|  | 

تاريح

پرەمەر تەرەششەنكونى “وستاۆكاعا” قالاي جىبەردىم

Махат Садык суреті.Махат Садык суреті.

1992 جىل. قازاق راديوسىنىڭ پارلامەتتىك ءتىلشىسىمىن. وفيس الماتىداعى جەلتوقسان كوشەسىنىڭ 177 ۇيىندە. 3-ءشى قاباتتا راديو قىزمەتكەرلەرى. ال، 4-ءشى قاباتتا ءباسپاسوز جانە بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى ءمينيسترىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى – قازاق مەملەكەتتىك تەلەراديوحابار تاراتۋ كومپانياسىنىڭ توراعاسى عادىلبەك شالاحمەتوۆ جانە كومپانيا باسشىلارى. توراعامەن باسپالداقتا، ليفتىدە كۇن ارا كەزدەسىپ قالامىز. ءجۇزى جىلى جان.
قازاق رەداكتسياسىنداعى جاستار تولىق باسپاناسىز. ول كەزدە ايىنا ءبىر-ەكى رەت كومانديروۆكاعا شىعۋ مىندەت. ساپارلاتىپ ەلگە ءجيى قاتىنايمىز. قوناق ءۇي اقشاسى جابىلماي قارىزبەن قايتامىز. سودان، وتىز مەتر جەردەگى توراعانىڭ قابىلداۋ بولمەسىندەگى اپايدىڭ شىعىپ كەتكەنىن اڭدىپ تۇرىپ، عادىلبەك اعاعا توتەسىنەن باسىپ كىرەمىز. ونداعىمىز ءىسساپاردا قوناق ۇيگە بەرىلگەن قارجىنى جاباتىن قۇجاتىمىز بولماي، بۋحگالتەرياعا قارىزىمىزدى قايتارماۋعا “رۇقسات” دەگەن قولىن الىپ شىعۋ. ول توراعانىڭ عانا قۇزىرىندا. ارىزىمىزدى الدىنا قويعاندا، توراعا كوزىلدىرىگىن كوتەرىپ قارايدى دا: ء“ۇيىڭ جوق قوي”-, دەپ سۇرايدى. “جوق” دەيمىز. “الا عوي”، دەيتىن “رۇقساتىن” جازىپ بەرىپ…
سول جىلدارداعى ءبىر پالاتالى پارلامەنتتە 360 دەپۋتات بار. كۇندە ساعات 10 مەن 12.30 ارالىعىندا پلەنارلىق وتىرىس. مەن دە ەرتەڭگىلىك ۇيدەن شىعىپ، الماتىداعى قازىرگى استانا الاڭىنداعى جوعارعى كەڭەسكە بىردەن تارتام. مينيسترلەردىڭ دە جارتىسى سوندا. ويتكەنى، دەپۋتاتتاردىڭ وكىلەتتىگى مىقتى. مينيستر بولدىم دەگەن پرەزيدەنت جارلىعىنان سوڭ، دەپۋتاتتاردىڭ 51% قولداۋ داۋىسىن الۋىن كەرەك. ايتپەسە، مينيسترلىك پورتفەلگە يە بولمايسىن. ونداي جاعدايدى دا كوردىك.
سوۆەت وداعىنىڭ تاراعان كەزى. ەلدە ينفيلياتسيا. دەپۋتاتتار ۇكىمەتتى سىناعاندا جەردەن الىپ جەرگە سالادى. ءبىر كۇنى كەلسەم، پرەمەر-مينيستر تەرەششەنكو وستاۆكاعا كەتسىن دەپ شۋلاپ جاتىر. جاسپىز، ءمارتپىز. قىرىپ سويلەگەن ەكى دەپۋتاتتى جازىپ الىپ، تۇسكە قاراي رەداكتسياعا جەتتىم. ءبىر مەن ەكى ارالىعىندا تىكەلەي ەفيردەگى “تاۋلىك تىنىسى-پانوراما دنيا” باعدارلاماسىنا پارلامەنت جاڭالىقتارىمەن ءتورت مينۋت شىعۋعا رۇقساتىم بار. تەزدەتىپ دەپۋتاتار ءسوزىن دايىنداپ، تىكەلەي ەفيرگە شىقتىم. دەپۋتاتتارمەن جارىسىپ، ۇكىمەتتى ءسوزىم جەتكەنشە سىناپ، پرەمەر-مينيستر تەرەششەنكو وستاۆكاعا كەتسىن دەپ بىرنەشە رەت ايتىپ-ايتىپ جىبەردىم. بۇعان دەيىن دە تالاي ءمينيستردىڭ تاس-تالقانىن شىعارىپ، ءتۇبىن ءتۇسىرىپ ايتۋعا داعدىلانىپ قالعانبىز…
ومىردە مۇنداي دا كەزدەيسوق سايكەستىك بولادى ەكەن. مەن ەفيردە تەرەششەنكونى “وستاۆكاعا” جىبەرىپ جاتقاندا، پرەمەر-ءمينيستردىڭ كولىگىنەد قاتار وتىرىپ، توراعامىز اۋەجايعا بارا جاتادى عوي. شوپىرى راديونى قوسىپ قويعان. فاميلياسى مەن وستاۆكا دەگەن ءسوزدى ەستىگەن سوڭ، پرەمەر رەپورتاجىما قۇلاعىن تۇرەدى. قازاقشاسىن دا شىمكەتتە جۇرگەندە قاتىرىپ العان. مەن ءسوزىمدى ءبىتىرىپ ەفيردەن شىققان كەزدە، تەرەششەنكو دا كولىگىن توقتاتادى.
- عادىلبەك شىق. مەن ەمەس، سەن كەتتىڭ وستاۆكاعا -, دەيدى كىجىنىپ.
عادىلبەك ءمىناجۇلى كوشەدە جۇرگەن قارا جاياۋ ەمەس. جەتپىسىنشى جىلدارى، تەرەششەنكو سوۆحوزدىڭ ديرەكتورى بولىپ جۇرگەندە، سوۆەت وداعىنىڭ ەڭ مىقتى تەلەجۋرناليسى تانىلىپ، ماسكەۋدەن باس بايگەگە، بۇكىلوداقتىق لەنين كومسومولى سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى اتاعىن العان رەسپۋبليكاعا بەلگىلى تۇلعا.
-سەرگەي الەكساندروۆيچ، مەن سىزگە قانشاما رەت ەسكەرتتىم. قازىرگى جاعدايدا جەكە مەنشىككە راديوستانتسيا بەرۋ دۇرىس ەمەس دەپ. مىناۋ، وتكەندە ءوزىڭىزدىڭ ارنايى قاۋلىڭىزبەن سەرگەي دۋۆانوۆقا رۇقسات بەرگەن “ماكس” راديوسى. ولار ماعان قارامايدى، – دەيدى.
تەرەششەنكو ساباسىنا ءتۇسىپ، دۋۆانوۆتى ءبىر سىباپ الادى. راديو “ماكس” قازاقشا ءبىر اۋىز ءسوز ايتپايتىنىن پرەمەر-مينيستر قايدان ءبىلسىن. دۋۆانوۆتان سۇراسا دا ول اقتالا الماس. ولار بيلىكتى وڭدى-سولدى سىناعاندا، بىزدەر شاڭىنا ىلەسە المايتىنبىز.
پرەمەر-مينيسترمەن موسكۆا ساپارىنان ورالعان سوڭ، توراعا كابينەتىنە شاقىرعان.
- اينالايىن، مينيسترلەر مەن وبلىس باسشىلارىن سىناي بەر. تەك پرەمەر-ءمينيستردى “وستاۆكاعا” جىبەرگەنىڭدى قوي،- دەگەن…
ءباسپاسوز جانە بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى ءمينيسترىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى – قازاق مەملەكەتتىك تەلەراديوحابار تاراتۋ كومپانياسىنىڭ توراعاسى عادىلبەك شالاحمەتوۆ قاشاندا جۋرناليستەرىنىڭ ناعىز قامقورشى اكەسىندەي بولعان ازامات.
بىرنەشە جىل مومكۆادا حالىقارالىق “مير” تەلەراديوكومپانياسىنىڭ پرەزيدەنتى بولدى.
بۇگىندە دە استاناداعى ل.ن. گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جۋرناليستيكا جانە ساياساتتانۋ فاكۋلتەتىنىڭ تەلەراديو جانە قوعاممەن بايلانىس كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى.
جاس جۋرناليستەردىڭ ۇلاعاتتى ۇستازى.
ءدال ەكى ايدان سوڭ، ياعنى 8 شىلدەدە عادىلبەك شالاحمەتوۆ مەرەيلى 75 جاسقا تولادى. وتكەنگە قۇرمەت – كەلەشەككە عيبرات. قازاق تەلەۆيزياسىنىڭ 60 جىلدىعى اتالىپ وتكەن مەرەكەلى جىل جالعاسىن، تاۋەلسىزدىك العانداعى ءبىرىنشى توراعامىزدى ماراپاتتاپ جالعاستىرۋ عانيبەتتى شارا دەپ ويلايمىن.

ماحات سادىكتىڭ facdebook پاراقشاسىنان الىندى

Related Articles

  • شىڭعىسحان- وعىز حاننىڭ ۇرپاعى

    جۇمات انەسۇلى (ابىلعازىنىڭ «تۇرىك شەجىرەسى»، ورىس تاريحشىلارى ن.كارامزين مەن س.سولوۆەۆتىڭ تاريحي ەڭبەكتەرىنە سۇيەنىپ جازىلعان زەرتتەۋ ەڭبەك) ورتا عاسىر تاريحىن، ونىڭ ىشىندە شىڭعىسحاننىڭ تاريحىن العاش جازعان ادام -يراندى بيلەگەن گازان حاننىڭ ءۋازىرى، ساياساتكەر، عالىم راشيد- اد- دين ەدى. راشيد –اد- دينگە «شىڭعىسحاننىڭ تاريحىن جاز» دەپ تاپسىرعان گازان حان ەدى. گازان حان شىڭعىسحاننىڭ كەنجەسى تولىحاننىڭ نەمەرەسى ارعىننان (ورىسشاسى ارگۋن) تۋادى. XIII- عاسىردىڭ اياعىندا يران بيلىگىنە ارعىن حاننان كەيىن گازان حان تاققا وتىردى. ءسويتىپ گازان حاننىڭ تاپسىرماسىمەن راشيد -اد -دين 1310-جىلى ءوزىنىڭ «جاميعات -ات -تاۋاريح» اتتى ءۇش تومدىق تاريحىن جازىپ ءبىتىردى «جاميعات ات تاۋاريحتىڭ» قازاقشا ماعىناسى «ەل تاريحى» دەگەندى بىلدىرەدى. بۇل تاريحي ەڭبەكتىڭ العاشقى تومى «شىڭعىسحان مەن التىن وردا» تاريحىنا، ەكىنشىسى «گازانحان تۇسىنداعى

  • تىككەن تۋى جىعىلماعان ەر جاباي

    اعاشتا، بيىكتى ايتساڭ، قاراعايدى ايت،جىگىتتىك، ەرلىكتى ايتساڭ، بوگەمبايدى ايت!نايزاسىنىڭ ۇشىنا جاۋ مىنگىزگەن -ەمەنالى كەرەيدە ەر جابايدى ايت!  ەر جاباي باتىردىڭ  340 جىلدىق مەرەي تويى قارساڭىندا، الماتى قالاسىندا قىركۇيەكتىڭ 15 كۇنى  “تىككەن تۋى جىعىلماعان ەر جاباي” اتتى عىلىمي كونفەرەنتسيا بولدى. تاريحشىلار مەن جازۋشىلار باتىردىڭ تاريحي ەرلىكتەرى مەن اۋىز ادەبيەتىندەگى تاريحي بەينەسى تۋرالى باياندامالار جاسادى. ماقسۇت تەمىرباەۆ، اسقار ءسابيت، زيابەك قابۋكي-شوقان، ءنابيجان مۇقامەتxانۇلى، ءجادي شاكەنۇلى، ۋاتقان ءسايپىل، ءابدىلدا سالىقباي، ابۋباكىر قايران، اسقار سابيت، ايبىن اۋباكىر- قاتارلى بەلگىلى جازۋشىلار مەن تاريحشىلار، جاباي باتىر ۇرپاقتارى قاتىستى.   ەر جاباي باتىردىڭ 340 جىلدىعىنا( ەكى جىلدان سوڭ) وراي ءمۇشايرا (كوركەم شىعارما، عىلىمي ماقالا، جىر، ولەڭ ت.ب) جاريالاناتىن بولدى. ەر جاباي باتىردىڭ اتىنا قور قۇرۋ، قالماقتاردىڭ قاس جاۋى بولعان (باتىردىڭ باسىن

  • شەجىرە – اباق كەرەي

    اباق كەرەي 12 اتاعا بولىنەدى. بۇل ءبولىنىس قىتاي قاراماعىنا وتكەن كەزدەن باستالادى. اباق كەرەيدىڭ قايدان، قالاي تاراتىلاتىنى تۋرالى شەجىرەلەر كوپ جانە ولاردا بىرىزدىلىك جوق، ياعني «اركىمدىكى وزىنە ءجون» دەگەنگە سايادى. ويعىرلىق ءماسالي، دويتەن، ساحاريا قاريالاردىڭ ماقۇلداۋى نەگىزىندەگى اتام جاناتتىڭ (ا.ج) جازىپ قالدىرعان شەجىرەسىندە اباقتان يزەن، جۋسان. يزەننەن ماعىنالى، سيدالى، جابايدى تاراتادى. ماعانالىدان قويلاۋ، بايلاۋ دەلىنەدى. قويلاۋدان-يتەلى. اباق كەرەيدىڭ ىشىندە يتەلى رۋى «نوقتا اعا» اتالادى.  “الاش ايناسى” ينتەرنەت-گازەتى حالقىمىزدىڭ شىعۋ تەگىن، تارالۋىن باياندايتىن تارماعى – قازاق شەجىرەسى تۋرالى اقپاراتتاردى كەزەڭ-كەزەڭىمەن جاريالاماق. وسى ارقىلى ءۇش ءجۇزدىڭ ءار رۋى تۋرالى مالىمەتتەردى توپتاستىرىپ، قازاقتىڭ ورتاق شەجىرە قورىن جاساپ شىعارماق. ەگەر ءسىزدىڭ قولىڭىزدا ءوز رۋىڭىز جايىندا مالىمەتتەر بولسا، ءبىزدىڭ مىنا: info@alashainasy.kz ەلەكتروندى پوشتامىزعا جىبەرۋىڭىزگە بولادى. نوقتا

  • شەكارا ماسەلەسى شەشىلگەن كۇن

    الاشوردا: سۋرەت سىرتىنداعى تاريح  الماسبەك ابسادىق سولدان وڭعا قاراي: ءبىرىنشى قاتاردا- ح.عابباسۇلى، م.دۋلاتۇلى، ا.بايتۇرسىنۇلى، م.اۋەزوۆ; ەكىنشى قاتاردا- ج.ايماۋىتۇلى، ءا.مارعۇلان، ا.بايتاسۇلى. 1917 جىلى 13 جەلتوقساندا قۇرىلعان الاشوردا اۆتونوميالىق رەسپۋبليكاسى 1920 جىلى 26 تامىزدا كەڭەس ۇكىمەتىنىڭ پارمەنىمەن جاساقتالعان كەڭەستىك قازاق اۆتونومياسىنىڭ قۇرىلۋىنا نەگىز بولعان ەدى. 1936 جىلى ول اۆتونوميا كەڭەس قۇرامىنداعى جەكە رەسپۋبليكاعا اينالدى. كەڭەستىك رەسپۋبليكالاردى قۇرۋ كەزىندە شەكارا بەلگىلەۋ ماسەلەسى، نەگىزىنەن،  قازاق اۆتونومياسى قۇرىلعان كەزدەگى مەجەمەن بەلگىلەندى. ولاي بولسا، قازىرگى تاڭداعى تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ ۇلان-عايىر جەرگە يە بولىپ قالۋ مارتەبەسى الاش زيالىلارىنىڭ جانىن شۇبەرەكە ءتۇيىپ (سوڭىندا جانى قۇربان بولعان) ءجۇرىپ اتقارعان جانقيارلىق ەرلىك ىستەرى مەن ەرەن ەڭبەكتەرى ارقاسىندا جۇزەگە استى. الاش زيالىلارى بەينەلەنگەن فوتوسۋرەتتەر ءبىزدىڭ رۋحاني مۇرامىزدىڭ قۇندى بولشەگى ەكەندىگى ءسوزسىز. سەبەبى

  • قىتاي قازاقتارىنىڭ ماسەلەسى “سايراگۇلگە دەيىن جانە سايراگۇلدەن كەيىن”

    سايراگۇل اپايدىڭ جەڭىسىن شىن جۇرەكتەن قۇتتىقتايمىن. سوت شەشىمىنەن كەيىنگى قۋانىشتى بەينەسىن قايتا قايتا كورىپ قاتتى قۋاندىم. قۋانباعان جۇرت جوق ەكەن سول ماڭدا. سايراگۇل اپايدىڭ بەينەسىنە قاراپ سان ويعا باتتىم… قىتاي قازاقتارىنىڭ ماسەلەسى تۋرالى وسىعان دەيىن دە ازاماتتىق پىكىرىمدى ايتقامىن، پوست تۇر. مەنىڭ جەكە پىكىرىمشە قىتاي قازاقتارىنىڭ ماسەلەسى “سايراگۇلگە دەيىن جانە سايراگۇلدەن كەيىن” دەپ ءداۋىر بولگىشتىك سيپاتقا وزگەرۋى مۇمكىن. قازىر، ءبىزدىڭ جۇرت تەك عانا قۋانىشتى قۇتتىقتاپ تويلاۋمەن ابىگەر بوللىپ جاتىر ەكەن بىراق ماسەلەگە ۇلكەن ماشتابتان قاراپ ستراتەگيالىق تالداۋ ساراپتاۋ جاساۋ جاعى جەتپەي تۇر. قىتايدان زاڭسىز شەكارا بۇزىپ ءوتۋ وقيعاسى سايراگۇلگە دەيىن دە بولعان (مەنىڭشە سايراگۇلدەن كەيىن دە بولادى…), سابەت-قىتاي اراسىنداعى قىرعيقاباق كەزىندە قىتايداعى سابەتشىل قازاق ۇلتشىلدارى مەن جاس زيالىلاردىڭ ءبىرازى زاڭسىز

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: