|  | 

تاريح

پرەمەر تەرەششەنكونى “وستاۆكاعا” قالاي جىبەردىم

Махат Садык суреті.Махат Садык суреті.

1992 جىل. قازاق راديوسىنىڭ پارلامەتتىك ءتىلشىسىمىن. وفيس الماتىداعى جەلتوقسان كوشەسىنىڭ 177 ۇيىندە. 3-ءشى قاباتتا راديو قىزمەتكەرلەرى. ال، 4-ءشى قاباتتا ءباسپاسوز جانە بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى ءمينيسترىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى – قازاق مەملەكەتتىك تەلەراديوحابار تاراتۋ كومپانياسىنىڭ توراعاسى عادىلبەك شالاحمەتوۆ جانە كومپانيا باسشىلارى. توراعامەن باسپالداقتا، ليفتىدە كۇن ارا كەزدەسىپ قالامىز. ءجۇزى جىلى جان.
قازاق رەداكتسياسىنداعى جاستار تولىق باسپاناسىز. ول كەزدە ايىنا ءبىر-ەكى رەت كومانديروۆكاعا شىعۋ مىندەت. ساپارلاتىپ ەلگە ءجيى قاتىنايمىز. قوناق ءۇي اقشاسى جابىلماي قارىزبەن قايتامىز. سودان، وتىز مەتر جەردەگى توراعانىڭ قابىلداۋ بولمەسىندەگى اپايدىڭ شىعىپ كەتكەنىن اڭدىپ تۇرىپ، عادىلبەك اعاعا توتەسىنەن باسىپ كىرەمىز. ونداعىمىز ءىسساپاردا قوناق ۇيگە بەرىلگەن قارجىنى جاباتىن قۇجاتىمىز بولماي، بۋحگالتەرياعا قارىزىمىزدى قايتارماۋعا “رۇقسات” دەگەن قولىن الىپ شىعۋ. ول توراعانىڭ عانا قۇزىرىندا. ارىزىمىزدى الدىنا قويعاندا، توراعا كوزىلدىرىگىن كوتەرىپ قارايدى دا: ء“ۇيىڭ جوق قوي”-, دەپ سۇرايدى. “جوق” دەيمىز. “الا عوي”، دەيتىن “رۇقساتىن” جازىپ بەرىپ…
سول جىلدارداعى ءبىر پالاتالى پارلامەنتتە 360 دەپۋتات بار. كۇندە ساعات 10 مەن 12.30 ارالىعىندا پلەنارلىق وتىرىس. مەن دە ەرتەڭگىلىك ۇيدەن شىعىپ، الماتىداعى قازىرگى استانا الاڭىنداعى جوعارعى كەڭەسكە بىردەن تارتام. مينيسترلەردىڭ دە جارتىسى سوندا. ويتكەنى، دەپۋتاتتاردىڭ وكىلەتتىگى مىقتى. مينيستر بولدىم دەگەن پرەزيدەنت جارلىعىنان سوڭ، دەپۋتاتتاردىڭ 51% قولداۋ داۋىسىن الۋىن كەرەك. ايتپەسە، مينيسترلىك پورتفەلگە يە بولمايسىن. ونداي جاعدايدى دا كوردىك.
سوۆەت وداعىنىڭ تاراعان كەزى. ەلدە ينفيلياتسيا. دەپۋتاتتار ۇكىمەتتى سىناعاندا جەردەن الىپ جەرگە سالادى. ءبىر كۇنى كەلسەم، پرەمەر-مينيستر تەرەششەنكو وستاۆكاعا كەتسىن دەپ شۋلاپ جاتىر. جاسپىز، ءمارتپىز. قىرىپ سويلەگەن ەكى دەپۋتاتتى جازىپ الىپ، تۇسكە قاراي رەداكتسياعا جەتتىم. ءبىر مەن ەكى ارالىعىندا تىكەلەي ەفيردەگى “تاۋلىك تىنىسى-پانوراما دنيا” باعدارلاماسىنا پارلامەنت جاڭالىقتارىمەن ءتورت مينۋت شىعۋعا رۇقساتىم بار. تەزدەتىپ دەپۋتاتار ءسوزىن دايىنداپ، تىكەلەي ەفيرگە شىقتىم. دەپۋتاتتارمەن جارىسىپ، ۇكىمەتتى ءسوزىم جەتكەنشە سىناپ، پرەمەر-مينيستر تەرەششەنكو وستاۆكاعا كەتسىن دەپ بىرنەشە رەت ايتىپ-ايتىپ جىبەردىم. بۇعان دەيىن دە تالاي ءمينيستردىڭ تاس-تالقانىن شىعارىپ، ءتۇبىن ءتۇسىرىپ ايتۋعا داعدىلانىپ قالعانبىز…
ومىردە مۇنداي دا كەزدەيسوق سايكەستىك بولادى ەكەن. مەن ەفيردە تەرەششەنكونى “وستاۆكاعا” جىبەرىپ جاتقاندا، پرەمەر-ءمينيستردىڭ كولىگىنەد قاتار وتىرىپ، توراعامىز اۋەجايعا بارا جاتادى عوي. شوپىرى راديونى قوسىپ قويعان. فاميلياسى مەن وستاۆكا دەگەن ءسوزدى ەستىگەن سوڭ، پرەمەر رەپورتاجىما قۇلاعىن تۇرەدى. قازاقشاسىن دا شىمكەتتە جۇرگەندە قاتىرىپ العان. مەن ءسوزىمدى ءبىتىرىپ ەفيردەن شىققان كەزدە، تەرەششەنكو دا كولىگىن توقتاتادى.
- عادىلبەك شىق. مەن ەمەس، سەن كەتتىڭ وستاۆكاعا -, دەيدى كىجىنىپ.
عادىلبەك ءمىناجۇلى كوشەدە جۇرگەن قارا جاياۋ ەمەس. جەتپىسىنشى جىلدارى، تەرەششەنكو سوۆحوزدىڭ ديرەكتورى بولىپ جۇرگەندە، سوۆەت وداعىنىڭ ەڭ مىقتى تەلەجۋرناليسى تانىلىپ، ماسكەۋدەن باس بايگەگە، بۇكىلوداقتىق لەنين كومسومولى سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى اتاعىن العان رەسپۋبليكاعا بەلگىلى تۇلعا.
-سەرگەي الەكساندروۆيچ، مەن سىزگە قانشاما رەت ەسكەرتتىم. قازىرگى جاعدايدا جەكە مەنشىككە راديوستانتسيا بەرۋ دۇرىس ەمەس دەپ. مىناۋ، وتكەندە ءوزىڭىزدىڭ ارنايى قاۋلىڭىزبەن سەرگەي دۋۆانوۆقا رۇقسات بەرگەن “ماكس” راديوسى. ولار ماعان قارامايدى، – دەيدى.
تەرەششەنكو ساباسىنا ءتۇسىپ، دۋۆانوۆتى ءبىر سىباپ الادى. راديو “ماكس” قازاقشا ءبىر اۋىز ءسوز ايتپايتىنىن پرەمەر-مينيستر قايدان ءبىلسىن. دۋۆانوۆتان سۇراسا دا ول اقتالا الماس. ولار بيلىكتى وڭدى-سولدى سىناعاندا، بىزدەر شاڭىنا ىلەسە المايتىنبىز.
پرەمەر-مينيسترمەن موسكۆا ساپارىنان ورالعان سوڭ، توراعا كابينەتىنە شاقىرعان.
- اينالايىن، مينيسترلەر مەن وبلىس باسشىلارىن سىناي بەر. تەك پرەمەر-ءمينيستردى “وستاۆكاعا” جىبەرگەنىڭدى قوي،- دەگەن…
ءباسپاسوز جانە بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى ءمينيسترىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى – قازاق مەملەكەتتىك تەلەراديوحابار تاراتۋ كومپانياسىنىڭ توراعاسى عادىلبەك شالاحمەتوۆ قاشاندا جۋرناليستەرىنىڭ ناعىز قامقورشى اكەسىندەي بولعان ازامات.
بىرنەشە جىل مومكۆادا حالىقارالىق “مير” تەلەراديوكومپانياسىنىڭ پرەزيدەنتى بولدى.
بۇگىندە دە استاناداعى ل.ن. گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جۋرناليستيكا جانە ساياساتتانۋ فاكۋلتەتىنىڭ تەلەراديو جانە قوعاممەن بايلانىس كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى.
جاس جۋرناليستەردىڭ ۇلاعاتتى ۇستازى.
ءدال ەكى ايدان سوڭ، ياعنى 8 شىلدەدە عادىلبەك شالاحمەتوۆ مەرەيلى 75 جاسقا تولادى. وتكەنگە قۇرمەت – كەلەشەككە عيبرات. قازاق تەلەۆيزياسىنىڭ 60 جىلدىعى اتالىپ وتكەن مەرەكەلى جىل جالعاسىن، تاۋەلسىزدىك العانداعى ءبىرىنشى توراعامىزدى ماراپاتتاپ جالعاستىرۋ عانيبەتتى شارا دەپ ويلايمىن.

ماحات سادىكتىڭ facdebook پاراقشاسىنان الىندى

Related Articles

  • قادۋان مەن سۋن مەيلين

                  1944-جىلى شىڭ شىسايدىڭ ءونبىر جىلدىق ۋاقىتشا ۇكىمەتى قۇلادى. كوپ ايالداماي شىڭ ىشكى قىتايعا جوتكەلىپ كەتتى. شىعىس قازاقيانىڭ تاريحىندا بۇرىن سوڭدى بولماعان تاريحي وزگەرىس ءدال سول تۇستا بىرىنەن سوڭ ءبىرى ورىن الىپ جاتتى. سۋرەتتەگى اق شىلاۋىشتى كىسى- قادۋان مامىربەكقىزى. كوگەداي حان ورداسىنىڭ سوڭعى حاندارىنىڭ ءبىرى الەن ۋاڭنىڭ زايىبى. قاسىنداعى كىسى اتاقتى ساياساتكەر، ديپلومات سۋن مەيلين. ول قىتاي پرەزيدەنتى جاڭ قايشىنىڭ زايىبى. زامانىندا امەريكادان ءبىلىم العان، وتە ساۋاتتى، مادەنيەتتى تۇلعا. 1944-جىلى نان كيننەن ۇرىمجىگە ۇشىپ كەلىپ تۇرمەدەگى قازاقتاردى بوساتىپ، شەت قيىرعا بوسقان قازاقتاردى ەلگە ورالتۋ ماسەلەسىن قولداپ ارنايى كوميسسيا قۇرعان جانە ونشاقتى قازاققا جوعارى لاۋازىمدى ورىن تاعايىنداپ جۇمىسقا سايلاپ كەتەدى. 1946-جىلى قازاقتار نان كيندەگى ۇلتتىق

  • شىعىس قازاقياداعى ساياسي قۋعىن-سۇرگىن تۋرالى نە بىلەمىز؟  (1937-1939)

    دەربەس ەل، تاۋەلسىز مەملەكەت رەتىندە شىعىس قازاقياداعى ساياسي قۋعىن-سۇرگىن تۋرالى بۇگىنگى كۇنگە دەيىن عىلمي ساراپتاما جۇرگىزە الدىق پا؟ نە ءۇشىن قازاق سسر-داعى قازاقتاردىڭ ساياسي قۋعىن-سۇرگىنگە ۇشىراۋى شىعىس قازاقيامەن ءبىر ۋاقىتقا سايكەس كەلەدى؟ نە سەبەپتى قازاق سسر-دىڭ نكۆد تەرگەۋشىلەرى ءۇرىمجى، قۇلجا، شاۋەشەك پەن التايدا قۇپيا تەرگەۋ وپەراتسياسىن جۇرگىزەدى؟ ەڭ، وكىنىشتىسى، قازىر قازاقستاندا ساياسي قۋعىن-سۇرگىنگە ۇشىراعان قازاق قايراتكەرلەرىنىڭ تەرگەۋ قۇجاتتارى نەگىزىنەن اشىلدى، ال، قىتايداعى قازاقتاردىڭ تەرگەۋ قۇجاتتارى اشىلعان جوق… كەلەسى جىلى (2019) قىتاي قازاقتارىنىڭ ساياسي قۋعىن-سۇرگىنگە ۇشىراعانىنا 80 جىل تولادى (1939-2019). بۇل پوستتى سوعان ارنايمىن! ارۋاقتاردىڭ رۋحى ءبىر اۋناعاي! القيسسا… شاعىن ساراپتاما * شىڭ شىسايدىڭ تىڭشىلىق ورگاندارى; * شىعىس قازاقيانىڭ تۇڭعىش ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇربانى- بايمولدا قارەكەۇلى; * “قازاق-قىرعىز-موڭعول” قۇرىلتايى; * ساياسي قۋعىن-سۇرگىننىڭ

  • قازاق اۆتونومياسى قۇرامىنا كىرمەي قالعان قازاق ۋالاياتتارى تۋرالى

    قىتاي قازاقتارى شۋار-دىڭ بەس ۇلكەن ايماعىنا شوعىرلى قونىستانعان. جالپى، شىڭجاڭدا ون ءىرى ايماق بولسا، سونىڭ بەس ۇلكەن ايماعىندا قازاقتار جيى قونىستانعان. قازاقتار قونىس تەپكەن بەس ۇلكەن ايماق مىنالار: ىلە، تارباعاتاي، التاي، سانجى جانە قۇمىل. بۇل بەس ايماقتىڭ ىشىندە تەك ۇشەۋى (ىلە، تارباعاتاي، التاي) عانا قازاق اۆتونومياسىنىڭ قۇرامىنا كىرىپ وتىر. قالعان ەكى ايماق ءبولىنىپ، بولشەكتەلىپ قازاق قۇرامىنا ەنبەي قالدى. سونىمەن شۋارداعى قازاقتاردىڭ بايىرعى قونىسى اتانعان قازاق ايماقتارىنا جەكە جەكە تالداۋ جاسايمىز. 1. ىلە ۋالاياتى (كارتاداعى 1) جان سانى ەڭ تىعىز ءوڭىر. ورتالىعى بۇرىن كۇرە قالاسى ەدى، كەيىن قۇلجا قالاسى بولدى. 1871-جىلى پاتشالىق رەسەي قۇرامىنا كىرىپ 1881-جىلعا دەيىن ون جىل جەتىسۋ، الماتى وبلىسىنىڭ ءبىر بولشەگى بولعان. 1881′دەن 1914-جىلعا دەيىن شىڭجاڭ ولكەسى قۇرامىنا

  • قىتاي “قازاق قاۋپى” ماسەلەسىنەن ءالى دە الاڭداۋى ما؟

    Eldeç Orda اتقا ءمىنىپ قىلىشىن وڭدى سولدى جالاڭداتىپ “شا شا شالاپ” كەپ (قىتايشا ولتىرىڭدەر دەگەن ءسوز) قازاق اۋىلىن قانعا بوكتىرىپ كەتەتىن قيلى وقيعالاردى بالا كۇنىمىزدەن بەرى كىتاپتان وقىپ ءوسىپ ەدىك. كۇنشىعىس تسينحاي، گانسۋعا اۋىپ تيبەت اسىپ كاشمير، پاكىستانعا ات باسىن تىرەگەن التاي مەن ۇلىق ەرەنقابىرعا قازاقتارىنىڭ قاسىرەتتى تاعدىرى تۋرالى بۇگىنگە شەكىم (دەيىن) از ايتىلمادى. قانشاما كىتاپ، ماقالا جازىلدى… وقىعان سايىن ساي سۇيەگىڭ سىرقىرايدى… اسىرەسە، ابەتاي مۇقاراپۇلى قۇراستىرىپ جيناقتاعان “كيەلى كوش”تى وقىساڭىزدار (الدا كيريليتسسياعا اۋدارىلىپ جاتسا) وندا قاسىرەتتى وقيعالار ءبىرشاما انىق جازىلعان، وقىپ جاتقاندا كوز الدىڭىزعا بەينە كينوداي ەلەستەپ وتىرادى. انا جولى وسى پاراقشامدا “قىتايداعى مۇسىلمان ەليتاسىنىڭ قيلى تاريحى جانە ونىڭ شىعىس تۇركىستانعا ىقپالى” اتتى پوست جازعامىن، سونداعى ۇشتىك ما اۋلەتىنىڭ

  • نە سەبەپتى قىتايلار قىسقا ۋاقىتتا ء“بىز ۇلى جاپونيانىڭ باقىتتى پەرەزەنتىمىز!” دەپ شىعا كەلەدى؟

    جاپون قاعاناتى 20-عاسىردىڭ 30-جىلدارىنان باستاپ شىعىس جانە تۇستىك ازيانىڭ كوپ جەرىن باسىپ الدادى. سونىڭ ءبىرى، قىتاي. جاپون ۇكىمەتىنىڭ قولىنا وتكەن اۋماقتاردا بارلىق ءبىلىم بەرۋ تەك جاپون تىلىندە جۇرىلگەندىكتەن قىسقا ۋاقىتتىڭ ىشىندە ء“بىزدىڭ وتانىمىز جاپونيا، ءبىز ۇلى جاپون حالقىنىڭ پەرەزەنتتەرىمىز!” نەمەسە “جاپونيامەن ماقتانامىن، جاپونيا كوزىمىزدى اشتى!” دەيتىن ساناداعى جاڭا بۋىن ۇرپاق پايدا بولعان. ءتىپتى، قىتاي تاريحىن قاراپ وتىرساڭىز “قىتاي ءوز تاعدىرىن جاپونياسىز شەشە المايدى، جاپونياعا باعىنىشتى بولا وتىرىپ قىتايدى وركەنيەتكە جەتەلەيىك” دەيتىن ساياسي تۇلعالار دا پايدا بولعان. بۇل جەردە ساياسي تاڭداۋ كەلەشەگىن جاپونياسىز ەلەستەتە الماعان تۇلعالاردى كەيىن تامان تىلگە الارمىن، ماعان قىزىعى، نە سەبەپتى قىتايلار قىسقا ۋاقىتتا ء“بىز ۇلى جاپونيانىڭ باقىتتى پەرەزەنتىمىز!” دەپ شىعا كەلەدى؟ بۇعان ءۇش سەبەپ بار: ءبىرىنشىسى، 30-جىلدارى قىتايدا

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: