|  |  | 

كوز قاراس سۇحباتتار

اينۋددين مۋرادي: “اۋعان قازاعى اتامەكەنگە قايتقىسى كەلەدى”


اۋعانستاننان قاراعاندىعا كەلىپ وقىپ جۇرگەن ەتنيكالىق قازاق اينۋددين مۋرادي. (سۋرەت ءاينۋدديننىڭ جەكە مۇراعاتىنان الىندى.)

اۋعانستاننان قاراعاندىعا كەلىپ وقىپ جۇرگەن ەتنيكالىق قازاق اينۋددين مۋرادي. (سۋرەت ءاينۋدديننىڭ جەكە مۇراعاتىنان الىندى.)

اۋعانستاننىڭ قۇندىز ءۋالاياتى يمام-ساحيب اۋدانىندا تۋىپ-وسكەن اينۋددين مۋرادي بىلتىر كۇزدە قاراعاندى پوليتەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ دايىندىق كۋرسىنا تۇسكەن. اينۋددين ازاتتىققا بەرگەن سۇحباتىندا اۋعانستانداعى قازاقتاردىڭ اتامەكەنگە ورالعىسى كەلەتىنىن ايتتى.

ازاتتىق: – سوڭعى جىلدارى اۋعانستاننان قازاقستانعا ءبىلىم الۋعا كەلەتىن قازاق جاستارىنىڭ سانى كوبەيىپ كەلەدى. ول جاقتا قازاق وتباسى كوپ پە؟

اينۋددين مۋرادي: – وتباسىندا بەس بالامىز. قازىر اتا-انام، باۋىرلارىم تۇرىپ جاتقان ايماقتا 20 ءۇي قازاق بار. باسقا جەردە قازاق بار ما، جوق پا، بىلمەيمىن. ءبىزدىڭ اتالارىمىز وتكەن عاسىردىڭ باسىندا وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى تۇركىستان اۋماعىنان كوشكەن ەكەن. وتكەن عاسىردىڭ توقسانىنشى جىلدارى كەيبىر تۋىستارىمىز قازاقستانعا كوشىپ كەلگەن، قازىر وسىندا تۇرىپ جاتىر. ال ول كەزدە اۋعانستاننان كوشپەي قالىپ قويعان قازاقتاردىڭ بارلىعى – اۋقاتتى ادامدار بولدى. مەنىڭ شىن ەسىمىم – ايدىن مۇرات. بىراق قۇجات تولتىرعاندا جەرگىلىكتى حالىقتىڭ تىلىنە بەيىمدەپ “اينۋددين” مۋرادي دەپ جازىپ جىبەرگەن.

قۇندىز قالاسىنىڭ كوشەسىندە. اۋعانستان.

قۇندىز قالاسىنىڭ كوشەسىندە. اۋعانستان.

ازاتتىق: – اۋعانستاندا قالعان قازاقتاردىڭ بارلىعى اۋقاتتى ادامدار دەيسىز. ال قازاقستانعا كوشىپ كەلگەندەردىڭ الەۋمەتتىك جاعدايى ولاردان تومەن بە ەدى؟

اينۋددين مۋرادي: – ءيا، سولاي بولاتىن. قازاقستان تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىن شەتتەگى قازاقتاردى اتامەكەنگە شاقىرىپ، ولارعا جەر، ءۇي بەرىپ جاعدايىن جاسادى عوي. سول كەزدە اۋعانستاندا ورتا دارەجەدە نەمەسە ناشار جاعدايدا ءومىر ءسۇرىپ جاتقانداردىڭ بارلىعى كوشىپ كەتتى دە، مالى بار، تۇرمىسى جاقسى ادامدار كوشپەي قالىپ قويدى. مىسالى، مەنىڭ اكەم دە كوشپەدى. ويتكەنى تاۋدا جەكە قىستاۋمىز، ءجۇزدىڭ ۇستىندە قوي، جىلقىمىز بار. نەگىزى، اۋعانستانداعى قازاقتار تەك وسى مالدىڭ كۇشىمەن عانا ءومىر ءسۇرىپ وتىر، ودان باسقا جۇمىس جوق. سوندىقتان قازىر ونداعى جۇرت مۇمكىندىك بولسا، قازاقستانعا كوشكىسى كەلەدى.

ازاتتىق: – بۇرىن مال-داۋلەتىن قيماي اۋعانستاندا قالىپ قويعان قازاقتار نە سەبەپتى قازىر كوشۋگە بەيىم؟

اينۋددين مۋرادي: – بىلەسىز بە، ول جەردە از ۇلت وكىلدەرىنە مەملەكەتتىك قىزمەتكە ورنالاسۋ قيىن. مىسالى، ءىنىم وتكەن جىلى وقۋ ءبىتىردى. بىراق قازىر ۇيدە مال شارۋاشىلىعىمەن اينالىسىپ ءجۇر. باسقا قوسىمشا تابىسى جوق. ەكىنشىدەن، قۇندىز ءۋالاياتى قازىر قارۋلى شايقاستار ءجيى قايتالاناتىن قاۋىپتى ايماققا اينالىپ بارادى.

ازاتتىق: – اۋعانستاندا ءارتۇرلى قاقتىعىستار مەن جارىلىستار ءجيى بولىپ جاتادى. ول جاقتا تۇرعىندار وزدەرىن قالاي سەزىنەدى؟

اينۋددين مۋرادي: – قۇندىز – تاجىكستانمەن شەكارالاس ايماق. ول جەردە تاليبان مەن دايش ["يسلام مەملەكەتى" ەكسترەميستىك توبىنىڭ ارابشا قىسقارعان اتاۋى – رەد.] كۇشتەرى ءجيى ورىن الماستىرادى. شىندىعىنا كەلسەك، ونداعى جۇرتتىڭ جارتىسىنا جۋىعى وق پەن وتتىڭ ورتاسىندا قالعانداي جاعدايدا تۇرىپ جاتىر. ول جەردە تاليباندىقتار دا، باسقالارى دا بار. ۇكىمەت ول جەردە جۇمىس ىستەي المايدى. وتكەندە قۇندىز ءۋالاياتى ارشى اۋدانىنداعى ءبىر مەرەكە كەزىندە اۋەدەن تاستالعان بومبادان 100 بالا قازا تاپتى. ونان كەيىن ءبىزدىڭ ايماقتا ون ءۇش پوليتسيانى ءولتىرىپ كەتتى. سول ءتارىزدى وقيعالار ءجيى قايتالانىپ جاتىر.

كوكپاردى جەرگىلىكتى جۇرت "بۋزكاشي" (ەشكى تارتۋ) اتايدى. اۋعانستان. قۇندىز. 26 اقپان، 2018 جىل.

كوكپاردى جەرگىلىكتى جۇرت “بۋزكاشي” (ەشكى تارتۋ) اتايدى. اۋعانستان. قۇندىز. 26 اقپان، 2018 جىل.

ازاتتىق: – قارۋلى قاقتىعىس، جارىلىستار كەسىرىنەن قازا تاپقان، جارالانعان قازاقتار بار ما؟

اينۋددين مۋرادي: – قازاقتاردىڭ قازا تاپقانى تۋرالى ازىرگە ەستىگەن جوقپىن. بىراق وسىدان بىرنەشە اپتا بۇرىن قۇندىزدىڭ ورتالىعىندا، وندا دا قازاقتار تۇراتىن كوشەدە اتىس بولدى. بەيكۇنا جاندار وققا ۇشتى. سول كەزدە زارداپ شەككەندەرى بولۋى دا مۇمكىن. بىراق ءوزىم ءالى وندايدى ەستىمەدىم. قازىر جەرگىلىكتى جۇرت قالاعا، بازارعا بارۋدان، ادام كوپ شوعىرلانعان جەردە جۇرۋدەن قورقادى. ويتكەنى جانكەشتىلەر ادەتتە حالىق كوپ جينالعان ورىنداردا جارىلىس جاسايدى.

ازاتتىق: – قازىر اۋعانستان قازاقتارىنىڭ قازاقستانعا قونىس اۋدارۋىنا كەدەرگى، قيىندىقتار بار ما؟

اينۋددين مۋرادي: – ارينە، ونداعى قازاقتار اتامەكەنگە كوشىپ كەلگىسى كەلەدى. بىراق ول ءۇشىن الدىمەن تۇراتىن ورىندى انىقتاپ الۋ كەرەك قوي. مىسالى، مەنىڭ قازاقستان ازاماتتىعىن الۋعا قۇجات جيناستىرىپ جۇرگەنىمە ءتورت اي بولدى. بىراق ازاماتتىققا ءالى قول جەتكىزە الماي ءجۇرمىن. الماتى قالاسىنىڭ كوشى-قون پوليتسياسىنا بارعان ەدىم، ونداعىلار ماعان “قازاق” دەگەن انىقتاما جانە «سوتتالماعان» دەگەن قۇجات الىپ كەل دەدى. بيىل قىسقى دەمالىستا ۇيگە بارعانىمدا اۋعانستاننىڭ رەسمي ورىندارىنان «قازاق» دەگەن انىقتاما جانە سوتتالماعانىم تۋرالى قۇجات الدىم. اۋعانستاندا ولاردى جيناۋ وڭايعا تۇسپەدى. مىسالى، «سوتتالماعان» دەگەن قاعاز الۋ ءۇشىن ءبىر اي ءجۇردىم. قۇجاتىمدى كورەدى دە، «ەرتەڭ كەل، يا ارعى كۇنى كەل» دەپ سوزا بەردى.

ازاتتىق: – “قازاق” دەگەن انىقتامانى اۋعانستاندا جەرگىلىكتى بيلىك بەرە مە، الدە كوشى-قون پوليتسياسى ءتارىزدى مەكەمە ول جاقتا دا بار ما؟

اينۋددين مۋرادي: – بار ونداي مەكەمە. تۋ تۋرالى كۋالىكتە ۇلتىمىز جازىلادى. سول كۋالىكتى ايماقتىق كوشى-قون پوليتسياسى ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنە جىبەرەدى. ىشكى ىستەر مينيسترلىگى ونى تەكسەرىپ، سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنە جولدايدى. ولار قازاق ەكەنىمىزدى راستاپ انىقتاما جازىپ، ونى قازاقستاننىڭ اۋعانستانداعى ەلشىلىگىنە جونەلتەدى. ەلشىلىكتە قۇجاتقا ءمور باسىپ، قولىمىزعا بەرەدى. ايتەۋىر اۋعانستاننان الگىندەي قاعازدارىمدى رەتتەپ، قازاقستانعا كەلگەن سوڭ ازاماتتىق الۋعا قۇجاتىمدى وتكىزەيىن دەسەم، ەندى “ۆ9 دەگەن ۆيزا اكەل” (شەتەلدەن قازاقستانعا تۇراقتى تۇرۋ ءۇشىن كەلگەندەرگە بەرىلەتىن ۆيزا – رەد.) دەپ قابىلداماي وتىر. شەتەلدەن كەلىپ وقىپ جاتقان بىزدەي ستۋدەنتتەرگە ول ۆيزانى بەرمەيدى. ويتكەنى مەن قازىر قازاقستاندا بەس جىل مەرزىمگە بەرىلگەن وقۋ ۆيزاسىمەن ءجۇرمىن. ەگەر قازاقستان ازاماتتىعىن السام، شاقىرتۋ جىبەرىپ اتا-انامدى دا وسىندا كوشىرىپ الار ەدىم.

ازاتتىق: – قازاق تىلىندە جاتىق سويلەيدى ەكەنسىز. اۋعانستاننان كەلگەن كەي قازاقتاردا ءتىلىنىڭ وزگەشەلەۋ ەكەنى بايقالىپ تۇراتىن ەدى؟

اينۋددين مۋرادي: – وتباسىمىزدا اكە-شەشەم ۇنەمى “قازاقستانعا كەتىپ قالۋىمىز مۇمكىن، قازاق ءتىلىن ۇمىتپاڭدار. ۇيدە قازاقشا سويلەسىڭدەر” دەپ ايتىپ وتىرادى. انا تىلىمنەن باسقا وزبەك، داري، پۋشتۋن، سونىمەن بىرگە اعىلشىن جانە تۇرىك ءتىلىن تۇسىنەمىن.

ازاتتىق: – سۇحباتىڭىزعا راقمەت.

ازاتتىق

Related Articles

  • العاشقى تەڭگەگە نازارباەۆ بەينەسى قالاي تۇسپەي قالدى؟

    اسىلحان ماماشۇلى سەرىكبولسىن ءابدىلدين.  1993 جىلى قاراشانىڭ 15-ىندە قازاقستان ءوزىنىڭ ۇلتتىق ۆاليۋتاسى – تەڭگەنى اينالىمعا شىعاردى. سول كەزدە ەلدىڭ جوعارعى كەڭەسىن باسقارعان سەرىكبولسىن ءابدىلدين تەڭگەنىڭ قالاي باسىلعانى جايلى، ديزاينى قالاي دايىندالعانى تۋرالى ايتىپ بەردى. تەڭگە اينالىمعا شىقپاس بۇرىن قازاقستان سوڭعى ساتكە دەيىن رەسەيدىڭ رۋبل ايماعىندا قالۋعا تىرىستى. قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ “عاسىرلار توعىسىندا” اتتى كىتابىندا ءرۋبلدى ساقتاپ قالۋعا دەگەن ۇمتىلىسىن “رۋبل ايماعىنىڭ بۇزىلۋى (ورتاق ۆاليۋتا – رەد.) تمد ەلدەرىنەن الشاقتاۋدى تەزدەتەر ەدى. ال قازاقستان بۇعان دايىن ەمەس ەدى” دەپ تۇسىندىرەدى. كىتاپتا نازارباەۆ “1992 جىلى رەسەيدە بارلىق باعا بوساتىلدى. سول كەزدە ىسكە كىرىستىك. مەن قازاقستان ۆاليۋتاسىن شىعارۋدى باستاۋ تۋرالى قۇپيا جارلىققا قول قويدىم” دەپ جازدى. الايدا ازاتتىق تىلشىسىمەن سۇقباتتاسقان جوعارعى كەڭەستىڭ

  • شارقي تۇركىستان مەن شىڭجاڭ قازاقتارى تۋرالى

    بۇل 1933-جىلى قۇرىلعان شارقي تۇركىستان ۇكىمەتىنىڭ انگليا ەلىنەن ساياسي، اسكەر كومەك سۇراپ جولداعان xات-دۇر. ەستەرىڭىزدە بولسا بىرەر ايدىڭ الدىندا وسىندا شارقي تۇركىستان ۇكىمەتىنىڭ تۇركيادان اسكەري كومەك سۇراپ جولداعان xاتىن سالعامىن. نەبارى بىرەر اي ءومىر سۇرگەن شارقي تۇركىستان رەسپۋبيليكاسىنىڭ قيلى تاريxى قازاق قوعامىنىڭ باسا نازارىندا بولۋ كەرەك دەپ ويلايمىن. ءدال قازىرگى كۇندە قازاقستان نەمەسە تۇتاس ورتالىق ازيا ءۇشىن ەكى ستراتەگيالىق ءوڭىر بار. ولار: اۋعانىستان جانە شىڭجاڭ (سينتسيان/شۋار). اۋعانىستان تۋرالى ايتىپ ءجۇرمىن. وسى ەكى وڭىردەگى ستراتەگيالىق تاريxتى جاقسى بىلسەك ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ جارقىن كەلەشەگىن كۇنى بۇرتىن ويلاي العان بولامىز. نە ءۇشىن شارقي تۇركىستان ۋاقىتشا رەسپۋبيليكاسى انگليا، تۇركيادان اسكەري كومەك سۇرايدى؟ 30-جج تۇركيا-قىتاي قاتىناستارى; انگليا-قىتاي قاتىناستارى قالاي بولعان؟ بۇل ماسەلەگە سوۆەت پەن گەرمانيا،

  • الاش ارىستارى جانە كوممۋنيست «كوكەلەر»

      1918 جىلدىڭ 29 قازان كۇنى سوۆەت وكىمەتىن ورناتۋشى كوممۋنيست- بولشەۆيكتەردىڭ ءىزباسارلارى – كومسومولداردىڭ جەكە ۇيىمى قۇرىلعان ەكەن. بۇل ۇيىم كەزىندە ارنايى دايىندىقپەن كەلىپ، قابىلداۋشى كوميسسيانىڭ قاتاڭ سىنىنان سۇرىنبەي وتكەن جاستاردى عانا ءوز قاتارىنا قابىلداعانى راس. كومسومول قاتارىنا ءوتۋ بولاشاعىن بيىك مانساپپەن، ۇلكەن اتاقپەن بايلانىستىراتىن ءاربىر جاستىڭ باسىپ وتۋگە ءتيىستى شارتتى باسپالداقتارىنىڭ ءبىرى بولاتىن. ال اكەسى «حالىق جاۋى» اتالىپ سوتتالىپ كەتكەن نەمەسە ءبىرجولا اتىلىپ كەتكەن بوزبالا مەن بويجەتكەنگە كومسومول قاتارىنا الاتىن سىنعا تۇسۋگە مۇمكىندىك بەرگەندى قويىپ، ارتىنا يت قوسىپ قۋاتىن بولعان. ماسەلەن، ورتا مەكتەپتى ۇزدىك بىتىرگەن، «التىن مەدال» يەگەرى، مەكتەپتەگى ەڭ ءبىلىمدى، ەڭ تالانتتى وقۋشى، بولاشاقتا قازاق ادەبيەتىنىڭ تاريحىن ءۇش عاسىرعا ۇزارتقان عالىم، «الاشتىڭ الماس قىلىشى» اتانعان قازاقتىڭ قازىرگى كوزى

  • ازات تۇرلىبەكۇلى بۇگىن ماجىلىستە مىنەز كورسەتتى.

    وسى فەيسبۋكتە ماقتانىپ سۋرەت سالۋ دەگەن سالت بار ەدى عوي. سول سالتتى بۇگىن ورىندايىن دەپ شەشتىم. ازات پەرۋاشەۆپەن تۇسكەن سۋرەتىمدى ۇيالماي سالام. ازات تۇرلىبەكۇلى بۇگىن ماجىلىستە مىنەز كورسەتتى. سوڭعى اپتادا ءوزىم ەرەكشە قادىرلەيتىن ءبىراز اعالارىم اتاۋىڭ وشكىر سابەتتىڭ ەشكىمگە كەرەكسىز ەسكى داتاسىن تويلاپ، سول كومسومولدىڭ 100 جىلدىعىنا بارعاندى ارلانباي ايتىپ، ودان قالسا بارعانداردى اقتاپ جاتقانىن كورىپ، وكپەلەدىم. كادىمگىدەي وكپەلەدىم. اتتارىن اتاپ، تۇستەرىن تۇستەپ، سويىپ سالعىم كەلدى. ويتكەنى – ول اعالارعا ەندى ءبىز، جاستار سەنبەيمىز!!! كەشىرىڭىزدەر، سەنبەيمىز. مەن ءوز باسىم سەنبەيمىن. مەن ۇلگى تۇتقان اعالاردىڭ ايدىڭ كۇنى امانىندا الجىپ، جولداي تايعانى وتە وكىنىشتى. كەلمەسكە كەتكەن كەڭەستىڭ ەلەسى ميلارىنىڭ قىرتىس-قىرتىسىن ارالاپ جۇرگەن ول اعالار – ەندى ماعان ۇلگى ەمەس. ولاردىڭ بۇل قىلىعى اقتاۋعا

  • ەنەرگەتيكانىڭ بولاشاق جولدارى

    ۋكراينا استاناسى كيەۆ قالاسىندا، 2018 جىلدىڭ 16-19 قازانىنىڭ ارالىعىندا «ورتالىق جانە شىعىس ەۋروپانىڭ تۇراقتى ەنەرگەتيكاسى» اتتى 10-شى حالىقارالىق فورۋمى مەن كورمەسى (Sustainable Energy Forum and Trade Show, SEF 2018 Kyiv) وتۋدە. وسى جيىنعا 35 استام ەلدەردىڭ شامامەن 500 وكىلدەرى قاتىسۋدا. 80 استام ماماندار باياندامالارىن وقيدى، 100-گە جۋىق كومپانيالار ءوز جەتىستىكتەرىن كورسەتۋدە. بۇنداي شارانىڭ شەڭبەرىندە، «الەم جەل ەنەرگەتيكاسى قاۋىمداستىعى»-نىڭ باس حاتشىسى ستەفان كسانگەر (Stefan Gsänger) بىزگە سۇحبات بەردى. نەمىس قايراتكەرىنىڭ جاۋاپتارىنا نازار اۋدارايىق. تۇراقتى ەنەرگەتيكادا قازاقستاننىڭ مۇمكىنشىلىكتەرى تۋرالى: كۇن، جەل ەنەرگەتيكاسىندا. مىسالى، ەلىمىزدىڭ وڭتۇستىك-شىعىسىندا تاۋلى ايماعى جوڭعار قاقپاسى جەل ەنەرگەتيكاسى ءۇشىن وتە ءتيىمدى. وسى تاقىرىپ جايىندا ءسىزدىڭ پىكىرلەرىڭىز قانداي؟ قازاقستان جەل ەنەرگەتيكاسىنىڭ بولاشاعى – زور! تەوريالىق تۇردە، ەلىڭىز بۇتكىل الەمدى جەل

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: