|  |  |  | 

Köz qaras Mädeniet Ruhaniyat

Qonaev pen Nazarbaevtıñ Äruaq turalı közqarastarı

Älqissa…

Bwl künde dini uağızşılarımız är jerde «Äruaqqa qwrmet etu,  oğan siınu – Allağa serik qosqandıq»  deytin,  tipti  «Qabir twrğızbau,  ölikti jerlegen soñ jerdi tegistep tastau»,  «Jeti,  qırqı,  jıldığı degender şariğatta joq», «qwran bağıştamau», t.b pätualar köbeye bastadı.

Men dindär adam bolmasam da,  Ilam dinine senetin, özime tän közqarasım, äri şamalı bilimim bar adam bolğandıqtan mwnday mäselege  öz oyımdı bildirgim keledi. Öytkeni,  mağan talanttı jaratuşı sıylasa,  bilimdi ata-anam men osı halqım, ösken dalam, ortam berdi. Sondıqtan joğarıdağı mäsele jöninde azdap tolğanıp köreyin,  artıq ketsem ğapu etersizder.

Äruaq bar ma?

« …Tañğalasıñ,  olardıñ ‹biz topıraq bolğan kezde, jañadan jaratılamız ba?» degen sözderine tañırqau kerek,  mine, bwlar rabbılarına qarsı bolğandar äri bwlardıñ moyındarında temir şınjır bolatındar,  sonday-aq, bwlar tozaqtıq,  olar onda mäñgi qaladı»  («Qwran kärim» qazaqşa mağına jäne tüsinigi,  «Rahat» süresi,  13 – ayat,  249 – bet).

Mine, osı süreler Äruaqtıñ barlığına, onıñ bolatınına berilgen şınayı jauap ekenin moyındarsıñ.

«… Bwl sonda senderdi tiriltti,  sosın öltirdi,  sosın keyin jäne tiriltti,  rasında adam balası näsükir»  (sañırau,  soqır degen mağınada) («Qwran kärim», qazaqşa mağına jäne tüsinigi,  22 – «Hat» süresi,  66-ayat,  340- bet).

Endi köriñiz,  adam ölgen soñ ölip-tiriletinine,  bir emes, neşe tiriletinine sengen bolarsız,  Äruaq degen äne sol.

Din aytadı «Mağan nan»  dep,

Adasqan din pän deydi.

Mağınasın anıq bile almay,

Ruh degen sözdi jan deydi.

Osıdan jaman äure joq,

Ruh degen dinsiz taza aqıl,

Dinsizdik isi şın maqwl.

Ayuandıq aqıl ol emes,

Az ğana sözim az taqıl.

Qwrandı oqı nanbasañ…

(Şäkerim Qwdayberdiwlı)

Iä,  halayıq,  biz şınında Qwran kärimnen tolıq ruhani quat ala almasaq,  eñ bolmağanda Şäkerim,  Abaylardıñ nasihattarına zer sala bileyikşi,  endi jaratuşınıñ bergen janınıñ qara jerge jerlenuine,  jaratuşı jaratqan pendelerdiñ adami twrğısındağı täubeliq,  dästürli twnığına soqtıqpasaq etti.

Äruaqtı qorlamayıq

Eñ bolmağanda mınau adamdı tik türegeltip,  ärekettendirip twrğan tänniñ bwl düniedegi zattıq qauharı bitken kezde,  yağni fiziologiyalıq özgeristerdiñ dwrıs jüru mümkindigi ayaqtalıp, jan,  ruh özderiniñ näzik denelerimen birge tändi tastap baqi älemge ötetinin tüsinip, Äruaqtardıñ kömusiz nemese eleusiz qaluına janın salğan orınsız,  dürdaraz pätuanı tıysaq qaytedi.

Iä,  sizşe (salafitter men uahabisterşe) bolğanda «Äruaq kömilip,  topıraq bolıp ketu kerek» . Jön-aq,  alayda, Onı auızğa da almay,  eleusiz qaldıruımız,  tipti olardıñ dünieden köşkenine jılamay,  qayğırmay,  tük bolmağansu kerek bolğanı ma?. Endeşe,  bwdan ne adamgerşilik izdeymiz,  meyirimdiliktiñ,  jaratqannıñ adami deñgeyi osı süyispenşilikte jatsa,  sen onı joqqa şığarsañ,  Jaratuşınıñ «Meni sıylap,  qürmetteymin deseñ,  äueli ata-anañdı ayalap,  qwrmette»  deui qayda qaladı?

Aqsaq Temirdiñ äruağı bastağan soğıs

Iä,  Äruaq demekşi,  1941 jılı   21 mausımda aqsaq Temirdiñ qabiriniñ aşılğan küni ekinşi düniejüzilik soğısı bastaladı, sol kezde nağız Äruaqtı moyındamaytın azuı kere qarıs Stalinniñ özi aqırı süyekti ornına qoydırğan küni soğıstıñ ayaqtalğanın köp el biledi. «Äruaq»  dep babalarımız talay jauınıñ betin qaytarıp,  sol Äruaqtı babalardıñ qasietke ie ruhımen öz ruhtarın biikke köterip,  jandarına jılulıq alıp otırğan emes pe edi?

Dinmwhammed atamız Äruaqtı qwrmettep ötti

Öz zamanında Dinmwhammed Qonaevtıñ Arab elinde saparda bolğanda Tihrandağı kezdesude dini toptıñ özine Qwdaydıñ qwlı,  haq payğambardıñ ümbeti ekeni jönindegi saualdarına jauap berip,  öziniñ mwsılmandığın moyındata otırıp:

– Sizdiñ elde Mwhammed payğambarğa sahaba äri aqılşı bolğan,  äldeqayda jası ülken bir wlı Äruaq jatır dep estimiz,  onıñ mazarına bir adam basın swqpaytın körinedi,  tastandı bolıp aydalada jatsa kerek,  osı söz ras pa,  odan habarıñız bar ma? – degen swrağına. Qonaev:

– Iä,  habarım bar,  Arıstan bab degen kisi bizdiñ elde jatqanı ras,  – degende otırğandar jabal orındarınan twrıp, erinderin jıbırlatıp,  kübirlep,  betterin sipap barıp qaytadan orındarına jayğasadı.

– Osığan baylanıstı mende tağı bir swraq bar,  – deydi endi bir säldeli kisi:

– Swrañız,  qwlağım sizde.

– Ol kisi sizderde qalıñ eldiñ ortasında jatır ma?

– Qalıñ eldiñ ortasında emes,  şetkeri,  oñaşa jatır,  – degende otırğandar bastarın şayqaydı,  arada älgi adam:

– Biz qalıñ eldiñ ortasına äkep qoyıp,  tirilerdi tärbieleytin ardaqtı da qwrmetti Äruaq twlğasına aynaldırsaq,  bizge süyekti beresizder me?

– Bwrınğı ötken ataqtı adamdardıñ barlığı da dünieden keşken jerlerine qoyılğan degen derek bar,  qozğamağan dwrıs şığar,  bizdiñ bir ülken ğwlama,  oqımıstı bauırımız Şam şahardıñ ortasındağı ziratta jatqan Äl-Farabidiñ süyegin swrağanda Siriyanıñ ğwlaması men basşıları da osılay jauap berse,  al payğambarımız da sol siyaqtı älemge tanılğan köptegen adamdar qaza bolğan jerlerinde jatır ğoy,  bwl jönindegi qwptaudı payğambarımız Mwhammedtiñ auzınan Äbubäkir Sıdıq estigenin däleldeydi ğoy.

(«Jaratuşınıñ qwdireti — Äruaqtar qozğalısı tilsim»,  Äset Mwqaşbek,  Almatı).

Nazarbaevtıñ Äruaq turalı közqarası

Mine, kördiñiz be? Nağız Islam dininiñ ordası bolğan Arab elderiniñ Äruaq jönindegi közqarası men Äruaqqa degen qwrmetiniñ qanday ekenin? Sondıqtan payğambarımız «Qabirge (mazarğa) ziyarat etetinder,  olar älbette sizderge aqıretti esteriñizge saladı»  deui adamdardıñ Äruaq arqılı öz wrpağına qanday deñgeyde wlağat,  parasat,  küş-qayrat sıylap otırğanın eskertip,  adamnıñ tirligin mändi,  mağınalı ötkizu arqılı artına öşpes qasiet qaldırudı mwrat etken edi. Bwl jöninde bügingi Qazaqstanıñ twñğış prezidenti Nazarbaevtıñ: «Men Elbası bolsam da  Qazaq deytin atasın ardaqtap,  anasın sıylağan,  äruağın qasterlep,  Allasına siınğan eldiñ prezidentimin.  Äruaqtıñ bar ekeni ras bolsa,  Atırau men Altay,  Alatau men Arqanıñ arasında talay töbe döñbekşip,  talayı ornınan aunap tüsip,  bügingi bizdiñ isimizge aq batasın berip jatqan bolar dep oylaymız. Ilahim,  sol babalardıñ batası qabıl bolsın degim keledi…

Biz eki jarım ğasırdan astam Reseydiñ bodanı bolıp keldik,  sondıqtan men sanadağı qwldıq psihologiyanı özgertu üşin ata-babalar Äruağına siınıp,  solardıñ qasietti ruhın tirilttim,  bükil Qazaqqa sauın aytıp,  olarğa as berip,  toyların ötkizdim,  «öli razı bolmay,  tiri bayımaydı» deydi halqımız, sol Äruaqtar riza bolsın dep jatqan jerlerin tauıp basına belgi ornattıq,  esimderi el  jadında jürsin dep olardıñ atın mektepterge,  köşelerge,  auıl-selolarğa,  audandarğa berdik… Endeşe sol Äruaqtar bizdi qoldamaydı dep kim ayta aladı?!»  (Qazaqstan respublikasınıñ prezidenti A. Nazarbaev).

Arabtıñ dini men mädenietin şatastırmau kerek

Mine biz aytatın Äruaqtar, ata-babalar ruhı jönindegi közqarasımızdı bügingi Qazaqstan Elbası osılay qorıtadı. Şının aytqanda biz islam dininiñ qasietin moyınday otırıp,  parızdar men uäjipterimizge qatañ boluğa haqılımız. Dindi qabıldau äste Qazaqqa Arab wltınıñ twtas mädenieti men dästürin köşirip äkelip qabıldap,  özimizdegi wlttı saqtap twrğan dästürden ayırılıp,  Arab bolıp ketu degendik emes. Äsili dästür,  salt-sana,  ğwrıp – ädetimizden wrpaq üşin,  däuir üşin,  wltımız üşin ayrılmauımız kerek. Wlttıñ janı – dästürde jatqanın tüsine otırıp,  joq pätualardı şığarğannan köri payğambarımızdıñ: «Pendeniñ bwl düniede jasağan zwlımdığı – Ol düniede özine jasağan zwlımdığı»  deytin qasietti tağılımdarımen wrpaqtı närlendirip,  tirlikte wrpaqtıñ izgilikti boluınıñ ölgen kezde de sauabı bolatının tüsindiru arqılı payğambarım hazireti Mwhammed (s.a.u)-nıñ: «Adamdı nietine qaray tiriltedi»  degenindey,  taza ruhtı,  adal qasietti payğambarımızdıñ,  qanşama sahabalarımızdıñ,  Äruaqtı handar men batır – jıraularımızdıñ,  şeşen – şejireşilerimiz ben äulie-änbielerimizdiñ qasieti äli künge deyin wrpaqqa izgilikti nasihattap twrğanın wrpaqqa jetkize bilsek bolğanı.

Bayahmet Jwmabaywlı

Related Articles

  • Qazaq älipbiin latınğa auıstıru mäselesi qıtaydıñ nazarın audarıp jatır.

    Qazaq älipbiin latınğa auıstıru mäselesi bügingi küni qıtaydıñ nazarın audarıp jatır. Qıtay Qazaqstandağı barlıq aqparattıq jañalıqtı qadağalap otıratının eskersek bildey memleket qwruşı wlttıñ älipbi auıstıruın nazardan tıs qaldırması anıq. Jäne ol tek qarip auıstıru mäselesi emes, tildik reforma dep otır. Qoş, endi mına qızıqtı qarañız! Qazaqstanda latın älipbii mäselesi 90-jıldarı qazaq tiltanuşı ğalımdarı (Akademik Ä.Qaydarov) jağınan auızğa alınğanı ras, däl sol twsta qıtay bwl aqparattı jabıq küyde talqığa saldı, öytkeni 90-jıldarı qıtayda EKİ MIÑnan astam taza qazaq mektebi jäne Qwljada qazaq universiteti, Küytinde qazaq institutı sonımen qatar Altay, Şäueşek, Sanjıda qazaq tilinde bilim beretin pedegogikalıq joğarı bilim beru orındarı bar-dı jäne barlıq qazaq mektebi, kolledj, universitet qazaqşa is-qağaz qoldanatın, qazaq

  • ŞIÑĞISHAN- OĞIZ HANNIÑ WRPAĞI

    Jwmat ÄNESWLI (Äbilğazınıñ «Türik şejiresi», orıs tarihşıları N.Karamzin men S.Solov'evtiñ tarihi eñbekterine süyenip jazılğan zertteu eñbek) Orta ğasır tarihın, onıñ işinde Şıñğıshannıñ tarihın alğaş jazğan adam -Irandı bilegen Gazan hannıñ uäziri, sayasatker, ğalım Raşid- Ad- Din edi. Raşid –ad- dinge «Şıñğıshannıñ tarihın jaz» dep tapsırğan Gazan han edi. Gazan han Şıñğıshannıñ kenjesi Tolıhannıñ nemeresi Arğınnan (orısşası Argun) tuadı. XIII- ğasırdıñ ayağında Iran biligine Arğın hannan keyin Gazan han taqqa otırdı. Söytip Gazan hannıñ tapsırmasımen Raşid -ad -din 1310-jılı öziniñ «Jamiğat -at -tauarih» attı üş tomdıq tarihın jazıp bitirdi «Jamiğat at tauarihtıñ» qazaqşa mağınası «El tarihı» degendi bildiredi. Bwl tarihi eñbektiñ alğaşqı tomı «Şıñğıshan men Altın orda» tarihına, ekinşisi «Gazanhan twsındağı

  • “Reseydegi demokratiyanı qwrtudı El'cin bastağan”

    Azattıq radiolı Resey parlamenti aldında twrğan äskeri tankiler. Mäskeu, 4 qazan 1993 jıl. 1993 jılı Joğarı Keñesti taratu Resey demokratiyasına soqqı boldı ma? Nelikten Vaşington Boris El'cinniñ kümändi is-äreketin qoldadı? El'cinniñ twlğası men tüpki nietin bağalağan batıs sarapşıları men sayasatkerleri qatelesti me? Vladimir Putin – Boris El'cinniñ adal izbasarı ma? Wall Street Journal basılımına “Resey demokratiyası qalay öldi” degen maqala jariyalağan amerikalıq publicist Devid Satter postsovettik Reseydiñ birinşi parlamentin taratuğa 25 jıl toluına oray Azattıqqa swhbat berdi. 1993 jılı qırküyektiñ 21-i küni Resey prezidenti Boris El'cin “Resey Federaciyasındağı kezeñdi konstitutciyalıq reforma turalı” №1400 jarlığın şığardı, onıñ birinşi tarmağında eñ joğarğı zañ şığaruşı organ – Joğarı Keñes pen halıq deputattarı keñesin taratu turalı

  • Qıtaydıñ sayasi jüyesindegi sayasi komandalıq toptar men twlğalar

    Qıtaydıñ sayasi jüyesindegi jik-jikke bölingen sayasi komandalıq toptar men twlğalar qıtaydağı barlıq jağdayğa tike ıqpal jasaytın bastı sebep ekeni qaymana jwrtqa anıq. Sayasi komanda men oligarhtar arasındağı astırtın baqastıq pen küres kerek deseñiz eñ tömengi atqaruşı bilikke deyin körinis berip jatadı. Är komanda öz jaqın jaqtasınıñ köp äri bilikti, senimdi boluın qalaydı. Sonımen birge qıtaydıñ sayasi bilikte jik-jikke bölinip baqas boluınıñ tağı bir sebebi- baylıq pen bilik arasındağı tepe-teñdiktiñ bwzıluı sebep bolıp otır. Qıtayda wlttıq kapitalizm erkin damu jolına tüskisi keledi, al köne sürdek kommunist bilik şet-şetin erneulep, wlttıq kapitalizmniñ ağıtılıp jügensiz ketuinen bek qattı alañdaydı jäne tejep otıradı. Alda jalda kapitalizmnıñ bası noqtağa simasa, ol- kärteñ kommunistterdi bilikten alastaytını

  • Zayırlı qoğamdağı dindar äyeldiñ orını

    QMDB-nıñ Öskemen aymaqtıq ökildigi «Halifa -Altay» meşitiniñ wstazı, teolog, ŞQ oblıstıq «Äyel -qızdar» sektorınıñ jetekşisi Talşın Qojahmetovanıñ qatısuımen Kürşim audandıq ortalıq meşitte «Zayırlı qoğamdağı dindar äyel twlğası» attı audandıq seminar ötti. Atalmış şarağa, Kürşim audandıq işki sayasat böliminiñ bastığı Aray Qasımbaeva, Kürşim audandıq Jastar resrustıq ortalığınıñ jetekşisi Şıraq Dabırbaeva, meşit wstazı Aygül Qanseyitova qatıstı. Esteriñizge salatın bolsaq, seminardıñ ötuine ortalıq meşittiñ bas imamı Tileybek qajı Soyanwlınıñ tapsırmasına säykes naib imamdarı Ajı Şämerhan jäne Jänibek Aydarhan wytqı bolıp otır. Ökildikten arnayı kelgen teolog maman, dindar äyeldiñ zayırlı qoğamdağı orını men otbasındağı atqaratın mindeti, tuısqandarımen qarım-qatınası, ata-enesin sıylauı qatarlı taqırıptarğa toqtalıp, asıl dinimizdiñ qwndılığı, Hanafi mazhabınıñ artıqşılığı, payğambarımızdıñ (oğan Allanıñ igiligi men

Pikir qaldıru

Elektorndı poştañız sırtqa jariyalanbaydı. Belgi qoyılğan öristi toltıru mindetti *

Atı-jöni *

Email *

Saytı

Kerey.kz/Kerey.kz

Biz turalı:

Tel: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz tiñ bwrınğı nwsqasın http://old.kerey.kz ten oqi alasızdar!

KEREY.KZ

Sayt materialdarın paydalanğanda derekközge silteme körsetu mindetti. Avtorlar pikiri men redakciya közqarası säykes kele bermeui mümkin. Jarnama men habarlandırulardıñ mazmwnına jarnama beruşi jauaptı.

Sayt sanağı: