|  |  |  | 

تاريح قازاق حاندىعىنا 550 جىل قازاق شەجىرەسى

قادۋان مەن سۋن مەيلين

36002418_1107694582727461_32574612520828928_n

 

 

 

 

 

 

 

1944-جىلى شىڭ شىسايدىڭ ءونبىر جىلدىق ۋاقىتشا ۇكىمەتى قۇلادى. كوپ ايالداماي شىڭ ىشكى قىتايعا جوتكەلىپ كەتتى. شىعىس قازاقيانىڭ تاريحىندا بۇرىن سوڭدى بولماعان تاريحي وزگەرىس ءدال سول تۇستا بىرىنەن سوڭ ءبىرى ورىن الىپ جاتتى. سۋرەتتەگى اق شىلاۋىشتى كىسى- قادۋان مامىربەكقىزى. كوگەداي حان ورداسىنىڭ سوڭعى حاندارىنىڭ ءبىرى الەن ۋاڭنىڭ زايىبى. قاسىنداعى كىسى اتاقتى ساياساتكەر، ديپلومات سۋن مەيلين. ول قىتاي پرەزيدەنتى جاڭ قايشىنىڭ زايىبى. 35924625_1107694989394087_148665963624005632_nزامانىندا امەريكادان ءبىلىم العان، وتە ساۋاتتى، مادەنيەتتى تۇلعا. 1944-جىلى نان كيننەن ۇرىمجىگە ۇشىپ كەلىپ تۇرمەدەگى قازاقتاردى بوساتىپ، شەت قيىرعا بوسقان قازاقتاردى ەلگە ورالتۋ ماسەلەسىن قولداپ ارنايى كوميسسيا قۇرعان جانە ونشاقتى قازاققا جوعارى لاۋازىمدى ورىن تاعايىنداپ جۇمىسقا سايلاپ كەتەدى. 1946-جىلى قازاقتار نان كيندەگى ۇلتتىق كونگرە مەن پارلامەنتكە دەپۋدات بولىپ قاتىسۋىنا تۇرتكى بولعان كىسى. بۇل سۋرەتتەگى قادۋان حانىممەن (اق شىلاۋىشتى) بولعان كەزدەسۋى نان كيندە تۇسىرىلگەن بولسا كەرەك. قادۋان مامىربەكقىزىن وتە جوعارى باعالاعان، ءتىپتى 1949-1950 جىللارى كوممۋنيست قىتاي شىعىس قازاقياعا كىرگەن تۇستا ول ءبىرتوپ قازاق زيالىلارىن (ىشىندە قالۋان حانىم دا بار) تايۆانعا شاقىرعان. سۋن مەيلين 1944-1946 جىلدارى جەكە قازاق پولكىن قۇرۋ ماسەلەسىن قۋاتتاپ ونى بەكىتتىرىپ بەرۋگە قولۇشىن بەرەدى جانە زاكاريا اشەنۇلىن پولك گەنەرالدىعىنا دەيىن كوتەرىپ، اسكەري شەن بەرەدى، سونىمەن بىرگە قازاق ۇلتتىق پولكىنىڭ كۇنشىعىس جەتى قازاق اۋدانىنداعى رايون بولىمشەلەرىن اشۋىنا اسكەري قارجى ءبولىپ، قازاقتاردى جاپپاي اسكەرگە الادى. بۇل تۇستا قىتايدىڭ الەمدەگى ءتورت ۇلكەن اسكەري ورداسى “حۋانپۋ وفيتسەرلەر مەكتەبىن” (黄埔军校) تامامداپ كەلگەن جاس قازاق ماماندار ىسكە تارتىلادى. وسى تۇستا ايتا كەتەيىن، قادۋان مامىربەكقىزى 1946-جىلى نانكيندە قازاق دەپۋداتتارىمەن بىرگە پرەزيدەنت جاڭقايشى مەن سۋن مەيليننىڭ قابىلداۋىندا بولعان سوڭ ىشكى قىتايدا ءبىلىم الىپ جاتقان قازاق ستۋدەنتتەرىن جيىپ شاعىن قۇرىلتاي اشىپ “وقۋلارىڭدى بىتىرگەن سوڭ دەرەۋ ەلگە قايتىڭبار، سابەتتىڭ شارقي تۇركىستان قۇرساۋىنا تۇسپەڭدەر”دەپ ۇگىت جۇرگىزگەن. سول تۇستا ىشكى اسكەري تاربيە العان قازاق جاستارىنىڭ شارقي تۇركىستاننىڭ شىرعاۋىنا تۇسكەندەرى كەمدە كەم. 35985868_1107694719394114_8916978231123378176_n
قادۋان مامىربەكقىزى، 60-جىلدارى قاستاندىقپەن كوز جۇمدى. سۋن مەيلين تايۆانعا ورنىققان ەلمەن بىرگە بەرتىنگە دەيىن ۇزاق عۇمىر كەشىپ 2003-جىلى 105 جاسىندا قايتىس بولدى. سۋن مەيليننىڭ مۇنشالىق ۇزاق عۇمىر كەشكەنىن كەش بىلگەنىمە ءبىر ەسەپتەن وكىنەمىن، ول قازاققا قاتىستى كوپ دەرەكتىڭ ءتىرى كۋاگەرى ەدى، ءبىر قازاق سۋىرىلىپ شىعىپ ىزدەپ بارماپپىز، وكىنىش ەمەي نەمەنە!

Eldeç Orda

Related Articles

  • العاشقى تەڭگەگە نازارباەۆ بەينەسى قالاي تۇسپەي قالدى؟

    اسىلحان ماماشۇلى سەرىكبولسىن ءابدىلدين.  1993 جىلى قاراشانىڭ 15-ىندە قازاقستان ءوزىنىڭ ۇلتتىق ۆاليۋتاسى – تەڭگەنى اينالىمعا شىعاردى. سول كەزدە ەلدىڭ جوعارعى كەڭەسىن باسقارعان سەرىكبولسىن ءابدىلدين تەڭگەنىڭ قالاي باسىلعانى جايلى، ديزاينى قالاي دايىندالعانى تۋرالى ايتىپ بەردى. تەڭگە اينالىمعا شىقپاس بۇرىن قازاقستان سوڭعى ساتكە دەيىن رەسەيدىڭ رۋبل ايماعىندا قالۋعا تىرىستى. قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ “عاسىرلار توعىسىندا” اتتى كىتابىندا ءرۋبلدى ساقتاپ قالۋعا دەگەن ۇمتىلىسىن “رۋبل ايماعىنىڭ بۇزىلۋى (ورتاق ۆاليۋتا – رەد.) تمد ەلدەرىنەن الشاقتاۋدى تەزدەتەر ەدى. ال قازاقستان بۇعان دايىن ەمەس ەدى” دەپ تۇسىندىرەدى. كىتاپتا نازارباەۆ “1992 جىلى رەسەيدە بارلىق باعا بوساتىلدى. سول كەزدە ىسكە كىرىستىك. مەن قازاقستان ۆاليۋتاسىن شىعارۋدى باستاۋ تۋرالى قۇپيا جارلىققا قول قويدىم” دەپ جازدى. الايدا ازاتتىق تىلشىسىمەن سۇقباتتاسقان جوعارعى كەڭەستىڭ

  • شارقي تۇركىستان ۋاقىتشا رەسپۋبيليكاسىنىڭ ءبىربولىم اسكەري ادامدارى

          شارقي تۇركىستان ۋاقىتشا رەسپۋبيليكاسىنىڭ ءبىربولىم اسكەري ادامدارى.   نۇسىپقان كونباي، زۋنۋن تايپوۆ، فوتي يۆاونۆيچ لەسكين، سوپاxۋن سۋۆروۆ، مارگۋپ يسقاقوۆ، بادەلقان سۇگىرباەۆ، تاعى كىمدەردى تانىدىڭىز؟ ەكى اسكەري ادامنىڭ قول يشاراتى نە ماعىنا بىلدىرەدى؟ شارقي تۇركىستان ۋاقىتشا ۇكىمەتىنىڭ قۇلجا قالاسىنداعى كەزەكتى قۇرىلتايى. قۇرىلتايعا التاي (تومەنگى التاي), تارباعاتاي ۋالاياتىنىڭ دەلەگاتتارى دا كەلىپ قاتىسقان. تاريxي سۋرەتتە ا.قاسمي، اكىمبەك قوجا، دالەلقان سۇگىرباەۆ، باسباي باپين، ىسقاقبەك مونونوۆ، ابىلقايىر تورە، ءشامسي ءماميۇلى، ءانۋار جاكۋلين، تاعى باسقا كىمدەردى تانىدىڭىزدار؟   گەنەرال دالەلقان سۇگىرباەۆ تۋرالى سيرەك قۇجاتتاردىڭ (كۋالىك) ءبىرى. كۋالىكتە “شىڭجاڭ” دەپ جازىلعان (1948). شارقي ۇكىمەتى مەن نان كين ۇكىمەتى كەلىسسوز وتكىزگەن سوڭ شارقي تۇركىستان اتاۋى ورنىنا شىڭجاڭ اتاۋى قايتا جاڭعىرتىلدى. التاي، تارباعاتاي، ىلە ۋالاياتىندا قۇرىلعان

  • شارقي تۇركىستان رەسپۋبيليكاسى تۋرالى نە بىلەمىز؟

    جالپى ساراپتاما (ەشبىر جەردە ەستىمەگەن دەرەكتەرمەن باياندالادى) ەگەر تاريxقا قىزىقپاساڭىز، جاڭا دەرەك ەستۋدى قالاماساڭىز نەمەسە ۋاقىتىڭىز بولماسا بۇل ساراپتامانى وقۋ سىزگە “xارام” بولادى ))) قازاقستان تاريxشىلارىنا ەندى-ەندى ۇيرەنشىكتى تاقىرىپقا اينالا باستاعان شىڭجاڭ تاريxىنداعى “شارقي تۇركىستان رەسپۋبيليكاسى” تۋرالى شىندىقتى جۇرت اسا كوپ بىلە بەرمەيدى. ەكى رەت قۇرىلعان “شارقي تۇركىستان” ۋاقىتشا ۇكىمەتى تۋرالى نە بىلەمىز؟ القيسسا… ءبىرىنشى رەتكى شارقي تۇركىستان ۇكىمەتى 1933-جىلى قاشقاردا قۇرىلدى. ۇكىمەت نەبارى ءۇش اي ءومىر ءسۇردى دە التىشاھارعا قاشىپ بارا جاتقان دۇڭعان (xۋيزۋلار) اسكەرى جاعىنان قۇلادى. ءبىر جاعى ۇكىمەتتى قۇرۋشىلاردىڭ ءوزى ساتىپ كەتىپ تىندىم بولدى. اسا كوپ ەشكىم بۇنى بىلە بەرمەيدى. گانسۋ، تسينxاي دۇڭعاندارى شىڭجاڭعا باسىپ كىرىپ “قازاق-ۇيعىرمەن بىرلەسىپ كوالەتسيون مۇسىلمان ۇكىمەتىن قۇرامىز” دەپ ءۇرىمجى قىتايلارىن قورشاۋعا الادى.

  • ۇركىن

    ءسوز باسى. قارتتاردى اڭساۋ كوزىنىڭ قۇيرىعىندا ءاجىم كۇلىپ، سايراتقان قىزىل ءتىلدى بابىن ءبىلىپ. جينالىپ كەشكىعۇرىم توبەشىككە، قاريالار قىلاتىن ءازىلدى ىلىك. اسا ءزىلسىز… تەك قۋىپ، «الالاعان» بولماسا دا كىنامسىز دارا باباڭ. ەبىن تاۋىپ قۇرداسىن ەڭبەكتەتسە، قىبى قانىپ ساقالىن سالاعان. ۇرپاق ءۇشىن قاراكەت قام باعارى، وعان ۋايىم جاڭبىردىڭ تامباعانى. كۇرەڭ شايدى سوراپتاپ ءسوز قوزعاسا، كوكىرەگىڭنىڭ كوزىنە شام جانادى. ازاماتتى ارداقتار ارىس اتىن، قاريالار – «قارا ورمان»، توعىس اقىل. قالت-قۇلت ەتىپ سۇيەنىپ اساسىنا، جيىن-تويدا شۇرقىراپ تابىساتىن. بۇرىنعىنىڭ قارتتارى-اي سىرما شاپان، ساڭى اۋسا ساياقسىپ قىرعا تارتار. باسىندا تاقياسى، تۇماعى جوق بۇگىنگىنىڭ شالدارى قىرما ساقال. سامايىنان سۋىرتپاق قىلاۋ ۇرلاپ، سايقال زامان تۇمانىت، تۇماۋ ۇرعان. كەرەگەنىڭ باسىندا «كۇنى وتكەن»، اينالىپ كەتپەيمىن بە، تۇماعىڭنان؟ وتقا قاقتاپ، ءداۋىردىڭ

  • شارقي تۇركىستان مەن شىڭجاڭ قازاقتارى تۋرالى

    بۇل 1933-جىلى قۇرىلعان شارقي تۇركىستان ۇكىمەتىنىڭ انگليا ەلىنەن ساياسي، اسكەر كومەك سۇراپ جولداعان xات-دۇر. ەستەرىڭىزدە بولسا بىرەر ايدىڭ الدىندا وسىندا شارقي تۇركىستان ۇكىمەتىنىڭ تۇركيادان اسكەري كومەك سۇراپ جولداعان xاتىن سالعامىن. نەبارى بىرەر اي ءومىر سۇرگەن شارقي تۇركىستان رەسپۋبيليكاسىنىڭ قيلى تاريxى قازاق قوعامىنىڭ باسا نازارىندا بولۋ كەرەك دەپ ويلايمىن. ءدال قازىرگى كۇندە قازاقستان نەمەسە تۇتاس ورتالىق ازيا ءۇشىن ەكى ستراتەگيالىق ءوڭىر بار. ولار: اۋعانىستان جانە شىڭجاڭ (سينتسيان/شۋار). اۋعانىستان تۋرالى ايتىپ ءجۇرمىن. وسى ەكى وڭىردەگى ستراتەگيالىق تاريxتى جاقسى بىلسەك ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ جارقىن كەلەشەگىن كۇنى بۇرتىن ويلاي العان بولامىز. نە ءۇشىن شارقي تۇركىستان ۋاقىتشا رەسپۋبيليكاسى انگليا، تۇركيادان اسكەري كومەك سۇرايدى؟ 30-جج تۇركيا-قىتاي قاتىناستارى; انگليا-قىتاي قاتىناستارى قالاي بولعان؟ بۇل ماسەلەگە سوۆەت پەن گەرمانيا،

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: