|  |  | 

ساياسات سۇحباتتار

گالەوتتي: “دولى ريتوريكانىڭ كۇنى ءوتتى”


رەسەي پرەزيدەنتى ۆلاديمير پۋتين

رەسەي پرەزيدەنتى ۆلاديمير پۋتين

رەسەي مەن باتىستىڭ قارىم-قاتىناسىن زەرتتەپ جۇرگەن بەلگىلى ۇلىبريتانيالىق ساياساتتانۋشى، كرەمل ساياساتى بويىنشا ساراپشى مارك گالەوتتيمەن سۇحبات.

مارك گالەوتتي – پراگا حالىقارالىق قاتىناستار ينستيتۋتىندا اعا زەرتتەۋشى، ەۋروپا قاۋىپسىزدىگى ورتالىعىنىڭ جەتەكشىسى.

ازاتتىق: - بۇرىنعى اسكەري تىڭشىنى انگليادا ۋلاۋ داۋىنا قاتىستى ۇلىبريتانيانىڭ رەسەيگە قارسى ديپلوماتيالىق شەكتەۋ ارەكەتىن اقش بەلسەنە قولداپ شىقتى. ورتالىق جانە شىعىس ەۋروپاداعى كەيبىر ەۋروسكەپتيك ەل باسشىلارى دا بىرنەشە رەسەيلىك ديپلوماتتى كەرى قايتاردى. بۇل نەنى بىلدىرەدى؟ بۇل جولى نە وزگەردى؟

مارك گالەوتتي: - بۇل – جاعدايدى ءبىرجولا وزگەرتەتىن ساتكە اينالىپ تۇر. رەسەيگە بولسىن، يا باسقا ەلگە بولسىن مۇنداي اۋقىمدى اسكەري ەمەس قىسىم جاسالعانىن ەشقاشان كورمەپپىز. ونىڭ سەبەبى بۇرىنعى تىڭشى سەرگەي سكريپالدى ولتىرۋگە تىرىسۋ ارەكەتىندە عانا جاتقان جوق. شىدامنىڭ شەگىن ۇزگەن، اقىرىنداپ قوردالانعان رەسەيلىك اۆانتيۋريزمدە جاتىر. ماسكەۋ جاسادى دەپ كۇدىك تاعىلعان قاستاندىقتاردا جاتىر. “بۇعان قاتىستى ءبىر شارا قولدانۋ كەرەك” دەپ ويلايتىن كەز جەتتى. وسى جاعىنان قاراعاندا بۇل – ۇزاق پروتسەستىڭ كۋلميناتسياسى.

كورە وتىرىڭىز: سەرگەي سكريپال دەگەن كىم؟

ازاتتىق: - رەسەيگە تاعىلعان وسى ايىپتاۋلارعا قاتىستى باتىستىڭ ەڭ اۋىر سانكتسياسى نە بولۋى مۇمكىن؟

مارك گالەوتتي، ساياساتتانۋشى

مارك گالەوتتي، ساياساتتانۋشى

 

مارك گالەوتتي: - جاعدايدى بۇلاي ۋشىقتىرۋعا ماسكەۋدىڭ باسقارۋ جۇيەسىنىڭ ناشارلىعى سەبەپ بولدى. رەسەيگە جان-جاقتى ەكونوميكالىق سانكتسيالار سالىناتىن كۇن تۋى دا مۇمكىن دەپ ايتۋعا بولادى. بىراق ونىڭ اۋىلى الىس سياقتى. كوبىنە ساياسي يشارالار جاسالاتىنىن كورەتىن سياقتىمىز. ويتكەنى بۇل – ىنتىماقتاسا جاسالاتىن وتە نازىك مامىلە. باتىس رەسەيگە: “مىنا قىلىقتارىڭدى ەندى كوتەرمەيمىز، قىمباتقا تۇسەدى” دەگىسى كەلەدى. بىراق ءپۋتيندى “رەجيمىمە قاتەر ءتوندى” دەپ ويلايتىنداي مۇلدەم تۇيىققا تىرەپ تاستاعىسى دا كەلمەيدى. ونداي جاعدايدا پۋتين بولجاپ بولمايتىن كەسىرلى ارەكەت جاساۋى مۇمكىن. ويتكەنى جوعالتاتىن نارسەسى از. سول سەبەپتى ءبارىبىر ىنتىماقتاسۋ بار.

قىرىم ءبىر سەبەبى ەدى، سكريپالدى ۋلاۋ جالعاسى بوپ شىقتى. سول سەبەپتى وسىنداي جاۋاپ تۋدى.

 

رەسەيگە قارسى ديپلوماتيالىق شەكتەۋ قولدانۋعا كانادادان اۆسترالياعا دەيىنگى ارالىقتا ءبىراز ەل قوسىلدى. سويتە تۇرا ءبىراز ەل قوسىلعان جوق. كەيبىر ەلدەردىڭ اشىق تۇردە وزدەرىنە ءتيىستى ءرول ويناۋدان باس تارتقانىن كوردىك. قولدا بار كواليتسيانى بولشەكتەپ الماۋعا تىرىسىپ جاتىر.

 

بىلە وتىرىڭىز: “نوۆيچوك” دەگەن قانداي ۋ؟

ازاتتىق: - رەسەيدىڭ ديپلوماتيالىق جانجالعا قاتىستى العاشقى رەاكتسياسىن كورىپ وتىرمىز. كرەمل دە شەتەلدىك ديپلوماتتاردى ەلدەن كەتىرمەك. ماسكەۋ بۇل جاعدايدان ءبىر ساباق الدى دەپ ويلايسىز با؟

مارك گالەوتتي: - ءدال قازىر بىردەڭە دەۋ ەرتە. رەسەيدىڭ كوكىرەكتەنە جاۋاپ قايتاراتىنىن بىلگەنبىز. باسقاشا جاساي دا المايدى. باسقا بىردەڭە قىلسا، ءالسىز بولىپ كورىنۋى مۇمكىن. ال رەسەيلىكتەردىڭ ءالسىز بوپ كورىنگىسى كەلمەيدى. “ساحنانىڭ ارتىندا نە بولىپ جاتىر؟” دەگەن ساۋال تۋادى. وتكەن اپتا ماسكەۋدە بولدىم. سول كەزدە ۇلىبريتانيا پرەمەر-ءمينيسترى تەرەزا مەي ۇلىبريتانيادان رەسەيلك ديپلوماتتاردىڭ العاشقى لەگى شىعارىلاتىنىن حابارلاپ جاتقان. رەسەي ءدال سونشاما بريتان ديپلوماتتارىن قايتارىپ جاتقان. رەسەيدىڭ سىرتقى ساياسات مەكەمەسىندە كىممەن سويلەسسەم دە، جانجال وسىمەن ءبىتتى دەپ ويلايتىنىن بايقادىم. سول سەبەپتى مىنا جاعداي ماسكەۋدى ەسەڭگىرەتىپ تاستايتىن سياقتى. بولعان جاعدايدى قالاي ءتۇسىندى دەگەنگە كەلسەك. بۇنى تەك يشارا كورىپ وتىر ما؟ جوق الدە كۇشىمىزدى شامالاي الماي قالدىق دەپ وتىر ما؟ باتىستىڭ رەاكتسياسىن بولجاپ بىلەمىز، ويناي تۇرامىز دەدى. ەندى مۇنىڭ قاتە ەكەنى كورىندى. وزدەرىنە قارسى ۇلكەن كامپانيا باستالدى. سوندىقتان قايتا ويلانۋعا ءماجبۇر. بۇدان رەسەي باتىسقا جاقسى بولىپ كورىنۋگە تىرىسادى دەۋگە دە بولمايدى. قاتايا ءتۇسۋىمىز كەرەك دەۋى دە مۇمكىن. بىراق ساياساتىنىڭ وزگەرگەنىن كورىپ وتىرمىز. دولى ريتوريكالى جاۋاپ قاتۋدىڭ كۇنى ءوتتى.

وقي وتىرىڭىز: رەسەيدىڭ “سكريپال داۋىنا” قاتىستى جاۋابى

ازاتتىق: - قىرىمدى اننەكسيالاپ العان كەزدەگىدەي ەمەس، رەسەي بۇل جولى باتىستىڭ قاتتىراق ساياسي قىسىمىنا ۇشىرادى. سەبەبى نە؟

مارك گالەوتتي: - بىرنەشە سەبەبى بار. قىرىمنىڭ اننەكسياسى حالىقارالىق زاڭداردى قانشالىقتى ورەسكەل بۇزۋ بولسا دا، بىرقاتار باتىس ەلدەرى بەلگىلى ءبىر مولشەردە مۇنى مويىندادى. قىرىمداعى رەفەرەندۋم زاڭسىز وتسە دە، تۇبەك حالقىنىڭ باسىم كوپشىلىگى رەسەيدىڭ ءبىر بولىگى بولعىسى كەلەتىنىن تۇسىنگەن سياقتى. تۇتاس حاوس ورناعان كەزەڭ ەدى عوي. بىراق ماڭىزدى ءبىر جايت – قىرىمدى اننەكسيالاۋ مىنا پروتسەستىڭ باسىنا اينالدى. ەشكىم ول كەزدە بۇنىڭ الدەنەنىڭ باسى ەكەنىن بىلگەن جوق. ودان بەرى دونباستى كوردىك، باسقا ارەكەتتەرىن كوردىك، سايلاۋعا ارالاسۋدى كوردىك. مۇنىڭ تىزبەككە اينالعانى اڭعارىلدى. سول سەبەپتى مۇنى توقتاتۋ ءۇشىن قاتاڭ شارالار قولدانىلدى. قىرىم ءبىر سەبەبى ەدى، سكريپالدى ۋلاۋ جالعاسى بوپ شىقتى. سول سەبەپتى وسىنداي جاۋاپ تۋدى.

ازات ەۋروپا / ازاتتىق راديوسى 

Related Articles

  • نازارباەۆتان كەيىنگى قازاقستان نە بولماق؟

    2018 جىلى ەلىمىزدىڭ ساياسي ومىرىندەگى كەي وقيعالار بيلىك ترانزيتىنە جان-جاقتى دايىندىق ءجۇرىپ جاتقانىن ايگىلەدى. ساياساتتانۋشى، تاۋەكەلدەردى باعالاۋ توبىنىڭ جەتەكشىسى دوسىم ساتباەۆ قازىرگى ترانزيت مەحانيزمى پرەزيدەنت ن.نازارباەۆ كوزى ءتىرى كەزدە عانا جۇمىس ىستەيدى، سوندىقتان بيلىكتىڭ قانداي جولمەن جانە كىمگە اۋىساتىنى بەلگىسىز دەپ ەسەپتەيدى. 2018 جىل اياقتالار تۇستا دوسىم ساتباەۆپەن باستى ساياسي وقيعالارعا تالداۋ جاساپ، نازارباەۆسىز قازاقستان تاپ بولاتىن ماسەلەلەرگە ءۇڭىلىپ كوردىك. ساياساتتانۋشى د.ساتباەۆ قاۋىپسىزدىك كەڭەسى ۇجىمدىق مۇراگەر بولا المايدى – دوسىم، بيىلعى ەلىمىزدىڭ ساياسي ومىرىندەگى ايتۋلى وقيعالاردىڭ ءبىرى ­– «قاۋىپسىزدىك كەڭەسى تۋرالى» زاڭنىڭ قابىلدانۋى. قاۋىپسىزدىك كەڭەسى كونسۋلتاتيۆتى-كەڭەسشىلىك ورگاننان كونستيتۋتسيالىق ورگانعا اينالدى، ال ءبىرىنشى پرەزيدەنتكە ونى ءومىر بويى باسقارۋ قۇقى بەرىلدى. كەيبىر ساراپشىلار بۇدان بيلىك ترانزيتىنە دايىندىقتىڭ نىشانىن بايقادى. ءسىزدىڭ ويىڭىزشا، بۇل

  • ماۋلەن اشىمباەۆ: قازاق حالقىنىڭ مەملەكەت قۇراۋشى ۇلت ەكەنىن اشىق ايتۋىمىز كەرەك

    قاراعاندى – تالاي تالانت پەن دارىنداردىڭ كىندىگىن كەسىپ، توماعاسىن سىپىرعان، قازاق ءۇشىن قۇت دارىپ، باق قونعان قاستەرلى مەكەن. سوڭعى اپتادا وسى ءبىر ولكەگە ەلدىڭ نازارى ەرەكشە اۋدى. ماسەلەنىڭ ءمانىسى دە بارشاعا ءمالىم. بۇگىن ىشكى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى جانات سۇلەيمەنوۆ ارنايى ءباسپاسوز ءماسليحاتىن وتكىزىپ، ماسەلەنىڭ ءمان-جايىن ءتۇسىندىرىپ بەردى. اتالعان ءىس بويىنشا ناقتى شارالار قولعا الىنىپ، تەرگەۋ امالدارىنىڭ جۇيەلى تۇردە جۇرگىزىلىپ جاتقاندىعىن دا ايتتى. قازىردىڭ وزىندە وسى ىسكە قاتىسى بار دەگەن كۇدىكپەن 8 ادامنىڭ ۇستالعانى، تاعى بىرەۋىنە ىزدەۋ جاريالانعانى بەلگىلى بولىپ وتىر. بۇل كەشەندى جۇمىستار ناقتى ناتيجەسىن بەرىپ، جاۋاپتى ادامدار زاڭعا سايكەس جازالارىن الادى. وسى رەتتە، ورىن العان جايتقا قاتىستى از-كەم ءوز ويىمىزدى ءبىلدىرىپ، ءۇن قوسقاندى ءجون كورىپ وتىرمىن. بۇعان دەيىن

  • بويىڭا ويىڭ ساي بولعىر، ءداۋدىڭ اتى ءداۋ عوي قاشاندا 

    Batyrkhan Kurmanseit ارگەنتينانىڭ بۋەنوس-ايرەسىندا وتكەن “ۇلكەن جيىرمالىق” (G20) ەلدەرى باسشىلارىنىڭ ءسامميتى ناتيجەلەرىنە قاتىستى قابىلدانعان ورتاق مالىمدەمەدە بۇگىنگى تاڭداعى ەڭ ماڭىزدى الەمدىك ماسەلەلەردىڭ ءبىرى بولىپ وتىرعان اقش-تىڭ پروتەكتسيونيزم ساياساتى جايىندا ەشتەڭە ايتىلمادى. ونىڭ ورنىنا تاراپتار “ەڭ الدىمەن امەريكا” دەگەنىنەن قايتپاي وتىرعان پرەزيدەنت ترامپتىڭ تالابىمەن دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىن رەفورمالاۋعا قاتىستى كەلىسىمگە قول جەتكىزدى. “بىرجاقتى ساياساتتى قولداۋعا ەمەس، كوپجاقتى ارىپتەستىك جۇيەسىن كۇشەيتۋگە كۇش سالۋ كەرەك” دەگەندى بۇگىنگە دەيىن قايتالاپ كەلگەن G20 ەلدەرى باسشىلارى وسى جولى ءوز پوزيتسيالارىن قورعاپ قالا المادى” دەپ جاتىر كوپ ەكسپەرتتەر. ءسامميتتىڭ جابىلۋ راسىمىنەن كەيىن وتكەن پرەسس-كونفەرەنتسيادا “ەركىن ساۋدا قاعيداسىن ساقتاپ، پروتەكتسيونيزم ساياساتىن جۇرگىزبەۋدىڭ ماڭىزدى ەكەنى تۋرالى بىرلەسكەن مالىمدەمەدە نەگە ەشتەڭە ايتىلمادى” دەگەن سۇراققا ۇيىمداستىرۋشى ەل ارگەنتينانىڭ پرەزيدەنتى ماۋريسيو ماكري

  • قىتاي تۋرالى ءبىر جۇتىم وي

    Eldes Orda اقش-قىتاي تەكەتىرەسى قىتاي قوعامىن ەكى جىككە ءبولۋى بەك مۇمكىن. جالپى بۇل قىتاي xالقىنىڭ اقش-قا قارسى پيعىلى ما الدە بيلىك باسىنداعى قىتاي كوممۋنيستەرىنىڭ اقش-قا قارسى تەكەتىرەسى مە؟ مەنىڭشە بۇنىڭ اراسىندا ايىرماشىلىق بار. ونداي بولسا مىناداي بولجاۋ جاساۋعا بولادى: ءبىرىنشىسى، اقش-قا قىتاي كومپارتياسى باقتالاس بولسا، اقش مىندەتتى تۇردە قىتاي كومپارتياسىنا ساياسي بالاما بولا الاتىن كەز-كەلگەن انتي-كومپارتياشىل قىتاي توپتارمەن جاڭا ساياسي ماقساتتار قويا باستايدى. بۇنىڭ سوڭى قىتاي قوعامىنداعى كوممۋنيست پارتياعا قارسى ىشتەي ءتىسىن قايراپ جۇرگەن توپتاردىڭ كۇشىن بىرىكتىرەدى. سونداي-اق، قىتاي كوممۋنيستىك پارتياسىنىڭ ساياسي وقشاۋلانۋىن جىل سايىن اسقىندىرا بەرەدى. ءتىپتى، ەڭ سوڭىندا كومپارتيا ساياسي قاجەتىنەن ايرىلا باستايدى; ەكىنشىسى، اقش-قىتاي ساياسي ھام ەكونوميكالىق داعدارىسى قىتاي وليگارxىنا نەمەسە كلاندىق توپتارىنا كۇردەلى تاڭداۋ جاساۋعا جاجبۇرلەيدى.

  • العاشقى تەڭگەگە نازارباەۆ بەينەسى قالاي تۇسپەي قالدى؟

    اسىلحان ماماشۇلى سەرىكبولسىن ءابدىلدين.  1993 جىلى قاراشانىڭ 15-ىندە قازاقستان ءوزىنىڭ ۇلتتىق ۆاليۋتاسى – تەڭگەنى اينالىمعا شىعاردى. سول كەزدە ەلدىڭ جوعارعى كەڭەسىن باسقارعان سەرىكبولسىن ءابدىلدين تەڭگەنىڭ قالاي باسىلعانى جايلى، ديزاينى قالاي دايىندالعانى تۋرالى ايتىپ بەردى. تەڭگە اينالىمعا شىقپاس بۇرىن قازاقستان سوڭعى ساتكە دەيىن رەسەيدىڭ رۋبل ايماعىندا قالۋعا تىرىستى. قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ “عاسىرلار توعىسىندا” اتتى كىتابىندا ءرۋبلدى ساقتاپ قالۋعا دەگەن ۇمتىلىسىن “رۋبل ايماعىنىڭ بۇزىلۋى (ورتاق ۆاليۋتا – رەد.) تمد ەلدەرىنەن الشاقتاۋدى تەزدەتەر ەدى. ال قازاقستان بۇعان دايىن ەمەس ەدى” دەپ تۇسىندىرەدى. كىتاپتا نازارباەۆ “1992 جىلى رەسەيدە بارلىق باعا بوساتىلدى. سول كەزدە ىسكە كىرىستىك. مەن قازاقستان ۆاليۋتاسىن شىعارۋدى باستاۋ تۋرالى قۇپيا جارلىققا قول قويدىم” دەپ جازدى. الايدا ازاتتىق تىلشىسىمەن سۇقباتتاسقان جوعارعى كەڭەستىڭ

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: