|  |  |  | 

Көз қарас Мәдениет Руханият

Қонаев пен Назарбаевтың Әруақ туралы көзқарастары

Әлқисса…

Бұл күнде діни уағызшыларымыз әр жерде «Әруаққа құрмет ету,  оған сиыну – Аллаға серік қосқандық»  дейтін,  тіпті  «Қабір тұрғызбау,  өлікті жерлеген соң жерді тегістеп тастау»,  «Жеті,  қырқы,  жылдығы дегендер шариғатта жоқ», «құран бағыштамау», т.б пәтуалар көбейе бастады.

Мен діндәр адам болмасам да,  Илам дініне сенетін, өзіме тән көзқарасым, әрі шамалы білімім бар адам болғандықтан мұндай мәселеге  өз ойымды білдіргім келеді. Өйткені,  маған талантты жаратушы сыйласа,  білімді ата-анам мен осы халқым, өскен далам, ортам берді. Сондықтан жоғарыдағы мәселе жөнінде аздап толғанып көрейін,  артық кетсем ғапу етерсіздер.

Әруақ бар ма?

« …Таңғаласың,  олардың ‹біз топырақ болған кезде, жаңадан жаратыламыз ба?» деген сөздеріне таңырқау керек,  міне, бұлар раббыларына қарсы болғандар әрі бұлардың мойындарында темір шынжыр болатындар,  сондай-ақ, бұлар тозақтық,  олар онда мәңгі қалады»  («Құран кәрім» қазақша мағына және түсінігі,  «Рахат» сүресі,  13 – аят,  249 – бет).

Міне, осы сүрелер Әруақтың барлығына, оның болатынына берілген шынайы жауап екенін мойындарсың.

«… Бұл сонда сендерді тірілтті,  сосын өлтірді,  сосын кейін және тірілтті,  расында адам баласы нәсүкір»  (саңырау,  соқыр деген мағынада) («Құран кәрім», қазақша мағына және түсінігі,  22 – «Хат» сүресі,  66-аят,  340- бет).

Енді көріңіз,  адам өлген соң өліп-тірілетініне,  бір емес, неше тірілетініне сенген боларсыз,  Әруақ деген әне сол.

Дін айтады «Маған нан»  деп,

Адасқан дін пән дейді.

Мағынасын анық біле алмай,

Рух деген сөзді жан дейді.

Осыдан жаман әуре жоқ,

Рух деген дінсіз таза ақыл,

Дінсіздік ісі шын мақұл.

Айуандық ақыл ол емес,

Аз ғана сөзім аз тақыл.

Құранды оқы нанбасаң…

(Шәкерім Құдайбердіұлы)

Иә,  халайық,  біз шынында Құран кәрімнен толық рухани қуат ала алмасақ,  ең болмағанда Шәкерім,  Абайлардың насихаттарына зер сала білейікші,  енді жаратушының берген жанының қара жерге жерленуіне,  жаратушы жаратқан пенделердің адами тұрғысындағы тәубеліқ,  дәстүрлі тұнығына соқтықпасақ етті.

Әруақты қорламайық

Ең болмағанда мынау адамды тік түрегелтіп,  әрекеттендіріп тұрған тәннің бұл дүниедегі заттық қауһары біткен кезде,  яғни физиологиялық өзгерістердің дұрыс жүру мүмкіндігі аяқталып, жан,  рух өздерінің нәзік денелерімен бірге тәнді тастап бақи әлемге өтетінін түсініп, Әруақтардың көмусіз немесе елеусіз қалуына жанын салған орынсыз,  дүрдараз пәтуаны тыйсақ қайтеді.

Иә,  сізше (салафиттер мен уахабистерше) болғанда «Әруақ көміліп,  топырақ болып кету керек» . Жөн-ақ,  алайда, Оны ауызға да алмай,  елеусіз қалдыруымыз,  тіпті олардың дүниеден көшкеніне жыламай,  қайғырмай,  түк болмағансу керек болғаны ма?. Ендеше,  бұдан не адамгершілік іздейміз,  мейірімділіктің,  жаратқанның адами деңгейі осы сүйіспеншілікте жатса,  сен оны жоққа шығарсаң,  Жаратушының «Мені сыйлап,  қүрметтеймін десең,  әуелі ата-анаңды аялап,  құрметте»  деуі қайда қалады?

Ақсақ Темірдің әруағы бастаған соғыс

Иә,  Әруақ демекші,  1941 жылы   21 маусымда ақсақ Темірдің қабірінің ашылған күні екінші дүниежүзілік соғысы басталады, сол кезде нағыз Әруақты мойындамайтын азуы кере қарыс Сталиннің өзі ақыры сүйекті орнына қойдырған күні соғыстың аяқталғанын көп ел біледі. «Әруақ»  деп бабаларымыз талай жауының бетін қайтарып,  сол Әруақты бабалардың қасиетке ие рухымен өз рухтарын биікке көтеріп,  жандарына жылулық алып отырған емес пе еді?

Дінмұхаммед атамыз Әруақты құрметтеп өтті

Өз заманында Дінмұхаммед Қонаевтың Араб елінде сапарда болғанда Тихрандағы кездесуде діни топтың өзіне Құдайдың құлы,  хақ пайғамбардың үмбеті екені жөніндегі сауалдарына жауап беріп,  өзінің мұсылмандығын мойындата отырып:

– Сіздің елде Мұхаммед пайғамбарға сахаба әрі ақылшы болған,  әлдеқайда жасы үлкен бір ұлы Әруақ жатыр деп естиміз,  оның мазарына бір адам басын сұқпайтын көрінеді,  тастанды болып айдалада жатса керек,  осы сөз рас па,  одан хабарыңыз бар ма? – деген сұрағына. Қонаев:

– Иә,  хабарым бар,  Арыстан баб деген кісі біздің елде жатқаны рас,  – дегенде отырғандар жабал орындарынан тұрып, еріндерін жыбырлатып,  күбірлеп,  беттерін сипап барып қайтадан орындарына жайғасады.

– Осыған байланысты менде тағы бір сұрақ бар,  – дейді енді бір сәлделі кісі:

– Сұраңыз,  құлағым сізде.

– Ол кісі сіздерде қалың елдің ортасында жатыр ма?

– Қалың елдің ортасында емес,  шеткері,  оңаша жатыр,  – дегенде отырғандар бастарын шайқайды,  арада әлгі адам:

– Біз қалың елдің ортасына әкеп қойып,  тірілерді тәрбиелейтін ардақты да құрметті Әруақ тұлғасына айналдырсақ,  бізге сүйекті бересіздер ме?

– Бұрынғы өткен атақты адамдардың барлығы да дүниеден кешкен жерлеріне қойылған деген дерек бар,  қозғамаған дұрыс шығар,  біздің бір үлкен ғұлама,  оқымысты бауырымыз Шам шаһардың ортасындағы зиратта жатқан Әл-Фарабидің сүйегін сұрағанда Сирияның ғұламасы мен басшылары да осылай жауап берсе,  ал пайғамбарымыз да сол сияқты әлемге танылған көптеген адамдар қаза болған жерлерінде жатыр ғой,  бұл жөніндегі құптауды пайғамбарымыз Мұхаммедтің аузынан Әбубәкір Сыдық естігенін дәлелдейді ғой.

(«Жаратушының құдіреті — Әруақтар қозғалысы тілсім»,  Әсет Мұқашбек,  Алматы).

Назарбаевтың Әруақ туралы көзқарасы

Міне, көрдіңіз бе? Нағыз Ислам дінінің ордасы болған Араб елдерінің Әруақ жөніндегі көзқарасы мен Әруаққа деген құрметінің қандай екенін? Сондықтан пайғамбарымыз «Қабірге (мазарға) зиярат ететіндер,  олар әлбетте сіздерге ақыретті естеріңізге салады»  деуі адамдардың Әруақ арқылы өз ұрпағына қандай деңгейде ұлағат,  парасат,  күш-қайрат сыйлап отырғанын ескертіп,  адамның тірлігін мәнді,  мағыналы өткізу арқылы артына өшпес қасиет қалдыруды мұрат еткен еді. Бұл жөнінде бүгінгі Қазақстаның тұңғыш президенті Назарбаевтың: «Мен Елбасы болсам да  Қазақ дейтін атасын ардақтап,  анасын сыйлаған,  әруағын қастерлеп,  Алласына сиынған елдің президентімін.  Әруақтың бар екені рас болса,  Атырау мен Алтай,  Алатау мен Арқаның арасында талай төбе дөңбекшіп,  талайы орнынан аунап түсіп,  бүгінгі біздің ісімізге ақ батасын беріп жатқан болар деп ойлаймыз. Илаһим,  сол бабалардың батасы қабыл болсын дегім келеді…

Біз екі жарым ғасырдан астам Ресейдің боданы болып келдік,  сондықтан мен санадағы құлдық психологияны өзгерту үшін ата-бабалар Әруағына сиынып,  солардың қасиетті рухын тірілттім,  бүкіл Қазаққа сауын айтып,  оларға ас беріп,  тойларын өткіздім,  «өлі разы болмай,  тірі байымайды» дейді халқымыз, сол Әруақтар риза болсын деп жатқан жерлерін тауып басына белгі орнаттық,  есімдері ел  жадында жүрсін деп олардың атын мектептерге,  көшелерге,  ауыл-селоларға,  аудандарға бердік… Ендеше сол Әруақтар бізді қолдамайды деп кім айта алады?!»  (Қазақстан республикасының президенті А. Назарбаев).

Арабтың діні мен мәдениетін шатастырмау керек

Міне біз айтатын Әруақтар, ата-бабалар рухы жөніндегі көзқарасымызды бүгінгі Қазақстан Елбасы осылай қорытады. Шынын айтқанда біз ислам дінінің қасиетін мойындай отырып,  парыздар мен уәжіптерімізге қатаң болуға хақылымыз. Дінді қабылдау әсте Қазаққа Араб ұлтының тұтас мәдениеті мен дәстүрін көшіріп әкеліп қабылдап,  өзіміздегі ұлтты сақтап тұрған дәстүрден айырылып,  Араб болып кету дегендік емес. Әсілі дәстүр,  салт-сана,  ғұрып – әдетімізден ұрпақ үшін,  дәуір үшін,  ұлтымыз үшін айрылмауымыз керек. Ұлттың жаны – дәстүрде жатқанын түсіне отырып,  жоқ пәтуаларды шығарғаннан көрі пайғамбарымыздың: «Пенденің бұл дүниеде жасаған зұлымдығы – Ол дүниеде өзіне жасаған зұлымдығы»  дейтін қасиетті тағылымдарымен ұрпақты нәрлендіріп,  тірлікте ұрпақтың ізгілікті болуының өлген кезде де сауабы болатынын түсіндіру арқылы пайғамбарым хазіреті Мұхаммед (с.а.у)-ның: «Адамды ниетіне қарай тірілтеді»  дегеніндей,  таза рухты,  адал қасиетті пайғамбарымыздың,  қаншама сахабаларымыздың,  Әруақты хандар мен батыр – жырауларымыздың,  шешен – шежірешілеріміз бен әулие-әнбиелеріміздің қасиеті әлі күнге дейін ұрпаққа ізгілікті насихаттап тұрғанын ұрпаққа жеткізе білсек болғаны.

Байахмет Жұмабайұлы

Related Articles

  • Қазақ әліпбиін латынға ауыстыру мәселесі қытайдың назарын аударып жатыр.

    Қазақ әліпбиін латынға ауыстыру мәселесі бүгінгі күні қытайдың назарын аударып жатыр. Қытай Қазақстандағы барлық ақпараттық жаңалықты қадағалап отыратынын ескерсек білдей мемлекет құрушы ұлттың әліпби ауыстыруын назардан тыс қалдырмасы анық. Және ол тек қаріп ауыстыру мәселесі емес, тілдік реформа деп отыр. Қош, енді мына қызықты қараңыз! Қазақстанда латын әліпбиі мәселесі 90-жылдары қазақ тілтанушы ғалымдары (Академик Ә.Қайдаров) жағынан ауызға алынғаны рас, дәл сол тұста қытай бұл ақпаратты жабық күйде талқыға салды, өйткені 90-жылдары қытайда ЕКІ МЫҢнан астам таза қазақ мектебі және Құлжада қазақ университеті, Күйтінде қазақ институты сонымен қатар Алтай, Шәуешек, Санжыда қазақ тілінде білім беретін педегогикалық жоғары білім беру орындары бар-ды және барлық қазақ мектебі, колледж, университет қазақша іс-қағаз қолданатын, қазақ

  • ШЫҢҒЫСХАН- ОҒЫЗ ХАННЫҢ ҰРПАҒЫ

    Жұмат ӘНЕСҰЛЫ (Әбілғазының «Түрік шежіресі», орыс тарихшылары Н.Карамзин мен С.Соловьевтің тарихи еңбектеріне сүйеніп жазылған зерттеу еңбек) Орта ғасыр тарихын, оның ішінде Шыңғысханның тарихын алғаш жазған адам -Иранды билеген Газан ханның уәзірі, саясаткер, ғалым Рашид- Ад- Дин еді. Рашид –ад- динге «Шыңғысханның тарихын жаз» деп тапсырған Газан хан еді. Газан хан Шыңғысханның кенжесі Толыханның немересі Арғыннан (орысшасы Аргун) туады. XIII- ғасырдың аяғында Иран билігіне Арғын ханнан кейін Газан хан таққа отырды. Сөйтіп Газан ханның тапсырмасымен Рашид -ад -дин 1310-жылы өзінің «Жамиғат -ат -тауарих» атты үш томдық тарихын жазып бітірді «Жамиғат ат тауарихтың» қазақша мағынасы «Ел тарихы» дегенді білдіреді. Бұл тарихи еңбектің алғашқы томы «Шыңғысхан мен Алтын орда» тарихына, екіншісі «Газанхан тұсындағы

  • “Ресейдегі демократияны құртуды Ельцин бастаған”

    Азаттық радиолы Ресей парламенті алдында тұрған әскери танкілер. Мәскеу, 4 қазан 1993 жыл. 1993 жылы Жоғары Кеңесті тарату Ресей демократиясына соққы болды ма? Неліктен Вашингтон Борис Ельциннің күмәнді іс-әрекетін қолдады? Ельциннің тұлғасы мен түпкі ниетін бағалаған батыс сарапшылары мен саясаткерлері қателесті ме? Владимир Путин – Борис Ельциннің адал ізбасары ма? Wall Street Journal басылымына “Ресей демократиясы қалай өлді” деген мақала жариялаған америкалық публицист Дэвид Саттер постсоветтік Ресейдің бірінші парламентін таратуға 25 жыл толуына орай Азаттыққа сұхбат берді. 1993 жылы қыркүйектің 21-і күні Ресей президенті Борис Ельцин “Ресей Федерациясындағы кезеңді конститутциялық реформа туралы” №1400 жарлығын шығарды, оның бірінші тармағында ең жоғарғы заң шығарушы орган – Жоғары Кеңес пен халық депутаттары кеңесін тарату туралы

  • Қытайдың саяси жүйесіндегі саяси командалық топтар мен тұлғалар

    Қытайдың саяси жүйесіндегі жік-жікке бөлінген саяси командалық топтар мен тұлғалар қытайдағы барлық жағдайға тіке ықпал жасайтын басты себеп екені қаймана жұртқа анық. Саяси команда мен олигархтар арасындағы астыртын бақастық пен күрес керек десеңіз ең төменгі атқарушы билікке дейін көрініс беріп жатады. Әр команда өз жақын жақтасының көп әрі білікті, сенімді болуын қалайды. Сонымен бірге қытайдың саяси билікте жік-жікке бөлініп бақас болуының тағы бір себебі- байлық пен билік арасындағы тепе-теңдіктің бұзылуы себеп болып отыр. Қытайда ұлттық капитализм еркін даму жолына түскісі келеді, ал көне сүрдек коммунист билік шет-шетін ернеулеп, ұлттық капитализмнің ағытылып жүгенсіз кетуінен бек қатты алаңдайды және тежеп отырады. Алда жалда капитализмның басы ноқтаға симаса, ол- кәртең коммунисттерді биліктен аластайтыны

  • Зайырлы қоғамдағы діндар әйелдің орыны

    ҚМДБ-ның Өскемен аймақтық өкілдігі «Халифа -Алтай» мешітінің ұстазы, теолог, ШҚ облыстық «Әйел -қыздар» секторының жетекшісі Талшын Қожахметованың қатысуымен Күршім аудандық орталық мешітте «Зайырлы қоғамдағы діндар әйел тұлғасы» атты аудандық семинар өтті. Аталмыш шараға, Күршім аудандық ішкі саясат бөлімінің бастығы Арай Қасымбаева, Күршім аудандық Жастар ресрустық орталығының жетекшісі Шырақ Дабырбаева, мешіт ұстазы Айгүл Қансейітова қатысты. Естеріңізге салатын болсақ, семинардың өтуіне орталық мешіттің бас имамы Тілейбек қажы Соянұлының тапсырмасына сәйкес наиб имамдары Ажы Шәмерхан және Жәнібек Айдархан ұйтқы болып отыр. Өкілдіктен арнайы келген теолог маман, діндар әйелдің зайырлы қоғамдағы орыны мен отбасындағы атқаратын міндеті, туысқандарымен қарым-қатынасы, ата-енесін сыйлауы қатарлы тақырыптарға тоқталып, асыл дініміздің құндылығы, Ханафи мазхабының артықшылығы, пайғамбарымыздың (оған Алланың игілігі мен

Пікір қалдыру

Электорнды поштаңыз сыртқа жарияланбайды. Белгі қойылған өрісті толтыру міндетті *

Аты-жөні *

Email *

Сайты

Kerey.kz/Керей.кз

Біз туралы:

Тел: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz тің бұрынғы нұсқасын http://old.kerey.kz тен оқи аласыздар!

KEREY.KZ

Сайт материалдарын пайдаланғанда дереккөзге сілтеме көрсету міндетті. Авторлар пікірі мен редакция көзқарасы сәйкес келе бермеуі мүмкін. Жарнама мен хабарландырулардың мазмұнына жарнама беруші жауапты.

Сайт санағы: