|  |  |  | 

Tarih Qazaq handığına 550 jıl Qazaq şejiresi

Qaduan men Sun' Meilin

36002418_1107694582727461_32574612520828928_n

 

 

 

 

 

 

 

1944-jılı Şıñ Şısaydıñ onbir jıldıq uaqıtşa ükimeti qwladı. Köp ayaldamay Şıñ işki qıtayğa jötkelip ketti. Şığıs Qazaqiyanıñ tarihında bwrın soñdı bolmağan tarihi özgeris däl sol twsta birinen soñ biri orın alıp jattı. Surettegi aq şılauıştı kisi- Qaduan Mamırbekqızı. Kögeday Han Ordasınıñ soñğı handarınıñ biri Älen Uañnıñ zayıbı. Qasındağı kisi ataqtı sayasatker, diplomat Sun' Meilin. Ol qıtay prezidenti Jañ Qayşınıñ zayıbı. 35924625_1107694989394087_148665963624005632_nZamanında Amerikadan bilim alğan, öte sauattı, mädenietti twlğa. 1944-jılı Nan Kinnen Ürimjige wşıp kelip türmedegi qazaqtardı bosatıp, şet qiırğa bosqan qazaqtardı elge oraltu mäselesin qoldap arnayı komissiya qwrğan jäne onşaqtı qazaqqa joğarı lauazımdı orın tağayındap jwmısqa saylap ketedi. 1946-jılı qazaqtar Nan Kindegi wlttıq kongre men parlamentke depudat bolıp qatısuına türtki bolğan kisi. Bwl surettegi Qaduan hanımmen (aq şılauıştı) bolğan kezdesui Nan Kinde tüsirilgen bolsa kerek. Qaduan Mamırbekqızın öte joğarı bağalağan, tipti 1949-1950 jılları kommunist qıtay Şığıs Qazaqiyağa kirgen twsta ol birtop qazaq ziyalıların (işinde Qaluan hanım da bar) Tayvanğa şaqırğan. Sun' Meilin 1944-1946 jıldarı jeke Qazaq polkın qwru mäselesin quattap onı bekittirip beruge qolwşın beredi jäne Zäkäriya Äşenwlın polk generaldığına deyin köterip, äskeri şen beredi, sonımen birge Qazaq wlttıq polkınıñ künşığıs jeti qazaq audanındağı rayon bölimşelerin aşuına äskeri qarjı bölip, qazaqtardı jappay äskerge aladı. Bwl twsta qıtaydıñ älemdegi tört ülken äskeri ordası “Huanpu Oficerler Mektebin” (黄埔军校) tamamdap kelgen jas qazaq mamandar iske tartıladı. Osı twsta ayta keteyin, Qaduan Mamırbekqızı 1946-jılı Nankinde qazaq depudattarımen birge prezident Jañqayşı men Sun' Meylinniñ qabıldauında bolğan soñ işki qıtayda bilim alıp jatqan qazaq studentterin jiıp şağın qwrıltay aşıp “oqularıñdı bitirgen soñ dereu elge qaytıñbar, Säbettiñ Şarqi Türkistan qwrsauına tüspeñder”dep ügit jürgizgen. Sol twsta işki äskeri tärbie alğan qazaq jastarınıñ Şarqi Türkistannıñ şırğauına tüskenderi kemde kem. 35985868_1107694719394114_8916978231123378176_n
Qaduan Mamırbekqızı, 60-jıldarı qastandıqpen köz jwmdı. Sun' Meilin Tayvanğa ornıqqan elmen birge bertinge deyin wzaq ğwmır keşip 2003-jılı 105 jasında qaytıs boldı. Sun' Meilinniñ mwnşalıq wzaq ğwmır keşkenin keş bilgenime bir esepten ökinemin, ol Qazaqqa qatıstı köp derektiñ tiri kuägeri edi, bir qazaq suırılıp şığıp izdep barmappız, ökiniş emey nemene!

Eldeç Orda

Related Articles

  • TOĞWRIL HANNIÑ «TONIMEN TUĞAN WLI» JÄNE OLARDIÑ ARASINDAĞI TÜYTKİLDER

    Janımhan Oşan   Tarihi ädebietterde, mwnda Raşid ad-dinniñ äygili eñbeginde, «Moñğoldıñ qwpiya şejiresinde», «YUan şi» (yuan' patşalığı tarihı) kitabında kereydiñ Toğwrıl Oñ hanı men Temüjinniñ qarım-qatınasına toqtalğan kezde, attöbelindey azğana moñğoldıñ Esugey esimdi bahadüriniñ jetimi – Temüjinniñ öz ağayındarı Tayşığwttardan jäbir körip, «köleñkeni jarşı qıp, qılqwyrıqtı qamşı qıp» tağdırdıñ tälkegine wşırap, Toğwrıl hanı «äkemizdiñ andası bolğandıqtan, äkemiz siyaqtı ğoy» dep, äke ornına äke twtıp, qayın jwrtı – qoñırattar bergen qara bwlğın işigin alıp, oğan sälem bere baruınan bastaydı. «Äkeñ ölse ölsin, äkeñdi köre qalğan ölmesin» demekşi, Temüjinniñ saparı sätti bolıp şığadı. Pana twta barğan äkesiniñ köne «Andası» Toğwrıl han ağınan jarılıp: Mınau bwlğın işiktiñ, Qolqasına jaramın. Bıtırağan eliñniñ, Basın qosa

  • Swrağan Raxmetwlı. ITELİ

    … Bügin birneşe pendeler kerildesip jatqanın kördim. Şejiregerler sekildi. Arasında bäleqorları da bar. Bäri bilgir, kemel säuegey! Abaq babamnıñ “wrğaşı” ekenin öz közimen körgendey!? Älde bir rudıñ “it emip” öskenin biledi!? Men bolsam “atan tüye minip, tay jetektegen… ” ekenmin… Baqıtbek Bämiş menen de soraqı!? Sebebi, onıñ ruı Iteli!!! Oylandım.Ne desem boladı!? Rasında qalay edi özi,ä! … Kerey eli. Joşıdan silem tartadı. Erekşe odaq taypalar qwraması. HÜ ğasırda Mäurennahr men Horasanğa deyin qaptal jayğan. HÜİ ğasır batıstan şığısqa qaray üdergen wlı jwrt. Tañbası - kres. On eki ata Abaq. Şäkerim dana, soñınan ğwlama Mağauin ağam solay degen. İrgelisi – Jäntekey. Şamamen jan sanı 800.0 sandı ösken ru. Bwqaradan Bwqaqarağan alqabına deyingi jayılım keşken

  • Altay qazaqtarınıñ töñkeristik ükimeti

    (Ospan batırdıñ tuğanınıñ 120 jıldıq merey toyına arnaladı) Erzat Käribay     Qıtaydağı qazaqtar tarihında jane Şıñjañ tarihında «üş aymaq töñkerisi» ne dwrıs tarihi bağa berilip Şıñjañ jerlie tarihınan orın berilgen, ärine atalğan üş aymaqta (Altay ,Tarbağatay, İle) qazaqtar basım bola twra, töñkeristede jetekşi rol oynağanına qaramastan onı Wyğwrdıñ enşisine menşiktep berdi, halqaradada osılay tanım qalıptasqan. Oğan negiz 1944 jılı12 qwrılğan ükimette basşılıqta qazaqtar bolmadı, ükimet tili wyğwr tili boldı, tarihi suretterimen hwjattarıda derlik solay boldı! Demek ekinşi şığıs türkistan jerlik halıq saylamağan zañsız ükimet edi! Eger zañdı ükimet bolsa twtas üş aymaqtağı 720 mıñ halıqtıñ 53% in wstaytın qazaq bilikte bolğan bolar edi! Keyingi atalmış ükimet qazaq müddesine sayatında

  • 2-Jahan Soğısına Qatısqan Qıtay Qazaqtarı Turalı

    Bireu bilse bireu bilmes, 2- jahan soğısına qatısqa qıtay qazaqtarı da bolğan. Soğısqa qatısuınıñ tarixi sebebi bılay boldı. 1933-jılı Şıñjañ ölkelik ükimet basına Şıñ Şısay keldi. Şıñ bilikke kele salısımen Sovet-Şıñjañ qarım-qatınasın jaña deñgeyge köterdi. Sovettiñ äue küşter qorğanıs armiya bazası şığıs Şıñjañnıñ Qwmıl qalasına ornalasıp işki qıtaymen resmi baylanıs üzilgendi. Tağı Sovetten eki jüzge tarta är salanıñ mamandarı Ürimji, Altay, Qwmıl, Qwlja, Şäueşek tb qalalarğa kelip qızmet jasadı. 1934-35 jıldan bastap Mäskeu, Taşken, Almatı, Qazan qalalarına art-artınan üş dürkin oquşı jiberdi. 1934-1939 jıldar arasında Sovetter odağında oqıp bilim alğan Şıñjañdıq oquşılardıñ sanı 300′den astı. Mwnıñ deni qazaqtar edi. 1939-jılı 2-jahan soğısı twtanıp Şıñjañ ölkelik ükimeti sol jılı Sovetke jibermekşi

  • “Alğaşqı jäne soñğı demokratiyalıq saylau”

    Asılhan MAMAŞWLI Alaş Orda wlttıq-territoriyalıq avtonomiyası ükimetiniñ müşeleri Alaş qalasına (Zareçnaya Slobodka, Semey) köşip kelip qonıstanğan 1918 jılı. Qazaqstan biligi biıl mausımda tağı bir kezekten tıs prezident saylauın ötkizgeli jatır. Postsovettik eldegi bwğan deyingi saylaulardıñ eşbirin halıqaralıq wyımdar «erkin» dep tanığan emes. Osı twsta Azattıq sovettik kezeñge deyingi Qazaqstanda ötken alğaşqı jäne soñğı aşıq saylaudıñ tarihına üñilip kördi. 1917 jılı jeltoqsan ayında «qazaq-qırğız biligin qolına alğanın» mälimdegen Alaş Orda ükimeti – Wlt keñesiniñ törağasın sayladı. Köpşilik dauıs alğan Älihan Bökeyhan ükimet pen keñes törağası bolıp saylandı. Azattıq tilşisimen söylesken zertteuşilerdiñ aytuınşa bwl saylau «bwrınğı handıq dästürge süyenbegen, patşalıq Reseydiñ eski zañdarınan qwtılğan, qazaq halqına saylau qwqığın berip, demokratiyalıq dästürmen ötkizgen

Pikir qaldıru

Elektorndı poştañız sırtqa jariyalanbaydı. Belgi qoyılğan öristi toltıru mindetti *

Atı-jöni *

Email *

Saytı

Kerey.kz/Kerey.kz

Biz turalı:

Tel: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz tiñ bwrınğı nwsqasın http://old.kerey.kz ten oqi alasızdar!

KEREY.KZ

Sayt materialdarın paydalanğanda derekközge silteme körsetu mindetti. Avtorlar pikiri men redakciya közqarası säykes kele bermeui mümkin. Jarnama men habarlandırulardıñ mazmwnına jarnama beruşi jauaptı.

Sayt sanağı: