|  |  | 

Köz qaras Sayasat

“Reseydegi demokratiyanı qwrtudı El'cin bastağan”


Resey parlamenti aldında twrğan äskeri tankiler. Mäskeu, 4 qazan 1993 jıl.

Resey parlamenti aldında twrğan äskeri tankiler. Mäskeu, 4 qazan 1993 jıl.

1993 jılı Joğarı Keñesti taratu Resey demokratiyasına soqqı boldı ma? Nelikten Vaşington Boris El'cinniñ kümändi is-äreketin qoldadı? El'cinniñ twlğası men tüpki nietin bağalağan batıs sarapşıları men sayasatkerleri qatelesti me? Vladimir Putin – Boris El'cinniñ adal izbasarı ma?

Wall Street Journal basılımına “Resey demokratiyası qalay öldi” degen maqala jariyalağan amerikalıq publicist Devid Satter postsovettik Reseydiñ birinşi parlamentin taratuğa 25 jıl toluına oray Azattıqqa swhbat berdi.

1993 jılı qırküyektiñ 21-i küni Resey prezidenti Boris El'cin “Resey Federaciyasındağı kezeñdi konstitutciyalıq reforma turalı” №1400 jarlığın şığardı, onıñ birinşi tarmağında eñ joğarğı zañ şığaruşı organ – Joğarı Keñes pen halıq deputattarı keñesin taratu turalı aytıldı. Bwl şeşimge deyin parlament reforma jasauğa qarsı şığıp, birneşe ay boyı prezidentpen tiresken edi. Eki aptağa sozılğan dağdarıstıñ soñı qazannıñ 4-i küni Joğarı Keñes deputattarınıñ bir böligi barrikada ornatıp, bekinip alğan Aq üyge şabuılmen ayaqtaldı.

Batıs elderi Boris El'cinniñ parlamentti taratuın sökpedi, “jaqında jaña parlamentke erkin saylau ötkizemin” degen uädesine qanağattandı. Devid Satter batıs elderi öreskel qatelik jiberdi, bwl oqiğa däureni onşa wzaqqa barmağan Reseydegi demokratiyalıq täjiribege nükte qoyğanın tüsinbedi dep sanaydı.

Bwl orıs demokratiyasınıñ öşuiniñ bastauı edi.

- Bwl orıs demokratiyasınıñ öşuiniñ bastauı edi, – deydi Devid Satter. – El'cin Joğarı Keñesti qısqarttı, keyin armiyanı halıq saylağan adamdarğa qarsı qoldandı, bwl Reseydegi bilik bölinisiniñ aqırı boldı. Bilik bölinisi bolmay demokratiyalıq jüyege jetu mümkin emes. El'cin Reseyde demokratiyalıq jüye üşin öte qajet mentalitettiñ joqtığın körsetti, ol – demokratiyalıq jüyeni saqtau üşin ımırağa kelu. Kez kelgen demokratiya müddeler qaqtığısına negizdeledi, ol şoğırlanğan şielenis jağdayı. Jüyege qatısuşılar sol sättegi jeke jeñisinen demokratiyanı joğarı qoysa, sol kezde ğana demokratiya tirşilik etedi. 1993 jılğı Reseyde bazalıq mentalitet – daudı kelisimmen jäne ımıramen şeşu mümkindigin saqtau bolmadı. El'cin totalitarlıq qwrılımnan endi şıqqan halıqtı jaqsı wyımdastıra aldı jäne Reseydiñ arı qaray damuına qajetti mañızdı principterdiñ birin joydı.

- 1993 jılğı oqiğa men Reseydiñ avtoritarizmge qayta oraluı üşin El'cindi ayıptaytın siyaqtısız. Biraq öziñiz Reseyde demokratiyalıq mentalitet bolmağan dep otırsız. Onıñ qarsılastarı da demokrattar emes edi ğoy. Parlamentti taratuğa olar da ayıptı emes pe?

AQŞ jurnalisi Devid Satter.

AQŞ jurnalisi Devid Satter.

​- Ärine, eki tarap ta ayıptı. Biraq zañdı, konstitutciyanı bwzğan El'cin ğoy. Ol kommunistik konstitutciya edi dep qazir aytu oñay. Älbette, konstitutciyanıñ kemşiligi köp edi, biraq onı özgertuge bolatın, jwmıs isteuge bolatın qwjat edi. Qalay bolğanda da ol Reseydegi jalğız zañ qwrılımı edi. El'cinniñ birjaqtı tärtippen onı bwzuğa qwqığı bolmadı. El'cin zañdı öreskel bwzdı, onıñ qwnı memleketke öte qımbatqa tüsti.

- 1993 jılı oqiğa basqaday örbui mümkin edi dep oylaysız ba? Onı elestetu qiın. Eske tüsireyik: bir jaqta gaydarlıq reformanı wsınğan Joğarı Keñestiñ qarsılığı, ekinşi jaqta – reformamen soñına deyin baruğa äzir El'cin twr.

- Iä, basqaşa jolı bar edi. Ol El'cindi saylağan, onıñ prezident boluına jağday jasağan parlament edi. Belovej kelisimin maqwldağan, Sovet odağın qwlatqan parlament bolatın. Sol parlament El'cinge arnayı ökildik berdi, reforma jasauğa jağday jasadı. Basında parlament oğan jau bolmadı. Biraq El'cin memleketti zañnamalıq biliksiz basqarğısı keldi. Aytqan wsınısı, istegen isi ne tiimsiz, ne qate bolıp şıqqanda halıq japa şekti.

Sodan soñ twrğındarmen baylanıs jasap otırğan parlamenttegi adamdar qarsı şığıp, narazılıq tanıttı. El'cin Joğarı Keñesti elemeuge tırıstı. Memleket ekonomikalıq dağdarıstan zardap şekkende ol keñeske jekkörinişpen qaradı. Solayşa jağday şielenisti. El'cinniñ oğan jol bermeuge mümkindigi bar edi. Elde eşqanday senimdi zañ bolmay twrğanda eseñgiretu arqılı emdemek (“şokovaya terapiya”) boldı. Ol Reseyde zañ üstemdigin ornatudıñ qajettiligin nemese mümkindigin körmedi. Qılmıs köbeygen kezde bwl mäseleni parlamentpen talqılağısı kelmedi. Parlamentşiler de ne isteu kerektigin bilmedi. Biraq bastı ayıpker – El'cin. Elde azamattıq soğıs tudıra jazdağan dağdarısqa ayıptı da sol.

Resey Joğarı Keñesiniñ soñğı törağası Ruslan Hasbulatov. (Mwrağattağı suret.)

Resey Joğarı Keñesiniñ soñğı törağası Ruslan Hasbulatov. (Mwrağattağı suret.)

- El'cin jalğız emes edi ğoy. 42 mädeniet qayratkeriniñ hatın eske alayıq. Olar El'cindi qoldadı.

- Bwl orıs ziyalılarınıñ qasireti, sebebi orıs intelligenciyası totalitarlıq ortada qwrılğan. Ol hatta El'cindi qattı qoldağan köptegen dostarımnıñ atı-jönin qattı qınjıla oqimın. Olardıñ arasında El'cin qwrğan jüyeden japa şekken, tipti sonıñ qwrbanı bolğan adamdar bar. Sol kezde olar eşteñe oylamadı, jappay psihoz boldı.

- Ädiletin aytar bolsaq, Batıstağı sarapşılardıñ birazı da Boris El'cindi qoldauğa twrarlıq demokratiyalıq jetekşi dep sanadı. 1996 jılı Resey prezidenttigine saylau kezinde tarihşı Riçard Paypstan “El'cinniñ ketetin kezi tumadı ma?” dep swrağanımda, ol “joq, El'cin demokrat adam” dep jauap bergen edi.

El'cin demokrat siyaqtı körinetin, biraq onıñ demokratiyağa qarsı minezi men kar'erası Reseydegi köptegen adamğa ayqın boldı.

- El'cin demokrat siyaqtı körinetin, biraq onıñ demokratiyağa qarsı minezi men kar'erası Reseydegi köptegen adamğa ayqın boldı. Mısalı, 1993 jılı köktemde impiçment turalı söz qozğalğanda Joğarı Keñesti taratu josparı boldı, tipti deputattardı parlament ğimaratınan şığaru üşin ulandırğış gaz qoldanbaq boldı. El'cin bolsa Şeşenstanda soğıs bastadı. Ne üşin? Onıñ keñesşileriniñ biri Oleg Lobovtıñ aytuınşa, reytingin köteru üşin prezidentke jeñis äkeletin şağın soğıs kerek bolğan.

Keyin öltirilgen Sergey YUşenkovqa ol turalı özi aytqan, onı 1999 jılı üylerdiñ jarılısın zerttegeni üşin öltirse kerek. El'cinniñ reytingin köteru – soğıstı bastauğa jaqsı sebep emes degen eşkimniñ oyına kelmese kerek. El'cin turalı romantikalıq ideyanı qwrtatın faktiler jetkilikti. Kommunizm jeñimpazı retindegi röli adamdardı bosañsıtıp jiberdi.

Halıqtıñ kedeylenuin bılay qoyğanda, jekeşelendiru procesi qoğamnıñ barlıq deñgeyinde qılmıstıq jolmen jürdi, mañızdı resurstardı eş qiındıqsız basıp alğan qılmıs älemine şıdammen qarau – El'cin basqarğan qoğamnıñ nätijesi men mentaliteti edi. Riçard Payps ozıq oylı adam, talantı men aqılı odan kemdeu adamdar da El'cindi qoldau kerek, sebebi basqaları qoldauğa twrmaydı dep oyladı, biraq olar qatelesti. Demokratiyalıq procesti qoldau kerek edi.

- Batıstıñ, AQŞ-tıñ El'cindi qoldağanı üşin reseylikterdiñ köbi Vaşingtonğa renjidi. “Eldi tonau men kedeylendiru reformasın jasağan adamdı qoldadıñdar” desedi.

- Olar El'cinniñ arandatuşılığın bilmedi, sol üşin keşirim tanıtsa bolar. Eñ mañızdı oqiğa – “Ostankino” mañındağı qırğın, işki äsker qarusız halıqqa oq attı. El'cin armiyanı Aq üyge şabuıldauğa köndiru üşin nemese bwyrıq beru üşin osı jağdaydı qoldandı. “Ostankino” teleortalığı mañında ne boldı? Eñ bastı faktilerdi bilemiz. Mäskeude policiyanıñ mıñdağan jasağı Joğarı Keñesti qoldağan şeruşilerdi wrıp-soqtı. Kenetten, qazannıñ 6-sı küni Mäskeu ortalığındağı miliciya joq bolıp ketti, jük kölikteri men avtobustar, otaluğa dayın kiltter qaldı. Adamdar sol kölikke otırıp “Ostankinoğa” bardı, sol jerde avtomatı bar işki äsker kütip twrdı. Däl sol jağdayda marginal faşisttik elementter “Ostankino” esigin attı, keyin ğimarat işinen jarılıs şıqtı, oğan şeruşiler ayıptı emes ediğ işki ister äskeri olarğa oq jaudırdı. Bwl nağız qırğın bolatın. El'cin keyin onı qızıl-qoñırlardıñ “Ostankinoğa”, söz bostandığına şabuılı dep atadı.

“Ostankino” translyaciya jasauın toqtattı – “Ostankino” jetekşileri äser qaldıru üşin sonday şeşim qabıldadı. Aq üyge şabuıldaudı bürkemelep, bükil älemdi aldau üşin solay istedi. Onıñ äseri zor boldı. Onıñ arandatu ekenin bilmegender, Reseydi, El'cindi bilmegender twzaqqa tüsti, El'cindi qoldadı.

Bizdiñ memlekettik hatşı Uorren Kristofer sol kezde “ädette biz parlamentti taratudı qoldamaymız, biraq mınau erekşe jağday” dedi. Nesi erekşe ekenin özi tüsingen joq. El'cin arandatudıñ dämin bilip aldı. 1999 jılı üylerdi jarudıñ tübi osığan tireledi dep oylaymın. Arandatuğa degen kommunistik süyispenşilik El'cinge tän edi. KGB nemese FSB-ni taratuğa eşqaşan barmauınıñ bir sebebi osında dep oylaymın, sebebi bilikti saqtau üşin olardı qalay paydalanuğa bolatının bildi.

- Boris El'cindi jağımsız twlğa retinde sipattap otırsız. Tipti şekten tıs jağımsız etip körsettiñiz.

- Qazirgi Reseyde ne bar? Iä, qazir ol kommunistik rejimmen salıstırğanda erkin memleket, bwrınğıdan jaqsıraq şığar. Biraq demokratiyalıq jetekşi standart boyınşa qarasaq, El'cin Resey tarihındağı absolyuttik jağımsız keyipker. Sonıñ kesirinen demokratiyağa say damu mümkindigi joyıldı. Postsovettik orıs halqınıñ minezin, kommunizm mwrasın eskersek, basqa balaması boldı ma? Basqa jolmen jüru mümkindigi boldı. Iä, bwl elde zañdı qwrmetteu dästüri joq edi, biraq Resey tarihındağı bwrılıs kezeñi edi, imperiya talqandaldı, eski idealdar qwladı. Sol sätte El'cin emes, basqa twlğa kerek edi.

"Ostankino" teleortalığı qasındağı jük köligi. Mäskeu, 3 qazan 1993 jıl.

“Ostankino” teleortalığı qasındağı jük köligi. Mäskeu, 3 qazan 1993 jıl.

- Bwnday teoriya naqtı täjiribege qayşı keledi. Qalay bolğanda da Resey on bes memlekettiñ biri edi, Sovet odağınıñ mwrageri bolatın, olardıñ eşbirinde (Baltıq elderin qospağanda) demokratiyalıq institut şeñberinde äreket qılğan demokratiyalıq basşı bolmadı.

- Şığıs Europada kommunistik rejim boldı, ol jaqta demokratiyalıq rejim qwrıldı. Baltıq boyındağı elder de kommunizmnen şığıp, demokratiyalıq jüye ornattı. Qazir Gruziya Reseyge qarağanda, tipti Ukrainamen salıstırğanda äldeqayda demokratiyalıq elge aynalğan. Siz aytqan mäsele öte eleuli, sebebi kommunizm adamdarğa äser etti; jeke wyattan, ideyadan ayırdı, adam özine jauap berui kerek, özin jäne özgelerdi sıylauı kerek degen ideyanı qwrttı. Onday senim bolmasa demokratiyalıq princippen äreket etetin qoğam qwru qiın. Reseyde demokratiyalıq kezeñ bolğan edi. 1917 jılğı Uaqıtşa ükimetti aytamın. Qiır Şığısta, Primor'ede demokratiyalıq ükimet boldı. Meniñ oyımşa, mäseleniñ bäri Resey biliginde tabiğatınan demokrat adamdardıñ bolmauına kelip tireledi.

- Rasımen de, Reseydiñ basşıdan jolı bolmadı degen tüsinik bar. Soñğı ğasırda ğana emes, eldiñ bağıtın anıqtaytın tarihi kezeñderde sonday basşı tabılmağan.

Mwnıñ bäri Resey basşısı boluğa layıq emes adamdardıñ bilikke kelgeniniñ kesiri.

- Ol äli jalğasıp jatır. El'cin sol dästürdi bekitip ketti. Öte jağımdı tarihi twlğa atanuğa mümkindigi köp edi. Halıqtıñ bäri jaqsı kördi, sırtqı älem qoldadı, jaña mümkindikter aşıldı. Özi taratqan Joğarı Keñes te onı qoldağan. Biraq iştey kommunistik boss bolıp qaldı, Ekaterinburgtegi (sol kezdegi Sverdlovsk) Ipat'ev üyin bwzuğa bwyrıq berdi, sebebi ol jerge köp adamdar täu etuge baratın. El'cin onıñ üyin bwzuğa bwyrıq berdi. Sırtqı türin özgertip, demokratqa wqsadı, biraq işi özgermedi.

Resey qazir öz tarihın tüsinuge tiis. Ol üşin tarihi ideyalardı tüsinip, olardı äşkereleui kerek.

Reseyde, äsirese Amerikada tanımal bwl ideyalar boyınşa, El'cin degen tamaşa, jaqsı adam bar edi, onıñ ornına Putin degen jauız keldi. El'cinniñ kim bolğanın, Putindi kim tañdağanın eşkim eske almaydı. Putindi bilikke äkelgen üy jarılısı şın mäninde El'cinniñ isi ekenin eşkim oylamaydı. Mümkin El'cin sonı özi maqwldağan şığar.

Resey tarihın bilip, sodan sabaq aluı kerek. El'cin men 1993 jılğı oqiğanıñ şındığın moyındamasaq – tarihtan sabaq almaymız. Üy jarılısın bılay qoyğanda Beslan, “Nord-Ost”, Ukrainağa şabuıldau, malayziyalıq wşaqtı atıp tüsiru – mwnıñ bäri Resey basşısı boluğa layıq emes adamdardıñ bilikke kelgeniniñ kesiri, sol üşin orıs halqınıñ tölegen qwnı.

Reseydegi bilik dağdarısı kezinde örtenip jatqan ükimet ğimaratı. Mäskeu, 4 qazan 1993 jıl.
OQI OTIRIÑIZ

Reseydegi 1993 jılğı dağdarıstıñ bastı keyipkerleri

- Bolaşaq turalı aytsaq, 93-şi jıldıñ mwrası Reseydiñ bolaşağın boljauğa mümkindik bere me? Qazirdiñ özinde el konstitutciyasın Putinge layıqtap özgertu turalı äñgimeler bar, onıñ jaña rölde bilik qwruına mümkindik beretin konstitutciyalıq format qwru turalı aytılıp jür.

- Äñgimeler aytıladı, biraq eñ bastısı – adamdardıñ ruhı özgerui kerek. Öz tarihın tüsinbeyinşe ol mümkin emes. Ol sayasi procestiñ ülken qozğauşı küşi. Qayta qwru kezinde tarihqa män beru bastı element boldı. Sonday tüsinik arqasında nağız demokratiyağa qaray bağıttau qadamdarı turalı oylansa boladı. Mısalı, jaña Qwrıltay jiının qwru, jaña konstitutciya jasau. Siz El'cindi tım qaralap jatırsız deysiz, ärine, qara närseni odan äri qaraytu mümkin emes, biraq onıñ is-äreketin bağalağanda qısılmau kerek. Resey qazirgiden köri jaqsıraq jağdayğa layıq edi.

- Bwl söziñizge qarsı şığıp, halqı qanday bolsa, basşısı sonday deytinder boladı.

Putin qwrğan jüye tabiğatınan twraqsız, ötirikke qwrılğan, onıñ twraqtı boluı mümkin emes.

- Olay oylamaymın. Adamdar qatelesedi. Orıs halqınıñ oñ bastaması köp, älemge köp jaqsı dünieler berdi. Reseydiñ aynalasındağı älem özgerip jatır, Resey de özgeredi. Reseyde orta tap damıp keledi, adamdar sayahattaydı, köptegen reseylikter şetelde twradı. Putin qwrğan jüye tabiğatınan twraqsız, ötirikke qwrılğan, onıñ twraqtı boluı mümkin emes. Twraqtılıq – işki jäne sırtqı eseñgiretetin jağdaylarğa qarsı twra bilu. Patşalıq Resey äleumettik revolyuciyağa jağday jasağan birinşi düniejüzilik soğısqa deyin twraqtı körinetin.

- Oğan deyin Japon soğısı boldı, ol patşalıq Reseydi eseñgiretti. Lenin aytqanday “patşalıq Reseydiñ irip-şirigenin körsetti”.

- Japon soğısı proceske türtki boldı. Resey halqı öte bilimdi jäne qazirgi sayasi jüye üşin tım damığan. Zañsızdıq bar, köp adamdar narazı, jüye tiimsiz ekenin däleldedi. Resey mañında ne bolatının boljau qiın. Orıs halqı ötkeni turalı şındıqtı bilgisi keledi. Adamdardıñ ötirikter äleminde ömir sürui – jasandı jağday, nağız faktiler äleminde ömir süru kerek. Sondıqtan bwnday talanttı halıqtıñ sauığuına barlıq jağday bar dep oylaymın.

Narazılıq akciyasına qatısuşılar. Mäskeu, 9 qırküyek 2018 jıl.

Narazılıq akciyasına qatısuşılar. Mäskeu, 9 qırküyek 2018 jıl.

- Osı äñgime Uaqıtşa ükimet basşısı Kerenskiydiñ memuarın esime tüsirdi, ol 1917 jılı öziniñ demokratiyalıq ükimetin qoldamağan Batıstı ayıptaydı; bwdan soñ öle-ölgenşe, 1970 jıldarğa deyin reseylikterdiñ demokratiya men bostandıqqa degen wmtılısı turalı jazdı. Sol reseylikterdiñ köbi (saualnamağa sensek) kommunistik täjiribeden soñ Reseydiñ erekşe jolı turalı wranğa senedi.

- Basqa joldı oylap tapqan eşkim joq. Batıs örkenietine negiz bolğan kädimgi adamgerşilik qwndılıq, ämbebap qwndılıqtardan basqa balama joq.

(YUriy Jigalkinniñ swhbatı orıs tilinen audarıldı.)

Azattıq radiosı

Related Articles

  • Qıtaylar Ğwndarğa 80 jıl bağınğan

    Ğwndardıñ äskeri memileketiniñ qwrıluıBizdiñ zamanımızdan bwrınğı 215 jılı Ğwndardıñ koşpendi-äskeri memleketi qwrıldı. Wlıstıñ qağanı Tümen boldı. Tümenniñ Baqtwğ( Modon) attı tah mwrageri boldı, Tümen onı tah mwragerliginen qağıp körşiles Nüküz(月氏)derge amanatqa jiberdi, artınan eki el jaulasqanda Nüküz hanı Modondı öltirmek boldı, Modon Nüküzderdiñ bir jüyirik atın qolğa tüsirdide wstatpay Ğwndarğa qaşıp keldi. Tümen täñirqwt oğan tümen(10000) jasaqtı basqarttı, Modon ısqırma jebeni jasap şığıp jasaqtarına: «Men jebeni qalay atsam senderde solay atasıñdar atpağandardıñ bası kesiledi !» dep ämir etti. Bir jolı öziniñ saygüligine qarata oq attı, özimen qosıla atpağandardı sol maydanda şauıp öltirdi. Tağı bir jolı tipti öz bäybişesine qaratıp oq attı, qosıla atpağandardı tağı da öltirdi. Tümen täñirqwtpen birge añğa

  • Imanipedagogikanıñ qajettiligi jäne alğışartı

    Pedagogika ərbir adamnıñ bükil ömir boyı damuınıñ kepili jəne qwralı bolğan pedagogikalıq procestiñ məni men mazmwnın, zañdarı men zañdılıqtarın jəne onıñ bügingi bağıt-bağdarı men bolaşaq örkendeu jolın zertteuşi ğılım jüyesi. Osı negizde pedagogika təlim-tərbie procesiniñ wyımdasu teoriyası men tehnologiyasın, pedagog is-əreketin (pedagogikalıq qızmetti) jəne oquşılardıñ ərqilı oqu jwmıstarın jetildirudiñ formaları men ədisterin əri olar arasındağı oqu isteri töñireginde tuındap otıratın qarım-qatınas, ıqpaldastıq strategiyaları men təsilderin naqtılap, aşıp otıradı. Adam biologiyalıq tirşilik iesi retinde düniege keledi. Onıñ twlğa bolıp jetilui üşin — tärbieleu qajet. Däl osı tärbie adamdı izgilendirip, oğan qajet qasiet sapalardı qalıptastıradı. Qazirgi qoğamda tärbie jwmıstarın jürgizu üşin arnayı mekemeler tüzilgen. Bwl üderisti käsibi bilimdi adamdar basqaradı. Tärbie jöninde

  • Boyıña oyıñ say bolğır, däudiñ atı däu ğoy qaşanda 

    Batyrkhan Kurmanseit Argentinanıñ Buenos-Ayresında ötken “Ülken jiırmalıq” (G20) elderi basşılarınıñ sammiti nätijelerine qatıstı qabıldanğan ortaq mälimdemede bügingi tañdağı eñ mañızdı älemdik mäselelerdiñ biri bolıp otırğan AQŞ-tıñ protekcionizm sayasatı jayında eşteñe aytılmadı. Onıñ ornına taraptar “Eñ aldımen Amerika” degeninen qaytpay otırğan prezident Tramptıñ talabımen Düniejüzilik sauda wyımın reformalauğa qatıstı kelisimge qol jetkizdi. “Birjaqtı sayasattı qoldauğa emes, köpjaqtı äriptestik jüyesin küşeytuge küş salu kerek” degendi büginge deyin qaytalap kelgen G20 elderi basşıları osı jolı öz poziciyaların qorğap qala almadı” dep jatır köp ekspertter. Sammittiñ jabılu räsiminen keyin ötken press-konferenciyada “Erkin sauda qağidasın saqtap, protekcionizm sayasatın jürgizbeudiñ mañızdı ekeni turalı birlesken mälimdemede nege eşteñe aytılmadı” degen swraqqa wyımdastıruşı el Argentinanıñ prezidenti Maurisio Makri

  • Qıtay turalı bir jwtım oy

    Eldes Orda Aqş-Qıtay teketiresi qıtay qoğamın eki jikke bölui bek mümkin. Jalpı bwl qıtay xalqınıñ Aqş-qa qarsı piğılı ma älde bilik basındağı qıtay kommunisteriniñ Aqş-qa qarsı teketiresi me? Meniñşe bwnıñ arasında ayırmaşılıq bar. Onday bolsa mınaday boljau jasauğa boladı: Birinşisi, Aqş-qa qıtay kompartiyası baqtalas bolsa, Aqş mindetti türde qıtay kompartiyasına sayasi balama bola alatın kez-kelgen anti-kompartiyaşıl qıtay toptarmen jaña sayasi maqsattar qoya bastaydı. Bwnıñ soñı qıtay qoğamındağı kommunist partiyağa qarsı iştey tisin qayrap jürgen toptardıñ küşin biriktiredi. Sonday-aq, qıtay kommunistik partiyasınıñ sayasi oqşaulanuın jıl sayın asqındıra beredi. Tipti, eñ soñında kompartiya sayasi qajetinen ayrıla bastaydı; Ekinşisi, Aqş-Qıtay sayasi ham ekonomikalıq dağdarısı qıtay oligarxına nemese klandıq toptarına kürdeli tañdau jasauğa jäjbürleydi.

  • Alğaşqı teñgege Nazarbaev beynesi qalay tüspey qaldı?

    Asılhan MAMAŞWLI Serikbolsın Äbdildin.  1993 jılı qaraşanıñ 15-inde Qazaqstan öziniñ wlttıq valyutası – teñgeni aynalımğa şığardı. Sol kezde eldiñ Joğarğı keñesin basqarğan Serikbolsın Äbdildin teñgeniñ qalay basılğanı jaylı, dizaynı qalay dayındalğanı turalı aytıp berdi. Teñge aynalımğa şıqpas bwrın Qazaqstan soñğı sätke deyin Reseydiñ rubl' aymağında qaluğa tırıstı. Qazaqstan prezidenti Nwrswltan Nazarbaev “Ğasırlar toğısında” attı kitabında rubl'di saqtap qaluğa degen wmtılısın “rubl' aymağınıñ bwzıluı (ortaq valyuta – red.) TMD elderinen alşaqtaudı tezdeter edi. Al Qazaqstan bwğan dayın emes edi” dep tüsindiredi. Kitapta Nazarbaev “1992 jılı Reseyde barlıq bağa bosatıldı. Sol kezde iske kiristik. Men Qazaqstan valyutasın şığarudı bastau turalı qwpiya jarlıqqa qol qoydım” dep jazdı. Alayda Azattıq tilşisimen swqbattasqan Joğarğı keñestiñ

Pikir qaldıru

Elektorndı poştañız sırtqa jariyalanbaydı. Belgi qoyılğan öristi toltıru mindetti *

Atı-jöni *

Email *

Saytı

Kerey.kz/Kerey.kz

Biz turalı:

Tel: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz tiñ bwrınğı nwsqasın http://old.kerey.kz ten oqi alasızdar!

KEREY.KZ

Sayt materialdarın paydalanğanda derekközge silteme körsetu mindetti. Avtorlar pikiri men redakciya közqarası säykes kele bermeui mümkin. Jarnama men habarlandırulardıñ mazmwnına jarnama beruşi jauaptı.

Sayt sanağı: