|  |  | 

كوز قاراس سۇحباتتار

اينۋددين مۋرادي: “اۋعان قازاعى اتامەكەنگە قايتقىسى كەلەدى”


اۋعانستاننان قاراعاندىعا كەلىپ وقىپ جۇرگەن ەتنيكالىق قازاق اينۋددين مۋرادي. (سۋرەت ءاينۋدديننىڭ جەكە مۇراعاتىنان الىندى.)

اۋعانستاننان قاراعاندىعا كەلىپ وقىپ جۇرگەن ەتنيكالىق قازاق اينۋددين مۋرادي. (سۋرەت ءاينۋدديننىڭ جەكە مۇراعاتىنان الىندى.)

اۋعانستاننىڭ قۇندىز ءۋالاياتى يمام-ساحيب اۋدانىندا تۋىپ-وسكەن اينۋددين مۋرادي بىلتىر كۇزدە قاراعاندى پوليتەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ دايىندىق كۋرسىنا تۇسكەن. اينۋددين ازاتتىققا بەرگەن سۇحباتىندا اۋعانستانداعى قازاقتاردىڭ اتامەكەنگە ورالعىسى كەلەتىنىن ايتتى.

ازاتتىق: – سوڭعى جىلدارى اۋعانستاننان قازاقستانعا ءبىلىم الۋعا كەلەتىن قازاق جاستارىنىڭ سانى كوبەيىپ كەلەدى. ول جاقتا قازاق وتباسى كوپ پە؟

اينۋددين مۋرادي: – وتباسىندا بەس بالامىز. قازىر اتا-انام، باۋىرلارىم تۇرىپ جاتقان ايماقتا 20 ءۇي قازاق بار. باسقا جەردە قازاق بار ما، جوق پا، بىلمەيمىن. ءبىزدىڭ اتالارىمىز وتكەن عاسىردىڭ باسىندا وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى تۇركىستان اۋماعىنان كوشكەن ەكەن. وتكەن عاسىردىڭ توقسانىنشى جىلدارى كەيبىر تۋىستارىمىز قازاقستانعا كوشىپ كەلگەن، قازىر وسىندا تۇرىپ جاتىر. ال ول كەزدە اۋعانستاننان كوشپەي قالىپ قويعان قازاقتاردىڭ بارلىعى – اۋقاتتى ادامدار بولدى. مەنىڭ شىن ەسىمىم – ايدىن مۇرات. بىراق قۇجات تولتىرعاندا جەرگىلىكتى حالىقتىڭ تىلىنە بەيىمدەپ “اينۋددين” مۋرادي دەپ جازىپ جىبەرگەن.

قۇندىز قالاسىنىڭ كوشەسىندە. اۋعانستان.

قۇندىز قالاسىنىڭ كوشەسىندە. اۋعانستان.

ازاتتىق: – اۋعانستاندا قالعان قازاقتاردىڭ بارلىعى اۋقاتتى ادامدار دەيسىز. ال قازاقستانعا كوشىپ كەلگەندەردىڭ الەۋمەتتىك جاعدايى ولاردان تومەن بە ەدى؟

اينۋددين مۋرادي: – ءيا، سولاي بولاتىن. قازاقستان تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىن شەتتەگى قازاقتاردى اتامەكەنگە شاقىرىپ، ولارعا جەر، ءۇي بەرىپ جاعدايىن جاسادى عوي. سول كەزدە اۋعانستاندا ورتا دارەجەدە نەمەسە ناشار جاعدايدا ءومىر ءسۇرىپ جاتقانداردىڭ بارلىعى كوشىپ كەتتى دە، مالى بار، تۇرمىسى جاقسى ادامدار كوشپەي قالىپ قويدى. مىسالى، مەنىڭ اكەم دە كوشپەدى. ويتكەنى تاۋدا جەكە قىستاۋمىز، ءجۇزدىڭ ۇستىندە قوي، جىلقىمىز بار. نەگىزى، اۋعانستانداعى قازاقتار تەك وسى مالدىڭ كۇشىمەن عانا ءومىر ءسۇرىپ وتىر، ودان باسقا جۇمىس جوق. سوندىقتان قازىر ونداعى جۇرت مۇمكىندىك بولسا، قازاقستانعا كوشكىسى كەلەدى.

ازاتتىق: – بۇرىن مال-داۋلەتىن قيماي اۋعانستاندا قالىپ قويعان قازاقتار نە سەبەپتى قازىر كوشۋگە بەيىم؟

اينۋددين مۋرادي: – بىلەسىز بە، ول جەردە از ۇلت وكىلدەرىنە مەملەكەتتىك قىزمەتكە ورنالاسۋ قيىن. مىسالى، ءىنىم وتكەن جىلى وقۋ ءبىتىردى. بىراق قازىر ۇيدە مال شارۋاشىلىعىمەن اينالىسىپ ءجۇر. باسقا قوسىمشا تابىسى جوق. ەكىنشىدەن، قۇندىز ءۋالاياتى قازىر قارۋلى شايقاستار ءجيى قايتالاناتىن قاۋىپتى ايماققا اينالىپ بارادى.

ازاتتىق: – اۋعانستاندا ءارتۇرلى قاقتىعىستار مەن جارىلىستار ءجيى بولىپ جاتادى. ول جاقتا تۇرعىندار وزدەرىن قالاي سەزىنەدى؟

اينۋددين مۋرادي: – قۇندىز – تاجىكستانمەن شەكارالاس ايماق. ول جەردە تاليبان مەن دايش ["يسلام مەملەكەتى" ەكسترەميستىك توبىنىڭ ارابشا قىسقارعان اتاۋى – رەد.] كۇشتەرى ءجيى ورىن الماستىرادى. شىندىعىنا كەلسەك، ونداعى جۇرتتىڭ جارتىسىنا جۋىعى وق پەن وتتىڭ ورتاسىندا قالعانداي جاعدايدا تۇرىپ جاتىر. ول جەردە تاليباندىقتار دا، باسقالارى دا بار. ۇكىمەت ول جەردە جۇمىس ىستەي المايدى. وتكەندە قۇندىز ءۋالاياتى ارشى اۋدانىنداعى ءبىر مەرەكە كەزىندە اۋەدەن تاستالعان بومبادان 100 بالا قازا تاپتى. ونان كەيىن ءبىزدىڭ ايماقتا ون ءۇش پوليتسيانى ءولتىرىپ كەتتى. سول ءتارىزدى وقيعالار ءجيى قايتالانىپ جاتىر.

كوكپاردى جەرگىلىكتى جۇرت "بۋزكاشي" (ەشكى تارتۋ) اتايدى. اۋعانستان. قۇندىز. 26 اقپان، 2018 جىل.

كوكپاردى جەرگىلىكتى جۇرت “بۋزكاشي” (ەشكى تارتۋ) اتايدى. اۋعانستان. قۇندىز. 26 اقپان، 2018 جىل.

ازاتتىق: – قارۋلى قاقتىعىس، جارىلىستار كەسىرىنەن قازا تاپقان، جارالانعان قازاقتار بار ما؟

اينۋددين مۋرادي: – قازاقتاردىڭ قازا تاپقانى تۋرالى ازىرگە ەستىگەن جوقپىن. بىراق وسىدان بىرنەشە اپتا بۇرىن قۇندىزدىڭ ورتالىعىندا، وندا دا قازاقتار تۇراتىن كوشەدە اتىس بولدى. بەيكۇنا جاندار وققا ۇشتى. سول كەزدە زارداپ شەككەندەرى بولۋى دا مۇمكىن. بىراق ءوزىم ءالى وندايدى ەستىمەدىم. قازىر جەرگىلىكتى جۇرت قالاعا، بازارعا بارۋدان، ادام كوپ شوعىرلانعان جەردە جۇرۋدەن قورقادى. ويتكەنى جانكەشتىلەر ادەتتە حالىق كوپ جينالعان ورىنداردا جارىلىس جاسايدى.

ازاتتىق: – قازىر اۋعانستان قازاقتارىنىڭ قازاقستانعا قونىس اۋدارۋىنا كەدەرگى، قيىندىقتار بار ما؟

اينۋددين مۋرادي: – ارينە، ونداعى قازاقتار اتامەكەنگە كوشىپ كەلگىسى كەلەدى. بىراق ول ءۇشىن الدىمەن تۇراتىن ورىندى انىقتاپ الۋ كەرەك قوي. مىسالى، مەنىڭ قازاقستان ازاماتتىعىن الۋعا قۇجات جيناستىرىپ جۇرگەنىمە ءتورت اي بولدى. بىراق ازاماتتىققا ءالى قول جەتكىزە الماي ءجۇرمىن. الماتى قالاسىنىڭ كوشى-قون پوليتسياسىنا بارعان ەدىم، ونداعىلار ماعان “قازاق” دەگەن انىقتاما جانە «سوتتالماعان» دەگەن قۇجات الىپ كەل دەدى. بيىل قىسقى دەمالىستا ۇيگە بارعانىمدا اۋعانستاننىڭ رەسمي ورىندارىنان «قازاق» دەگەن انىقتاما جانە سوتتالماعانىم تۋرالى قۇجات الدىم. اۋعانستاندا ولاردى جيناۋ وڭايعا تۇسپەدى. مىسالى، «سوتتالماعان» دەگەن قاعاز الۋ ءۇشىن ءبىر اي ءجۇردىم. قۇجاتىمدى كورەدى دە، «ەرتەڭ كەل، يا ارعى كۇنى كەل» دەپ سوزا بەردى.

ازاتتىق: – “قازاق” دەگەن انىقتامانى اۋعانستاندا جەرگىلىكتى بيلىك بەرە مە، الدە كوشى-قون پوليتسياسى ءتارىزدى مەكەمە ول جاقتا دا بار ما؟

اينۋددين مۋرادي: – بار ونداي مەكەمە. تۋ تۋرالى كۋالىكتە ۇلتىمىز جازىلادى. سول كۋالىكتى ايماقتىق كوشى-قون پوليتسياسى ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنە جىبەرەدى. ىشكى ىستەر مينيسترلىگى ونى تەكسەرىپ، سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنە جولدايدى. ولار قازاق ەكەنىمىزدى راستاپ انىقتاما جازىپ، ونى قازاقستاننىڭ اۋعانستانداعى ەلشىلىگىنە جونەلتەدى. ەلشىلىكتە قۇجاتقا ءمور باسىپ، قولىمىزعا بەرەدى. ايتەۋىر اۋعانستاننان الگىندەي قاعازدارىمدى رەتتەپ، قازاقستانعا كەلگەن سوڭ ازاماتتىق الۋعا قۇجاتىمدى وتكىزەيىن دەسەم، ەندى “ۆ9 دەگەن ۆيزا اكەل” (شەتەلدەن قازاقستانعا تۇراقتى تۇرۋ ءۇشىن كەلگەندەرگە بەرىلەتىن ۆيزا – رەد.) دەپ قابىلداماي وتىر. شەتەلدەن كەلىپ وقىپ جاتقان بىزدەي ستۋدەنتتەرگە ول ۆيزانى بەرمەيدى. ويتكەنى مەن قازىر قازاقستاندا بەس جىل مەرزىمگە بەرىلگەن وقۋ ۆيزاسىمەن ءجۇرمىن. ەگەر قازاقستان ازاماتتىعىن السام، شاقىرتۋ جىبەرىپ اتا-انامدى دا وسىندا كوشىرىپ الار ەدىم.

ازاتتىق: – قازاق تىلىندە جاتىق سويلەيدى ەكەنسىز. اۋعانستاننان كەلگەن كەي قازاقتاردا ءتىلىنىڭ وزگەشەلەۋ ەكەنى بايقالىپ تۇراتىن ەدى؟

اينۋددين مۋرادي: – وتباسىمىزدا اكە-شەشەم ۇنەمى “قازاقستانعا كەتىپ قالۋىمىز مۇمكىن، قازاق ءتىلىن ۇمىتپاڭدار. ۇيدە قازاقشا سويلەسىڭدەر” دەپ ايتىپ وتىرادى. انا تىلىمنەن باسقا وزبەك، داري، پۋشتۋن، سونىمەن بىرگە اعىلشىن جانە تۇرىك ءتىلىن تۇسىنەمىن.

ازاتتىق: – سۇحباتىڭىزعا راقمەت.

ازاتتىق

Related Articles

  • گيپەر جوبالاردىڭ جولى بولا ما؟

    كەڭەس وداعى جىلدارىندا مەملەكەتتىڭ ەكونوميكاسى گيگانتومانياعا قۇشتار بولدى. ءبىر ورتالىقتان باسقارىلعان جوسپارلى ەكونوميكادا ولار ازدى-كوپتى تيىمدىلىك كورسەتتى، بىراق نارىقتىق ەكونوميكاعا كوشكەندە سولاردىڭ ءبارى ادىرا قالدى. ويتكەنى، نارىق گيگانتومانيانى سۇيمەيدى، ول ناقتىلىققا يكەمدىلىكتى ۇناتادى. سول سياقتى قازاقستان دا وسى ۋاقىتقا دەيىن قازاقتىڭ «كورپەڭە قاراي كوسىل» دەگەن ناقىلىن ۇمىتىپ، گيپەر جوبالارعا، مەگا جوبالارعا قۇمارلىق تانىتىپ كەلەدى. ماسەلەن، «قازاقستان-تۇركىمەنستان-يران» حالىقارالىق تەمىرجول مارشرۋتى جوباسىنا باستاماشى بولىپ، اقىرى ونى 2014 جىلى ىسكە قوستى. ارىپتەستەرىمىز بولىپ وتىرعان ەكى ەلدىڭ تاۋارلارى دا نارىقتى جارىپ، اعىلىپ جاتاتىندار ەمەس. وعان قازاقستان ارقىلى رەسەي قوسىلعاندا دا تاۋارلارى بىرتەكتى، ءبارىنىڭ دە قاۋزايتىنى نەگىزىنەن تابيعي رەسۋرستار. وسى جولمەن قازاقستان تاۋارلارى پارسى شىعاناعىنا تىكەلەي شىعاتىن بولادى دەپ جالاۋلاتقان ەدىك. سول دامەمىز اقتالدى ما؟

  • نازارباەۆتان كەيىنگى قازاقستان نە بولماق؟

    2018 جىلى ەلىمىزدىڭ ساياسي ومىرىندەگى كەي وقيعالار بيلىك ترانزيتىنە جان-جاقتى دايىندىق ءجۇرىپ جاتقانىن ايگىلەدى. ساياساتتانۋشى، تاۋەكەلدەردى باعالاۋ توبىنىڭ جەتەكشىسى دوسىم ساتباەۆ قازىرگى ترانزيت مەحانيزمى پرەزيدەنت ن.نازارباەۆ كوزى ءتىرى كەزدە عانا جۇمىس ىستەيدى، سوندىقتان بيلىكتىڭ قانداي جولمەن جانە كىمگە اۋىساتىنى بەلگىسىز دەپ ەسەپتەيدى. 2018 جىل اياقتالار تۇستا دوسىم ساتباەۆپەن باستى ساياسي وقيعالارعا تالداۋ جاساپ، نازارباەۆسىز قازاقستان تاپ بولاتىن ماسەلەلەرگە ءۇڭىلىپ كوردىك. ساياساتتانۋشى د.ساتباەۆ قاۋىپسىزدىك كەڭەسى ۇجىمدىق مۇراگەر بولا المايدى – دوسىم، بيىلعى ەلىمىزدىڭ ساياسي ومىرىندەگى ايتۋلى وقيعالاردىڭ ءبىرى ­– «قاۋىپسىزدىك كەڭەسى تۋرالى» زاڭنىڭ قابىلدانۋى. قاۋىپسىزدىك كەڭەسى كونسۋلتاتيۆتى-كەڭەسشىلىك ورگاننان كونستيتۋتسيالىق ورگانعا اينالدى، ال ءبىرىنشى پرەزيدەنتكە ونى ءومىر بويى باسقارۋ قۇقى بەرىلدى. كەيبىر ساراپشىلار بۇدان بيلىك ترانزيتىنە دايىندىقتىڭ نىشانىن بايقادى. ءسىزدىڭ ويىڭىزشا، بۇل

  • ماۋلەن اشىمباەۆ: قازاق حالقىنىڭ مەملەكەت قۇراۋشى ۇلت ەكەنىن اشىق ايتۋىمىز كەرەك

    قاراعاندى – تالاي تالانت پەن دارىنداردىڭ كىندىگىن كەسىپ، توماعاسىن سىپىرعان، قازاق ءۇشىن قۇت دارىپ، باق قونعان قاستەرلى مەكەن. سوڭعى اپتادا وسى ءبىر ولكەگە ەلدىڭ نازارى ەرەكشە اۋدى. ماسەلەنىڭ ءمانىسى دە بارشاعا ءمالىم. بۇگىن ىشكى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى جانات سۇلەيمەنوۆ ارنايى ءباسپاسوز ءماسليحاتىن وتكىزىپ، ماسەلەنىڭ ءمان-جايىن ءتۇسىندىرىپ بەردى. اتالعان ءىس بويىنشا ناقتى شارالار قولعا الىنىپ، تەرگەۋ امالدارىنىڭ جۇيەلى تۇردە جۇرگىزىلىپ جاتقاندىعىن دا ايتتى. قازىردىڭ وزىندە وسى ىسكە قاتىسى بار دەگەن كۇدىكپەن 8 ادامنىڭ ۇستالعانى، تاعى بىرەۋىنە ىزدەۋ جاريالانعانى بەلگىلى بولىپ وتىر. بۇل كەشەندى جۇمىستار ناقتى ناتيجەسىن بەرىپ، جاۋاپتى ادامدار زاڭعا سايكەس جازالارىن الادى. وسى رەتتە، ورىن العان جايتقا قاتىستى از-كەم ءوز ويىمىزدى ءبىلدىرىپ، ءۇن قوسقاندى ءجون كورىپ وتىرمىن. بۇعان دەيىن

  • قازىرگى ۋاقىتتاعى قازاق تەلەۆيزياسىنىڭ جۇمىسىنا قاتىستى ۇسىنىستار

    I. قازىرگى تەلەۆيزيا سيپاتى مەن بەتالىسى. جەر جۇزىندەگى مەديا-كەڭىستىك، سونىڭ ىشىندە تەلەۆيزيا جاڭا عاسىر باستالعالى بەرى، اسىرەسە سوڭعى ون جىل بەدەلىندە كۇرت وزگەردى. البەتتە، تەحنولوگيانىڭ كەشەۋىلدەپ جەتۋى جانە باسقا دا وبەكتيۆتى، سۋبەكتيۆتى سەبەپتەرگە بايلانىستى قازاقستاندا بۇل وزگەرىس كەيىنگى بەس-التى جىلدا عانا بايقالدى. ەڭ اۋەلى، سپۋتنيكتىك جانە كابەلدىك جۇيەنىڭ جەدەل دامۋى كورەرمەننىڭ تاڭداۋ مۇمكىندىگىن مەيىلىنشە كەڭەيتىپ، كوبەيتىپ جىبەردى. قازىر قازاقستاننىڭ (دامىعان باتىس ەلدەرىن ايتپاي-اق تا قويالىق) كوپتەگەن ەلدى مەكەندەرىندە ء(ىرى، ورتاشا، شاعىن قالا، كەنتتەردە، قالاعا جاقىن اۋىلداردا) كەم دەگەندە وتىز شاقتى تەلەارنا كورۋگە بولادى. ەكىنشىدەن تەز تاراپ جاتقان ينتەرنەت پەن ارزان («قول جەتىمدى» دەپ ءجۇرمىز) سمارتفوندار اقپارات الۋدىڭ جاڭا «تۇما-باستاۋلارىن»: الەۋمەتتىك جەلىلەر، ءار قيلى سايتتار، youtube, on-lineفيلمدەر (بۇل فيلمدەردىڭ بارلىعى دەرلىك

  • قازاق ەلدىگىن ساقتاۋ ءۇشىن كونىپ وتىر…

    قاراعاندى وقيعاسىنىڭ ءتۇپ-توركىنى دە الەۋمەتتىك تەڭسىزدىككە تىرەلگەندەي: ەتنيكالىق توپ – باي، جەر يەسى – كەدەي، ولار مورالدىق تۇرعدا باسىم، بۇلار قورلانىپ ءجۇر. مارقۇم 23 جاسار بالانىڭ قازاسى وسى قىجىل شوعىنا ماي قۇيعانداي اسەر ەتتى. راقىمجاننىڭ جوعىن جوقتاعانداردى، قازاق بىرىگۋى كەرەك دەگەندەردى ۇلتشىلعا، فاشيستكە تەڭەۋ ءوز ارامىزدا ۇدەپ تۇر، ءتىپتى، قازاقستاننان ءتۇڭىلدىم، قازاقتار قورقىنىشتى بوپ بارادى، دەگەن قازاقتاردى بايقادىم. ويدان وزا شابۋعا اسىقپاساق. راس، قازاق ءوز جەرىندە، ەلىندە كۇشتى بولۋى كەرەك، ول – بىلەك پەن جۇدىرىقتىڭ كۇشى ەمەس، زاڭ كۇشى بولۋى ءتيىس. اراب امىرلىكتەرىندە جەرگىلىكتى حالىق – ارابتار 20 پايىزعا جەتپەيدى، قالعانى – ءتۇرلى ەتنيكالىق توپتار. سونىڭ ءبارى جاڭاعى 20 پايىزعا قىزمەت ەتەدى، الەۋمەتتىك ارتىقشىلىقتىڭ ءبارى ارابقا: جاڭا تۋعان اراب بالاسىنىڭ

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: