|  | 

تاريح

پرەمەر تەرەششەنكونى “وستاۆكاعا” قالاي جىبەردىم

Махат Садык суреті.Махат Садык суреті.

1992 جىل. قازاق راديوسىنىڭ پارلامەتتىك ءتىلشىسىمىن. وفيس الماتىداعى جەلتوقسان كوشەسىنىڭ 177 ۇيىندە. 3-ءشى قاباتتا راديو قىزمەتكەرلەرى. ال، 4-ءشى قاباتتا ءباسپاسوز جانە بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى ءمينيسترىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى – قازاق مەملەكەتتىك تەلەراديوحابار تاراتۋ كومپانياسىنىڭ توراعاسى عادىلبەك شالاحمەتوۆ جانە كومپانيا باسشىلارى. توراعامەن باسپالداقتا، ليفتىدە كۇن ارا كەزدەسىپ قالامىز. ءجۇزى جىلى جان.
قازاق رەداكتسياسىنداعى جاستار تولىق باسپاناسىز. ول كەزدە ايىنا ءبىر-ەكى رەت كومانديروۆكاعا شىعۋ مىندەت. ساپارلاتىپ ەلگە ءجيى قاتىنايمىز. قوناق ءۇي اقشاسى جابىلماي قارىزبەن قايتامىز. سودان، وتىز مەتر جەردەگى توراعانىڭ قابىلداۋ بولمەسىندەگى اپايدىڭ شىعىپ كەتكەنىن اڭدىپ تۇرىپ، عادىلبەك اعاعا توتەسىنەن باسىپ كىرەمىز. ونداعىمىز ءىسساپاردا قوناق ۇيگە بەرىلگەن قارجىنى جاباتىن قۇجاتىمىز بولماي، بۋحگالتەرياعا قارىزىمىزدى قايتارماۋعا “رۇقسات” دەگەن قولىن الىپ شىعۋ. ول توراعانىڭ عانا قۇزىرىندا. ارىزىمىزدى الدىنا قويعاندا، توراعا كوزىلدىرىگىن كوتەرىپ قارايدى دا: ء“ۇيىڭ جوق قوي”-, دەپ سۇرايدى. “جوق” دەيمىز. “الا عوي”، دەيتىن “رۇقساتىن” جازىپ بەرىپ…
سول جىلدارداعى ءبىر پالاتالى پارلامەنتتە 360 دەپۋتات بار. كۇندە ساعات 10 مەن 12.30 ارالىعىندا پلەنارلىق وتىرىس. مەن دە ەرتەڭگىلىك ۇيدەن شىعىپ، الماتىداعى قازىرگى استانا الاڭىنداعى جوعارعى كەڭەسكە بىردەن تارتام. مينيسترلەردىڭ دە جارتىسى سوندا. ويتكەنى، دەپۋتاتتاردىڭ وكىلەتتىگى مىقتى. مينيستر بولدىم دەگەن پرەزيدەنت جارلىعىنان سوڭ، دەپۋتاتتاردىڭ 51% قولداۋ داۋىسىن الۋىن كەرەك. ايتپەسە، مينيسترلىك پورتفەلگە يە بولمايسىن. ونداي جاعدايدى دا كوردىك.
سوۆەت وداعىنىڭ تاراعان كەزى. ەلدە ينفيلياتسيا. دەپۋتاتتار ۇكىمەتتى سىناعاندا جەردەن الىپ جەرگە سالادى. ءبىر كۇنى كەلسەم، پرەمەر-مينيستر تەرەششەنكو وستاۆكاعا كەتسىن دەپ شۋلاپ جاتىر. جاسپىز، ءمارتپىز. قىرىپ سويلەگەن ەكى دەپۋتاتتى جازىپ الىپ، تۇسكە قاراي رەداكتسياعا جەتتىم. ءبىر مەن ەكى ارالىعىندا تىكەلەي ەفيردەگى “تاۋلىك تىنىسى-پانوراما دنيا” باعدارلاماسىنا پارلامەنت جاڭالىقتارىمەن ءتورت مينۋت شىعۋعا رۇقساتىم بار. تەزدەتىپ دەپۋتاتار ءسوزىن دايىنداپ، تىكەلەي ەفيرگە شىقتىم. دەپۋتاتتارمەن جارىسىپ، ۇكىمەتتى ءسوزىم جەتكەنشە سىناپ، پرەمەر-مينيستر تەرەششەنكو وستاۆكاعا كەتسىن دەپ بىرنەشە رەت ايتىپ-ايتىپ جىبەردىم. بۇعان دەيىن دە تالاي ءمينيستردىڭ تاس-تالقانىن شىعارىپ، ءتۇبىن ءتۇسىرىپ ايتۋعا داعدىلانىپ قالعانبىز…
ومىردە مۇنداي دا كەزدەيسوق سايكەستىك بولادى ەكەن. مەن ەفيردە تەرەششەنكونى “وستاۆكاعا” جىبەرىپ جاتقاندا، پرەمەر-ءمينيستردىڭ كولىگىنەد قاتار وتىرىپ، توراعامىز اۋەجايعا بارا جاتادى عوي. شوپىرى راديونى قوسىپ قويعان. فاميلياسى مەن وستاۆكا دەگەن ءسوزدى ەستىگەن سوڭ، پرەمەر رەپورتاجىما قۇلاعىن تۇرەدى. قازاقشاسىن دا شىمكەتتە جۇرگەندە قاتىرىپ العان. مەن ءسوزىمدى ءبىتىرىپ ەفيردەن شىققان كەزدە، تەرەششەنكو دا كولىگىن توقتاتادى.
- عادىلبەك شىق. مەن ەمەس، سەن كەتتىڭ وستاۆكاعا -, دەيدى كىجىنىپ.
عادىلبەك ءمىناجۇلى كوشەدە جۇرگەن قارا جاياۋ ەمەس. جەتپىسىنشى جىلدارى، تەرەششەنكو سوۆحوزدىڭ ديرەكتورى بولىپ جۇرگەندە، سوۆەت وداعىنىڭ ەڭ مىقتى تەلەجۋرناليسى تانىلىپ، ماسكەۋدەن باس بايگەگە، بۇكىلوداقتىق لەنين كومسومولى سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى اتاعىن العان رەسپۋبليكاعا بەلگىلى تۇلعا.
-سەرگەي الەكساندروۆيچ، مەن سىزگە قانشاما رەت ەسكەرتتىم. قازىرگى جاعدايدا جەكە مەنشىككە راديوستانتسيا بەرۋ دۇرىس ەمەس دەپ. مىناۋ، وتكەندە ءوزىڭىزدىڭ ارنايى قاۋلىڭىزبەن سەرگەي دۋۆانوۆقا رۇقسات بەرگەن “ماكس” راديوسى. ولار ماعان قارامايدى، – دەيدى.
تەرەششەنكو ساباسىنا ءتۇسىپ، دۋۆانوۆتى ءبىر سىباپ الادى. راديو “ماكس” قازاقشا ءبىر اۋىز ءسوز ايتپايتىنىن پرەمەر-مينيستر قايدان ءبىلسىن. دۋۆانوۆتان سۇراسا دا ول اقتالا الماس. ولار بيلىكتى وڭدى-سولدى سىناعاندا، بىزدەر شاڭىنا ىلەسە المايتىنبىز.
پرەمەر-مينيسترمەن موسكۆا ساپارىنان ورالعان سوڭ، توراعا كابينەتىنە شاقىرعان.
- اينالايىن، مينيسترلەر مەن وبلىس باسشىلارىن سىناي بەر. تەك پرەمەر-ءمينيستردى “وستاۆكاعا” جىبەرگەنىڭدى قوي،- دەگەن…
ءباسپاسوز جانە بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى ءمينيسترىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى – قازاق مەملەكەتتىك تەلەراديوحابار تاراتۋ كومپانياسىنىڭ توراعاسى عادىلبەك شالاحمەتوۆ قاشاندا جۋرناليستەرىنىڭ ناعىز قامقورشى اكەسىندەي بولعان ازامات.
بىرنەشە جىل مومكۆادا حالىقارالىق “مير” تەلەراديوكومپانياسىنىڭ پرەزيدەنتى بولدى.
بۇگىندە دە استاناداعى ل.ن. گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جۋرناليستيكا جانە ساياساتتانۋ فاكۋلتەتىنىڭ تەلەراديو جانە قوعاممەن بايلانىس كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى.
جاس جۋرناليستەردىڭ ۇلاعاتتى ۇستازى.
ءدال ەكى ايدان سوڭ، ياعنى 8 شىلدەدە عادىلبەك شالاحمەتوۆ مەرەيلى 75 جاسقا تولادى. وتكەنگە قۇرمەت – كەلەشەككە عيبرات. قازاق تەلەۆيزياسىنىڭ 60 جىلدىعى اتالىپ وتكەن مەرەكەلى جىل جالعاسىن، تاۋەلسىزدىك العانداعى ءبىرىنشى توراعامىزدى ماراپاتتاپ جالعاستىرۋ عانيبەتتى شارا دەپ ويلايمىن.

ماحات سادىكتىڭ facdebook پاراقشاسىنان الىندى

Related Articles

  • قىتاي قازاقتارىنىڭ ماسەلەسى “سايراگۇلگە دەيىن جانە سايراگۇلدەن كەيىن”

    سايراگۇل اپايدىڭ جەڭىسىن شىن جۇرەكتەن قۇتتىقتايمىن. سوت شەشىمىنەن كەيىنگى قۋانىشتى بەينەسىن قايتا قايتا كورىپ قاتتى قۋاندىم. قۋانباعان جۇرت جوق ەكەن سول ماڭدا. سايراگۇل اپايدىڭ بەينەسىنە قاراپ سان ويعا باتتىم… قىتاي قازاقتارىنىڭ ماسەلەسى تۋرالى وسىعان دەيىن دە ازاماتتىق پىكىرىمدى ايتقامىن، پوست تۇر. مەنىڭ جەكە پىكىرىمشە قىتاي قازاقتارىنىڭ ماسەلەسى “سايراگۇلگە دەيىن جانە سايراگۇلدەن كەيىن” دەپ ءداۋىر بولگىشتىك سيپاتقا وزگەرۋى مۇمكىن. قازىر، ءبىزدىڭ جۇرت تەك عانا قۋانىشتى قۇتتىقتاپ تويلاۋمەن ابىگەر بوللىپ جاتىر ەكەن بىراق ماسەلەگە ۇلكەن ماشتابتان قاراپ ستراتەگيالىق تالداۋ ساراپتاۋ جاساۋ جاعى جەتپەي تۇر. قىتايدان زاڭسىز شەكارا بۇزىپ ءوتۋ وقيعاسى سايراگۇلگە دەيىن دە بولعان (مەنىڭشە سايراگۇلدەن كەيىن دە بولادى…), سابەت-قىتاي اراسىنداعى قىرعيقاباق كەزىندە قىتايداعى سابەتشىل قازاق ۇلتشىلدارى مەن جاس زيالىلاردىڭ ءبىرازى زاڭسىز

  • 1912-جىلعا دەيىن قىتاي تەرريتورياسى ەكى ۇلكەن بولىكە بولىنگەن.

    Eldeç Orda 1912-جىلعا دەيىن قىتاي تەرريتورياسى ەكى ۇلكەن بولىكە بولىنگەن. ءبىرى، مانجۋر ۇكىمەتىنە شىن تيەسىلى زاڭدى تەرريتوريا. ەكىنشىسى، جانجۋر ۇكىمەتىنە سىرتتاي تيەسىلى بالامالى تەرريتوريا. زاڭ بويىنشا بۇل بالامالى تەرريتوريا قالاعان ۋاقىتىندا مانجۋر تەرريتورياسىنان شىعىپ كەتە الادى. ءسىز مىنا كارتادان قىتايعا تيەسىلى ياعني تسين مەملەكەتىنە شىن تيەسىلى تەرريتوريانى نوبايلاپ بولسادا انىق كورە الاسىز. بۇل كارتاداعى تيبەت، موڭعول، ۇيعىر جانە قازاق تەرريتورياسىنىڭ تسين-گە كىرمەۋىنىڭ سەبەبى نەدە؟ سەبەبى مىناۋ: ولار تسين قاعاناتىنا جىلىنا ءبىر رەت سىرتتاي سالىق تولەمىن وتەپ تۇرعان، تسين ۇكىمەتى سىرتتاي سالىق وتەۋشى ەلدىڭ ىشكى ىسىنە كيلىكپەگەن، ىشكى ىستەرى، ىشكى ماسەلەسى ءوز ىرقىندا بولعان، ءبىرىنىڭ سىرتقى-ىشكى ىستەرىن رەسەيدىڭ ورىنبور، قازان، تاشكەن شاھارلارى شەشسە، بىرىنە يندياداعى موعول جانە الىستاعى وسىمانلى بيلىگى ارالاسىپ

  • «گيتلەر 45-ءشى جىلى ولمەپتى. ول 83 جاس جاساعان» – قۇپيا دەرەكتەر نە دەيدى؟  

    دەل پەرو ءار عاسىردىڭ بەلگىلى تۇلعالارى بولادى. ول ادام قانىن سۋشا اعىزعان جەندەت پە، الدە عاجايىپ دارىنىمەن الەمگە تانىلعان ونەر ادامى ما، ماسەلە وندا ەمەس. باستىسى، ارتىندا ەرتەگىگە بەرگىسىز اڭىزدىڭ قالعانىندا. سونىڭ ءبىرى ادولف گيتلەر. بۇگىنگى كۇنگە دەيىن قۇپياسى اشىلماعان دۇنيە ول – ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستى اشقان، «بۇكىل الەمدى تابانىما سالىپ تاپتاسام» دەپ ارمانداعان، قاندى قىرعىندا 50 ميلليونعا تارتا ادامنىڭ وپات بولۋىنا سەبەپشى بولعان ادولف گيتلەردىڭ مۇردەسى. 1945 جىلى كەڭەس اسكەرى نەمىس جەرىنىڭ باسىم بولىگىن جاۋلاپ الىپ، باس قالا بەرليندى قورشاۋعا العان تۇستا، ماسقارا بولىپ قولعا تۇسپەس ءۇشىن گيتلەر ءوزىن-ءوزى ولتىرۋگە بەل-بۋعانى بەلگىلى. ايەلى ەۆا براۋنمەن قاتار سۇيىكتى ءيتىن قوسا ولتىرتكەن. ورىس اسكەرى ونىڭ جاسىرىنعان بۋنكەرىنىڭ ماڭىنان ورتەنگەن قوس مۇردەنى

  • قادۋان مەن سۋن مەيلين

                  1944-جىلى شىڭ شىسايدىڭ ءونبىر جىلدىق ۋاقىتشا ۇكىمەتى قۇلادى. كوپ ايالداماي شىڭ ىشكى قىتايعا جوتكەلىپ كەتتى. شىعىس قازاقيانىڭ تاريحىندا بۇرىن سوڭدى بولماعان تاريحي وزگەرىس ءدال سول تۇستا بىرىنەن سوڭ ءبىرى ورىن الىپ جاتتى. سۋرەتتەگى اق شىلاۋىشتى كىسى- قادۋان مامىربەكقىزى. كوگەداي حان ورداسىنىڭ سوڭعى حاندارىنىڭ ءبىرى الەن ۋاڭنىڭ زايىبى. قاسىنداعى كىسى اتاقتى ساياساتكەر، ديپلومات سۋن مەيلين. ول قىتاي پرەزيدەنتى جاڭ قايشىنىڭ زايىبى. زامانىندا امەريكادان ءبىلىم العان، وتە ساۋاتتى، مادەنيەتتى تۇلعا. 1944-جىلى نان كيننەن ۇرىمجىگە ۇشىپ كەلىپ تۇرمەدەگى قازاقتاردى بوساتىپ، شەت قيىرعا بوسقان قازاقتاردى ەلگە ورالتۋ ماسەلەسىن قولداپ ارنايى كوميسسيا قۇرعان جانە ونشاقتى قازاققا جوعارى لاۋازىمدى ورىن تاعايىنداپ جۇمىسقا سايلاپ كەتەدى. 1946-جىلى قازاقتار نان كيندەگى ۇلتتىق

  • شىعىس قازاقياداعى ساياسي قۋعىن-سۇرگىن تۋرالى نە بىلەمىز؟  (1937-1939)

    دەربەس ەل، تاۋەلسىز مەملەكەت رەتىندە شىعىس قازاقياداعى ساياسي قۋعىن-سۇرگىن تۋرالى بۇگىنگى كۇنگە دەيىن عىلمي ساراپتاما جۇرگىزە الدىق پا؟ نە ءۇشىن قازاق سسر-داعى قازاقتاردىڭ ساياسي قۋعىن-سۇرگىنگە ۇشىراۋى شىعىس قازاقيامەن ءبىر ۋاقىتقا سايكەس كەلەدى؟ نە سەبەپتى قازاق سسر-دىڭ نكۆد تەرگەۋشىلەرى ءۇرىمجى، قۇلجا، شاۋەشەك پەن التايدا قۇپيا تەرگەۋ وپەراتسياسىن جۇرگىزەدى؟ ەڭ، وكىنىشتىسى، قازىر قازاقستاندا ساياسي قۋعىن-سۇرگىنگە ۇشىراعان قازاق قايراتكەرلەرىنىڭ تەرگەۋ قۇجاتتارى نەگىزىنەن اشىلدى، ال، قىتايداعى قازاقتاردىڭ تەرگەۋ قۇجاتتارى اشىلعان جوق… كەلەسى جىلى (2019) قىتاي قازاقتارىنىڭ ساياسي قۋعىن-سۇرگىنگە ۇشىراعانىنا 80 جىل تولادى (1939-2019). بۇل پوستتى سوعان ارنايمىن! ارۋاقتاردىڭ رۋحى ءبىر اۋناعاي! القيسسا… شاعىن ساراپتاما * شىڭ شىسايدىڭ تىڭشىلىق ورگاندارى; * شىعىس قازاقيانىڭ تۇڭعىش ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇربانى- بايمولدا قارەكەۇلى; * “قازاق-قىرعىز-موڭعول” قۇرىلتايى; * ساياسي قۋعىن-سۇرگىننىڭ

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: