|  |  | 

كوز قاراس سۇحباتتار

اينۋددين مۋرادي: “اۋعان قازاعى اتامەكەنگە قايتقىسى كەلەدى”


اۋعانستاننان قاراعاندىعا كەلىپ وقىپ جۇرگەن ەتنيكالىق قازاق اينۋددين مۋرادي. (سۋرەت ءاينۋدديننىڭ جەكە مۇراعاتىنان الىندى.)

اۋعانستاننان قاراعاندىعا كەلىپ وقىپ جۇرگەن ەتنيكالىق قازاق اينۋددين مۋرادي. (سۋرەت ءاينۋدديننىڭ جەكە مۇراعاتىنان الىندى.)

اۋعانستاننىڭ قۇندىز ءۋالاياتى يمام-ساحيب اۋدانىندا تۋىپ-وسكەن اينۋددين مۋرادي بىلتىر كۇزدە قاراعاندى پوليتەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ دايىندىق كۋرسىنا تۇسكەن. اينۋددين ازاتتىققا بەرگەن سۇحباتىندا اۋعانستانداعى قازاقتاردىڭ اتامەكەنگە ورالعىسى كەلەتىنىن ايتتى.

ازاتتىق: – سوڭعى جىلدارى اۋعانستاننان قازاقستانعا ءبىلىم الۋعا كەلەتىن قازاق جاستارىنىڭ سانى كوبەيىپ كەلەدى. ول جاقتا قازاق وتباسى كوپ پە؟

اينۋددين مۋرادي: – وتباسىندا بەس بالامىز. قازىر اتا-انام، باۋىرلارىم تۇرىپ جاتقان ايماقتا 20 ءۇي قازاق بار. باسقا جەردە قازاق بار ما، جوق پا، بىلمەيمىن. ءبىزدىڭ اتالارىمىز وتكەن عاسىردىڭ باسىندا وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى تۇركىستان اۋماعىنان كوشكەن ەكەن. وتكەن عاسىردىڭ توقسانىنشى جىلدارى كەيبىر تۋىستارىمىز قازاقستانعا كوشىپ كەلگەن، قازىر وسىندا تۇرىپ جاتىر. ال ول كەزدە اۋعانستاننان كوشپەي قالىپ قويعان قازاقتاردىڭ بارلىعى – اۋقاتتى ادامدار بولدى. مەنىڭ شىن ەسىمىم – ايدىن مۇرات. بىراق قۇجات تولتىرعاندا جەرگىلىكتى حالىقتىڭ تىلىنە بەيىمدەپ “اينۋددين” مۋرادي دەپ جازىپ جىبەرگەن.

قۇندىز قالاسىنىڭ كوشەسىندە. اۋعانستان.

قۇندىز قالاسىنىڭ كوشەسىندە. اۋعانستان.

ازاتتىق: – اۋعانستاندا قالعان قازاقتاردىڭ بارلىعى اۋقاتتى ادامدار دەيسىز. ال قازاقستانعا كوشىپ كەلگەندەردىڭ الەۋمەتتىك جاعدايى ولاردان تومەن بە ەدى؟

اينۋددين مۋرادي: – ءيا، سولاي بولاتىن. قازاقستان تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىن شەتتەگى قازاقتاردى اتامەكەنگە شاقىرىپ، ولارعا جەر، ءۇي بەرىپ جاعدايىن جاسادى عوي. سول كەزدە اۋعانستاندا ورتا دارەجەدە نەمەسە ناشار جاعدايدا ءومىر ءسۇرىپ جاتقانداردىڭ بارلىعى كوشىپ كەتتى دە، مالى بار، تۇرمىسى جاقسى ادامدار كوشپەي قالىپ قويدى. مىسالى، مەنىڭ اكەم دە كوشپەدى. ويتكەنى تاۋدا جەكە قىستاۋمىز، ءجۇزدىڭ ۇستىندە قوي، جىلقىمىز بار. نەگىزى، اۋعانستانداعى قازاقتار تەك وسى مالدىڭ كۇشىمەن عانا ءومىر ءسۇرىپ وتىر، ودان باسقا جۇمىس جوق. سوندىقتان قازىر ونداعى جۇرت مۇمكىندىك بولسا، قازاقستانعا كوشكىسى كەلەدى.

ازاتتىق: – بۇرىن مال-داۋلەتىن قيماي اۋعانستاندا قالىپ قويعان قازاقتار نە سەبەپتى قازىر كوشۋگە بەيىم؟

اينۋددين مۋرادي: – بىلەسىز بە، ول جەردە از ۇلت وكىلدەرىنە مەملەكەتتىك قىزمەتكە ورنالاسۋ قيىن. مىسالى، ءىنىم وتكەن جىلى وقۋ ءبىتىردى. بىراق قازىر ۇيدە مال شارۋاشىلىعىمەن اينالىسىپ ءجۇر. باسقا قوسىمشا تابىسى جوق. ەكىنشىدەن، قۇندىز ءۋالاياتى قازىر قارۋلى شايقاستار ءجيى قايتالاناتىن قاۋىپتى ايماققا اينالىپ بارادى.

ازاتتىق: – اۋعانستاندا ءارتۇرلى قاقتىعىستار مەن جارىلىستار ءجيى بولىپ جاتادى. ول جاقتا تۇرعىندار وزدەرىن قالاي سەزىنەدى؟

اينۋددين مۋرادي: – قۇندىز – تاجىكستانمەن شەكارالاس ايماق. ول جەردە تاليبان مەن دايش ["يسلام مەملەكەتى" ەكسترەميستىك توبىنىڭ ارابشا قىسقارعان اتاۋى – رەد.] كۇشتەرى ءجيى ورىن الماستىرادى. شىندىعىنا كەلسەك، ونداعى جۇرتتىڭ جارتىسىنا جۋىعى وق پەن وتتىڭ ورتاسىندا قالعانداي جاعدايدا تۇرىپ جاتىر. ول جەردە تاليباندىقتار دا، باسقالارى دا بار. ۇكىمەت ول جەردە جۇمىس ىستەي المايدى. وتكەندە قۇندىز ءۋالاياتى ارشى اۋدانىنداعى ءبىر مەرەكە كەزىندە اۋەدەن تاستالعان بومبادان 100 بالا قازا تاپتى. ونان كەيىن ءبىزدىڭ ايماقتا ون ءۇش پوليتسيانى ءولتىرىپ كەتتى. سول ءتارىزدى وقيعالار ءجيى قايتالانىپ جاتىر.

كوكپاردى جەرگىلىكتى جۇرت "بۋزكاشي" (ەشكى تارتۋ) اتايدى. اۋعانستان. قۇندىز. 26 اقپان، 2018 جىل.

كوكپاردى جەرگىلىكتى جۇرت “بۋزكاشي” (ەشكى تارتۋ) اتايدى. اۋعانستان. قۇندىز. 26 اقپان، 2018 جىل.

ازاتتىق: – قارۋلى قاقتىعىس، جارىلىستار كەسىرىنەن قازا تاپقان، جارالانعان قازاقتار بار ما؟

اينۋددين مۋرادي: – قازاقتاردىڭ قازا تاپقانى تۋرالى ازىرگە ەستىگەن جوقپىن. بىراق وسىدان بىرنەشە اپتا بۇرىن قۇندىزدىڭ ورتالىعىندا، وندا دا قازاقتار تۇراتىن كوشەدە اتىس بولدى. بەيكۇنا جاندار وققا ۇشتى. سول كەزدە زارداپ شەككەندەرى بولۋى دا مۇمكىن. بىراق ءوزىم ءالى وندايدى ەستىمەدىم. قازىر جەرگىلىكتى جۇرت قالاعا، بازارعا بارۋدان، ادام كوپ شوعىرلانعان جەردە جۇرۋدەن قورقادى. ويتكەنى جانكەشتىلەر ادەتتە حالىق كوپ جينالعان ورىنداردا جارىلىس جاسايدى.

ازاتتىق: – قازىر اۋعانستان قازاقتارىنىڭ قازاقستانعا قونىس اۋدارۋىنا كەدەرگى، قيىندىقتار بار ما؟

اينۋددين مۋرادي: – ارينە، ونداعى قازاقتار اتامەكەنگە كوشىپ كەلگىسى كەلەدى. بىراق ول ءۇشىن الدىمەن تۇراتىن ورىندى انىقتاپ الۋ كەرەك قوي. مىسالى، مەنىڭ قازاقستان ازاماتتىعىن الۋعا قۇجات جيناستىرىپ جۇرگەنىمە ءتورت اي بولدى. بىراق ازاماتتىققا ءالى قول جەتكىزە الماي ءجۇرمىن. الماتى قالاسىنىڭ كوشى-قون پوليتسياسىنا بارعان ەدىم، ونداعىلار ماعان “قازاق” دەگەن انىقتاما جانە «سوتتالماعان» دەگەن قۇجات الىپ كەل دەدى. بيىل قىسقى دەمالىستا ۇيگە بارعانىمدا اۋعانستاننىڭ رەسمي ورىندارىنان «قازاق» دەگەن انىقتاما جانە سوتتالماعانىم تۋرالى قۇجات الدىم. اۋعانستاندا ولاردى جيناۋ وڭايعا تۇسپەدى. مىسالى، «سوتتالماعان» دەگەن قاعاز الۋ ءۇشىن ءبىر اي ءجۇردىم. قۇجاتىمدى كورەدى دە، «ەرتەڭ كەل، يا ارعى كۇنى كەل» دەپ سوزا بەردى.

ازاتتىق: – “قازاق” دەگەن انىقتامانى اۋعانستاندا جەرگىلىكتى بيلىك بەرە مە، الدە كوشى-قون پوليتسياسى ءتارىزدى مەكەمە ول جاقتا دا بار ما؟

اينۋددين مۋرادي: – بار ونداي مەكەمە. تۋ تۋرالى كۋالىكتە ۇلتىمىز جازىلادى. سول كۋالىكتى ايماقتىق كوشى-قون پوليتسياسى ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنە جىبەرەدى. ىشكى ىستەر مينيسترلىگى ونى تەكسەرىپ، سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنە جولدايدى. ولار قازاق ەكەنىمىزدى راستاپ انىقتاما جازىپ، ونى قازاقستاننىڭ اۋعانستانداعى ەلشىلىگىنە جونەلتەدى. ەلشىلىكتە قۇجاتقا ءمور باسىپ، قولىمىزعا بەرەدى. ايتەۋىر اۋعانستاننان الگىندەي قاعازدارىمدى رەتتەپ، قازاقستانعا كەلگەن سوڭ ازاماتتىق الۋعا قۇجاتىمدى وتكىزەيىن دەسەم، ەندى “ۆ9 دەگەن ۆيزا اكەل” (شەتەلدەن قازاقستانعا تۇراقتى تۇرۋ ءۇشىن كەلگەندەرگە بەرىلەتىن ۆيزا – رەد.) دەپ قابىلداماي وتىر. شەتەلدەن كەلىپ وقىپ جاتقان بىزدەي ستۋدەنتتەرگە ول ۆيزانى بەرمەيدى. ويتكەنى مەن قازىر قازاقستاندا بەس جىل مەرزىمگە بەرىلگەن وقۋ ۆيزاسىمەن ءجۇرمىن. ەگەر قازاقستان ازاماتتىعىن السام، شاقىرتۋ جىبەرىپ اتا-انامدى دا وسىندا كوشىرىپ الار ەدىم.

ازاتتىق: – قازاق تىلىندە جاتىق سويلەيدى ەكەنسىز. اۋعانستاننان كەلگەن كەي قازاقتاردا ءتىلىنىڭ وزگەشەلەۋ ەكەنى بايقالىپ تۇراتىن ەدى؟

اينۋددين مۋرادي: – وتباسىمىزدا اكە-شەشەم ۇنەمى “قازاقستانعا كەتىپ قالۋىمىز مۇمكىن، قازاق ءتىلىن ۇمىتپاڭدار. ۇيدە قازاقشا سويلەسىڭدەر” دەپ ايتىپ وتىرادى. انا تىلىمنەن باسقا وزبەك، داري، پۋشتۋن، سونىمەن بىرگە اعىلشىن جانە تۇرىك ءتىلىن تۇسىنەمىن.

ازاتتىق: – سۇحباتىڭىزعا راقمەت.

ازاتتىق

Related Articles

  • 1912-جىلعا دەيىن قىتاي تەرريتورياسى ەكى ۇلكەن بولىكە بولىنگەن.

    Eldeç Orda 1912-جىلعا دەيىن قىتاي تەرريتورياسى ەكى ۇلكەن بولىكە بولىنگەن. ءبىرى، مانجۋر ۇكىمەتىنە شىن تيەسىلى زاڭدى تەرريتوريا. ەكىنشىسى، جانجۋر ۇكىمەتىنە سىرتتاي تيەسىلى بالامالى تەرريتوريا. زاڭ بويىنشا بۇل بالامالى تەرريتوريا قالاعان ۋاقىتىندا مانجۋر تەرريتورياسىنان شىعىپ كەتە الادى. ءسىز مىنا كارتادان قىتايعا تيەسىلى ياعني تسين مەملەكەتىنە شىن تيەسىلى تەرريتوريانى نوبايلاپ بولسادا انىق كورە الاسىز. بۇل كارتاداعى تيبەت، موڭعول، ۇيعىر جانە قازاق تەرريتورياسىنىڭ تسين-گە كىرمەۋىنىڭ سەبەبى نەدە؟ سەبەبى مىناۋ: ولار تسين قاعاناتىنا جىلىنا ءبىر رەت سىرتتاي سالىق تولەمىن وتەپ تۇرعان، تسين ۇكىمەتى سىرتتاي سالىق وتەۋشى ەلدىڭ ىشكى ىسىنە كيلىكپەگەن، ىشكى ىستەرى، ىشكى ماسەلەسى ءوز ىرقىندا بولعان، ءبىرىنىڭ سىرتقى-ىشكى ىستەرىن رەسەيدىڭ ورىنبور، قازان، تاشكەن شاھارلارى شەشسە، بىرىنە يندياداعى موعول جانە الىستاعى وسىمانلى بيلىگى ارالاسىپ

  • “نازارباەۆ 2020 جىلى سايلاۋعا تۇسەدى دەپ ويلامايمىن”

    قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستان سەناتىنىڭ توراعاسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ۇلىبريتانيالىق ۆۆس تەلەارناسىنىڭ Hard Talk باعدارلاماسىنا سۇحبات بەرىپ، نازارباەۆتىڭ بيلىگى جانە ەلدەگى جەمقورلىقپەن كۇرەس تۋرالى ايتتى. سۇحبات 20 ماۋسىمدا ۆۆس News تەلەارناسىنا جانە BBC راديوسىنا شىقتى. “نازارباەۆتىڭ بيلىكتە ۇزاق وتىرۋى – تۇراقتىلىقتىڭ بەلگىسى. 2020 جىلعا دەيىن بيلىكتە بولادى. كەيىن سايلاۋعا تۇسەم دەسە وزىنە بايلانىستى” دەدى توقاەۆ سۇحباتىندا. وسى ساتتە حابار جۇرگىزۋشىسى ستيۆەن ساكۋر “ەگەر مەنىڭ ماتەماتيكالىق ەسەبىم دۇرىس بولسا، 2020 جىلى نازارباەۆ 80 جاسقا تولادى عوي؟” دەپ سۇرادى. بۇل سۇراققا توقاەۆ ء“يا، ءيا. مالايزيادا 92 جاسقا تولعان ماحاتحير موحاماد پرەمەر-مينيستر بولدى عوي. اشىعىن ايتقاندا، 2020 جىلى نازارباەۆ پرەزيدەنت سايلاۋىنا تۇسەدى دەپ ويلامايمىن. ول وتە اقىلدى ادام. مۇمكىن 2020 جىلعى سايلاۋ باسقا كانديداتتارمەن وتەر. سايلاۋعا

  • جۇرەگىڭىزدەن اينالدىم، يمانعالي اعا!

    قازاقستاننىڭ رەسەيدەگى وكىلەتتى ەلشىسى، الاشتىڭ جۇرەكتى ۇلى يمانعالي نۇرعاليۇلى تاسماعامبەتوۆ رەسەيدە ءوتىپ جاتقان فۋتبول چەمپيوناتىنداعى رەسەي مەن ەگيپەت اراسىنداعى كەزدەسۋدە قاي ەلگە جانكۇيەر بولاتىنىن ايتتى، – دەپ حابارلايدى اباي-اقپارات.  يمەكەڭ – ءوزى ەلشى بولىپ جۇرگەن ءھام الەمدىك دودانى دۇركىرەتىپ وتكىزىپ جاتقان رەسەيگە جانكۇيەر بولمايدى. سەنسەڭىز دە، سەنبەسەڭىز دە يمەكەڭ – ەگيپەتتىڭ ۇلتتىق فۋتبول قۇراماسىنىڭ فاناتى. قازاقستاننىڭ رەسەيدەگى ەلشىسى يمانعالي تاسماعامبەتوۆ “فۋتبولدان الەم چەمپيوناتىندا كىمنىڭ جانكۇيەرى بولاسىز؟” دەگەن سۇراققا جارىسقا قاتىسۋشىلاردىڭ بارىنە قۇرمەتپەن قاراي وتىرىپ، ەگيپەتتىكتەردىڭ جانكۇيەرى بولاتىنىن، ويتكەنى بۇل چەمپياناتتاعى ەگيپەت قاندىق تۇرعىدان، تاريحى مەن رۋحى ءھام ءدىنى جاعىنان بىزگە جاقىن ەل ەكەنىن ايتىپ، مىسىر حاليفاتتىعىن ۇزاق جىل ۋىسىندا ۇستاپ گۇلدەندىرىپ، “جۇرەكتەردىڭ ءامىرشىسى” اتانعان سۇلتان بەيبارىستىڭ ءبىزدىڭ بابامىز ەكەنىن ەسكە

  • اقىش بىزگە ۇلگى ەمەس…

    اقىش بىزگە ۇلگى ەمەس، وندا قارۋ-جاراق ساتاتىن 65,000 دۇكەن بار، وسىسىن دا ۇلگى الۋىمىز كەرەك پە؟!؟ اقىش ستاندارد ەمەس، ول ءوزىنىڭ پارادوكستارى مەن الەۋمەتتىك اپاتتارىن وزىنە ساقتاپ قالسىن. حالقىنىڭ 10%-ساۋاتسىز، بۇل 30 ملن ادام دەگەن ءسوز. اقىش تۇرمەلەرىندە 3 ملن قىلمىسكەر جاتىر، بۇل الەمدەگى ەڭ ۇلكەن كورسەتكىش، فەدەرالدى بيۋدجەتتەن جىلىنا 80 ملرد دوللار وسى تۇرمەلەردى ۇستاۋعا جۇمسالادى ەكەن. جىلىنا 17,000 اقىش ازاماتى بەيتانىس ادامداردىڭ اتقان وعىنان ءولىپ جاتىر. 70 ملن اقىش ازاماتى əلەۋمەتتىك ارناۋلى جəردەماقىمەن ولمەستىڭ كۇنىن كەشىپ جاتىر. 24 ملن ادام ناركومان! اقىشتىڭ ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ ساپاسى الەم بويىنشا 37-ءشى ورىندا، ايتا بەرسەك كوپ نارسە بار. ال وسىنداي ەلدە وتىرىك شىركەۋ مەن جالعان ءدىننىڭ كوپ بولۋى ەش تاڭعالارلىق نارسە

  • پروفەسسور كوللينس: “شىڭجاڭ – تيبەت ەمەس”

    وركەن جويامەرگەن پەكيندە جۇرگەن ەر ادامدار. كورنەكى سۋرەت. قىتايدىڭ شىڭجاڭ قازاقتارىن ساياسي تاربيەلەۋ ورتالىقتارىنا قاماۋ ناۋقانى مەن وسى ايماقتان قازاقستانعا كوشكەن ەتنيكالىق قازاقتاردىڭ زەينەتاقى ماسەلەسى سوڭعى ايلاردا الەۋمەتتىك جەلىلەردە ءجيى تالقىلانىپ جاتىر. ازاتتىق استاناداعى نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ساياساتتانۋشىسى، قىتايدىڭ ساياساتىن زەرتتەپ جۇرگەن پروفەسسور نيل كوللينسپەن سينوفوبيانىڭ سەبەبى جانە شىڭجاڭداعى ماسەلەنى شەشۋ جولدارى تۋرالى سۇحباتتاستى. ازاتتىق: قازاقستاندا سينوفوبيانىڭ كۇشەيگەنى بايقالادى. شىڭجاڭداعى ەتنيكالىق قازاقتاردى ساياسي تاربيە ورتالىقتارىنا جاپپاي قاماۋ مەن استانانىڭ قىتايلىق ازاماتتارعا 72 ساعاتتىق ۆيزاسىز كىرۋ رۇقساتىن بەرۋى الەۋمەتتىك جەلىلەردە قىزۋ تالقىلانىپ جاتىر. قىتايدىڭ “ەكونوميكالىق جانە ساياسي ەكسپانسياسى” تۋرالى الاڭداۋعا قانشالىقتى نەگىز بار؟ نيل كوللينس: بۇقارالىق دەڭگەيمەن سالىستىرعاندا جوعارعى دەڭگەيدە الاڭداۋ مەن سينوفوبيا از. بۇقارالىق دەڭگەيدە بۇعان قىتايدىڭ ينۆەستيتسياسى، زاۋىتتارى مەن ينفراقۇرىلىم جوبالارىمەن ۇشىراسقان

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: