|  |  |  | 

Köz qaras Mädeniet Ruhaniyat

Qonaev pen Nazarbaevtıñ Äruaq turalı közqarastarı

Älqissa…

Bwl künde dini uağızşılarımız är jerde «Äruaqqa qwrmet etu,  oğan siınu – Allağa serik qosqandıq»  deytin,  tipti  «Qabir twrğızbau,  ölikti jerlegen soñ jerdi tegistep tastau»,  «Jeti,  qırqı,  jıldığı degender şariğatta joq», «qwran bağıştamau», t.b pätualar köbeye bastadı.

Men dindär adam bolmasam da,  Ilam dinine senetin, özime tän közqarasım, äri şamalı bilimim bar adam bolğandıqtan mwnday mäselege  öz oyımdı bildirgim keledi. Öytkeni,  mağan talanttı jaratuşı sıylasa,  bilimdi ata-anam men osı halqım, ösken dalam, ortam berdi. Sondıqtan joğarıdağı mäsele jöninde azdap tolğanıp köreyin,  artıq ketsem ğapu etersizder.

Äruaq bar ma?

« …Tañğalasıñ,  olardıñ ‹biz topıraq bolğan kezde, jañadan jaratılamız ba?» degen sözderine tañırqau kerek,  mine, bwlar rabbılarına qarsı bolğandar äri bwlardıñ moyındarında temir şınjır bolatındar,  sonday-aq, bwlar tozaqtıq,  olar onda mäñgi qaladı»  («Qwran kärim» qazaqşa mağına jäne tüsinigi,  «Rahat» süresi,  13 – ayat,  249 – bet).

Mine, osı süreler Äruaqtıñ barlığına, onıñ bolatınına berilgen şınayı jauap ekenin moyındarsıñ.

«… Bwl sonda senderdi tiriltti,  sosın öltirdi,  sosın keyin jäne tiriltti,  rasında adam balası näsükir»  (sañırau,  soqır degen mağınada) («Qwran kärim», qazaqşa mağına jäne tüsinigi,  22 – «Hat» süresi,  66-ayat,  340- bet).

Endi köriñiz,  adam ölgen soñ ölip-tiriletinine,  bir emes, neşe tiriletinine sengen bolarsız,  Äruaq degen äne sol.

Din aytadı «Mağan nan»  dep,

Adasqan din pän deydi.

Mağınasın anıq bile almay,

Ruh degen sözdi jan deydi.

Osıdan jaman äure joq,

Ruh degen dinsiz taza aqıl,

Dinsizdik isi şın maqwl.

Ayuandıq aqıl ol emes,

Az ğana sözim az taqıl.

Qwrandı oqı nanbasañ…

(Şäkerim Qwdayberdiwlı)

Iä,  halayıq,  biz şınında Qwran kärimnen tolıq ruhani quat ala almasaq,  eñ bolmağanda Şäkerim,  Abaylardıñ nasihattarına zer sala bileyikşi,  endi jaratuşınıñ bergen janınıñ qara jerge jerlenuine,  jaratuşı jaratqan pendelerdiñ adami twrğısındağı täubeliq,  dästürli twnığına soqtıqpasaq etti.

Äruaqtı qorlamayıq

Eñ bolmağanda mınau adamdı tik türegeltip,  ärekettendirip twrğan tänniñ bwl düniedegi zattıq qauharı bitken kezde,  yağni fiziologiyalıq özgeristerdiñ dwrıs jüru mümkindigi ayaqtalıp, jan,  ruh özderiniñ näzik denelerimen birge tändi tastap baqi älemge ötetinin tüsinip, Äruaqtardıñ kömusiz nemese eleusiz qaluına janın salğan orınsız,  dürdaraz pätuanı tıysaq qaytedi.

Iä,  sizşe (salafitter men uahabisterşe) bolğanda «Äruaq kömilip,  topıraq bolıp ketu kerek» . Jön-aq,  alayda, Onı auızğa da almay,  eleusiz qaldıruımız,  tipti olardıñ dünieden köşkenine jılamay,  qayğırmay,  tük bolmağansu kerek bolğanı ma?. Endeşe,  bwdan ne adamgerşilik izdeymiz,  meyirimdiliktiñ,  jaratqannıñ adami deñgeyi osı süyispenşilikte jatsa,  sen onı joqqa şığarsañ,  Jaratuşınıñ «Meni sıylap,  qürmetteymin deseñ,  äueli ata-anañdı ayalap,  qwrmette»  deui qayda qaladı?

Aqsaq Temirdiñ äruağı bastağan soğıs

Iä,  Äruaq demekşi,  1941 jılı   21 mausımda aqsaq Temirdiñ qabiriniñ aşılğan küni ekinşi düniejüzilik soğısı bastaladı, sol kezde nağız Äruaqtı moyındamaytın azuı kere qarıs Stalinniñ özi aqırı süyekti ornına qoydırğan küni soğıstıñ ayaqtalğanın köp el biledi. «Äruaq»  dep babalarımız talay jauınıñ betin qaytarıp,  sol Äruaqtı babalardıñ qasietke ie ruhımen öz ruhtarın biikke köterip,  jandarına jılulıq alıp otırğan emes pe edi?

Dinmwhammed atamız Äruaqtı qwrmettep ötti

Öz zamanında Dinmwhammed Qonaevtıñ Arab elinde saparda bolğanda Tihrandağı kezdesude dini toptıñ özine Qwdaydıñ qwlı,  haq payğambardıñ ümbeti ekeni jönindegi saualdarına jauap berip,  öziniñ mwsılmandığın moyındata otırıp:

– Sizdiñ elde Mwhammed payğambarğa sahaba äri aqılşı bolğan,  äldeqayda jası ülken bir wlı Äruaq jatır dep estimiz,  onıñ mazarına bir adam basın swqpaytın körinedi,  tastandı bolıp aydalada jatsa kerek,  osı söz ras pa,  odan habarıñız bar ma? – degen swrağına. Qonaev:

– Iä,  habarım bar,  Arıstan bab degen kisi bizdiñ elde jatqanı ras,  – degende otırğandar jabal orındarınan twrıp, erinderin jıbırlatıp,  kübirlep,  betterin sipap barıp qaytadan orındarına jayğasadı.

– Osığan baylanıstı mende tağı bir swraq bar,  – deydi endi bir säldeli kisi:

– Swrañız,  qwlağım sizde.

– Ol kisi sizderde qalıñ eldiñ ortasında jatır ma?

– Qalıñ eldiñ ortasında emes,  şetkeri,  oñaşa jatır,  – degende otırğandar bastarın şayqaydı,  arada älgi adam:

– Biz qalıñ eldiñ ortasına äkep qoyıp,  tirilerdi tärbieleytin ardaqtı da qwrmetti Äruaq twlğasına aynaldırsaq,  bizge süyekti beresizder me?

– Bwrınğı ötken ataqtı adamdardıñ barlığı da dünieden keşken jerlerine qoyılğan degen derek bar,  qozğamağan dwrıs şığar,  bizdiñ bir ülken ğwlama,  oqımıstı bauırımız Şam şahardıñ ortasındağı ziratta jatqan Äl-Farabidiñ süyegin swrağanda Siriyanıñ ğwlaması men basşıları da osılay jauap berse,  al payğambarımız da sol siyaqtı älemge tanılğan köptegen adamdar qaza bolğan jerlerinde jatır ğoy,  bwl jönindegi qwptaudı payğambarımız Mwhammedtiñ auzınan Äbubäkir Sıdıq estigenin däleldeydi ğoy.

(«Jaratuşınıñ qwdireti — Äruaqtar qozğalısı tilsim»,  Äset Mwqaşbek,  Almatı).

Nazarbaevtıñ Äruaq turalı közqarası

Mine, kördiñiz be? Nağız Islam dininiñ ordası bolğan Arab elderiniñ Äruaq jönindegi közqarası men Äruaqqa degen qwrmetiniñ qanday ekenin? Sondıqtan payğambarımız «Qabirge (mazarğa) ziyarat etetinder,  olar älbette sizderge aqıretti esteriñizge saladı»  deui adamdardıñ Äruaq arqılı öz wrpağına qanday deñgeyde wlağat,  parasat,  küş-qayrat sıylap otırğanın eskertip,  adamnıñ tirligin mändi,  mağınalı ötkizu arqılı artına öşpes qasiet qaldırudı mwrat etken edi. Bwl jöninde bügingi Qazaqstanıñ twñğış prezidenti Nazarbaevtıñ: «Men Elbası bolsam da  Qazaq deytin atasın ardaqtap,  anasın sıylağan,  äruağın qasterlep,  Allasına siınğan eldiñ prezidentimin.  Äruaqtıñ bar ekeni ras bolsa,  Atırau men Altay,  Alatau men Arqanıñ arasında talay töbe döñbekşip,  talayı ornınan aunap tüsip,  bügingi bizdiñ isimizge aq batasın berip jatqan bolar dep oylaymız. Ilahim,  sol babalardıñ batası qabıl bolsın degim keledi…

Biz eki jarım ğasırdan astam Reseydiñ bodanı bolıp keldik,  sondıqtan men sanadağı qwldıq psihologiyanı özgertu üşin ata-babalar Äruağına siınıp,  solardıñ qasietti ruhın tirilttim,  bükil Qazaqqa sauın aytıp,  olarğa as berip,  toyların ötkizdim,  «öli razı bolmay,  tiri bayımaydı» deydi halqımız, sol Äruaqtar riza bolsın dep jatqan jerlerin tauıp basına belgi ornattıq,  esimderi el  jadında jürsin dep olardıñ atın mektepterge,  köşelerge,  auıl-selolarğa,  audandarğa berdik… Endeşe sol Äruaqtar bizdi qoldamaydı dep kim ayta aladı?!»  (Qazaqstan respublikasınıñ prezidenti A. Nazarbaev).

Arabtıñ dini men mädenietin şatastırmau kerek

Mine biz aytatın Äruaqtar, ata-babalar ruhı jönindegi közqarasımızdı bügingi Qazaqstan Elbası osılay qorıtadı. Şının aytqanda biz islam dininiñ qasietin moyınday otırıp,  parızdar men uäjipterimizge qatañ boluğa haqılımız. Dindi qabıldau äste Qazaqqa Arab wltınıñ twtas mädenieti men dästürin köşirip äkelip qabıldap,  özimizdegi wlttı saqtap twrğan dästürden ayırılıp,  Arab bolıp ketu degendik emes. Äsili dästür,  salt-sana,  ğwrıp – ädetimizden wrpaq üşin,  däuir üşin,  wltımız üşin ayrılmauımız kerek. Wlttıñ janı – dästürde jatqanın tüsine otırıp,  joq pätualardı şığarğannan köri payğambarımızdıñ: «Pendeniñ bwl düniede jasağan zwlımdığı – Ol düniede özine jasağan zwlımdığı»  deytin qasietti tağılımdarımen wrpaqtı närlendirip,  tirlikte wrpaqtıñ izgilikti boluınıñ ölgen kezde de sauabı bolatının tüsindiru arqılı payğambarım hazireti Mwhammed (s.a.u)-nıñ: «Adamdı nietine qaray tiriltedi»  degenindey,  taza ruhtı,  adal qasietti payğambarımızdıñ,  qanşama sahabalarımızdıñ,  Äruaqtı handar men batır – jıraularımızdıñ,  şeşen – şejireşilerimiz ben äulie-änbielerimizdiñ qasieti äli künge deyin wrpaqqa izgilikti nasihattap twrğanın wrpaqqa jetkize bilsek bolğanı.

Bayahmet Jwmabaywlı

Related Articles

  • Arqadan Altayğa auğan eldiñ izi (YAğni Arqadan Altayğa auğan Abaq Kereydiñ keruen köşi jäyinda)

    Bayahmet Jwmabaywlı  Kindik söz: Kerey taypasınıñ ejelgi mekenderi Arqadan Altay betine irgeli eldiñ qaqpayınan auğanı raspa?». «Abaq Kerey eldi Arqadan Altayğa «Aqmırzanıñ ölimine sebepşi bolıp köşkeni» ras pa? «Bwqar jırau Abılay hannıñ bwyrıuımen Kerey köşin toqtatuğa aldınan şığıp jotasın körsetkeni raspa?» t. b. Swraqtar töñireginde tarihşı bolmasamda ızdenistiñ natijesinde öz älimşe közğaras bildirudi jön kördim. Artıq – kemin keşirmmen qararsızdır. Şını kerek, osı taqırıpqa qatıstı jazba derekter az bolğandıqtan, dälelsiz sözdiñ därmeni şamalı bolar degen oymen, tartınşaqtap kelgen edim. Juıqtan bergi äleumettik jelilerde bwl taqırıp töñireginde talas-tartıstar malığa bastağanın körip qolıma qalam alıp, osıdan bir qanşa jıl bwrın «Qazaqtıñ qısqaşa tarihı» degen eñbegimen eki millyard qıtayğa ğana emes, şet elderdegi

  • Nıgmatullinge hat

    Qwrmetti Nwrlan Zayrullawlı! Türik parlamentiniñ spikeri M.Şentop mırza bizdiñ elge kelip ketkennen keyin biraz mäseleniñ äli künge deyin bası aşılmay qalıp otır. Qazirge deyin nwrşılar men gülenşiler sektası turalı az jazılğan joq. Fetkullah Gülenniñ jwmısına saraptama jasap qarasaq, onıñ jamağatındağı kapitaldıñ jalpı kölemi 50 mlrd dollardan asıp ketedi eken. Bwl aqşanıñ bärin olar zañdı jolmen tauıp otırğan joq. «Nwrşılardıñ» esirtki tasımalı men qaru- jaraq saudası siyaqtı tabısı köp käsipke de qatısı boluı mümkin. Türik baspasözi osığan deyin olardıñ Türkiyadağı bar kapitaldıñ 30 payızına («islam kapitalı») deyin ielik etip otırğanın talay ret jazdı. Memleket tarapınan qısım körgennen keyin nwrşılar astırtın äreketke köşip, specslujbağa wqsaytın arnaulı qızmetti de qwrıptı. Olar türkitildes halıqtar

  • Terrorşıl Çelahtıñ qaytalanbauına kim kepil?!

    2019 jıldıñ 8-21 qırküyeginiñ aralığında, reseylik Ekaterinburg qalasında äuesqoy bokstan kezekti älem birinşiligi ötti. Men osı jahandıq dodağa jurnalis retinde akkreditaciyalanğan edim. Altı medal' jeñip alğan qazaq qwrama komandası tağı da jer jüzindegi jwdırıqtasudıñ köşbasşısı ekendigin däleldedi. Satqın qazı-bilerdiñ zımiyandığı bolmağan jağdayda, Sverdlovsk aymağı şarşı alañındağı bılğarı qolğap şeberlerimizdiñ jetistikteri odan äri wlğaya tüser edi. Degenmen, 81 kelige deyin salmaq därejesindegi jaña älem jeñimpazı, soqqıları joyqın mañğıstaulıq Bekzat Nwrdäuletovtıñ qarqındı örleuine eşkim twsau sala almadı. Är qarsılasın eseñgiretip jiberdi jas çempionımız! Tipti, atı añızğa aynalğan kubalıq Olimpiya jeñimpazı Hulio La Krustıñ özi bizdiñ boksşıdan oysırata wtıldı. Bir qızığı, şirek finalındağı jeñisinen keyin La Krustıñ qoltañbasın aldım jäne aqtıq sındağı jeñisinen

  • Sibir jwrtı nemese KÖŞİM handığı qwlağannan keyin Batıs Sibir aymağında özgeriske wşırağan jer-sulardıñ bayırğı atauları.

    Şarlaq uezindegi el, jer, su ataularınıñ şığu törkini Qazirgi Soltüstik Qazaqstan oblısınıñ Uälihanov jäne Aqjar audanınıñ jeri Sovet ükimeti ornağan alğaşqı jiırmasınşı jıldarı Aqmola guberniyasına qarastı Orehov audanınıñ negizinde qwrılğan Şarlaq ueziniñ qaramağına qaradı. Onıñ qwramında on bes bolıstıq äkimşilik boldı. Osı on bes bolıstıñ işinde Alabota, Qoytas, Qorğan (keyinnen Qara Oy bolısı atandı), Qızılağaş, Kerey, Teke, Qarauıl (bwrınğı Nikolaev bolısı) bolıstarınıñ negizgi böligi qazaqtar bolğandıqtan köşpeli bolıstar atanğan edi. Bwl bolıstar qazirgi körşiles Uälihanov jäne Aqjar audandarınıñ aumağı. Qalğandarı: Dobrovol'skaya, Drobışev, Kotel'nikovo, Orehovo, Pokrov, Russkaya Polyana, Stepanov, Çernousov bolıstarı Ombı oblısına berildi. Bwlanbay auılınıñ tuması Zeynolla Ospanwlın auıl balaları «Zäken ätäy» dep ataytın edik. El men jerdiñ tarihın, osığan

  • DAUDIÑ BASI DAEŞ-ten 2

    Eldes Orda Esteriñizde bolsa ötken jıldıñ qazan ayında atalmış taqırıp ayasında alğaşqı postımdı jariyalağan edim. Odan beri bir jıldıñ köleminde aymaqtıq strategiyalıq sayasatta köp özgerister tübegeyli orın alıp jatır… Siriya aumağındağı DAEŞ-tiñ negizgi qarulı küşteri däl bügingi uaqıtta Auğanıstan aymağına toptalıp bolıp qaldı desek te boladı. Siriyadağı DAEŞ küşi soñğı kezderi älsiredi de, negizgi qarulı toptar Ortalıq Aziyanı betke alıp Auğan topırağına ağılıp kete bardı. DAEŞ-tiñ Siriya aumağındağı osı bir ölara älsiz twsın jiti baqılap otırğan Qazaqstan “Jusan” jobasın wyımdastıra qoydı da öñirdegi qandastarımızdı elge äkelip aldı. Biraq, mınanı anıq biluimiz kerek, öñirdegi sayasi oyın bwnımen bitken joq, öñirdegi sayasi oyın endi bastaluı bek mümkin… 2017′den beri Siriya aumağınan jäne

Pikir qaldıru

Elektorndı poştañız sırtqa jariyalanbaydı. Belgi qoyılğan öristi toltıru mindetti *

Atı-jöni *

Email *

Saytı

Kerey.kz/Kerey.kz

Biz turalı:

Tel: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz tiñ bwrınğı nwsqasın http://old.kerey.kz ten oqi alasızdar!

KEREY.KZ

Sayt materialdarın paydalanğanda derekközge silteme körsetu mindetti. Avtorlar pikiri men redakciya közqarası säykes kele bermeui mümkin. Jarnama men habarlandırulardıñ mazmwnına jarnama beruşi jauaptı.

Sayt sanağı: