|  |  | 

Köz qaras Swhbattar

Aynuddin Muradi: “Auğan qazağı atamekenge qaytqısı keledi”


Auğanstannan Qarağandığa kelip oqıp jürgen etnikalıq qazaq Aynuddin Muradi. (Suret Aynuddinniñ jeke mwrağatınan alındı.)

Auğanstannan Qarağandığa kelip oqıp jürgen etnikalıq qazaq Aynuddin Muradi. (Suret Aynuddinniñ jeke mwrağatınan alındı.)

Auğanstannıñ Qwndız uälayatı Imam-Sahib audanında tuıp-ösken Aynuddin Muradi bıltır küzde Qarağandı politehnikalıq universitetiniñ dayındıq kursına tüsken. Aynuddin Azattıqqa bergen swhbatında Auğanstandağı qazaqtardıñ atamekenge oralğısı keletinin ayttı.

Azattıq: – Soñğı jıldarı Auğanstannan Qazaqstanğa bilim aluğa keletin qazaq jastarınıñ sanı köbeyip keledi. Ol jaqta qazaq otbası köp pe?

Aynuddin Muradi: – Otbasında bes balamız. Qazir ata-anam, bauırlarım twrıp jatqan aymaqta 20 üy qazaq bar. Basqa jerde qazaq bar ma, joq pa, bilmeymin. Bizdiñ atalarımız ötken ğasırdıñ basında Oñtüstik Qazaqstan oblısı Türkistan aumağınan köşken eken. Ötken ğasırdıñ toqsanınşı jıldarı keybir tuıstarımız Qazaqstanğa köşip kelgen, qazir osında twrıp jatır. Al ol kezde Auğanstannan köşpey qalıp qoyğan qazaqtardıñ barlığı – auqattı adamdar boldı. Meniñ şın esimim – Aydın Mwrat. Biraq qwjat toltırğanda jergilikti halıqtıñ tiline beyimdep “Aynuddin” Muradi dep jazıp jibergen.

Qwndız qalasınıñ köşesinde. Auğanstan.

Qwndız qalasınıñ köşesinde. Auğanstan.

Azattıq: – Auğanstanda qalğan qazaqtardıñ barlığı auqattı adamdar deysiz. Al Qazaqstanğa köşip kelgenderdiñ äleumettik jağdayı olardan tömen be edi?

Aynuddin Muradi: – Iä, solay bolatın. Qazaqstan täuelsizdik alğannan keyin şettegi qazaqtardı atamekenge şaqırıp, olarğa jer, üy berip jağdayın jasadı ğoy. Sol kezde Auğanstanda orta därejede nemese naşar jağdayda ömir sürip jatqandardıñ barlığı köşip ketti de, malı bar, twrmısı jaqsı adamdar köşpey qalıp qoydı. Mısalı, meniñ äkem de köşpedi. Öytkeni tauda jeke qıstaumız, jüzdiñ üstinde qoy, jılqımız bar. Negizi, Auğanstandağı qazaqtar tek osı maldıñ küşimen ğana ömir sürip otır, odan basqa jwmıs joq. Sondıqtan qazir ondağı jwrt mümkindik bolsa, Qazaqstanğa köşkisi keledi.

Azattıq: – Bwrın mal-däuletin qimay Auğanstanda qalıp qoyğan qazaqtar ne sebepti qazir köşuge beyim?

Aynuddin Muradi: – Bilesiz be, ol jerde az wlt ökilderine memlekettik qızmetke ornalasu qiın. Mısalı, inim ötken jılı oqu bitirdi. Biraq qazir üyde mal şaruaşılığımen aynalısıp jür. Basqa qosımşa tabısı joq. Ekinşiden, Qwndız uälayatı qazir qarulı şayqastar jii qaytalanatın qauipti aymaqqa aynalıp baradı.

Azattıq: – Auğanstanda ärtürli qaqtığıstar men jarılıstar jii bolıp jatadı. Ol jaqta twrğındar özderin qalay sezinedi?

Aynuddin Muradi: – Qwndız – Täjikstanmen şekaralas aymaq. Ol jerde Taliban men DAIŞ ["Islam memleketi" ekstremistik tobınıñ arabşa qısqarğan atauı – red.] küşteri jii orın almastıradı. Şındığına kelsek, ondağı jwrttıñ jartısına juığı oq pen ottıñ ortasında qalğanday jağdayda twrıp jatır. Ol jerde talibandıqtar da, basqaları da bar. Ükimet ol jerde jwmıs istey almaydı. Ötkende Qwndız uälayatı Arşı audanındağı bir mereke kezinde äueden tastalğan bombadan 100 bala qaza taptı. Onan keyin bizdiñ aymaqta on üş policiyanı öltirip ketti. Sol tärizdi oqiğalar jii qaytalanıp jatır.

Kökpardı jergilikti jwrt "buzkaşi" (eşki tartu) ataydı. Auğanstan. Qwndız. 26 aqpan, 2018 jıl.

Kökpardı jergilikti jwrt “buzkaşi” (eşki tartu) ataydı. Auğanstan. Qwndız. 26 aqpan, 2018 jıl.

Azattıq: – Qarulı qaqtığıs, jarılıstar kesirinen qaza tapqan, jaralanğan qazaqtar bar ma?

Aynuddin Muradi: – Qazaqtardıñ qaza tapqanı turalı äzirge estigen joqpın. Biraq osıdan birneşe apta bwrın Qwndızdıñ ortalığında, onda da qazaqtar twratın köşede atıs boldı. Beykünä jandar oqqa wştı. Sol kezde zardap şekkenderi boluı da mümkin. Biraq özim äli ondaydı estimedim. Qazir jergilikti jwrt qalağa, bazarğa barudan, adam köp şoğırlanğan jerde jüruden qorqadı. Öytkeni jankeştiler ädette halıq köp jinalğan orındarda jarılıs jasaydı.

Azattıq: – Qazir Auğanstan qazaqtarınıñ Qazaqstanğa qonıs audaruına kedergi, qiındıqtar bar ma?

Aynuddin Muradi: – Ärine, ondağı qazaqtar atamekenge köşip kelgisi keledi. Biraq ol üşin aldımen twratın orındı anıqtap alu kerek qoy. Mısalı, meniñ Qazaqstan azamattığın aluğa qwjat jinastırıp jürgenime tört ay boldı. Biraq azamattıqqa äli qol jetkize almay jürmin. Almatı qalasınıñ köşi-qon policiyasına barğan edim, ondağılar mağan “qazaq” degen anıqtama jäne «sottalmağan» degen qwjat alıp kel dedi. Biıl qısqı demalısta üyge barğanımda Auğanstannıñ resmi orındarınan «qazaq» degen anıqtama jäne sottalmağanım turalı qwjat aldım. Auğanstanda olardı jinau oñayğa tüspedi. Mısalı, «sottalmağan» degen qağaz alu üşin bir ay jürdim. Qwjatımdı köredi de, «erteñ kel, ya arğı küni kel» dep soza berdi.

Azattıq: – “Qazaq” degen anıqtamanı Auğanstanda jergilikti bilik bere me, älde köşi-qon policiyası tärizdi mekeme ol jaqta da bar ma?

Aynuddin Muradi: – Bar onday mekeme. Tuu turalı kuälikte wltımız jazıladı. Sol kuälikti aymaqtıq köşi-qon policiyası işki ister ministrligine jiberedi. İşki ister ministrligi onı tekserip, sırtqı ister ministrligine joldaydı. Olar qazaq ekenimizdi rastap anıqtama jazıp, onı Qazaqstannıñ Auğanstandağı elşiligine jöneltedi. Elşilikte qwjatqa mör basıp, qolımızğa beredi. Äyteuir Auğanstannan älgindey qağazdarımdı rettep, Qazaqstanğa kelgen soñ azamattıq aluğa qwjatımdı ötkizeyin desem, endi “V9 degen viza äkel” (şetelden Qazaqstanğa twraqtı twru üşin kelgenderge beriletin viza – red.) dep qabıldamay otır. Şetelden kelip oqıp jatqan bizdey studentterge ol vizanı bermeydi. Öytkeni men qazir Qazaqstanda bes jıl merzimge berilgen oqu vizasımen jürmin. Eger Qazaqstan azamattığın alsam, şaqırtu jiberip ata-anamdı da osında köşirip alar edim.

Azattıq: – Qazaq tilinde jatıq söyleydi ekensiz. Auğanstannan kelgen key qazaqtarda tiliniñ özgeşeleu ekeni bayqalıp twratın edi?

Aynuddin Muradi: – Otbasımızda äke-şeşem ünemi “Qazaqstanğa ketip qaluımız mümkin, qazaq tilin wmıtpañdar. Üyde qazaqşa söylesiñder” dep aytıp otıradı. Ana tilimnen basqa özbek, dari, puştun, sonımen birge ağılşın jäne türik tilin tüsinemin.

Azattıq: – Swhbatıñızğa raqmet.

Azattıq

Related Articles

  • Alğaşqı teñgege Nazarbaev beynesi qalay tüspey qaldı?

    Asılhan MAMAŞWLI Serikbolsın Äbdildin.  1993 jılı qaraşanıñ 15-inde Qazaqstan öziniñ wlttıq valyutası – teñgeni aynalımğa şığardı. Sol kezde eldiñ Joğarğı keñesin basqarğan Serikbolsın Äbdildin teñgeniñ qalay basılğanı jaylı, dizaynı qalay dayındalğanı turalı aytıp berdi. Teñge aynalımğa şıqpas bwrın Qazaqstan soñğı sätke deyin Reseydiñ rubl' aymağında qaluğa tırıstı. Qazaqstan prezidenti Nwrswltan Nazarbaev “Ğasırlar toğısında” attı kitabında rubl'di saqtap qaluğa degen wmtılısın “rubl' aymağınıñ bwzıluı (ortaq valyuta – red.) TMD elderinen alşaqtaudı tezdeter edi. Al Qazaqstan bwğan dayın emes edi” dep tüsindiredi. Kitapta Nazarbaev “1992 jılı Reseyde barlıq bağa bosatıldı. Sol kezde iske kiristik. Men Qazaqstan valyutasın şığarudı bastau turalı qwpiya jarlıqqa qol qoydım” dep jazdı. Alayda Azattıq tilşisimen swqbattasqan Joğarğı keñestiñ

  • Şarqi Türkistan men Şıñjañ qazaqtarı turalı

    Bwl 1933-jılı qwrılğan Şarqi Türkistan ükimetiniñ Angliya elinen sayasi, äsker kömek swrap joldağan xat-dwr. Esteriñizde bolsa birer aydıñ aldında osında Şarqi Türkistan ükimetiniñ Türkiyadan äskeri kömek swrap joldağan xatın salğamın. Nebäri birer ay ömir sürgen Şarqi Türkistan respubilikasınıñ qilı tarixı qazaq qoğamınıñ basa nazarında bolu kerek dep oylaymın. Däl qazirgi künde Qazaqstan nemese twtas ortalıq Aziya üşin eki strategiyalıq öñir bar. Olar: Auğanıstan jäne Şıñjañ (Sin'cyan/ŞUAR). Auğanıstan turalı aytıp jürmin. Osı eki öñirdegi strategiyalıq tarixtı jaqsı bilsek ortalıq aziya elderiniñ jarqın keleşegin küni bwrtın oylay alğan bolamız. Ne üşin Şarqi Türkistan uaqıtşa respubilikası Angliya, Türkiyadan äskeri kömek swraydı? 30-jj Türkiya-Qıtay qatınastarı; Angliya-Qıtay qatınastarı qalay bolğan? Bwl mäselege sovet pen germaniya,

  • Alaş arıstarı jäne kommunist «kökeler»

      1918 jıldıñ 29 qazan küni Sovet ökimetin ornatuşı kommunist- bol'şevikterdiñ izbasarları – komsomoldardıñ jeke wyımı qwrılğan eken. Bwl wyım kezinde arnayı dayındıqpen kelip, qabıldauşı komissiyanıñ qatañ sınınan sürinbey ötken jastardı ğana öz qatarına qabıldağanı ras. Komsomol qatarına ötu bolaşağın biik mansappen, ülken ataqpen baylanıstıratın ärbir jastıñ basıp ötuge tiisti şarttı baspaldaqtarınıñ biri bolatın. Al äkesi «halıq jauı» atalıp sottalıp ketken nemese birjola atılıp ketken bozbala men boyjetkenge komsomol qatarına alatın sınğa tüsuge mümkindik bergendi qoyıp, artına it qosıp quatın bolğan. Mäselen, orta mektepti üzdik bitirgen, «Altın medal'» iegeri, mekteptegi eñ bilimdi, eñ talanttı oquşı, bolaşaqta qazaq ädebietiniñ tarihın üş ğasırğa wzartqan ğalım, «Alaştıñ almas qılışı» atanğan qazaqtıñ qazirgi közi

  • Azat Twrlıbekwlı bügin Mäjiliste minez körsetti.

    Osı feysbukte maqtanıp suret salu degen salt bar edi ğoy. Sol salttı bügin orındayın dep şeştim. Azat Peruaşevpen tüsken suretimdi wyalmay salam. Azat Twrlıbekwlı bügin Mäjiliste minez körsetti. Soñğı aptada özim erekşe qadirleytin biraz ağalarım atauıñ öşkir Säbettiñ eşkimge kereksiz eski datasın toylap, sol komsomoldıñ 100 jıldığına barğandı arlanbay aytıp, odan qalsa barğandardı aqtap jatqanın körip, ökpeledim. Kädimgidey ökpeledim. Attarın atap, tüsterin tüstep, soyıp salğım keldi. Öytkeni – ol ağalarğa endi biz, jastar senbeymiz!!! Keşiriñizder, senbeymiz. Men öz basım senbeymin. Men ülgi twtqan ağalardıñ aydıñ küni amanında aljıp, jolday tayğanı öte ökinişti. Kelmeske ketken keñestiñ elesi milarınıñ qırtıs-qırtısın aralap jürgen ol ağalar – endi mağan ülgi emes. Olardıñ bwl qılığı aqtauğa

  • Energetikanıñ bolaşaq joldarı

    Ukraina astanası Kiev qalasında, 2018 jıldıñ 16-19 qazanınıñ aralığında «Ortalıq jäne şığıs Europanıñ twraqtı energetikası» attı 10-şı Halıqaralıq forumı men körmesi (Sustainable Energy Forum and Trade Show, SEF 2018 Kyiv) ötude. Osı jiınğa 35 astam elderdiñ şamamen 500 ökilderi qatısuda. 80 astam mamandar bayandamaların oqidı, 100-ge juıq kompaniyalar öz jetistikterin körsetude. Bwnday şaranıñ şeñberinde, «Älem jel energetikası qauımdastığı»-nıñ Bas hatşısı Stefan Ksanger (Stefan Gsänger) bizge swhbat berdi. Nemis qayratkeriniñ jauaptarına nazar audarayıq. Twraqtı energetikada Qazaqstannıñ mümkinşilikteri turalı: kün, jel energetikasında. Mısalı, elimizdiñ oñtüstik-şığısında taulı aymağı Joñğar Qaqpası jel energetikası üşin öte tiimdi. Osı taqırıp jayında sizdiñ pikirleriñiz qanday? Qazaqstan jel energetikasınıñ bolaşağı – zor! Teoriyalıq türde, eliñiz bütkil älemdi jel

Pikir qaldıru

Elektorndı poştañız sırtqa jariyalanbaydı. Belgi qoyılğan öristi toltıru mindetti *

Atı-jöni *

Email *

Saytı

Kerey.kz/Kerey.kz

Biz turalı:

Tel: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz tiñ bwrınğı nwsqasın http://old.kerey.kz ten oqi alasızdar!

KEREY.KZ

Sayt materialdarın paydalanğanda derekközge silteme körsetu mindetti. Avtorlar pikiri men redakciya közqarası säykes kele bermeui mümkin. Jarnama men habarlandırulardıñ mazmwnına jarnama beruşi jauaptı.

Sayt sanağı: