|  |  | 

Köz qaras Swhbattar

Advokat Qwspan halıqaralıq qoldaudı maqtadı


Advokat Abzal Qwspan (aldıñğı qatarda sol jaqtan birinşi) Sayragül Sauıtbaydıñ sotında otır. Jarkent, 13 şilde 2018 jıl

Advokat Abzal Qwspan (aldıñğı qatarda sol jaqtan birinşi) Sayragül Sauıtbaydıñ sotında otır. Jarkent, 13 şilde 2018 jıl

Azattıqtıñ tikeley translyaciyasında körermender swraqtarına jauap bergen advokat Abzal Qwspan Qazaqstannan pana izdeuşi Qıtay qazağı Sayragül Sauıtbaydıñ tamızdıñ 1-inde sot zalınan bosatıluına äser etken faktorlardı sipattadı. Panfilov audandıq sotı Sauıtbaydı Qazaqstan-Qıtay şekarasın zañsız kesip ötkeni üşin altı ayğa şarttı türde sottap, şetke şığarudan bas tartqan.

Azattıq: Zañdıq twrğıda Sayragül Sauıtbaydıñ isi şeşildi me? Şeşimin taptı dep ayta alamız ba?

Abzal Qwspan: Tolıq şeşildi dep ayta almaymız. Nazar audarğan bolsañızdar, sot ädette qarardı ğana oqıp, tolığın keyin beretin edi. Keşe sud'ya basınan ayağına deyin sot ükimin oqıp şıqtı. Sot ükiminde aytılğan faktiniñ bäri – bizdiñ paydamızda. Qıtayda bolıp jatqan jağdaydıñ bäri (Şıñjañdağı etnikalıq azşılıqtardıñ qudalanıp, sayasi lager'lerge qamaluı – red.) sottıñ anıqtamasında naqtı körsetilgen. Zañdı küşine engennen keyin, biz sözsiz paydalanatın bolamız. Sayragüldiñ jeke basına keletin bolsaq, payızdıq twrğıdan problemanıñ 85 payızı şeşildi dep aytuğa boladı.

 

Azattıq: Şeşimge eñ bastı äser etken faktor ne boldı? Sizder keltirgen dälel-däyek pe, biliktiñ sayasi şeşimi me nemese halıqaralıq wyımdardıñ ün qatuı ma? Basqa da faktor bar ma?

Abzal Qwspan: Üş faktor bwğan äser etti. İs bastalısımen halıqaralıq wyımdarmen jwmıs istedik. Birinşi bolıp BWW janındağı bosqındar isi jönindegi joğarğı komissarınıñ Almatı qalasındağı ökildiginehabarlastım. Human Rights Watch (HRW) qwqıq qorğau wyımınıñ Ortalıq Aziya boyınşa ökili Mira Rittman hanım jeke özi habarlastı. Halıqaralıq zañnamada bizdiñ advokattıq täjiribemiz jetkiliksiz. Sol sebepti osı wyımdar bergen keñesterdiñ kömegi boldı.

Azattıq: Qay twrğıda ? Olar sot procesine qatıstı wsınıs jasadı ma?

Abzal Qwspan: Human Rights Watch pen Europadağı adam qwqıqtarın qorğaujönindegi wyımdar prezident atına, bas prokurordıñ atına «Sayragül Sauıtbaydı Qıtayğa qaytarmau turalı» hat joldadı. Bwl sayasi şeşimge äser etti dep oylaymın. Sebebi sud'ya [Dinara Qwyqabaeva] «bwl hattar mağan kelip tüsti» dedi. Demek isti qarap jatqan sud'yağa qosa joldanğan. Bwl – Qazaqstan sotında bolmağan qwbılıs, bolmağan oqiğa dep oylaymın. Ekinşiden, Sayragül Sauıtbay turalı şeteldik ağılşın tildi aqparat qwraldarında jüyeli türde jariyalanıp twrdı. Tağı bir äser etken faktor – halıqaralıq şarttar. Sonıñ biri – Qazaqstan qol qoyğan, ratifikaciyalağan «Balalar qwqığın qorğau turalı» konvenciya. Sot ükimine äser etken negizgi däyek osı boldı desem artıq emes.

Kazakhstan-Sairagul Saytbai court

Kazakhstan-Sairagul Saytbai court

 

Azattıq: Qazaqstan sottarı ükim şığaruda halıqaralıq şarttarğa jii süyene me, eskere me?

Abzal Qwspan: Sayasi reñki bar sottarğa qatısıp jürgen advokat retinde aytarım – Qazaqstanda halıqaralıq şarttardıñ normasın bwzatın jağday jiirek boladı.

Azattıq: Sud'ya ükimde «adamgerşilik qağidattarı» turalı ayttı. Al prokuror turalı siz «Mağan aytuğa söz qaldırmadı» dediñiz. Osı twrğıdan alğanda sot ükimi audandıq sot deñgeyinde ğana qabıldandı degenge kele me?

Abzal Qwspan: Meniñ oyımşa, joğarğı deñgeydegi sayasi şeşim qabıldandı. Biraq qalay bolsa da, [bwl ükim] sud'ya men prokurorğa degen halıqtıñ şatqayaqtap ketken seniminiñ nığayuyana üles qostı. Bwl – memleketke degen halıqtıñ senimin oyatatın faktor.

Azattıq: Azamattıq qoğamnıñ äseri boldı ma? Top-top belsendi Almatıdan 300 şaqırım jerdegi Jarkentte ötken sotqa barıp jürdi. Biraq jinalğandardıñ sot ğimaratınıñ aldında kişigirim miting ötkizip jibergenine eşkim tıyım salmadı.

Oqi otırıñız. Sayragül Sauıtbay: “Jılasam, sözimniñ qwnı bolmas edi”

Abzal Qwspan: Azamattıq qoğamnıñ alğaşqı nışandarı dep oylaymın. Mwnday process bizge kerek. Tek Almatıdan emes, Atıraudan, Qostanaydan, Oraldan, Semeyden kelgenderdi kördim. Bwl da sot şeşimine äser etti dep oylaymın. Eşqaysısına jeke şığıp, «bizdi qoldañız, sotqa keliñiz» dep ötiniş aytqanım joq. Köbi meni tauıp alıp, osı mäselege alañdauşılıq bildirip jattı. Älemniñ är elindegi qazaqtar da habarlastı. Bwl process Japoniyadan bastap, Germaniya, Franciya, Türkiya men Wlıbritaniyada twratın, älemge tarıday şaşılğan qazaqtardıñ da basın biriktirgen bolar. Meni tañqaldırdı. Mwnday därejede kömek kütken joq edim.

Azattıq: Körermenderdiñ işinde «Bwl sot şeşimi Qıtaydağı etnikalıq qazaqtarğa jeñildik äpere me?» dep swrap jatqandarı bar.

Abzal Qwspan: Bwl – köpşilikti mazalaytın swraq. Şıñjañ-Wyğır avtonomiyalıq ölkesindegi qıspaq 2016 jılı bastaldı. Bwl jağday [oğan deyin] Tibette boldı. Bwl jağday Şıñjañ wyğırlarınıñ basında äldeqayda bwrınnan bolıp jattı. AQŞ-ta bwl mäseleni vice-prezident Mayk Pens pen memleket hatşısı Mayk Pompeo qadağalap otır. Birqatar senator men BWW ökilderi şildeniñ 26-sında ülken jiın ötkizdi (Senator Marko Rubio törağalıq etken bwl jiın «Şıñjañdağı adam qwqıqtarı dağdarısı boyınşa komissiya otırısı» dep ataladı – red.). Şıñjañdağı sayasi üyrenu lager'lerinde etnikalıq azşılıqtarğa jasalıp jatqan qısım turalı mäsele biz kötergen materialdar negizinde AQŞ-ta qaralıp, Qıtayğa qatıstı bölek qarar dayındalıp jatır.

Azattıq: Sayragül Sauıtbay isine qatıstı Qıtaydıñ endigi talabı ne bolmaq?

Üş ay işinde «bosqın» dep tanu nemese tanımau statusı belgili boluı tiis. Sayragüldiñ Qazaqstan azamattığın aluğa tolıq qwqığı bar.

 

Abzal Qwspan: Qazaqstan «elden şığarmaymız» dep ükim şığardı. Endi ekinşi mäsele, ekstradiciya. [Sayragül Sauıtbaydıñ] Qıtayda jasağan qılmısı (şekaranı zañsız kesip ötu – red.) boyınşa, Qıtay tarabı swratuı mümkin. Bwl – bölek prodcedura. Biraq, sottıñ ükimi zañdı küşine engen soñ jaqsı äseri boluı kerek. Eñ bastısı, qwpiyanı biletin adamnıñ [şetke] şığuğa [qatıstı] tıyımı bar. Qıtay zañdarına säykes, şığıp ketken jağdayda qılmıstıq is qozğaladı. Bwl mäseleni aldın-ala oylandıq. Keşegi «pana izdeuşi twlğa» degen kuäligimiz – halıqaralıq normalarğa säykes, elden şığaruğa da, swratqan elge beruge de tıyım saladı. Üş ay işinde «bosqın» dep tanu nemese tanımau statusı belgili boluı tiis. Qazaqstan azamattığın aluğa tolıq qwqığı bar. Onı biz «bosqın» statusı belgili bolğan soñ qarastıramız.

Azattıq: Bwl oqiğa Qıtaydan Qazaqstanğa kelgisi kelip otırğan etnikalıq qazaqtarğa äser ete me?

Abzal Qwspan: Bwl olarğa ümit sıylaydı. Qazaqstan halqına, biligine senim artadı. Ekioylı bolıp jürgender «elim, jwrtım» dep keluge tırısadı. Biraq, sol eldiñ zañdarın oqıp jürgen adam retinde aytarım, [Qıtaydıñ etnikalıq qazaq azamattarı] şekaradan zañsız ötip jatsa, Qıtayda wstalğan jağdayda atu jazasına kesilui mümkin. Bwl [Qıtay biliginiñ közimen qarağanda] auır qılmıs ekenin eskertkim keledi.

Eskertu: Advokat Abzal Qwspanmen Azattıq ötkizgen onlayn-konferenciyanıñ tolıq video nwsqasın mına siltemeden tabasızdar.

Azattıq

Related Articles

  • Jekeşelendirdik. Jetistik pe?

      Halıqtıñ hal-ahualın jaqsartu ükimettiñ aldındağı eñ birinşi mindet. Ol üşin halıqtıñ naqtı tabısı artuı kerek, alayda onıñ ösui mülde mardımsız. Halıq qarajatınıñ şığıs qwrılımına qarasaq, adamdar qazir barlıq tabısınıñ jartısınan astamın tamaqqa jwmsauğa mäjbür. Öytkeni, bäri qımbat jäne bağa künnen künge arta tüsude. Al äleumettik qızmet körsetu sapası qanday desek, bwl bağıtta da tildi tistetetin mäseleler köp. Osı mäselelerdi ayta kelip Mäjilistegi «Halıqtıq kommunister» frakciyasınıñ jetekşisi Ayqın Qoñırov ükimet basşısı Asqar Maminge joldağan deputattıq saualında jekeşelendiruge berilgen äleumettik nısandardıñ jay-küyi turalı swrau saldı. «Bügingi tañda jekeşege berilgen äleumettik nısandar sanı 500-ge jetip qaldı. Sonıñ jartısı kommunaldıq menşikke jatatın emhanalar, sauıqtıru keşenderi, diagnostikalıq ortalıqtar, dispanserler, sanatoriyler, sporttıq klubtar, muzıkalıq jäne

  • Bılq-sılq jauap… Bılq-sılq ister…

    Bwdan bwrın Mäjilistegi «Halıqtıq kommunister» frakciyasınıñ atınan deputat Ayqın Qoñırovtıñ däri-därmek bağasın retteu turalı Densaulıq saqtau ministri Eljan Birtanovqa joldağan saualı turalı jazğan bolatınbız. («Däri-därmektiñ bağası qaşan retteledi, Birtanov mırza?»., «Kerey kz, 18.04.2019 jıl.) Onda deputat qoldanıstağı zañnamağa däri-därmek bağasın memlekettik retteu boyınşa özgerister engizilgenin, osığan baylanıstı ministrliktiñ qanday şaralar qoldanatını swralğan. «Ötken jıldıñ alğaşqı toqsanımen salıstırğanda, 2019 jıldıñ birinşi toqsanında däri-därmekter bağası 8,4%-ğa qımbattağan. Bwl basqa bağalardıñ ösuinen 1,7 ese artıq. Bwl jağday däri-därmekter bağası qımbattauınıñ ob'ektivti jäne sub'ektivti sebepterin şwğıl türde anıqtaudı qajet etedi. Bwğan qosa bölşektik narıqta payda tüsimi az arzan däri-därmekterdi ığıstırıp, qımbat däri- därmek saudasın damıtu qaupi da bar. Statistika komitetiniñ mälimeti boyınşa, ötken jılı

  • Dosım Sätpaev: “Eski kadrlarmen jüyeni jañartu mümkin emes”

    Petr TROCENKO Sayasattanuşı Dosım Sätpaev. Almatı, 5 mausım 2019 jıl. Täuekeldi bağalau tobınıñ jetekşisi Dosım Sätpaev Azattıqqa bergen swhbatında Qazaqstanda saylaualdı nasihattıñ qalay ötkeni jäne jaña prezidentti işki jäne sırtqı sayasatta qanday sınaq kütip twrğanı turalı ayttı. Azattıq: Qazaqstandağı saylaualdı nasihatı türlişe bağalanıp jatır. Bir jaq bäseke men sayasi balama bar deydi. EQIW missiyası bastağan ekinşi jaq saylaualdı nasihatın süreñsiz, azın-aulaq wran men bilbordtan aspaytın nauqan dep sipattaydı. Bwl saylaualdı nasihatın tartıstı bäseke deuge kele me? Dosım Sätpaev: Bwl saylau baqılau tizginin uısınan şığarmağan birinşi prezidenttiñ (Nwrswltan Nazarbaev – red.) bilikti mwragerge tapsıru procesin zañdastıru äreketi ekenin negizge alu kerek. Sondıqtan saylau oyınşılardıñ bäri özderine berilgen röli men ornın jaqsı biletin spektakl'ge

  • Ğılımsız öndiris dami almaydı

      Kez kelgen eldiñ ekonomikası ğılım jetistikterin öndiriske engizbey dami almaydı. Ğılımi jetistikterdiñ negizinde jasalğan üzdik önimder ğana halıqaralıq rınokta bäsekelestikke qabiletti bola aladı. Al bizdiñ öndirisşilerimiz ğılımi-zertteu jäne täjiribelik-konstruktorlıq jwmıstarğa köñil bölmeydi. Sarapşılardıñ zertteuine qarağanda älemdegi üzdik tauar öndiruşiler ötken ğasırdıñ ayağımen salıstırğanda ğılımi-zertteu jwmıstarına bölinetin şığıstarın 7 ese arttırğan. Al bizdiñ barlıq menşiktegi öndirisşilerimiz soñğı bes jılda bwl taraptağı şığındarın ünemi azaytumen keledi. Qazir ol İJÖ-niñ 0,12 payızdıq ülesine deyin tüsken. Bwl damığan elder tügil damuşı elderdiñ arasındağı eñ tömengi körsetkişterdiñ biri. 2018 jılı bizdiñ ğılımğa köñil bölgen käsiporındarımızdıñ sanı 384 qana boldı, al bwdan 10 jıl bwrın onıñ sanı 438 bolatın. Käsiporında ğılımmen aynalısatın qızmetkerler sanı da

  • “Dombıra tartıp, qazaqşa än salatın buınnıñ soñımız ba dep qorqamın”

    Nwrtay LAHANWLI Germaniyanıñ Hatcenport auılında. Suret avtorı – Talğar Dälelğazı. Türkiyada tuıp, Franciyada twrğan, arğı tegi altaylıq qazaq Ömir Özkalp Germaniyada käsipkerge aynaldı. Türkiyada – “Omer”, Franciyada – “Viktor-Zafer” atanğan Ömir şettegi qazaq jastarınıñ ana tilinen ajırap bara jatqanın aytıp qınjıladı. Türkiyanıñ Altay auılında tamızdıñ 30-ı – jergilikti Jeñis küni tuğan Ömir Özkalpqa ata-anası azan şaqırıp, Zafer (türikşeden “jeñis” dep audarıladı – red.) dep at qoyğan. Biraq üy-işi men qwrdastarı Ömir dep atap ketken. Mektepke barğan kezinde qwjatındağı esimi laqap atınıñ türikşe formasında “Omer” dep jazılıp ketken. Keyin käsip izdep Europağa qonıs audarğan ol Franciya azamattığın alar kezde “Viktor” degen esim jalğap alğan. Mwnıñ da mağınası – “jeñis”. Qıtayda kommunisterdiñ

Pikir qaldıru

Elektorndı poştañız sırtqa jariyalanbaydı. Belgi qoyılğan öristi toltıru mindetti *

Atı-jöni *

Email *

Saytı

Kerey.kz/Kerey.kz

Biz turalı:

Tel: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz tiñ bwrınğı nwsqasın http://old.kerey.kz ten oqi alasızdar!

KEREY.KZ

Sayt materialdarın paydalanğanda derekközge silteme körsetu mindetti. Avtorlar pikiri men redakciya közqarası säykes kele bermeui mümkin. Jarnama men habarlandırulardıñ mazmwnına jarnama beruşi jauaptı.

Sayt sanağı: