|  |  | 

كوز قاراس مادەنيەت

كەلەسى ايدى «كوكەك» دەيىك

قازاقشا اي اتتارىندا «اپرەل» ايىن «كوكەك» دەيدى. ال «ءساۋىر» قايدان پايدا بولدى؟ ونىڭ تاريحى مىنانداي: 1990 جىلى 24 «اپرەلدە» ارنايى زاڭمەن قازاقستاندا پرەزيدەنتتىك بيلىك ەنگىزىلدى. تۋرا سول كۇنگە قازاق كسر جوعارعى كەڭەسىنىڭ ورگانى «حالىق كەڭەسى» گازەتىنىڭ العاشقى سانى جارىق كوردى. بۇرىن «اپرەل» ءسوزى قولدانىلا بەرەتىن.
كومپارتيانىڭ قىلىشىنان قام تامىپ تۇرسا دا جاڭا باسىلىمدا اي اتتارىنىڭ قازاقشا بەرىلگەنىن كوڭىلىمىز قالاپ تۇر. الايدا ءبىر اپتاداي عانا بۇرىن ورتالىق كوميتەتتىڭ اپرەل پلەنۋمى وتكەن. ونى قالاي جازامىز؟ «كپسس ورتالىق كوميتەتىنىڭ كوكەك پلەنۋمى» دەسەڭ باس كەتەدى. سودان گازەتتىڭ باس رەداكتورى سارباساقتاەۆ جول تاپتى: «ءساۋىر پلەنۋمى» دەيىك دەپ.
وسى تىركەستەگى «ءساۋىر» ءسوزى بىرتىندەپ بارشا باسىلىمدارعا اۋىستى. ودان كەيىن «ورتالىق كوميتەت» تە، «پلەنۋم» دا جويىلدى. بىراق قازاقشا اي اتتارىنىڭ ىشىندە كوزگە شىققان سۇيەلدەي بوپ ارابشا «ءساۋىر» ءسوزى قالىپ قويدى. ەندى سونى نەگە تۇزەتپەسكە؟!

سوندىقتان ەلىمىزدەگى 2018 جىلعى ءتورتىنشى ايدى «ءساۋىر» دەپ ەمەس، «كوكەك» دەپ جازايىق! كۇللى قازاق ءتىلدى باسىلىمداردى وسىعان شاقىرامىن.

Marat Baidildauly نىڭ facebook پاراقشاسىنان الىندى

Related Articles

  • سوعىس كەزىندەگى وكىلەتتىكتى “انىقتايتىن” تۇجىرىمداما 

    قازيس توعىزباەۆ ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك شارتى ۇيىمى ەلدەرىنىڭ بىرلەسكەن اسكەري جاتتىعۋى. الماتى وبلىسى، 22 مامىر 2018 جىل. ەكى اپتا بۇرىن قوعامدىق تالقىلاۋعا ۇسىنىلعان “سوعىس جاعدايى ماسەلەلەرى جونىندەگى” زاڭناماعا تۇزەتۋ ەنگىزۋ تۋرالى جوبا تۇجىرىمداماسىنا (وندا قازاقستاندا تۇراقسىزدىق بولسا، ونىمەن كۇرەسۋ ءۇشىن “گيبريدتىك” ءادىس قولدانۋ مۇمكىندىگى تۋرالى جازىلعان) ەشبىر پىكىر ايتىلمادى. كەي ساراپشىلار پرەزيدەنتكە قوسىمشا وكىلەتتىك بەرۋ قاراستىرىلعان قۇجاتتا ساياسي كونتەكست بار دەيدى. وكىلەتتىكتى “انىقتاۋ” “قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ سوعىس جاعدايى ماسەلەلەرى جونىندەگى كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى” زاڭ جوباسىنىڭ تۇجىرىمداماسى سوعىس بولا قالعان جاعدايدا پرەزيدەنتتىڭ، ۇكىمەت پەن بيلىك ورگاندارىنىڭ وكىلەتتىگىن “ناقتىلاۋدى” ۇسىنادى. قۇجات تامىزدىڭ 22-ءسى كۇنى نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەر سايتىنا شىقتى – قوعامدىق تالقىلاۋعا بولىنگەن ەكى اپتادا (قىركۇيەكتىڭ 5-ىندە اياقتالعان) ول بويىنشا

  • قىتايدان 500 مىڭدايى عانا قازاق ەلىنە ورالادى.

    قازىر قىتايدا 1.5 ميلليون دا 2 ميلليون اينالاسىندا قازاق بار دەسەك، الداعى ۋاقىتتا سونىڭ ۇزاسا شامامەن 500 مىڭدايى عانا قازاق ەلىنە ورالادى. جانە مەن بۇل 500 مىڭدايى دەپ ۇيالعانىمنان، مەملەكەتشىل جانداردىڭ كوڭىلىنە سۋ سەپپەيىن دەپ ويلاعانىمنان كوبەيتىپ ايتىپ وتىرمىن. ال، قالعان 1 ميلليون نەمەسە ودان دا كوپ قازاق ءالى دە بولسا قىتايدا تۇرمىس-تىرشىلىگىن جالعاستىرا بەرەدى. 1991-جىلدان سوڭ قازاقستانعا ورالعان قىتاي قازاقتارىنىڭ ۇزىن سانى ۇزاسا 200 مىڭنىڭ اينالاسى عانا ەكەن. ولار كىمدەر: * ۇلتشىل جاستار; * ۇلتشىل زيالىلار; * تۋىسشىلدار (1955-1962جج سابەتكە قاشقانداردىڭ تۋىستارى); * ستۋدەنتتەر (وقۋعا تۇسكەندەر); *قاراپايىم جاندار (مالشى، ەگىنشى); تب قىتايدان وسىنداي ءبىر بۋىن ۇرپاق ىرىكتەلىپ كەتىپ قالعاندىقتان ولاردىڭ قىتايداعى ورنىن قىتاي مەن ۇيعىر جاستارى، زيالىلارى باسىپ كەتتى.

  • ادۆوكات قۇسپان حالىقارالىق قولداۋدى ماقتادى

    قاسىم امانجول ادۆوكات ابزال قۇسپان (الدىڭعى قاتاردا سول جاقتان ءبىرىنشى) سايراگۇل ساۋىتبايدىڭ سوتىندا وتىر. جاركەنت، 13 شىلدە 2018 جىل ازاتتىقتىڭ تىكەلەي ترانسلياتسياسىندا كورەرمەندەر سۇراقتارىنا جاۋاپ بەرگەن ادۆوكات ابزال قۇسپان قازاقستاننان پانا ىزدەۋشى قىتاي قازاعى سايراگۇل ساۋىتبايدىڭ تامىزدىڭ 1-ىندە سوت زالىنان بوساتىلۋىنا اسەر ەتكەن فاكتورلاردى سيپاتتادى. پانفيلوۆ اۋداندىق سوتى ساۋىتبايدى قازاقستان-قىتاي شەكاراسىن زاڭسىز كەسىپ وتكەنى ءۇشىن التى ايعا شارتتى تۇردە سوتتاپ، شەتكە شىعارۋدان باس تارتقان. ازاتتىق: زاڭدىق تۇرعىدا سايراگۇل ساۋىتبايدىڭ ءىسى شەشىلدى مە؟ شەشىمىن تاپتى دەپ ايتا الامىز با؟ ابزال قۇسپان: تولىق شەشىلدى دەپ ايتا المايمىز. نازار اۋدارعان بولساڭىزدار، سوت ادەتتە قاراردى عانا وقىپ، تولىعىن كەيىن بەرەتىن ەدى. كەشە سۋديا باسىنان اياعىنا دەيىن سوت ۇكىمىن وقىپ شىقتى. سوت ۇكىمىندە ايتىلعان فاكتىنىڭ ءبارى –

  • قىتاي قازاقتارىنىڭ ماسەلەسى “سايراگۇلگە دەيىن جانە سايراگۇلدەن كەيىن”

    سايراگۇل اپايدىڭ جەڭىسىن شىن جۇرەكتەن قۇتتىقتايمىن. سوت شەشىمىنەن كەيىنگى قۋانىشتى بەينەسىن قايتا قايتا كورىپ قاتتى قۋاندىم. قۋانباعان جۇرت جوق ەكەن سول ماڭدا. سايراگۇل اپايدىڭ بەينەسىنە قاراپ سان ويعا باتتىم… قىتاي قازاقتارىنىڭ ماسەلەسى تۋرالى وسىعان دەيىن دە ازاماتتىق پىكىرىمدى ايتقامىن، پوست تۇر. مەنىڭ جەكە پىكىرىمشە قىتاي قازاقتارىنىڭ ماسەلەسى “سايراگۇلگە دەيىن جانە سايراگۇلدەن كەيىن” دەپ ءداۋىر بولگىشتىك سيپاتقا وزگەرۋى مۇمكىن. قازىر، ءبىزدىڭ جۇرت تەك عانا قۋانىشتى قۇتتىقتاپ تويلاۋمەن ابىگەر بوللىپ جاتىر ەكەن بىراق ماسەلەگە ۇلكەن ماشتابتان قاراپ ستراتەگيالىق تالداۋ ساراپتاۋ جاساۋ جاعى جەتپەي تۇر. قىتايدان زاڭسىز شەكارا بۇزىپ ءوتۋ وقيعاسى سايراگۇلگە دەيىن دە بولعان (مەنىڭشە سايراگۇلدەن كەيىن دە بولادى…), سابەت-قىتاي اراسىنداعى قىرعيقاباق كەزىندە قىتايداعى سابەتشىل قازاق ۇلتشىلدارى مەن جاس زيالىلاردىڭ ءبىرازى زاڭسىز

  • 1912-جىلعا دەيىن قىتاي تەرريتورياسى ەكى ۇلكەن بولىكە بولىنگەن.

    Eldeç Orda 1912-جىلعا دەيىن قىتاي تەرريتورياسى ەكى ۇلكەن بولىكە بولىنگەن. ءبىرى، مانجۋر ۇكىمەتىنە شىن تيەسىلى زاڭدى تەرريتوريا. ەكىنشىسى، جانجۋر ۇكىمەتىنە سىرتتاي تيەسىلى بالامالى تەرريتوريا. زاڭ بويىنشا بۇل بالامالى تەرريتوريا قالاعان ۋاقىتىندا مانجۋر تەرريتورياسىنان شىعىپ كەتە الادى. ءسىز مىنا كارتادان قىتايعا تيەسىلى ياعني تسين مەملەكەتىنە شىن تيەسىلى تەرريتوريانى نوبايلاپ بولسادا انىق كورە الاسىز. بۇل كارتاداعى تيبەت، موڭعول، ۇيعىر جانە قازاق تەرريتورياسىنىڭ تسين-گە كىرمەۋىنىڭ سەبەبى نەدە؟ سەبەبى مىناۋ: ولار تسين قاعاناتىنا جىلىنا ءبىر رەت سىرتتاي سالىق تولەمىن وتەپ تۇرعان، تسين ۇكىمەتى سىرتتاي سالىق وتەۋشى ەلدىڭ ىشكى ىسىنە كيلىكپەگەن، ىشكى ىستەرى، ىشكى ماسەلەسى ءوز ىرقىندا بولعان، ءبىرىنىڭ سىرتقى-ىشكى ىستەرىن رەسەيدىڭ ورىنبور، قازان، تاشكەن شاھارلارى شەشسە، بىرىنە يندياداعى موعول جانە الىستاعى وسىمانلى بيلىگى ارالاسىپ

1 پىكىر

  1. انساردىن ماماسى

    نە كەرەگى بار قايتا-قايتا بىرەسە سوزدەردى، بىرەسە ءالفاۆيتتى، كوشە اتتارىن، بىرەسە قالا نە اي اتتارىن وزگەرتىپ؟ ءساۋىر كوپشىلىككە كوكەكتەن دە جاقىنىراق، ايتۋعا دا جەڭىل، رەسمي تۇردە دە الدەقاشان قابىلدانىپ كەتكەن. رەسمي قۇجاتتاردا ەشكىم كوكەك دەپ جازبايدى، ءارى بۇل قۇس اتاۋى. ارتىق رەت ادامدى شاتاستىرىپ قاجەتى جوق. ونداي لوگيكامەن وندا ەسكى قالا اتتارىن دا قايتارايىق، ەسىمدەردى دە، ت.ب. ءبىز، قازاق، وسىلاي بولمايتىن نارسەلەردى ءسوز قىلىپ كوتەرە بەرەمىز، ودان دا تەحنولوگيالاردى دامىتۋ كەرەك، ەسكىلىككە بۇرىلا بەرمەي. قايداعى ءبىر سوزدەرگە جابىسپاي. ءتىل دەگەن ول وزگەرمەلى دۇنيە، ءبىر ءسوز كەلەدى، ەكىنشىسى كەتەدى، جاڭادان پايدا بولادى. ادامىنا، ۋاقىتىنا قاراي تولىسىپ نە ازايىپ وتىرادى. وعان سىرتتان كۇشتەپ ەشنارسە ىستەي المايسىڭ. ادامنىڭ ەسەيگەنى سياقتى. ودان دا ءبىلىم مەن عىلىمدى دامىتۋ كەرەك، ءوزىمىز پايدالاناتىن، ۇرپاققا قالدىراتىن، تاريحتا اتىڭدى جازدىراتىن ۇلتىڭدى تانىتىپ. ال قازاق ءتىلى قازاقتان باسقا ەشكىمگە كەرەك ەمەس الەمدە. قازاقتىڭ ىشىندە ءتىپتى كەيبىر قازاقتارعا قاجەتى جوق.

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: