|  |  | 

Köz qaras Swhbattar

Aynuddin Muradi: “Auğan qazağı atamekenge qaytqısı keledi”


Auğanstannan Qarağandığa kelip oqıp jürgen etnikalıq qazaq Aynuddin Muradi. (Suret Aynuddinniñ jeke mwrağatınan alındı.)

Auğanstannan Qarağandığa kelip oqıp jürgen etnikalıq qazaq Aynuddin Muradi. (Suret Aynuddinniñ jeke mwrağatınan alındı.)

Auğanstannıñ Qwndız uälayatı Imam-Sahib audanında tuıp-ösken Aynuddin Muradi bıltır küzde Qarağandı politehnikalıq universitetiniñ dayındıq kursına tüsken. Aynuddin Azattıqqa bergen swhbatında Auğanstandağı qazaqtardıñ atamekenge oralğısı keletinin ayttı.

Azattıq: – Soñğı jıldarı Auğanstannan Qazaqstanğa bilim aluğa keletin qazaq jastarınıñ sanı köbeyip keledi. Ol jaqta qazaq otbası köp pe?

Aynuddin Muradi: – Otbasında bes balamız. Qazir ata-anam, bauırlarım twrıp jatqan aymaqta 20 üy qazaq bar. Basqa jerde qazaq bar ma, joq pa, bilmeymin. Bizdiñ atalarımız ötken ğasırdıñ basında Oñtüstik Qazaqstan oblısı Türkistan aumağınan köşken eken. Ötken ğasırdıñ toqsanınşı jıldarı keybir tuıstarımız Qazaqstanğa köşip kelgen, qazir osında twrıp jatır. Al ol kezde Auğanstannan köşpey qalıp qoyğan qazaqtardıñ barlığı – auqattı adamdar boldı. Meniñ şın esimim – Aydın Mwrat. Biraq qwjat toltırğanda jergilikti halıqtıñ tiline beyimdep “Aynuddin” Muradi dep jazıp jibergen.

Qwndız qalasınıñ köşesinde. Auğanstan.

Qwndız qalasınıñ köşesinde. Auğanstan.

Azattıq: – Auğanstanda qalğan qazaqtardıñ barlığı auqattı adamdar deysiz. Al Qazaqstanğa köşip kelgenderdiñ äleumettik jağdayı olardan tömen be edi?

Aynuddin Muradi: – Iä, solay bolatın. Qazaqstan täuelsizdik alğannan keyin şettegi qazaqtardı atamekenge şaqırıp, olarğa jer, üy berip jağdayın jasadı ğoy. Sol kezde Auğanstanda orta därejede nemese naşar jağdayda ömir sürip jatqandardıñ barlığı köşip ketti de, malı bar, twrmısı jaqsı adamdar köşpey qalıp qoydı. Mısalı, meniñ äkem de köşpedi. Öytkeni tauda jeke qıstaumız, jüzdiñ üstinde qoy, jılqımız bar. Negizi, Auğanstandağı qazaqtar tek osı maldıñ küşimen ğana ömir sürip otır, odan basqa jwmıs joq. Sondıqtan qazir ondağı jwrt mümkindik bolsa, Qazaqstanğa köşkisi keledi.

Azattıq: – Bwrın mal-däuletin qimay Auğanstanda qalıp qoyğan qazaqtar ne sebepti qazir köşuge beyim?

Aynuddin Muradi: – Bilesiz be, ol jerde az wlt ökilderine memlekettik qızmetke ornalasu qiın. Mısalı, inim ötken jılı oqu bitirdi. Biraq qazir üyde mal şaruaşılığımen aynalısıp jür. Basqa qosımşa tabısı joq. Ekinşiden, Qwndız uälayatı qazir qarulı şayqastar jii qaytalanatın qauipti aymaqqa aynalıp baradı.

Azattıq: – Auğanstanda ärtürli qaqtığıstar men jarılıstar jii bolıp jatadı. Ol jaqta twrğındar özderin qalay sezinedi?

Aynuddin Muradi: – Qwndız – Täjikstanmen şekaralas aymaq. Ol jerde Taliban men DAIŞ ["Islam memleketi" ekstremistik tobınıñ arabşa qısqarğan atauı – red.] küşteri jii orın almastıradı. Şındığına kelsek, ondağı jwrttıñ jartısına juığı oq pen ottıñ ortasında qalğanday jağdayda twrıp jatır. Ol jerde talibandıqtar da, basqaları da bar. Ükimet ol jerde jwmıs istey almaydı. Ötkende Qwndız uälayatı Arşı audanındağı bir mereke kezinde äueden tastalğan bombadan 100 bala qaza taptı. Onan keyin bizdiñ aymaqta on üş policiyanı öltirip ketti. Sol tärizdi oqiğalar jii qaytalanıp jatır.

Kökpardı jergilikti jwrt "buzkaşi" (eşki tartu) ataydı. Auğanstan. Qwndız. 26 aqpan, 2018 jıl.

Kökpardı jergilikti jwrt “buzkaşi” (eşki tartu) ataydı. Auğanstan. Qwndız. 26 aqpan, 2018 jıl.

Azattıq: – Qarulı qaqtığıs, jarılıstar kesirinen qaza tapqan, jaralanğan qazaqtar bar ma?

Aynuddin Muradi: – Qazaqtardıñ qaza tapqanı turalı äzirge estigen joqpın. Biraq osıdan birneşe apta bwrın Qwndızdıñ ortalığında, onda da qazaqtar twratın köşede atıs boldı. Beykünä jandar oqqa wştı. Sol kezde zardap şekkenderi boluı da mümkin. Biraq özim äli ondaydı estimedim. Qazir jergilikti jwrt qalağa, bazarğa barudan, adam köp şoğırlanğan jerde jüruden qorqadı. Öytkeni jankeştiler ädette halıq köp jinalğan orındarda jarılıs jasaydı.

Azattıq: – Qazir Auğanstan qazaqtarınıñ Qazaqstanğa qonıs audaruına kedergi, qiındıqtar bar ma?

Aynuddin Muradi: – Ärine, ondağı qazaqtar atamekenge köşip kelgisi keledi. Biraq ol üşin aldımen twratın orındı anıqtap alu kerek qoy. Mısalı, meniñ Qazaqstan azamattığın aluğa qwjat jinastırıp jürgenime tört ay boldı. Biraq azamattıqqa äli qol jetkize almay jürmin. Almatı qalasınıñ köşi-qon policiyasına barğan edim, ondağılar mağan “qazaq” degen anıqtama jäne «sottalmağan» degen qwjat alıp kel dedi. Biıl qısqı demalısta üyge barğanımda Auğanstannıñ resmi orındarınan «qazaq» degen anıqtama jäne sottalmağanım turalı qwjat aldım. Auğanstanda olardı jinau oñayğa tüspedi. Mısalı, «sottalmağan» degen qağaz alu üşin bir ay jürdim. Qwjatımdı köredi de, «erteñ kel, ya arğı küni kel» dep soza berdi.

Azattıq: – “Qazaq” degen anıqtamanı Auğanstanda jergilikti bilik bere me, älde köşi-qon policiyası tärizdi mekeme ol jaqta da bar ma?

Aynuddin Muradi: – Bar onday mekeme. Tuu turalı kuälikte wltımız jazıladı. Sol kuälikti aymaqtıq köşi-qon policiyası işki ister ministrligine jiberedi. İşki ister ministrligi onı tekserip, sırtqı ister ministrligine joldaydı. Olar qazaq ekenimizdi rastap anıqtama jazıp, onı Qazaqstannıñ Auğanstandağı elşiligine jöneltedi. Elşilikte qwjatqa mör basıp, qolımızğa beredi. Äyteuir Auğanstannan älgindey qağazdarımdı rettep, Qazaqstanğa kelgen soñ azamattıq aluğa qwjatımdı ötkizeyin desem, endi “V9 degen viza äkel” (şetelden Qazaqstanğa twraqtı twru üşin kelgenderge beriletin viza – red.) dep qabıldamay otır. Şetelden kelip oqıp jatqan bizdey studentterge ol vizanı bermeydi. Öytkeni men qazir Qazaqstanda bes jıl merzimge berilgen oqu vizasımen jürmin. Eger Qazaqstan azamattığın alsam, şaqırtu jiberip ata-anamdı da osında köşirip alar edim.

Azattıq: – Qazaq tilinde jatıq söyleydi ekensiz. Auğanstannan kelgen key qazaqtarda tiliniñ özgeşeleu ekeni bayqalıp twratın edi?

Aynuddin Muradi: – Otbasımızda äke-şeşem ünemi “Qazaqstanğa ketip qaluımız mümkin, qazaq tilin wmıtpañdar. Üyde qazaqşa söylesiñder” dep aytıp otıradı. Ana tilimnen basqa özbek, dari, puştun, sonımen birge ağılşın jäne türik tilin tüsinemin.

Azattıq: – Swhbatıñızğa raqmet.

Azattıq

Related Articles

  • Soğıs kezindegi ökilettikti “anıqtaytın” twjırımdama 

    Qazis TOĞIZBAEV Wjımdıq qauipsizdik şartı wyımı elderiniñ birlesken äskeri jattığuı. Almatı oblısı, 22 mamır 2018 jıl. Eki apta bwrın qoğamdıq talqılauğa wsınılğan “soğıs jağdayı mäseleleri jönindegi” zañnamağa tüzetu engizu turalı joba twjırımdamasına (onda Qazaqstanda twraqsızdıq bolsa, onımen küresu üşin “gibridtik” ädis qoldanu mümkindigi turalı jazılğan) eşbir pikir aytılmadı. Key sarapşılar prezidentke qosımşa ökilettik beru qarastırılğan qwjatta sayasi kontekst bar deydi. ÖKİLETTİKTİ “ANIQTAU” “Qazaqstan Respublikasınıñ soğıs jağdayı mäseleleri jönindegi keybir zañnamalıq aktilerine özgerister men tolıqtırular engizu turalı” zañ jobasınıñ twjırımdaması soğıs bola qalğan jağdayda prezidenttiñ, ükimet pen bilik organdarınıñ ökilettigin “naqtılaudı” wsınadı. Qwjat tamızdıñ 22-si küni normativtik-qwqıqtıq aktiler saytına şıqtı – qoğamdıq talqılauğa bölingen eki aptada (qırküyektiñ 5-inde ayaqtalğan) ol boyınşa

  • Qıtaydan 500 mıñdayı ğana Qazaq eline oraladı.

    Qazir qıtayda 1.5 million da 2 million aynalasında Qazaq bar desek, aldağı uaqıtta sonıñ wzasa şamamen 500 mıñdayı ğana Qazaq eline oraladı. Jäne men bwl 500 mıñdayı dep wyalğanımnan, memleketşil jandardıñ köñiline su seppeyin dep oylağanımnan köbeytip aytıp otırmın. Al, qalğan 1 million nemese odan da köp Qazaq äli de bolsa qıtayda twrmıs-tirşiligin jalğastıra beredi. 1991-jıldan soñ Qazaqstanğa oralğan qıtay Qazaqtarınıñ wzın sanı wzasa 200 mıñnıñ aynalası ğana eken. Olar kimder: * Wltşıl Jastar; * Wltşıl Ziyalılar; * Tuısşıldar (1955-1962jj Säbetke qaşqandardıñ tuıstarı); * Studentter (oquğa tüskender); *Qarapayım jandar (malşı, eginşi); tb Qıtaydan osınday bir buın wrpaq iriktelip ketip qalğandıqtan olardıñ qıtaydağı ornın qıtay men wyğır jastarı, ziyalıları basıp ketti.

  • Advokat Qwspan halıqaralıq qoldaudı maqtadı

    Qasım AMANJOL Advokat Abzal Qwspan (aldıñğı qatarda sol jaqtan birinşi) Sayragül Sauıtbaydıñ sotında otır. Jarkent, 13 şilde 2018 jıl Azattıqtıñ tikeley translyaciyasında körermender swraqtarına jauap bergen advokat Abzal Qwspan Qazaqstannan pana izdeuşi Qıtay qazağı Sayragül Sauıtbaydıñ tamızdıñ 1-inde sot zalınan bosatıluına äser etken faktorlardı sipattadı. Panfilov audandıq sotı Sauıtbaydı Qazaqstan-Qıtay şekarasın zañsız kesip ötkeni üşin altı ayğa şarttı türde sottap, şetke şığarudan bas tartqan. Azattıq: Zañdıq twrğıda Sayragül Sauıtbaydıñ isi şeşildi me? Şeşimin taptı dep ayta alamız ba? Abzal Qwspan: Tolıq şeşildi dep ayta almaymız. Nazar audarğan bolsañızdar, sot ädette qarardı ğana oqıp, tolığın keyin beretin edi. Keşe sud'ya basınan ayağına deyin sot ükimin oqıp şıqtı. Sot ükiminde aytılğan faktiniñ bäri –

  • Qıtay qazaqtarınıñ mäselesi “Sayragülge deyin jäne Sayragülden keyin”

    Sayragül apaydıñ jeñisin şın jürekten qwttıqtaymın. Sot şeşiminen keyingi quanıştı beynesin qayta qayta körip qattı quandım. Quanbağan jwrt joq eken sol mañda. Sayragül apaydıñ beynesine qarap san oyğa battım… Qıtay qazaqtarınıñ mäselesi turalı osığan deyin de azamattıq pikirimdi aytqamın, post twr. Meniñ jeke pikirimşe qıtay qazaqtarınıñ mäselesi “Sayragülge deyin jäne Sayragülden keyin” dep däuir bölgiştik sipatqa özgerui mümkin. Qazir, bizdiñ jwrt tek ğana quanıştı qwttıqtap toylaumen äbiger bollıp jatır eken biraq mäselege ülken maştabtan qarap strategiyalıq taldau saraptau jasau jağı jetpey twr. Qıtaydan zañsız şekara bwzıp ötu oqiğası Sayragülge deyin de bolğan (meniñşe Sayragülden keyin de boladı…), Säbet-Qıtay arasındağı qırğiqabaq kezinde qıtaydağı Säbetşil qazaq wltşıldarı men jas ziyalılardıñ birazı zañsız

  • 1912-jılğa deyin Qıtay territoriyası eki ülken bölike bölingen.

    Eldeç Orda 1912-jılğa deyin Qıtay territoriyası eki ülken bölike bölingen. Biri, Manjur ükimetine şın tiesili zañdı territoriya. Ekinşisi, Janjur ükimetine sırttay tiesili balamalı territoriya. Zañ boyınşa bwl balamalı territoriya qalağan uaqıtında Manjur territoriyasınan şığıp kete aladı. Siz mına kartadan qıtayğa tiesili yağni Cin memleketine şın tiesili territoriyanı nobaylap bolsada anıq köre alasız. Bwl kartadağı Tibet, Moñğol, Wyğır jäne Qazaq territoriyasınıñ Cin-ge kirmeuiniñ sebebi nede? Sebebi mınau: Olar Cin qağanatına jılına bir ret sırttay salıq tölemin ötep twrğan, Cin ükimeti sırttay salıq öteuşi eldiñ işki isine kilikpegen, işki isteri, işki mäselesi öz ırqında bolğan, Biriniñ sırtqı-işki isterin Reseydiñ Orınbor, Qazan, Taşken şaharları şeşse, birine Indiyadağı Moğol jäne alıstağı Osımanlı biligi aralasıp

Pikir qaldıru

Elektorndı poştañız sırtqa jariyalanbaydı. Belgi qoyılğan öristi toltıru mindetti *

Atı-jöni *

Email *

Saytı

Kerey.kz/Kerey.kz

Biz turalı:

Tel: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz tiñ bwrınğı nwsqasın http://old.kerey.kz ten oqi alasızdar!

KEREY.KZ

Sayt materialdarın paydalanğanda derekközge silteme körsetu mindetti. Avtorlar pikiri men redakciya közqarası säykes kele bermeui mümkin. Jarnama men habarlandırulardıñ mazmwnına jarnama beruşi jauaptı.

Sayt sanağı: