|  | 

تاريح

پرەمەر تەرەششەنكونى “وستاۆكاعا” قالاي جىبەردىم

Махат Садык суреті.Махат Садык суреті.

1992 جىل. قازاق راديوسىنىڭ پارلامەتتىك ءتىلشىسىمىن. وفيس الماتىداعى جەلتوقسان كوشەسىنىڭ 177 ۇيىندە. 3-ءشى قاباتتا راديو قىزمەتكەرلەرى. ال، 4-ءشى قاباتتا ءباسپاسوز جانە بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى ءمينيسترىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى – قازاق مەملەكەتتىك تەلەراديوحابار تاراتۋ كومپانياسىنىڭ توراعاسى عادىلبەك شالاحمەتوۆ جانە كومپانيا باسشىلارى. توراعامەن باسپالداقتا، ليفتىدە كۇن ارا كەزدەسىپ قالامىز. ءجۇزى جىلى جان.
قازاق رەداكتسياسىنداعى جاستار تولىق باسپاناسىز. ول كەزدە ايىنا ءبىر-ەكى رەت كومانديروۆكاعا شىعۋ مىندەت. ساپارلاتىپ ەلگە ءجيى قاتىنايمىز. قوناق ءۇي اقشاسى جابىلماي قارىزبەن قايتامىز. سودان، وتىز مەتر جەردەگى توراعانىڭ قابىلداۋ بولمەسىندەگى اپايدىڭ شىعىپ كەتكەنىن اڭدىپ تۇرىپ، عادىلبەك اعاعا توتەسىنەن باسىپ كىرەمىز. ونداعىمىز ءىسساپاردا قوناق ۇيگە بەرىلگەن قارجىنى جاباتىن قۇجاتىمىز بولماي، بۋحگالتەرياعا قارىزىمىزدى قايتارماۋعا “رۇقسات” دەگەن قولىن الىپ شىعۋ. ول توراعانىڭ عانا قۇزىرىندا. ارىزىمىزدى الدىنا قويعاندا، توراعا كوزىلدىرىگىن كوتەرىپ قارايدى دا: ء“ۇيىڭ جوق قوي”-, دەپ سۇرايدى. “جوق” دەيمىز. “الا عوي”، دەيتىن “رۇقساتىن” جازىپ بەرىپ…
سول جىلدارداعى ءبىر پالاتالى پارلامەنتتە 360 دەپۋتات بار. كۇندە ساعات 10 مەن 12.30 ارالىعىندا پلەنارلىق وتىرىس. مەن دە ەرتەڭگىلىك ۇيدەن شىعىپ، الماتىداعى قازىرگى استانا الاڭىنداعى جوعارعى كەڭەسكە بىردەن تارتام. مينيسترلەردىڭ دە جارتىسى سوندا. ويتكەنى، دەپۋتاتتاردىڭ وكىلەتتىگى مىقتى. مينيستر بولدىم دەگەن پرەزيدەنت جارلىعىنان سوڭ، دەپۋتاتتاردىڭ 51% قولداۋ داۋىسىن الۋىن كەرەك. ايتپەسە، مينيسترلىك پورتفەلگە يە بولمايسىن. ونداي جاعدايدى دا كوردىك.
سوۆەت وداعىنىڭ تاراعان كەزى. ەلدە ينفيلياتسيا. دەپۋتاتتار ۇكىمەتتى سىناعاندا جەردەن الىپ جەرگە سالادى. ءبىر كۇنى كەلسەم، پرەمەر-مينيستر تەرەششەنكو وستاۆكاعا كەتسىن دەپ شۋلاپ جاتىر. جاسپىز، ءمارتپىز. قىرىپ سويلەگەن ەكى دەپۋتاتتى جازىپ الىپ، تۇسكە قاراي رەداكتسياعا جەتتىم. ءبىر مەن ەكى ارالىعىندا تىكەلەي ەفيردەگى “تاۋلىك تىنىسى-پانوراما دنيا” باعدارلاماسىنا پارلامەنت جاڭالىقتارىمەن ءتورت مينۋت شىعۋعا رۇقساتىم بار. تەزدەتىپ دەپۋتاتار ءسوزىن دايىنداپ، تىكەلەي ەفيرگە شىقتىم. دەپۋتاتتارمەن جارىسىپ، ۇكىمەتتى ءسوزىم جەتكەنشە سىناپ، پرەمەر-مينيستر تەرەششەنكو وستاۆكاعا كەتسىن دەپ بىرنەشە رەت ايتىپ-ايتىپ جىبەردىم. بۇعان دەيىن دە تالاي ءمينيستردىڭ تاس-تالقانىن شىعارىپ، ءتۇبىن ءتۇسىرىپ ايتۋعا داعدىلانىپ قالعانبىز…
ومىردە مۇنداي دا كەزدەيسوق سايكەستىك بولادى ەكەن. مەن ەفيردە تەرەششەنكونى “وستاۆكاعا” جىبەرىپ جاتقاندا، پرەمەر-ءمينيستردىڭ كولىگىنەد قاتار وتىرىپ، توراعامىز اۋەجايعا بارا جاتادى عوي. شوپىرى راديونى قوسىپ قويعان. فاميلياسى مەن وستاۆكا دەگەن ءسوزدى ەستىگەن سوڭ، پرەمەر رەپورتاجىما قۇلاعىن تۇرەدى. قازاقشاسىن دا شىمكەتتە جۇرگەندە قاتىرىپ العان. مەن ءسوزىمدى ءبىتىرىپ ەفيردەن شىققان كەزدە، تەرەششەنكو دا كولىگىن توقتاتادى.
- عادىلبەك شىق. مەن ەمەس، سەن كەتتىڭ وستاۆكاعا -, دەيدى كىجىنىپ.
عادىلبەك ءمىناجۇلى كوشەدە جۇرگەن قارا جاياۋ ەمەس. جەتپىسىنشى جىلدارى، تەرەششەنكو سوۆحوزدىڭ ديرەكتورى بولىپ جۇرگەندە، سوۆەت وداعىنىڭ ەڭ مىقتى تەلەجۋرناليسى تانىلىپ، ماسكەۋدەن باس بايگەگە، بۇكىلوداقتىق لەنين كومسومولى سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى اتاعىن العان رەسپۋبليكاعا بەلگىلى تۇلعا.
-سەرگەي الەكساندروۆيچ، مەن سىزگە قانشاما رەت ەسكەرتتىم. قازىرگى جاعدايدا جەكە مەنشىككە راديوستانتسيا بەرۋ دۇرىس ەمەس دەپ. مىناۋ، وتكەندە ءوزىڭىزدىڭ ارنايى قاۋلىڭىزبەن سەرگەي دۋۆانوۆقا رۇقسات بەرگەن “ماكس” راديوسى. ولار ماعان قارامايدى، – دەيدى.
تەرەششەنكو ساباسىنا ءتۇسىپ، دۋۆانوۆتى ءبىر سىباپ الادى. راديو “ماكس” قازاقشا ءبىر اۋىز ءسوز ايتپايتىنىن پرەمەر-مينيستر قايدان ءبىلسىن. دۋۆانوۆتان سۇراسا دا ول اقتالا الماس. ولار بيلىكتى وڭدى-سولدى سىناعاندا، بىزدەر شاڭىنا ىلەسە المايتىنبىز.
پرەمەر-مينيسترمەن موسكۆا ساپارىنان ورالعان سوڭ، توراعا كابينەتىنە شاقىرعان.
- اينالايىن، مينيسترلەر مەن وبلىس باسشىلارىن سىناي بەر. تەك پرەمەر-ءمينيستردى “وستاۆكاعا” جىبەرگەنىڭدى قوي،- دەگەن…
ءباسپاسوز جانە بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى ءمينيسترىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى – قازاق مەملەكەتتىك تەلەراديوحابار تاراتۋ كومپانياسىنىڭ توراعاسى عادىلبەك شالاحمەتوۆ قاشاندا جۋرناليستەرىنىڭ ناعىز قامقورشى اكەسىندەي بولعان ازامات.
بىرنەشە جىل مومكۆادا حالىقارالىق “مير” تەلەراديوكومپانياسىنىڭ پرەزيدەنتى بولدى.
بۇگىندە دە استاناداعى ل.ن. گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جۋرناليستيكا جانە ساياساتتانۋ فاكۋلتەتىنىڭ تەلەراديو جانە قوعاممەن بايلانىس كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى.
جاس جۋرناليستەردىڭ ۇلاعاتتى ۇستازى.
ءدال ەكى ايدان سوڭ، ياعنى 8 شىلدەدە عادىلبەك شالاحمەتوۆ مەرەيلى 75 جاسقا تولادى. وتكەنگە قۇرمەت – كەلەشەككە عيبرات. قازاق تەلەۆيزياسىنىڭ 60 جىلدىعى اتالىپ وتكەن مەرەكەلى جىل جالعاسىن، تاۋەلسىزدىك العانداعى ءبىرىنشى توراعامىزدى ماراپاتتاپ جالعاستىرۋ عانيبەتتى شارا دەپ ويلايمىن.

ماحات سادىكتىڭ facdebook پاراقشاسىنان الىندى

Related Articles

  • سۇراعان راxمەتۇلى. يتەلى

    … بۇگىن بىرنەشە پەندەلەر كەرىلدەسىپ جاتقانىن كوردىم. شەجىرەگەرلەر سەكىلدى. اراسىندا بالەقورلارى دا بار. ءبارى بىلگىر، كەمەل ساۋەگەي! اباق بابامنىڭ “ۇرعاشى” ەكەنىن ءوز كوزىمەن كورگەندەي!؟ الدە ءبىر رۋدىڭ “يت ەمىپ” وسكەنىن بىلەدى!؟ مەن بولسام “اتان تۇيە ءمىنىپ، تاي جەتەكتەگەن… ” ەكەنمىن… باقىتبەك ءبامىش مەنەن دە سوراقى!؟ سەبەبى، ونىڭ رۋى يتەلى!!! ويلاندىم.نە دەسەم بولادى!؟ راسىندا قالاي ەدى ءوزى،ءا! … كەرەي ەلى. جوشىدان سىلەم تارتادى. ەرەكشە وداق تايپالار قۇراماسى. ءحۇ عاسىردا ماۋرەنناھر مەن حوراسانعا دەيىن قاپتال جايعان. ءحۇى عاسىر باتىستان شىعىسقا قاراي ۇدەرگەن ۇلى جۇرت. تاڭباسى - كرەس. ون ەكى اتا اباق. شاكەرىم دانا، سوڭىنان عۇلاما ماعاۋين اعام سولاي دەگەن. ىرگەلىسى – جانتەكەي. شامامەن جان سانى 800.0 ساندى وسكەن رۋ. بۇقارادان بۇقاقاراعان القابىنا دەيىنگى جايىلىم كەشكەن

  • التاي قازاقتارىنىڭ توڭكەرىستىك ۇكىمەتى

    (وسپان باتىردىڭ تۋعانىنىڭ 120 جىلدىق مەرەي تويىنا ارنالادى) ەرزات كارىباي     قىتايداعى قازاقتار تاريحىندا جانە شىڭجاڭ تاريحىندا «ءۇش ايماق توڭكەرىسى» نە دۇرىس تاريحي باعا بەرىلىپ شىڭجاڭ جەرلىە تاريحىنان ورىن بەرىلگەن، ارينە اتالعان ءۇش ايماقتا (التاي ،تارباعاتاي، ىلە) قازاقتار باسىم بولا تۇرا، توڭكەرىستەدە جەتەكشى رول ويناعانىنا قاراماستان ونى ۇيعۇردىڭ ەنشىسىنە مەنشىكتەپ بەردى، حالقارادادا وسىلاي تانىم قالىپتاسقان. وعان نەگىز 1944 جىلى12 قۇرىلعان ۇكىمەتتە باسشىلىقتا قازاقتار بولمادى، ۇكىمەت ءتىلى ۇيعۇر ءتىلى بولدى، تاريحي سۋرەتتەرىمەن حۇجاتتارىدا دەرلىك سولاي بولدى! دەمەك ەكىنشى شىعىس تۇركىستان جەرلىك حالىق سايلاماعان زاڭسىز ۇكىمەت ەدى! ەگەر زاڭدى ۇكىمەت بولسا تۇتاس ءۇش ايماقتاعى 720 مىڭ حالىقتىڭ 53% ءىن ۇستايتىن قازاق بيلىكتە بولعان بولار ەدى! كەيىنگى اتالمىش ۇكىمەت قازاق مۇددەسىنە ساياتىندا

  • 2-جاھان سوعىسىنا قاتىسقان قىتاي قازاقتارى تۋرالى

    بىرەۋ بىلسە بىرەۋ بىلمەس، 2- جاھان سوعىسىنا قاتىسقا قىتاي قازاقتارى دا بولعان. سوعىسقا قاتىسۋىنىڭ تاريxي سەبەبى بىلاي بولدى. 1933-جىلى شىڭجاڭ ولكەلىك ۇكىمەت باسىنا شىڭ شىساي كەلدى. شىڭ بيلىككە كەلە سالىسىمەن سوۆەت-شىڭجاڭ قارىم-قاتىناسىن جاڭا دەڭگەيگە كوتەردى. سوۆەتتىڭ اۋە كۇشتەر قورعانىس ارميا بازاسى شىعىس شىڭجاڭنىڭ قۇمىل قالاسىنا ورنالاسىپ ىشكى قىتايمەن رەسمي بايلانىس ۇزىلگەندى. تاعى سوۆەتتەن ەكى جۇزگە تارتا ءار سالانىڭ ماماندارى ءۇرىمجى، التاي، قۇمىل، قۇلجا، شاۋەشەك تب قالالارعا كەلىپ قىزمەت جاسادى. 1934-35 جىلدان باستاپ ماسكەۋ، تاشكەن، الماتى، قازان قالالارىنا ارت-ارتىنان ءۇش دۇركىن وقۋشى جىبەردى. 1934-1939 جىلدار اراسىندا سوۆەتتەر وداعىندا وقىپ ءبىلىم العان شىڭجاڭدىق وقۋشىلاردىڭ سانى 300′دەن استى. مۇنىڭ دەنى قازاقتار ەدى. 1939-جىلى 2-جاھان سوعىسى تۇتانىپ شىڭجاڭ ولكەلىك ۇكىمەتى سول جىلى سوۆەتكە جىبەرمەكشى

  • “العاشقى جانە سوڭعى دەموكراتيالىق سايلاۋ”

    اسىلحان ماماشۇلى الاش وردا ۇلتتىق-تەرريتوريالىق اۆتونومياسى ۇكىمەتىنىڭ مۇشەلەرى الاش قالاسىنا (زارەچنايا سلوبودكا، سەمەي) كوشىپ كەلىپ قونىستانعان 1918 جىلى. قازاقستان بيلىگى بيىل ماۋسىمدا تاعى ءبىر كەزەكتەن تىس پرەزيدەنت سايلاۋىن وتكىزگەلى جاتىر. پوستسوۆەتتىك ەلدەگى بۇعان دەيىنگى سايلاۋلاردىڭ ەشبىرىن حالىقارالىق ۇيىمدار «ەركىن» دەپ تانىعان ەمەس. وسى تۇستا ازاتتىق سوۆەتتىك كەزەڭگە دەيىنگى قازاقستاندا وتكەن العاشقى جانە سوڭعى اشىق سايلاۋدىڭ تاريحىنا ءۇڭىلىپ كوردى. 1917 جىلى جەلتوقسان ايىندا «قازاق-قىرعىز بيلىگىن قولىنا العانىن» مالىمدەگەن الاش وردا ۇكىمەتى – ۇلت كەڭەسىنىڭ توراعاسىن سايلادى. كوپشىلىك داۋىس العان ءاليحان بوكەيحان ۇكىمەت پەن كەڭەس توراعاسى بولىپ سايلاندى. ازاتتىق تىلشىسىمەن سويلەسكەن زەرتتەۋشىلەردىڭ ايتۋىنشا بۇل سايلاۋ «بۇرىنعى حاندىق داستۇرگە سۇيەنبەگەن، پاتشالىق رەسەيدىڭ ەسكى زاڭدارىنان قۇتىلعان، قازاق حالقىنا سايلاۋ قۇقىعىن بەرىپ، دەموكراتيالىق داستۇرمەن وتكىزگەن

  • ءۇرىمجى ايماعىنىڭ ءۋاليى-قادۋان

    بۇل سۋرەتەگى اق شىلاۋىشتى كىسىنىڭ اتى قادۋان (قاديشا) مامىربەكقىزى. سۇيەگى تورە، تارباعاتاي مايلى-جايىردا دۇنيەگە كەلگەن. التايداعى ء“تورت بي تورە” اباق جۇرتىنىڭ سوڭعى xاندارىنىڭ ءبىرى الەن تورەنىڭ زايىبى. قادۋان مامىربەكقىزى 1962-جىلى ءۇرىمجى قالاسىندا بەلگىسىز جاعدايدا كوز جۇمدى. سول جىلى (1962) ءۇرىمجى قالاسى سانجى وبلىسىنان ءبولىنىپ جەكە قالا رەتىندە اكىمشىلىك شاڭىراق كوتەرگەن ەدى. بۇنى ايتۋداعى سەبەبىم، قادۋان مامىربەكقىزى بۇرىنعى ءۇرىمجى ايماعىنىڭ ءۋاليى بولعان. ءۇرىمجى ايماعى قۇرامىنا 12 اۋدان قارايتىن ەدى. ولار: ماناس، قۇتىبي، سانجى، ميچۋان، بوكەن، جەمسارى، شونجى، موري قاتارلى سەگىز قازاق اۋداندارى جانە تۇرپان، ءپىشان، توقسىن قاتارلى ءۇش ۇيعىر اۋدانى. ورتالىعى ءۇرىمجى (ول كەزدە اۋدان دارەجەلى) سونىمەن ون ەكى اۋدان قارادى. قادۋان مامىربەكقىزى ءۇرىمجى ايماعىنىڭ ون ەكى اۋدانىن باسقاراتىن وبلىس ءۋاليى

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: