|  |  |  | 

Köz qaras Mädeniet Ruhaniyat

Qonaev pen Nazarbaevtıñ Äruaq turalı közqarastarı

Älqissa…

Bwl künde dini uağızşılarımız är jerde «Äruaqqa qwrmet etu,  oğan siınu – Allağa serik qosqandıq»  deytin,  tipti  «Qabir twrğızbau,  ölikti jerlegen soñ jerdi tegistep tastau»,  «Jeti,  qırqı,  jıldığı degender şariğatta joq», «qwran bağıştamau», t.b pätualar köbeye bastadı.

Men dindär adam bolmasam da,  Ilam dinine senetin, özime tän közqarasım, äri şamalı bilimim bar adam bolğandıqtan mwnday mäselege  öz oyımdı bildirgim keledi. Öytkeni,  mağan talanttı jaratuşı sıylasa,  bilimdi ata-anam men osı halqım, ösken dalam, ortam berdi. Sondıqtan joğarıdağı mäsele jöninde azdap tolğanıp köreyin,  artıq ketsem ğapu etersizder.

Äruaq bar ma?

« …Tañğalasıñ,  olardıñ ‹biz topıraq bolğan kezde, jañadan jaratılamız ba?» degen sözderine tañırqau kerek,  mine, bwlar rabbılarına qarsı bolğandar äri bwlardıñ moyındarında temir şınjır bolatındar,  sonday-aq, bwlar tozaqtıq,  olar onda mäñgi qaladı»  («Qwran kärim» qazaqşa mağına jäne tüsinigi,  «Rahat» süresi,  13 – ayat,  249 – bet).

Mine, osı süreler Äruaqtıñ barlığına, onıñ bolatınına berilgen şınayı jauap ekenin moyındarsıñ.

«… Bwl sonda senderdi tiriltti,  sosın öltirdi,  sosın keyin jäne tiriltti,  rasında adam balası näsükir»  (sañırau,  soqır degen mağınada) («Qwran kärim», qazaqşa mağına jäne tüsinigi,  22 – «Hat» süresi,  66-ayat,  340- bet).

Endi köriñiz,  adam ölgen soñ ölip-tiriletinine,  bir emes, neşe tiriletinine sengen bolarsız,  Äruaq degen äne sol.

Din aytadı «Mağan nan»  dep,

Adasqan din pän deydi.

Mağınasın anıq bile almay,

Ruh degen sözdi jan deydi.

Osıdan jaman äure joq,

Ruh degen dinsiz taza aqıl,

Dinsizdik isi şın maqwl.

Ayuandıq aqıl ol emes,

Az ğana sözim az taqıl.

Qwrandı oqı nanbasañ…

(Şäkerim Qwdayberdiwlı)

Iä,  halayıq,  biz şınında Qwran kärimnen tolıq ruhani quat ala almasaq,  eñ bolmağanda Şäkerim,  Abaylardıñ nasihattarına zer sala bileyikşi,  endi jaratuşınıñ bergen janınıñ qara jerge jerlenuine,  jaratuşı jaratqan pendelerdiñ adami twrğısındağı täubeliq,  dästürli twnığına soqtıqpasaq etti.

Äruaqtı qorlamayıq

Eñ bolmağanda mınau adamdı tik türegeltip,  ärekettendirip twrğan tänniñ bwl düniedegi zattıq qauharı bitken kezde,  yağni fiziologiyalıq özgeristerdiñ dwrıs jüru mümkindigi ayaqtalıp, jan,  ruh özderiniñ näzik denelerimen birge tändi tastap baqi älemge ötetinin tüsinip, Äruaqtardıñ kömusiz nemese eleusiz qaluına janın salğan orınsız,  dürdaraz pätuanı tıysaq qaytedi.

Iä,  sizşe (salafitter men uahabisterşe) bolğanda «Äruaq kömilip,  topıraq bolıp ketu kerek» . Jön-aq,  alayda, Onı auızğa da almay,  eleusiz qaldıruımız,  tipti olardıñ dünieden köşkenine jılamay,  qayğırmay,  tük bolmağansu kerek bolğanı ma?. Endeşe,  bwdan ne adamgerşilik izdeymiz,  meyirimdiliktiñ,  jaratqannıñ adami deñgeyi osı süyispenşilikte jatsa,  sen onı joqqa şığarsañ,  Jaratuşınıñ «Meni sıylap,  qürmetteymin deseñ,  äueli ata-anañdı ayalap,  qwrmette»  deui qayda qaladı?

Aqsaq Temirdiñ äruağı bastağan soğıs

Iä,  Äruaq demekşi,  1941 jılı   21 mausımda aqsaq Temirdiñ qabiriniñ aşılğan küni ekinşi düniejüzilik soğısı bastaladı, sol kezde nağız Äruaqtı moyındamaytın azuı kere qarıs Stalinniñ özi aqırı süyekti ornına qoydırğan küni soğıstıñ ayaqtalğanın köp el biledi. «Äruaq»  dep babalarımız talay jauınıñ betin qaytarıp,  sol Äruaqtı babalardıñ qasietke ie ruhımen öz ruhtarın biikke köterip,  jandarına jılulıq alıp otırğan emes pe edi?

Dinmwhammed atamız Äruaqtı qwrmettep ötti

Öz zamanında Dinmwhammed Qonaevtıñ Arab elinde saparda bolğanda Tihrandağı kezdesude dini toptıñ özine Qwdaydıñ qwlı,  haq payğambardıñ ümbeti ekeni jönindegi saualdarına jauap berip,  öziniñ mwsılmandığın moyındata otırıp:

– Sizdiñ elde Mwhammed payğambarğa sahaba äri aqılşı bolğan,  äldeqayda jası ülken bir wlı Äruaq jatır dep estimiz,  onıñ mazarına bir adam basın swqpaytın körinedi,  tastandı bolıp aydalada jatsa kerek,  osı söz ras pa,  odan habarıñız bar ma? – degen swrağına. Qonaev:

– Iä,  habarım bar,  Arıstan bab degen kisi bizdiñ elde jatqanı ras,  – degende otırğandar jabal orındarınan twrıp, erinderin jıbırlatıp,  kübirlep,  betterin sipap barıp qaytadan orındarına jayğasadı.

– Osığan baylanıstı mende tağı bir swraq bar,  – deydi endi bir säldeli kisi:

– Swrañız,  qwlağım sizde.

– Ol kisi sizderde qalıñ eldiñ ortasında jatır ma?

– Qalıñ eldiñ ortasında emes,  şetkeri,  oñaşa jatır,  – degende otırğandar bastarın şayqaydı,  arada älgi adam:

– Biz qalıñ eldiñ ortasına äkep qoyıp,  tirilerdi tärbieleytin ardaqtı da qwrmetti Äruaq twlğasına aynaldırsaq,  bizge süyekti beresizder me?

– Bwrınğı ötken ataqtı adamdardıñ barlığı da dünieden keşken jerlerine qoyılğan degen derek bar,  qozğamağan dwrıs şığar,  bizdiñ bir ülken ğwlama,  oqımıstı bauırımız Şam şahardıñ ortasındağı ziratta jatqan Äl-Farabidiñ süyegin swrağanda Siriyanıñ ğwlaması men basşıları da osılay jauap berse,  al payğambarımız da sol siyaqtı älemge tanılğan köptegen adamdar qaza bolğan jerlerinde jatır ğoy,  bwl jönindegi qwptaudı payğambarımız Mwhammedtiñ auzınan Äbubäkir Sıdıq estigenin däleldeydi ğoy.

(«Jaratuşınıñ qwdireti — Äruaqtar qozğalısı tilsim»,  Äset Mwqaşbek,  Almatı).

Nazarbaevtıñ Äruaq turalı közqarası

Mine, kördiñiz be? Nağız Islam dininiñ ordası bolğan Arab elderiniñ Äruaq jönindegi közqarası men Äruaqqa degen qwrmetiniñ qanday ekenin? Sondıqtan payğambarımız «Qabirge (mazarğa) ziyarat etetinder,  olar älbette sizderge aqıretti esteriñizge saladı»  deui adamdardıñ Äruaq arqılı öz wrpağına qanday deñgeyde wlağat,  parasat,  küş-qayrat sıylap otırğanın eskertip,  adamnıñ tirligin mändi,  mağınalı ötkizu arqılı artına öşpes qasiet qaldırudı mwrat etken edi. Bwl jöninde bügingi Qazaqstanıñ twñğış prezidenti Nazarbaevtıñ: «Men Elbası bolsam da  Qazaq deytin atasın ardaqtap,  anasın sıylağan,  äruağın qasterlep,  Allasına siınğan eldiñ prezidentimin.  Äruaqtıñ bar ekeni ras bolsa,  Atırau men Altay,  Alatau men Arqanıñ arasında talay töbe döñbekşip,  talayı ornınan aunap tüsip,  bügingi bizdiñ isimizge aq batasın berip jatqan bolar dep oylaymız. Ilahim,  sol babalardıñ batası qabıl bolsın degim keledi…

Biz eki jarım ğasırdan astam Reseydiñ bodanı bolıp keldik,  sondıqtan men sanadağı qwldıq psihologiyanı özgertu üşin ata-babalar Äruağına siınıp,  solardıñ qasietti ruhın tirilttim,  bükil Qazaqqa sauın aytıp,  olarğa as berip,  toyların ötkizdim,  «öli razı bolmay,  tiri bayımaydı» deydi halqımız, sol Äruaqtar riza bolsın dep jatqan jerlerin tauıp basına belgi ornattıq,  esimderi el  jadında jürsin dep olardıñ atın mektepterge,  köşelerge,  auıl-selolarğa,  audandarğa berdik… Endeşe sol Äruaqtar bizdi qoldamaydı dep kim ayta aladı?!»  (Qazaqstan respublikasınıñ prezidenti A. Nazarbaev).

Arabtıñ dini men mädenietin şatastırmau kerek

Mine biz aytatın Äruaqtar, ata-babalar ruhı jönindegi közqarasımızdı bügingi Qazaqstan Elbası osılay qorıtadı. Şının aytqanda biz islam dininiñ qasietin moyınday otırıp,  parızdar men uäjipterimizge qatañ boluğa haqılımız. Dindi qabıldau äste Qazaqqa Arab wltınıñ twtas mädenieti men dästürin köşirip äkelip qabıldap,  özimizdegi wlttı saqtap twrğan dästürden ayırılıp,  Arab bolıp ketu degendik emes. Äsili dästür,  salt-sana,  ğwrıp – ädetimizden wrpaq üşin,  däuir üşin,  wltımız üşin ayrılmauımız kerek. Wlttıñ janı – dästürde jatqanın tüsine otırıp,  joq pätualardı şığarğannan köri payğambarımızdıñ: «Pendeniñ bwl düniede jasağan zwlımdığı – Ol düniede özine jasağan zwlımdığı»  deytin qasietti tağılımdarımen wrpaqtı närlendirip,  tirlikte wrpaqtıñ izgilikti boluınıñ ölgen kezde de sauabı bolatının tüsindiru arqılı payğambarım hazireti Mwhammed (s.a.u)-nıñ: «Adamdı nietine qaray tiriltedi»  degenindey,  taza ruhtı,  adal qasietti payğambarımızdıñ,  qanşama sahabalarımızdıñ,  Äruaqtı handar men batır – jıraularımızdıñ,  şeşen – şejireşilerimiz ben äulie-änbielerimizdiñ qasieti äli künge deyin wrpaqqa izgilikti nasihattap twrğanın wrpaqqa jetkize bilsek bolğanı.

Bayahmet Jwmabaywlı

Related Articles

  • Advokat Qwspan halıqaralıq qoldaudı maqtadı

    Qasım AMANJOL Advokat Abzal Qwspan (aldıñğı qatarda sol jaqtan birinşi) Sayragül Sauıtbaydıñ sotında otır. Jarkent, 13 şilde 2018 jıl Azattıqtıñ tikeley translyaciyasında körermender swraqtarına jauap bergen advokat Abzal Qwspan Qazaqstannan pana izdeuşi Qıtay qazağı Sayragül Sauıtbaydıñ tamızdıñ 1-inde sot zalınan bosatıluına äser etken faktorlardı sipattadı. Panfilov audandıq sotı Sauıtbaydı Qazaqstan-Qıtay şekarasın zañsız kesip ötkeni üşin altı ayğa şarttı türde sottap, şetke şığarudan bas tartqan. Azattıq: Zañdıq twrğıda Sayragül Sauıtbaydıñ isi şeşildi me? Şeşimin taptı dep ayta alamız ba? Abzal Qwspan: Tolıq şeşildi dep ayta almaymız. Nazar audarğan bolsañızdar, sot ädette qarardı ğana oqıp, tolığın keyin beretin edi. Keşe sud'ya basınan ayağına deyin sot ükimin oqıp şıqtı. Sot ükiminde aytılğan faktiniñ bäri –

  • Qıtay qazaqtarınıñ mäselesi “Sayragülge deyin jäne Sayragülden keyin”

    Sayragül apaydıñ jeñisin şın jürekten qwttıqtaymın. Sot şeşiminen keyingi quanıştı beynesin qayta qayta körip qattı quandım. Quanbağan jwrt joq eken sol mañda. Sayragül apaydıñ beynesine qarap san oyğa battım… Qıtay qazaqtarınıñ mäselesi turalı osığan deyin de azamattıq pikirimdi aytqamın, post twr. Meniñ jeke pikirimşe qıtay qazaqtarınıñ mäselesi “Sayragülge deyin jäne Sayragülden keyin” dep däuir bölgiştik sipatqa özgerui mümkin. Qazir, bizdiñ jwrt tek ğana quanıştı qwttıqtap toylaumen äbiger bollıp jatır eken biraq mäselege ülken maştabtan qarap strategiyalıq taldau saraptau jasau jağı jetpey twr. Qıtaydan zañsız şekara bwzıp ötu oqiğası Sayragülge deyin de bolğan (meniñşe Sayragülden keyin de boladı…), Säbet-Qıtay arasındağı qırğiqabaq kezinde qıtaydağı Säbetşil qazaq wltşıldarı men jas ziyalılardıñ birazı zañsız

  • 1912-jılğa deyin Qıtay territoriyası eki ülken bölike bölingen.

    Eldeç Orda 1912-jılğa deyin Qıtay territoriyası eki ülken bölike bölingen. Biri, Manjur ükimetine şın tiesili zañdı territoriya. Ekinşisi, Janjur ükimetine sırttay tiesili balamalı territoriya. Zañ boyınşa bwl balamalı territoriya qalağan uaqıtında Manjur territoriyasınan şığıp kete aladı. Siz mına kartadan qıtayğa tiesili yağni Cin memleketine şın tiesili territoriyanı nobaylap bolsada anıq köre alasız. Bwl kartadağı Tibet, Moñğol, Wyğır jäne Qazaq territoriyasınıñ Cin-ge kirmeuiniñ sebebi nede? Sebebi mınau: Olar Cin qağanatına jılına bir ret sırttay salıq tölemin ötep twrğan, Cin ükimeti sırttay salıq öteuşi eldiñ işki isine kilikpegen, işki isteri, işki mäselesi öz ırqında bolğan, Biriniñ sırtqı-işki isterin Reseydiñ Orınbor, Qazan, Taşken şaharları şeşse, birine Indiyadağı Moğol jäne alıstağı Osımanlı biligi aralasıp

  • «Otan – ottan da ıstıq» jobasınıñ baspasöz mäslihatı

      «Ruhani jañğıru» bağdarlamasınıñ ayasında Almatı qalası İşki sayasat basqarmasınıñ qoldauımen «Adırna» wlttıq-etnografiyalıq birlestigi «Otan – ottan da ıstıq» jobasınıñ baspasöz mäslihatın ötkizedi. Bwl joba ayasında otanına oralğan qandastarımızğa zañnamalıq kömek retinde «Jedel jeli» qızmeti iske qosıladı. «Qandastar» (http://qandastar.kz/) saytı arqılı da swraq-jauap retinde zañnamalıq kömek körsetiletin boladı. Baspasöz mäslihatınıñ maqsatı – «Otan – ottan da ıstıq» jobasın halıqqa tanıstıru. Baspasöz mäslihatına qwqıqtanuşılar, BAQ ökilderi, käsipkerlikti damıtu jönindegi mamandar, qoğam qayratkerleri men ğalımdar jäne tanımal ÜEW ökilderi qatısadı. «KEŞ» qwqıq qorğau ortalığınıñ jetekşisi – Kämşät Esmwhambetqızı; Käsipkerlikti damıtu jönindegi maman – Äsima Swltan; Orıs tiliniñ mamanı – Äliya Mwhametkärimqızı sındı ğalımdar bayandama oqidı.   Wyımdastıruşılar:  Almatı qalası İşki sayasat basqarması

  • “Nazarbaev 2020 jılı saylauğa tüsedi dep oylamaymın”

    Qasım-Jomart Toqaev Qazaqstan Senatınıñ törağası Qasım-Jomart Toqaev wlıbritaniyalıq VVS telearnasınıñ Hard Talk bağdarlamasına swhbat berip, Nazarbaevtıñ biligi jäne eldegi jemqorlıqpen küres turalı ayttı. Swhbat 20 mausımda VVS News telearnasına jäne BBC radiosına şıqtı. “Nazarbaevtıñ bilikte wzaq otıruı – twraqtılıqtıñ belgisi. 2020 jılğa deyin bilikte boladı. Keyin saylauğa tüsem dese özine baylanıstı” dedi Toqaev swhbatında. Osı sätte habar jürgizuşisi Stiven Sakur “Eger meniñ matematikalıq esebim dwrıs bolsa, 2020 jılı Nazarbaev 80 jasqa toladı ğoy?” dep swradı. Bwl swraqqa Toqaev “Iä, Iä. Malayziyada 92 jasqa tolğan Mahathir Mohamad prem'er-ministr boldı ğoy. Aşığın aytqanda, 2020 jılı Nazarbaev prezident saylauına tüsedi dep oylamaymın. Ol öte aqıldı adam. Mümkin 2020 jılğı saylau basqa kandidattarmen öter. Saylauğa

Pikir qaldıru

Elektorndı poştañız sırtqa jariyalanbaydı. Belgi qoyılğan öristi toltıru mindetti *

Atı-jöni *

Email *

Saytı

Kerey.kz/Kerey.kz

Biz turalı:

Tel: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz tiñ bwrınğı nwsqasın http://old.kerey.kz ten oqi alasızdar!

KEREY.KZ

Sayt materialdarın paydalanğanda derekközge silteme körsetu mindetti. Avtorlar pikiri men redakciya közqarası säykes kele bermeui mümkin. Jarnama men habarlandırulardıñ mazmwnına jarnama beruşi jauaptı.

Sayt sanağı: