, Asqar Jwmadildaevtıñ da jağdayları jaman emes. Asqar KBTU, SDU-da professor. Mwhtarbek jobaları arqılı tabadı. Qwdaydıñ özi nesibesin bölip qoyğan. Ol är kezde solay. Biraq sol talanttılarğa jas kezinde ayağına tik twruına, päter aluına, eñ bastısı nağız ğılımğa kiruine kömektesu kerek. Talanttı adam ğılımğa bir kirse, şıqpay qoyadı. Ondaylar bizde bar. Bireuler «Jastar oqımay ketti» deydi, onıñ bäri bos söz. Nege? Öytkeni, bar. Men körip jürmin. Endi solardıñ ilude bireuin ğılımda qaldıru kerek. Keyde jastar aqşası köp dep, aqparattıq tehnologiyalarğa, jwmısı oñay dep tağı bir jerlerge ketip qaladı. Nağız ğılımnıñ oñay jeri bolmaydı.

«Bizde älemdik därejede tanımal jastar bar»

Bizdiñ institutta Durvudhan Swrağan degen jigit bar. Jastardıñ işinde tanımal, älemge äygili bolıp keledi. Bizde akademikter köp, biraq Durvudhan siyaqtı älemge äygili därejede bolu – öte sirek kezdesetin närse. Oğan ne sebep? Isaak N'yutonnıñ bükilälemdik tartılıs zañın barlığı biledi. Biraq onıñ şektik şarttarın eşkim bilmegen. Sonı Durvudhan tauıp, spektrli teoriyasın jasadı. Öte ülken jañalıq aştı. Älemdik problemanı şeşti. Onı jer jüzi biledi. Öytkeni, jer jüzi Isaak N'yutondı qalay bilse, onıñ potencialdı teoriyasın da biledi. Ol teoriyanı bilgender spektrli teoriyanı da biledi. Söytip barlıq jerde tanımal boldı. Biz onı magistratura oquı üşin Amerikağa jiberdik. Nege? Sebebi, Amerikanıñ mektebin körip kelsin dedik. Ekinşi ret Angliyağa jiberdik. Ol jaqta post-doktorlıqtı qorğap şıqtı. Qazir Durvudhan Swrağandı osı matematika salasındağı ğalımdardıñ köbi tanidı. Eşkim jasına qarap otırğan joq. Jası jiırma toğızda ğana.

Sonday Dwrvudhan siyaqtı jastar bar. Olar da jan-jaqta: Amerikada, Angliyada, basqa da elderde jür. Barlığı eñbektenip jatır. Olardan ülken nätije körip otırmız. Mısalı, Jer jüzinde Heidelberg Taureate Forum Foundation degen grant bar. Durvudhan sonı 2014 jılı alsa, 2016 jılı Nwrğisa Esirkegenov aldı. Ol qazir Angliyada PhD doktorlığın oqıp jür. Basqa da jastar bar. Biz äli de jiberemiz. Özimizdiki eşqayda qaşpaydı. Älemdik därejeni meñgeruimiz kerek. Solarmen teñesuimiz kerek. Äytpese, ärkim özinikin istep, basqanıkin elemese, oqşaulanıp qaladı. Bizde älemdik därejede özin körsetetin, olardı jeñetin, moyındatatın jastar bar. Qarjılandıru jağı twraqtı bolıp, olarğa otbasın, özderin asıraytınday minimaldı qoldau körsetilip twrsa, aldağı bes-altı jılda bizdiñ institutta Keñes odağı kezindegidey ülken bir mektep qwrıladı, matematikanıñ ülken ğılımi ortası boladı. Men soğan senemin. Oğan mümkindik bar.

Jastar kerek dep aytıp otırğanımnıñ tağı bir sebebi bar. Qayta qwru kezinde ğılımdağı jastardıñ bäri ketip qaldı da, tek kärileu adamdar ğana qaldı. Olar qazir zeynetkerler. Sosın qazirgi jastar bar. Eki ortada otız jıldıq üzilis qaldı. Osı otız jıldıñ ornın toltıruımız kerek. Toltırsaq, matematika ülken därejede damidı dep otırmız.

Matematika jäne matematikalıq model'deu institutı

Related Articles

  • 1912-jılğa deyin Qıtay territoriyası eki ülken bölike bölingen.

    Eldeç Orda 1912-jılğa deyin Qıtay territoriyası eki ülken bölike bölingen. Biri, Manjur ükimetine şın tiesili zañdı territoriya. Ekinşisi, Janjur ükimetine sırttay tiesili balamalı territoriya. Zañ boyınşa bwl balamalı territoriya qalağan uaqıtında Manjur territoriyasınan şığıp kete aladı. Siz mına kartadan qıtayğa tiesili yağni Cin memleketine şın tiesili territoriyanı nobaylap bolsada anıq köre alasız. Bwl kartadağı Tibet, Moñğol, Wyğır jäne Qazaq territoriyasınıñ Cin-ge kirmeuiniñ sebebi nede? Sebebi mınau: Olar Cin qağanatına jılına bir ret sırttay salıq tölemin ötep twrğan, Cin ükimeti sırttay salıq öteuşi eldiñ işki isine kilikpegen, işki isteri, işki mäselesi öz ırqında bolğan, Biriniñ sırtqı-işki isterin Reseydiñ Orınbor, Qazan, Taşken şaharları şeşse, birine Indiyadağı Moğol jäne alıstağı Osımanlı biligi aralasıp

  • “Nazarbaev 2020 jılı saylauğa tüsedi dep oylamaymın”

    Qasım-Jomart Toqaev Qazaqstan Senatınıñ törağası Qasım-Jomart Toqaev wlıbritaniyalıq VVS telearnasınıñ Hard Talk bağdarlamasına swhbat berip, Nazarbaevtıñ biligi jäne eldegi jemqorlıqpen küres turalı ayttı. Swhbat 20 mausımda VVS News telearnasına jäne BBC radiosına şıqtı. “Nazarbaevtıñ bilikte wzaq otıruı – twraqtılıqtıñ belgisi. 2020 jılğa deyin bilikte boladı. Keyin saylauğa tüsem dese özine baylanıstı” dedi Toqaev swhbatında. Osı sätte habar jürgizuşisi Stiven Sakur “Eger meniñ matematikalıq esebim dwrıs bolsa, 2020 jılı Nazarbaev 80 jasqa toladı ğoy?” dep swradı. Bwl swraqqa Toqaev “Iä, Iä. Malayziyada 92 jasqa tolğan Mahathir Mohamad prem'er-ministr boldı ğoy. Aşığın aytqanda, 2020 jılı Nazarbaev prezident saylauına tüsedi dep oylamaymın. Ol öte aqıldı adam. Mümkin 2020 jılğı saylau basqa kandidattarmen öter. Saylauğa

  • Jüregiñizden aynaldım, Imanğali ağa!

    Qazaqstannıñ Reseydegi Ökiletti elşisi, alaştıñ jürekti wlı Imanğali Nwrğaliwlı Tasmağambetov Reseyde ötip jatqan futbol çempionatındağı Resey men Egipet arasındağı kezdesude qay elge janküyer bolatının ayttı, – dep habarlaydı Abay-aqparat.  Imekeñ – özi Elşi bolıp jürgen häm älemdik dodanı dürkiretip ötkizip jatqan Reseyge janküyer bolmaydı. Senseñiz de, senbeseñiz de Imekeñ – Egipettiñ wlttıq futbol qwramasınıñ fanatı. Qazaqstannıñ Reseydegi elşisi Imanğali Tasmağambetov “Futboldan älem çempionatında kimniñ janküyeri bolasız?” degen swraqqa jarısqa qatısuşılardıñ bärine qwrmetpen qaray otırıp, egipettikterdiñ janküyeri bolatının, öytkeni bwl çempianattağı Egipet qandıq twrğıdan, tarihı men ruhı häm dini jağınan bizge jaqın el ekenin aytıp, Mısır halifattığın wzaq jıl uısında wstap güldendirip, “Jürekterdiñ ämirşisi” atanğan Swltan Beybarıstıñ bizdiñ babamız ekenin eske

  • Aqış bizge ülgi emes…

    Aqış bizge ülgi emes, onda qaru-jaraq satatın 65,000 düken bar, osısın da ülgi aluımız kerek pe?!? Aqış standard emes, ol öziniñ paradokstarı men äleumettik apattarın özine saqtap qalsın. Halqınıñ 10%-sauatsız, bwl 30 mln adam degen söz. Aqış türmelerinde 3 mln qılmısker jatır, bwl älemdegi eñ ülken körsetkiş, federaldı byudjetten jılına 80 mlrd dollar osı türmelerdi wstauğa jwmsaladı eken. Jılına 17,000 Aqış azamatı beytanıs adamdardıñ atqan oğınan ölip jatır. 70 mln Aqış azamatı əleumettik arnaulı jərdemaqımen ölmestiñ künin keşip jatır. 24 mln adam narkoman! Aqıştıñ bilim beru jüyesiniñ sapası älem boyınşa 37-şi orında, ayta bersek köp närse bar. Al Osınday elde ötirik şirkeu men jalğan dinniñ köp boluı eş tañğalarlıq närse

  • Professor Kollins: “Şıñjañ – Tibet emes”

    Örken JOYAMERGEN Pekinde jürgen er adamdar. Körneki suret. Qıtaydıñ Şıñjañ qazaqtarın sayasi tärbieleu ortalıqtarına qamau nauqanı men osı aymaqtan Qazaqstanğa köşken etnikalıq qazaqtardıñ zeynetaqı mäselesi soñğı aylarda äleumettik jelilerde jii talqılanıp jatır. Azattıq Astanadağı Nazarbaev universitetiniñ sayasattanuşısı, Qıtaydıñ sayasatın zerttep jürgen professor Nil Kollinspen sinofobiyanıñ sebebi jäne Şıñjañdağı mäseleni şeşu joldarı turalı swhbattastı. Azattıq: Qazaqstanda sinofobiyanıñ küşeygeni bayqaladı. Şıñjañdağı etnikalıq qazaqtardı sayasi tärbie ortalıqtarına jappay qamau men Astananıñ qıtaylıq azamattarğa 72 sağattıq vizasız kiru rwqsatın berui äleumettik jelilerde qızu talqılanıp jatır. Qıtaydıñ “ekonomikalıq jäne sayasi ekspansiyası” turalı alañdauğa qanşalıqtı negiz bar? Nil Kollins: Bwqaralıq deñgeymen salıstırğanda joğarğı deñgeyde alañdau men sinofobiya az. Bwqaralıq deñgeyde bwğan Qıtaydıñ investiciyası, zauıttarı men infraqwrılım jobalarımen wşırasqan

Pikir qaldıru

Elektorndı poştañız sırtqa jariyalanbaydı. Belgi qoyılğan öristi toltıru mindetti *

Atı-jöni *

Email *

Saytı

Kerey.kz/Kerey.kz

Biz turalı:

Tel: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz tiñ bwrınğı nwsqasın http://old.kerey.kz ten oqi alasızdar!

KEREY.KZ

Sayt materialdarın paydalanğanda derekközge silteme körsetu mindetti. Avtorlar pikiri men redakciya közqarası säykes kele bermeui mümkin. Jarnama men habarlandırulardıñ mazmwnına jarnama beruşi jauaptı.

Sayt sanağı: