|  |  | 

ساياسات سۇحباتتار

گالەوتتي: “دولى ريتوريكانىڭ كۇنى ءوتتى”


رەسەي پرەزيدەنتى ۆلاديمير پۋتين

رەسەي پرەزيدەنتى ۆلاديمير پۋتين

رەسەي مەن باتىستىڭ قارىم-قاتىناسىن زەرتتەپ جۇرگەن بەلگىلى ۇلىبريتانيالىق ساياساتتانۋشى، كرەمل ساياساتى بويىنشا ساراپشى مارك گالەوتتيمەن سۇحبات.

مارك گالەوتتي – پراگا حالىقارالىق قاتىناستار ينستيتۋتىندا اعا زەرتتەۋشى، ەۋروپا قاۋىپسىزدىگى ورتالىعىنىڭ جەتەكشىسى.

ازاتتىق: - بۇرىنعى اسكەري تىڭشىنى انگليادا ۋلاۋ داۋىنا قاتىستى ۇلىبريتانيانىڭ رەسەيگە قارسى ديپلوماتيالىق شەكتەۋ ارەكەتىن اقش بەلسەنە قولداپ شىقتى. ورتالىق جانە شىعىس ەۋروپاداعى كەيبىر ەۋروسكەپتيك ەل باسشىلارى دا بىرنەشە رەسەيلىك ديپلوماتتى كەرى قايتاردى. بۇل نەنى بىلدىرەدى؟ بۇل جولى نە وزگەردى؟

مارك گالەوتتي: - بۇل – جاعدايدى ءبىرجولا وزگەرتەتىن ساتكە اينالىپ تۇر. رەسەيگە بولسىن، يا باسقا ەلگە بولسىن مۇنداي اۋقىمدى اسكەري ەمەس قىسىم جاسالعانىن ەشقاشان كورمەپپىز. ونىڭ سەبەبى بۇرىنعى تىڭشى سەرگەي سكريپالدى ولتىرۋگە تىرىسۋ ارەكەتىندە عانا جاتقان جوق. شىدامنىڭ شەگىن ۇزگەن، اقىرىنداپ قوردالانعان رەسەيلىك اۆانتيۋريزمدە جاتىر. ماسكەۋ جاسادى دەپ كۇدىك تاعىلعان قاستاندىقتاردا جاتىر. “بۇعان قاتىستى ءبىر شارا قولدانۋ كەرەك” دەپ ويلايتىن كەز جەتتى. وسى جاعىنان قاراعاندا بۇل – ۇزاق پروتسەستىڭ كۋلميناتسياسى.

كورە وتىرىڭىز: سەرگەي سكريپال دەگەن كىم؟

ازاتتىق: - رەسەيگە تاعىلعان وسى ايىپتاۋلارعا قاتىستى باتىستىڭ ەڭ اۋىر سانكتسياسى نە بولۋى مۇمكىن؟

مارك گالەوتتي، ساياساتتانۋشى

مارك گالەوتتي، ساياساتتانۋشى

 

مارك گالەوتتي: - جاعدايدى بۇلاي ۋشىقتىرۋعا ماسكەۋدىڭ باسقارۋ جۇيەسىنىڭ ناشارلىعى سەبەپ بولدى. رەسەيگە جان-جاقتى ەكونوميكالىق سانكتسيالار سالىناتىن كۇن تۋى دا مۇمكىن دەپ ايتۋعا بولادى. بىراق ونىڭ اۋىلى الىس سياقتى. كوبىنە ساياسي يشارالار جاسالاتىنىن كورەتىن سياقتىمىز. ويتكەنى بۇل – ىنتىماقتاسا جاسالاتىن وتە نازىك مامىلە. باتىس رەسەيگە: “مىنا قىلىقتارىڭدى ەندى كوتەرمەيمىز، قىمباتقا تۇسەدى” دەگىسى كەلەدى. بىراق ءپۋتيندى “رەجيمىمە قاتەر ءتوندى” دەپ ويلايتىنداي مۇلدەم تۇيىققا تىرەپ تاستاعىسى دا كەلمەيدى. ونداي جاعدايدا پۋتين بولجاپ بولمايتىن كەسىرلى ارەكەت جاساۋى مۇمكىن. ويتكەنى جوعالتاتىن نارسەسى از. سول سەبەپتى ءبارىبىر ىنتىماقتاسۋ بار.

قىرىم ءبىر سەبەبى ەدى، سكريپالدى ۋلاۋ جالعاسى بوپ شىقتى. سول سەبەپتى وسىنداي جاۋاپ تۋدى.

 

رەسەيگە قارسى ديپلوماتيالىق شەكتەۋ قولدانۋعا كانادادان اۆسترالياعا دەيىنگى ارالىقتا ءبىراز ەل قوسىلدى. سويتە تۇرا ءبىراز ەل قوسىلعان جوق. كەيبىر ەلدەردىڭ اشىق تۇردە وزدەرىنە ءتيىستى ءرول ويناۋدان باس تارتقانىن كوردىك. قولدا بار كواليتسيانى بولشەكتەپ الماۋعا تىرىسىپ جاتىر.

 

بىلە وتىرىڭىز: “نوۆيچوك” دەگەن قانداي ۋ؟

ازاتتىق: - رەسەيدىڭ ديپلوماتيالىق جانجالعا قاتىستى العاشقى رەاكتسياسىن كورىپ وتىرمىز. كرەمل دە شەتەلدىك ديپلوماتتاردى ەلدەن كەتىرمەك. ماسكەۋ بۇل جاعدايدان ءبىر ساباق الدى دەپ ويلايسىز با؟

مارك گالەوتتي: - ءدال قازىر بىردەڭە دەۋ ەرتە. رەسەيدىڭ كوكىرەكتەنە جاۋاپ قايتاراتىنىن بىلگەنبىز. باسقاشا جاساي دا المايدى. باسقا بىردەڭە قىلسا، ءالسىز بولىپ كورىنۋى مۇمكىن. ال رەسەيلىكتەردىڭ ءالسىز بوپ كورىنگىسى كەلمەيدى. “ساحنانىڭ ارتىندا نە بولىپ جاتىر؟” دەگەن ساۋال تۋادى. وتكەن اپتا ماسكەۋدە بولدىم. سول كەزدە ۇلىبريتانيا پرەمەر-ءمينيسترى تەرەزا مەي ۇلىبريتانيادان رەسەيلك ديپلوماتتاردىڭ العاشقى لەگى شىعارىلاتىنىن حابارلاپ جاتقان. رەسەي ءدال سونشاما بريتان ديپلوماتتارىن قايتارىپ جاتقان. رەسەيدىڭ سىرتقى ساياسات مەكەمەسىندە كىممەن سويلەسسەم دە، جانجال وسىمەن ءبىتتى دەپ ويلايتىنىن بايقادىم. سول سەبەپتى مىنا جاعداي ماسكەۋدى ەسەڭگىرەتىپ تاستايتىن سياقتى. بولعان جاعدايدى قالاي ءتۇسىندى دەگەنگە كەلسەك. بۇنى تەك يشارا كورىپ وتىر ما؟ جوق الدە كۇشىمىزدى شامالاي الماي قالدىق دەپ وتىر ما؟ باتىستىڭ رەاكتسياسىن بولجاپ بىلەمىز، ويناي تۇرامىز دەدى. ەندى مۇنىڭ قاتە ەكەنى كورىندى. وزدەرىنە قارسى ۇلكەن كامپانيا باستالدى. سوندىقتان قايتا ويلانۋعا ءماجبۇر. بۇدان رەسەي باتىسقا جاقسى بولىپ كورىنۋگە تىرىسادى دەۋگە دە بولمايدى. قاتايا ءتۇسۋىمىز كەرەك دەۋى دە مۇمكىن. بىراق ساياساتىنىڭ وزگەرگەنىن كورىپ وتىرمىز. دولى ريتوريكالى جاۋاپ قاتۋدىڭ كۇنى ءوتتى.

وقي وتىرىڭىز: رەسەيدىڭ “سكريپال داۋىنا” قاتىستى جاۋابى

ازاتتىق: - قىرىمدى اننەكسيالاپ العان كەزدەگىدەي ەمەس، رەسەي بۇل جولى باتىستىڭ قاتتىراق ساياسي قىسىمىنا ۇشىرادى. سەبەبى نە؟

مارك گالەوتتي: - بىرنەشە سەبەبى بار. قىرىمنىڭ اننەكسياسى حالىقارالىق زاڭداردى قانشالىقتى ورەسكەل بۇزۋ بولسا دا، بىرقاتار باتىس ەلدەرى بەلگىلى ءبىر مولشەردە مۇنى مويىندادى. قىرىمداعى رەفەرەندۋم زاڭسىز وتسە دە، تۇبەك حالقىنىڭ باسىم كوپشىلىگى رەسەيدىڭ ءبىر بولىگى بولعىسى كەلەتىنىن تۇسىنگەن سياقتى. تۇتاس حاوس ورناعان كەزەڭ ەدى عوي. بىراق ماڭىزدى ءبىر جايت – قىرىمدى اننەكسيالاۋ مىنا پروتسەستىڭ باسىنا اينالدى. ەشكىم ول كەزدە بۇنىڭ الدەنەنىڭ باسى ەكەنىن بىلگەن جوق. ودان بەرى دونباستى كوردىك، باسقا ارەكەتتەرىن كوردىك، سايلاۋعا ارالاسۋدى كوردىك. مۇنىڭ تىزبەككە اينالعانى اڭعارىلدى. سول سەبەپتى مۇنى توقتاتۋ ءۇشىن قاتاڭ شارالار قولدانىلدى. قىرىم ءبىر سەبەبى ەدى، سكريپالدى ۋلاۋ جالعاسى بوپ شىقتى. سول سەبەپتى وسىنداي جاۋاپ تۋدى.

ازات ەۋروپا / ازاتتىق راديوسى 

Related Articles

  • مۇحتار ماعاۋين. “اڭىز ادام” جۋرنالىنا سۇحبات 

      – ءامىرحان، كوپكە ماعلۇم، ءوزىڭ دە بىلەسىڭ، مەن سۇحبات بەرگەندى جاقسى كورمەيمىن، ويتكەنى ءوزىم جازاتىن اداممىن. ەكىنشىدەن، سۇحبات العان ادامدار ءسوزدى بۇرمالاپ جىبەرەدى. 1990 جىلى سوۆەت وكىمەتى قۇلاماي تۇرىپ، ماسكەۋدەن جاڭادان شىعىپ جاتقان ورىس گازەتىنىڭ ءتىلشىسى ارنايى كەلىپ سۇحبات الدى، بىراق ءسوزىمنىڭ ءبارىن باسقاشا بۇرمالاپ جىبەرىپتى، سونان كەيىن ەشقايدا «سۇحبات بەرمەيمىن» دەپ شەشتىم. قازاقتاردان دا سۇحبات العاندار، مەنىڭ اڭگىمەمدى تىڭداعاندار باسقاشالاپ جاتادى. بۇدان سوڭ، جيىرما بەس جىلدىڭ ىشىندە ەكى-ءۇش رەت قانا سۇحبات بەرىپپىن. ساعان كوڭىلىم ءتۇسىپ وتىرعانى – قازاققا پايدالى، ءارى تانىمال باسىلىمعا قىزمەتكە كەلىپسىڭ، جاقسى كورەتىن، بىلگىر ءىنىمسىڭ، مەسەلدەڭ قايتپاسىن دەدىم. ونىڭ ۇستىنە، ماعان كورسەتۋگە «اڭىز ادام» جۋرنالىنىڭ بىرنەشە سانىن اكەلىپسىڭ: شىڭعىس حان، ابىلاي حان، اباي، شوقان، ءاليحان

  • شارقي تۇركىستانشىل مەن چين تۇركىستانشىل اراسىنداعى قاقتىعىس

    1947-1948 جىلدىڭ ءورارا كەزەڭىندە ۇرىمجىدەگى قازاق يگى-جاقسىلارى مەن زيالىلارى، ساياساتكەرلەرى ولكەلىك ۇكىمەتتىڭ توراعا، حاتشىلارىمەن بىرلەسىپ ءۇرىمجى قالاسىنا قاراستى قاراتاۋ (قىتايشا 南山) باۋرايىندا ناۋرىز مەرەكەسىن تويلاپ شاعىن قۇرىلتاي جينالىسىن وتكىزەدى. ناۋرىز مەرەكەسىنە تىگىلگەن ونشاقتى كيگىز ءۇيدىڭ جانە ولكەلىك ۇكىمەت توراعالارى مەن اسكەري ادامداردىڭ (قازاق اسكەرى دە بار) سۋرەتىن انىق كورە الاسىز. 1947-1948 جىلدارى شارقي تۇركىستانشىل كۇشتەر مەن چين تۇركىستانشىل كۇشتەر اراسىنداعى قىرعيقاباق قاقتىعىس قاتتى ۋشىعىپ تۇرعان كەز ەدى. 1946-1947-1948 جىلدارى ماناس، قۇتىبي، بوكەن (فۋكاڭ), جەمسارى، شونجى، موري اۋداندارىنان قازاق اسكەرى جاساقتالىپ ماناس وزەنىنىڭ كۇنباتىس بەتىندەگى شارقي تۇركىستان اسكەرىنە ارنايى قارۋلى قورعانىسقا وتكەن كەزەڭ ەدى. سونىمەن ماناستى شەكارا ەتكەن شارقي تۇركىستانشىل كۇشتەر مەن چين تۇركىستانشىل كۇشتەر بولىپ ەكى جاققا بولىنگەن قازاقتاردىڭ ساياسي

  • قاراقالپاقتار جاپپاي قازاق بوپ جازىلىپ جاتىر

    وزبەكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قۇرامىنا كىرەتىن قاراقالپاقستان ازاماتتارى جاپپاي قازاق بولىپ جازىلىپ جاتىر. بۇل تۋرالى  IWPR باسىلىمىنىڭ تىلشىسى ولگا بوريسوۆا حابارلايدى.. جۋىردا قاراقالپاقستان استاناسى نۇكىس قالاسىندا ءبىزدىڭ تىلمەن ايتقاندا حقو سياقتى مەكەمەنىڭ باسشىسى تۇتقىندالعان. ول پارا الىپ ادامداردىڭ ۇلتىن وزگەرتىپ وتىرىپتى. ياعني قاراقالپاقتاردى قازاققا اينالدىرعان. جەرگىلىكتى پوليتسيانىڭ ايتۋىنشا، سوڭعى كەزدەرى وسىنداي قىلمىستار كوپتەن تىركەلۋدە. دەموگرافيا جانە ميگراتسيا اگەنتتىگىنىڭ اقپاراتىنا سۇيەنسەك 1991 جىلدان بەرى قاراقالپاقستاننان قازاقستانعا 100 مىڭ ادام كوشىپ كەتكەن. حالىقارالىق ارالدى قۇتقارۋ قورىنىڭ مالىمەتىنشە سوڭعى جەتى جىلدىڭ ىشىندە 250 مىڭ ادام قازاقستانعا قونىس اۋدارعان ەكەن. 1 ملن 842 مىڭ حالقى بار قاراقالپاقستان ءۇشىن بۇل ۇلكەن كورسەتكىش. سونداي-اق، قازىر ول جەرگە وزبەكتەر سانىنىڭ ارتىپ كەلە جاتقانىن دا ەسكەرۋ قاجەت. 2018 جىلعى ستاتيستيكاعا سۇيەنسەك

  • قوش بول، سوۆەتتىك اتاۋلار!

    رەداكتسيادان: كۇنى بۇگىنگە دەيىن بولات باكاۋوۆ باسقاراتىن پاۆلودار وبلىسىنا، ونداعى تىلدىك ماسەلەلەرگە، جەر-سۋ اتاۋلارىنا، الەۋمەتتىك ماسەلەلەرگە ت.ب. قاتىستى سىني ءسوز Abai.kz اقپاراتتىق پورتالىندا از جازىلعان جوق. ءبىز جازساق وتكىر ءھام ءادىل سىن جازدىق. بىرەۋدى ناقاق قارالاپ، دەرەك بۇرمالاعان جوقپىز. وزەكتى پروبلەمالارعا ءوز ويىمىزدى قوستىق. سونىڭ ءبىرى – وڭىردەگى وگەي اتاۋلار ەدى. ەسكى وداقتىڭ كەزىندە يدەولوگيالىق ماجبۇرلەۋ ارقىلى ەنگەن سول ءبىر ساياسي ءھام بەيساۋات اتاۋلاردىڭ كۇنى بۇگىنگە دەيىن ساقتالىپ كەلە جاتقانىن تالاي رەت جازدىق.  بۇگىن رەداكتسيامىزدىڭ ەلەكتروندى پوشتاسىنا پاۆلودار وبلىسى تىلدەردى دامىتۋ جونىندەگى باسقارماسىنىڭ ونوماستيكا جۇمىستارى ءبولىمى وڭىردەگى جەر-سۋ، ەلدى-مەكەن مەن كوشە، اۋدان اتاۋلارىن قازاقىلاندىرۋ بويىنشا اتقارىلعان جۇمىستار تۋرالى ەگجەي-تەگجەيلى بايانداپ، ماقالا جولداپتى. سويتسەك، كەرەكۋ جۇرتى “قوش بول، سوۆەتتىك اتاۋلار” دەپتى. ناقتىلاپ

  • قاڭىراعان قالا، قيراعان عيماراتتار ءھام كۇشەيگەن كۇزەت

    اسىلحان ماماشۇلى ارىستاعى ورتەنىپ جاتقان عيماراتتىڭ ءبىرى. 25 ماۋسىم 2019 جىل.  ارىستاعى جارىلىستان كەيىن قالا كوشەلەرى بوس قالعان. جارىلىستان قالادا ءبىراز ءۇي مەن عيمارات قيراعان. ارىس قالاسىنا بارعان ازاتتىق ءتىلشىسىنىڭ كورگەندەرى. “جارىلىس بولعاندا ءبارىن تاستاي قاشتىق” ارىستىڭ كىرەبەرىسىندە كۇزەت كۇشەيگەن. پوليتسەيلەر مەن قارۋ ۇستاعان اسكەريلەر قالاعا تۇرعىنداردى كىرگىزبەي تۇر. سول ماڭدا “ۇيىمە بارسام” دەگەن ەكى جۇزگە جۋىق ادام كەلگەن. سولاردىڭ ءبىرى سادىق ورازگەلدى جارىلىس بولعاندا “الدى-ارتىنا قاراماي قاشقاندارىن” ايتادى. – قۇجاتىمدى الۋىم كەرەك. قورادا مالدار قالعان، سولاردى سۋارۋ كەرەك. جاياۋ بولسا دا، كىرىپ شىعۋىم كەرەك. كەشە جارىلىس بولعاندا قۇجاتتارىمدى، ءبارىن تاستاي قاشتىق عوي، – دەدى ارىس تۇرعىنى. اۋىلعا كىرەبەرىستە تۇرعان تاعى ءبىر تۇرعىن “جولعا شىعۋىم كەرەك، ۇيدە قۇجاتىم مەن پويىز

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: