|  |  | 

Köz qaras Swhbattar

Aynuddin Muradi: “Auğan qazağı atamekenge qaytqısı keledi”


Auğanstannan Qarağandığa kelip oqıp jürgen etnikalıq qazaq Aynuddin Muradi. (Suret Aynuddinniñ jeke mwrağatınan alındı.)

Auğanstannan Qarağandığa kelip oqıp jürgen etnikalıq qazaq Aynuddin Muradi. (Suret Aynuddinniñ jeke mwrağatınan alındı.)

Auğanstannıñ Qwndız uälayatı Imam-Sahib audanında tuıp-ösken Aynuddin Muradi bıltır küzde Qarağandı politehnikalıq universitetiniñ dayındıq kursına tüsken. Aynuddin Azattıqqa bergen swhbatında Auğanstandağı qazaqtardıñ atamekenge oralğısı keletinin ayttı.

Azattıq: – Soñğı jıldarı Auğanstannan Qazaqstanğa bilim aluğa keletin qazaq jastarınıñ sanı köbeyip keledi. Ol jaqta qazaq otbası köp pe?

Aynuddin Muradi: – Otbasında bes balamız. Qazir ata-anam, bauırlarım twrıp jatqan aymaqta 20 üy qazaq bar. Basqa jerde qazaq bar ma, joq pa, bilmeymin. Bizdiñ atalarımız ötken ğasırdıñ basında Oñtüstik Qazaqstan oblısı Türkistan aumağınan köşken eken. Ötken ğasırdıñ toqsanınşı jıldarı keybir tuıstarımız Qazaqstanğa köşip kelgen, qazir osında twrıp jatır. Al ol kezde Auğanstannan köşpey qalıp qoyğan qazaqtardıñ barlığı – auqattı adamdar boldı. Meniñ şın esimim – Aydın Mwrat. Biraq qwjat toltırğanda jergilikti halıqtıñ tiline beyimdep “Aynuddin” Muradi dep jazıp jibergen.

Qwndız qalasınıñ köşesinde. Auğanstan.

Qwndız qalasınıñ köşesinde. Auğanstan.

Azattıq: – Auğanstanda qalğan qazaqtardıñ barlığı auqattı adamdar deysiz. Al Qazaqstanğa köşip kelgenderdiñ äleumettik jağdayı olardan tömen be edi?

Aynuddin Muradi: – Iä, solay bolatın. Qazaqstan täuelsizdik alğannan keyin şettegi qazaqtardı atamekenge şaqırıp, olarğa jer, üy berip jağdayın jasadı ğoy. Sol kezde Auğanstanda orta därejede nemese naşar jağdayda ömir sürip jatqandardıñ barlığı köşip ketti de, malı bar, twrmısı jaqsı adamdar köşpey qalıp qoydı. Mısalı, meniñ äkem de köşpedi. Öytkeni tauda jeke qıstaumız, jüzdiñ üstinde qoy, jılqımız bar. Negizi, Auğanstandağı qazaqtar tek osı maldıñ küşimen ğana ömir sürip otır, odan basqa jwmıs joq. Sondıqtan qazir ondağı jwrt mümkindik bolsa, Qazaqstanğa köşkisi keledi.

Azattıq: – Bwrın mal-däuletin qimay Auğanstanda qalıp qoyğan qazaqtar ne sebepti qazir köşuge beyim?

Aynuddin Muradi: – Bilesiz be, ol jerde az wlt ökilderine memlekettik qızmetke ornalasu qiın. Mısalı, inim ötken jılı oqu bitirdi. Biraq qazir üyde mal şaruaşılığımen aynalısıp jür. Basqa qosımşa tabısı joq. Ekinşiden, Qwndız uälayatı qazir qarulı şayqastar jii qaytalanatın qauipti aymaqqa aynalıp baradı.

Azattıq: – Auğanstanda ärtürli qaqtığıstar men jarılıstar jii bolıp jatadı. Ol jaqta twrğındar özderin qalay sezinedi?

Aynuddin Muradi: – Qwndız – Täjikstanmen şekaralas aymaq. Ol jerde Taliban men DAIŞ ["Islam memleketi" ekstremistik tobınıñ arabşa qısqarğan atauı – red.] küşteri jii orın almastıradı. Şındığına kelsek, ondağı jwrttıñ jartısına juığı oq pen ottıñ ortasında qalğanday jağdayda twrıp jatır. Ol jerde talibandıqtar da, basqaları da bar. Ükimet ol jerde jwmıs istey almaydı. Ötkende Qwndız uälayatı Arşı audanındağı bir mereke kezinde äueden tastalğan bombadan 100 bala qaza taptı. Onan keyin bizdiñ aymaqta on üş policiyanı öltirip ketti. Sol tärizdi oqiğalar jii qaytalanıp jatır.

Kökpardı jergilikti jwrt "buzkaşi" (eşki tartu) ataydı. Auğanstan. Qwndız. 26 aqpan, 2018 jıl.

Kökpardı jergilikti jwrt “buzkaşi” (eşki tartu) ataydı. Auğanstan. Qwndız. 26 aqpan, 2018 jıl.

Azattıq: – Qarulı qaqtığıs, jarılıstar kesirinen qaza tapqan, jaralanğan qazaqtar bar ma?

Aynuddin Muradi: – Qazaqtardıñ qaza tapqanı turalı äzirge estigen joqpın. Biraq osıdan birneşe apta bwrın Qwndızdıñ ortalığında, onda da qazaqtar twratın köşede atıs boldı. Beykünä jandar oqqa wştı. Sol kezde zardap şekkenderi boluı da mümkin. Biraq özim äli ondaydı estimedim. Qazir jergilikti jwrt qalağa, bazarğa barudan, adam köp şoğırlanğan jerde jüruden qorqadı. Öytkeni jankeştiler ädette halıq köp jinalğan orındarda jarılıs jasaydı.

Azattıq: – Qazir Auğanstan qazaqtarınıñ Qazaqstanğa qonıs audaruına kedergi, qiındıqtar bar ma?

Aynuddin Muradi: – Ärine, ondağı qazaqtar atamekenge köşip kelgisi keledi. Biraq ol üşin aldımen twratın orındı anıqtap alu kerek qoy. Mısalı, meniñ Qazaqstan azamattığın aluğa qwjat jinastırıp jürgenime tört ay boldı. Biraq azamattıqqa äli qol jetkize almay jürmin. Almatı qalasınıñ köşi-qon policiyasına barğan edim, ondağılar mağan “qazaq” degen anıqtama jäne «sottalmağan» degen qwjat alıp kel dedi. Biıl qısqı demalısta üyge barğanımda Auğanstannıñ resmi orındarınan «qazaq» degen anıqtama jäne sottalmağanım turalı qwjat aldım. Auğanstanda olardı jinau oñayğa tüspedi. Mısalı, «sottalmağan» degen qağaz alu üşin bir ay jürdim. Qwjatımdı köredi de, «erteñ kel, ya arğı küni kel» dep soza berdi.

Azattıq: – “Qazaq” degen anıqtamanı Auğanstanda jergilikti bilik bere me, älde köşi-qon policiyası tärizdi mekeme ol jaqta da bar ma?

Aynuddin Muradi: – Bar onday mekeme. Tuu turalı kuälikte wltımız jazıladı. Sol kuälikti aymaqtıq köşi-qon policiyası işki ister ministrligine jiberedi. İşki ister ministrligi onı tekserip, sırtqı ister ministrligine joldaydı. Olar qazaq ekenimizdi rastap anıqtama jazıp, onı Qazaqstannıñ Auğanstandağı elşiligine jöneltedi. Elşilikte qwjatqa mör basıp, qolımızğa beredi. Äyteuir Auğanstannan älgindey qağazdarımdı rettep, Qazaqstanğa kelgen soñ azamattıq aluğa qwjatımdı ötkizeyin desem, endi “V9 degen viza äkel” (şetelden Qazaqstanğa twraqtı twru üşin kelgenderge beriletin viza – red.) dep qabıldamay otır. Şetelden kelip oqıp jatqan bizdey studentterge ol vizanı bermeydi. Öytkeni men qazir Qazaqstanda bes jıl merzimge berilgen oqu vizasımen jürmin. Eger Qazaqstan azamattığın alsam, şaqırtu jiberip ata-anamdı da osında köşirip alar edim.

Azattıq: – Qazaq tilinde jatıq söyleydi ekensiz. Auğanstannan kelgen key qazaqtarda tiliniñ özgeşeleu ekeni bayqalıp twratın edi?

Aynuddin Muradi: – Otbasımızda äke-şeşem ünemi “Qazaqstanğa ketip qaluımız mümkin, qazaq tilin wmıtpañdar. Üyde qazaqşa söylesiñder” dep aytıp otıradı. Ana tilimnen basqa özbek, dari, puştun, sonımen birge ağılşın jäne türik tilin tüsinemin.

Azattıq: – Swhbatıñızğa raqmet.

Azattıq

Related Articles

  • Qıtay “qazaq qaupi” mäselesinen äli de alañdauı ma?

    Eldeç Orda Atqa minip qılışın oñdı soldı jalañdatıp “şa şa şalap” kep (qıtayşa öltiriñder degen söz) Qazaq auılın qanğa böktirip ketetin qilı oqiğalardı bala künimizden beri kitaptan oqıp ösip edik. Künşığıs Cinhay, Gansuğa auıp Tibet asıp Kaşmir, Pakistanğa at basın tiregen Altay men Wlıq Erenqabırğa qazaqtarınıñ qasiretti tağdırı turalı büginge şekim (deyin) az aytılmadı. Qanşama kitap, maqala jazıldı… Oqığan sayın say süyegiñ sırqıraydı… Äsirese, Äbetay Mwqarapwlı qwrastırıp jinaqtağan “Kieli Köş”ti oqısañızdar (alda kirilicsiyağa audarılıp jatsa) onda qasiretti oqiğalar birşama anıq jazılğan, oqıp jatqanda köz aldıñızğa beyne kinoday elestep otıradı. Ana jolı osı paraqşamda “Qıtaydağı Mwsılman Elitasınıñ Qilı Tarihı jäne Onıñ Şığıs Türkistanğa Iqpalı” attı post jazğamın, sondağı Üştik Ma äuletiniñ

  • Qonaev pen Nazarbaevtıñ Äruaq turalı közqarastarı

    Älqissa… Bwl künde dini uağızşılarımız är jerde «Äruaqqa qwrmet etu,  oğan siınu – Allağa serik qosqandıq»  deytin,  tipti  «Qabir twrğızbau,  ölikti jerlegen soñ jerdi tegistep tastau»,  «Jeti,  qırqı,  jıldığı degender şariğatta joq», «qwran bağıştamau», t.b pätualar köbeye bastadı. Men dindär adam bolmasam da,  Ilam dinine senetin, özime tän közqarasım, äri şamalı bilimim bar adam bolğandıqtan mwnday mäselege  öz oyımdı bildirgim keledi. Öytkeni,  mağan talanttı jaratuşı sıylasa,  bilimdi ata-anam men osı halqım, ösken dalam, ortam berdi. Sondıqtan joğarıdağı mäsele jöninde azdap tolğanıp köreyin,  artıq ketsem ğapu etersizder. Äruaq bar ma? « …Tañğalasıñ,  olardıñ ‹biz topıraq bolğan kezde, jañadan jaratılamız ba?» degen sözderine tañırqau kerek,  mine, bwlar rabbılarına qarsı bolğandar äri bwlardıñ

  • Töreğali Batırhanwlı:Jaqsınıñ jaqsılığın aytu parız

    Armısız Töreğali ağa! Sizdi elge belgili psiholog maman retinde jaqsı bilemiz.Soñğı kezderi än şığarumen de aynalısıp jür ekensiz. -Iä şabıtım aşılıp onşaqtı än jazdım.Sonıñ işinde “Bumın qağan” “Kökjal ” “Dariğa” änderi sätti şıqtı. -Änderiñizdiñ sözi men tarihın aytıp ötseñiz -Bumın qağan eñ alğaş türkilerdiñ basın qosıp memileket qwrğan twlğa.Al “Kökjalğa” kelsek qasqırlarğa arnalğan.Soñğı kezderi qasqır atudı sänge aynaldırğan añşı baylar köbeydi.Kökjal böri ejelgi türkilerdiñ tötemi.Qasqırlardı qıruğa tiım salu kerek.Bwl än gummanistik oy sananı közdeydi.Üşinşi sätti şıqqan än belgili qoğam qayratkeri,änşi,sayasatker Dariğa Nwrswltanqızına arnaldı.Dariğanıñ qoğamdıq belsendiliginiñ arqasında kürdeli talay mäsele şeşimin taptı.Medicina,qorğanıs salası,äleumettik mäselelerdiñ bası qasında Dariğa Nwrswltanqızı jüredi.7 şi Mamır Dariğa Nwrswltanqızınıñ tuğan küni.Ol kisige mıqtı densaulıq,bayandı baqıt,tausılmas quanış tileyik.Bwl

  • Qazaq tili- qayta jañğırğan, belsendi tilderdiñ tobına kirdi

    Dünie jüzinde jeti mıñnan astam til bar. Onıñ şamamen toqsan bes payızında älem halqınıñ bar bolğanı tört-aq payızı söyleydi. Eki jarım mıñday tilge joyılıp ketu qaupi tönip twr. Onıñ işinde türki tilderi de bar. Al qazaq tili soñğı şirek ğasırda söyleuşi sanı boyınşa da, instituttıq qoldau boyınşa da tizim basındağı qayta jañğırğan, belsendi tilderdiñ tobına kirdi. Tek mädeni-otbasılıq qatınas qwralı emes, twtınuşı tiline aynala bastadı. Birtindep negizgi qoldanu keñistigi – Qazaqstanda ekonomika, sauda men biznes salalarında da poziciyası küşeye bermek. Mwnı qasaqana qasarısıp bayqağısı kelmeytin adamdar mädeni-lingvistikalıq plyuralizmdi moyındamasa, twtınuşınıñ konstituciyada bekitilgen öz tilinde qızmet talap etu haqın sıylamasa, bäsekege qabiletsiz top retinde qoğamnıñ da, narıqtıñ da şetine şığıp qaladı.

  • QITAYMEN ARADAĞINI ŞEŞU JOLI MEN ŞEŞE ALMAU JOLI

    Ötken jılı osında “Qıtayda Qazaq Qaupi Bar Ma? ” attı postımdı jazıp bolğan soñ ile-şala artınan siyamdı qwrğatpay “Qazaqstan qıtaydıñ strategiyalıq twzağına tüse me” attı saraptamalıq maqalamdı jazıp dayındap qoyıp edim, biraq jwrtqa jariya etpedim. Onıñ sebebi köp edi… Bügin jariyalanbağan däl sol taqırıbım bolmasa da kökeyde jürgen birer oyımdı talqığa salmaqşımın. Şını kerek, qıtay äli künge deyin “qazaq qaupi” üreyinen seyilgen joq. Qıtaydıñ soñğı on, onbes jıldan bergi ortalıq aziya men şıñjañ mäselesi turalı jazğan ğılmi saraptamalıq maqalalarınıñ qortındısı- Qazaqstandağı wlttıq ruhani jañğıru qıtaydağı qazaq pen wyğırğa jan jaqtılı ıqpal jasaydı jäne odan qalay saqtanamız, mine osı. Äsirese qıtay qazağı özin wlt retinde ne Qazaqstandı tañdauı kerek, ne qıtaydı

Pikir qaldıru

Elektorndı poştañız sırtqa jariyalanbaydı. Belgi qoyılğan öristi toltıru mindetti *

Atı-jöni *

Email *

Saytı

Kerey.kz/Kerey.kz

Biz turalı:

Tel: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz tiñ bwrınğı nwsqasın http://old.kerey.kz ten oqi alasızdar!

KEREY.KZ

Sayt materialdarın paydalanğanda derekközge silteme körsetu mindetti. Avtorlar pikiri men redakciya közqarası säykes kele bermeui mümkin. Jarnama men habarlandırulardıñ mazmwnına jarnama beruşi jauaptı.

Sayt sanağı: