|  |  |  | 

Jahan jañalıqtarı Köz qaras Ruhaniyat

Qazaq älipbiin latınğa auıstıru mäselesi qıtaydıñ nazarın audarıp jatır.

43386680_1211350109028574_3104708154630340608_nQazaq älipbiin latınğa auıstıru mäselesi bügingi küni qıtaydıñ nazarın audarıp jatır. Qıtay Qazaqstandağı barlıq aqparattıq jañalıqtı qadağalap otıratının eskersek bildey memleket qwruşı wlttıñ älipbi auıstıruın nazardan tıs qaldırması anıq. Jäne ol tek qarip auıstıru mäselesi emes, tildik reforma dep otır. Qoş, endi mına qızıqtı qarañız!

Qazaqstanda latın älipbii mäselesi 90-jıldarı qazaq tiltanuşı ğalımdarı (Akademik Ä.Qaydarov) jağınan auızğa alınğanı ras, däl sol twsta qıtay bwl aqparattı jabıq küyde talqığa saldı, öytkeni 90-jıldarı qıtayda EKİ MIÑnan astam taza qazaq mektebi jäne Qwljada qazaq universiteti, Küytinde qazaq institutı sonımen qatar Altay, Şäueşek, Sanjıda qazaq tilinde bilim beretin pedegogikalıq joğarı bilim beru orındarı bar-dı jäne barlıq qazaq mektebi, kolledj, universitet qazaqşa is-qağaz qoldanatın, qazaq mektepterinde tipti qıtay tilin 3-sınıptan keyin (key jerde 5-sınıptan soñ) şet tili retinde qosımşa ğana oqıtatın. Qazaq tiliniñ üstemdigi joğarı edi, key eldi-mekendegi qıtay, moñğol, xuiyzu, wyğırlar taza qazaq mektebine baratın. Qazaq mektebiniñ bilim beru sapası öte joğarı jäne qazaq oquşılarınıñ JOO-na tüsu salıstırması Şıñjañda aldıñğı orında twrdı. Osı jağdayda Qazaqstan jaqtıñ latın qarpine köşu qozğalısı qıtaydağı qazaq ziyalıların eşqaşan beyjay qaldırmaytını anıq, sonımen qatar qıtaydıñ 1980-83 jılğı tolıqtırılğan memleket konstucsiyası boyınşa “är wlt öz jazuın özi tañdauğa tolıq qwqılı” delingen qwqıqtıq jağı tağı bar, bwlardıñ bäri bir-birimen säykes kelse qıtayğa tiimsiz dep qortındı şığardı. Sosın, qıtay jaq 90-jıldarı Türkiyanıñ Antaliya, Istanbwl qalalarındağı “älipbi mäselesine” baylanıstı basqosulardı da qattı qadağalap otırdı. Äsirese 34 qaripten twratın ortaq türki latın älipbii jobası tipten alañdauşılıqqa apardı. Bwnıñ barlığı qıtaydı “wlt sayasatın” özgertuge mäjbürledi. Sonımen qıtay Şıñjañdağı qazaq-wyğırğa lingvistikalıq qadağalau sayasatın şığardı, bir mäsele ayasındağı reakcsiyanı qadağalap tekserip otırdı. Qızığı sol nätije bılay boldı, qazaqtar-Qazaqstandağı latın jobasına eleñdeydi, wyñırlar- Türkiyağa eleñdeydi. Qıtay üşin bwl degen ortalıq aziya men Türkiyağa jaqındau degen söz. Bwl qıtayğa mülde tompaq! Qıtay endi qaytuı kerek? Oğan qıtaydıñ strateg mamandarı, latınğa köşudiñ qararın Pekin maqwldau kerek! degen sayasat wstandı. Sonımen, bwl mäsele sol künnen kün tärtibinen tüsken joq, ayağı Arapşıl-Latınşıl jaña pikir-talasqa wlastı. Qıtay sırttay qarap “wltşıl, türikşil” elementterdi tizimdikke jazıp qoydı. Qoş, arı qaray…43433824_1211349952361923_2871285765948571648_n

Esteriñizde bolsa Qazaqstanda latın älipbii 2006-jılı qayta qozğalıp, bwl jol prezident ğalımdarğa tapsırma bergen edi. Bwl qıtayğa birşama auır tidi jäne dayındıqsız moynına qıl bwrau tüsti. Öytkeni, qıtay jaq Qazaqstandı latın älipbiin qoğamdıq pikir ayasında ğana örbitedi dep eseptep keldi, bildey eldiñ prezidenti auzına aluı öte tosın jağday retinde qabıldandı. Qıtay jaqtıñ qazaqşa basılımdarı osıdan soñ birinen soñ biri latın jobasın wsınıp jattı. Däl sol twsta biz orta mekteptegi auzınıñ uızı keppegen bala edik, birde bir ağayımız latın qarpine köşu turalı oyın bayandap birqanşa jobanı taqtağa jazğanı esimde. Sol twsta 3-4 mamannıñ jobasın jurnaldan da oqığanım jadımda qaptı. Olar T.Doşıq, S.Janbolatov, M.Bölekov jäne M.Äbilqaq, Jañ Diñjin, tb. Äsirese S.Janbolatovtıñ “Oylar Örisi” kitabı bwnı arnayı talqığa saldı. Qıtay qazağı 2006- jılğa deyin jäne keyin latın jobası ayasında wsınbağan jobası qalmadı deuge boladı. Keyin bwnıñ ornın qıtay qazaqtarınıñ IT-şinik programisteri bastı. Olar özderi jasağan sayttarında jarısa jariyalap jattı, tipti sayt bağdarlamasına engizip öz jobasımen aqparat ta taratıp jürdi. Sol däuir qıtay qazağı üşin “altın däuir” boldı. Biraq, qıtaydıñ da öz közdegeni bar edi. Ol bılay boldı! Qıtaydağı qazaq ğalımdarı qıtay kongresinde premer-ministirge tikeley “qazaq latın jobasın maqwldau” turalı saualın qoyğan soñ dereu basqa täsilge köşti. Ol mınau:
Qıtay qazağın Qazaqstanmen bir älipbide boldırmau;
Latın jobasın Pekin jaq maqwldau qalasa jobanı da Pekin jaq wsınu; Qazaqtı latın jazuı arqılı qıtay-globalzacsiyasına jaqındatu;
tb.
Osı täsilden soñ qıtay qazaqtarınıñ “qwbıjıq latın älipbi” jariyalana bastadı jäne onı maqwldau kezeñi kün tärtibinde twrdı. Ol kezde biz universitet qabırğasına endi jarmasqan kez edi. Qazaq sayttarınıñ altın däuiri twğın. Atalmış latın jobasın qırıq mıñdıq oqırmanı bar “Sen-Qazaq” attı sayt jer-jebirine jetkizip talqığa saldı.

Qoş, ne kerek, qıtaydıñ “latın jobası” sayasatı nauqanı keyin uaqıtşa toqtap qaldı, sonımen birge qıtaydıñ latınmen “twzaq qwru” sayasatı da uaqıtşa toqtap qaldı. Qıtay biligi negizgi nazarın sayasi klondarmen arpalısuğa jwmsap, sayasi tazalaudı bastap ketti. Atalmış “latın twzağı” jobasınıñ biraz strateg oyınşısı sayasattan sırğıp ketti.

Endi, qarañız! Bıltırdan beri Qazaqstanda latın älipbii mäselesi naqtı qadamdarğa bardı, joba twraqtanu üstinde, tağısın-tağı. Bwğan qıtay jaq jaña reakcsiya tanıtadı jäne onıñ Şıñjañğa ıqpalın barınşa azaytuğa tırısadı. Alda qıtaydıñ wstanımı turalı jäne bir saraptama jajarmın. Qıtay sözsiz sayasi taktikağa köşedi, ol-anıq.

Soñında ayta keteyin, ä- ae, ö-oe, ü-ue nwsqasın 2006-2009 jıldarı qıtay qazaqtarınıñ bir basılımınan oqıp edim (atı esimde joq), keyin osı nwsqa Qazaqstanda wlttıq latın jobası retinde jwrtqa wsınılğan kezde jaman şok boldım.

Eldes Orda

Related Articles

  • AQŞ prezidenti Tayvan'di qorğau üşin äskeri küş qoldanuğa dayın ekenin mälimdedi

    AQŞ prezidenti Djo Bayden Prezident Djo Bayden, eger Qıtay basıp kirer bolsa, AQŞ-tıñ Tayvan'di äskeri jolmen qorğauğa dayın ekenin rastadı. “Bwl moynımızğa alğan mindetimiz” dedi Bayden Tokioda ötkizgen baspasöz konferenciyasında. AQŞ prezidenti mwnda jeksenbi küni Aziya elderine saparı barısında kelgen. Bwl aqparattı Associated Press tarattı. “Qıtaydıñ Tayvan'ğa küş qoldanu jönindegi kez-kelgen talpınısı jönsiz boladı, öytkeni ol äreket Ukrainadağı jağday siyaqtı twtas aymaqtıñ tınıştığın bwzadı” dep mälimdedi Bayden. AQŞ prezidentiniñ sözinşe, Reseydiñ Ukrainağa basqınşılığınan keyin Tayvan'di qorğaudıñ özektiligi arta tüsken. Bayden sözinen keyin Qıtay Sırtqı ister ministrliginiñ resmi ökili Van Ven'bin' “Tayvan' – Qıtaydıñ ajıramas böligi” dep mälimdedi. “Tayvan' mäselesi — tek qana Qıtaydıñ işki isi”, — degen Ven'bin', bwl mäsele boyınşa kelisimpazdıq bolmaytının ayta ketti. Bwrın AQŞ Tayvan'ğa qauipsizdik kepilinin beruden tartınıp kelgen. 1979 jıldan beri AQŞ-tıñ Tayvan'men baylanısın

  • Sizdiñ ädisiñiz – qataldıq.

    Sizdiñ ädisiñiz – qataldıq. Sizdiñ jwmısıñız şıdamdılıq – bwl qwral. Aştıqqa, suıqqa töze bil, auırsınu, jıljımaytın mülik. Tek bwl qarsılasıñızdı barlıq jerde, tipti onıñ qorğanıs tereñinde de joyuğa mümkindik beredi. Qarsılas – añ-tañ. Onı baqılap, onı atıp tastañız. Dwşpanıñ işekşi – odan göri qasiret bol. Ol qatal, odan da qiın. Sizdiñ mamandığıñız – öner. © Ukraina Qarulı Küşteriniñ snayperden estelik

  • Batıs bergen qaru-jaraq Ukrainağa kömektese ala ma? Sarapşımen swhbat

    Rid STENDIŞ Äskeri berendi tehnikağa minip kele jatqan ukrain jauıngerleri. Ukraina qwrlıq äskeri baspasöz qızmeti 2022 jılğı 19 säuirde jariyalağan suret. Wlıbritaniyadağı Konservativtik partiyanıñ qauipsizdik mäseleleri jönindegi bwrınğı keñesşisi, Article 7 konsalting tobınıñ bas direktorı Garvan Uolş Batıstıñ äskeri tehnikası Ukrainağa qalay kömektese alatının, soğıstıñ endigi kezeñi nelikten logistikağa baylanıstı ekenin ayttı. Resey äskeri Ukrainanıñ şığısındağı şabuılın küşeyte bastağan şaqta, Batıs elderi Kievti quattı qaru-jaraqpen qamtamasız etuge tırısıp jatır. Ukraina bwl soğısta tabandılıqpen qarsılıq tanıtıp, Resey äskeri eldiñ soltüstiginen ketti. Biraq sarapşılar soğıstıñ endigi kezeñi Batıstıñ äskeri kömegi qanday bolatınına baylanıstı örbidi deydi. Juırda AQŞ Ukrainağa qauipsizdigin nığaytuğa 800 mln dollardıñ kömegin berudi maqwldağan. Slovakiya, Baltıq elderi, Kanada sekildi basqa memleketter

  • Qara teñizde Reseydiñ “Mäskeu” kreyseri suğa battı. Oğan ne boldı?

    Mark KRUTOV “Mäskeu” kreyseri Reseydiñ Qara teñizdegi äskeri flotınıñ flagmanı bolğan. 14 säuir keşke Resey qorğanıs ministrligi eldiñ Qara teñizdegi äskeri flotınıñ flagmanı – “Mäskeu” kreyseri suğa batqanın habarladı. Sarapşılar zımıran qaruı bar kreyserden ayırılu Resey flotına eleuli soqqı bolıp tietinin aytadı. 13 säuir keşke Ukrainanıñ Odessa oblıstıq äskeri äkimşiliginiñ basşısı, polkovnik Maksim Marçenko telegram-kanalına Reseydiñ Qara teñiz flotınıñ flagmanı (jolbasşı keme) sanalatın, zımıranmen jabdıqtalğan “Mäskeu” kreyserine Ukrainanıñ kemege qarsı eki “Neptun” zımıranı tigenin jazdı. Birneşe sağattan keyin Resey qorğanıs ministrligi TASS agenttigine kemede ört bolğanın rastadı. Äskeri vedomstvo “Ört saldarınan “Mäskeu” zımıran kreyserinde oq-däri qorı jarıldı. Kemege edäuir zaqım keldi. Ekipaj tolıqtay evakuaciyalandı” dep mälimdep, örttiñ şığu sebebi anıqtalıp jatqanın aytqan.

  • Resey äskeri Donbassqa şoğırlandı. Ukraina soğıstıñ jaña kezeñine qalay dayındalıp jatır?

    Rid STENDIŞ Donbasstağı separatister. AQŞ teñiz äskeriniñ otstavkadağı polkovnigi, Vaşingtondağı strategiyalıq jäne halıqaralıq zertteuler ortalığınıñ keñesşisi Mark Kansian Azattıqqa swhbat berdi. Ol Ukrainadağı soğıstıñ kelesi kezeñinde ne bolatının, nelikten Kievke oq-däri köbirek qajet ekenin jäne Resey äskeriniñ tığırıqqa tirelu sebepteri turalı ayttı. Ukrainadağı soğıs eldiñ şığısı men oñtüstigine oyısıp jatqanda, Kiev NATO elderinen Resey äskerin joyuğa qajet qaru-jaraq swradı. Juırda Çehiyanıñ Ukrainağa sovet kezinde jasalğan T-72 tankin, gaubica men brondalğan tehnikasın jibergeni belgili boldı. Osılayşa olar Kievtiñ ötinişine qwlaq asıp, qoldaudıñ jaña deñgeyine ötkenin bildirgendey boldı. Pol'şa, Wlıbritaniya sekildi elder de qaru-jaraq jiberip jatır. Ukrainağa jüzdegen million dollar jwmsağanın mälimdegen AQŞ ta qosımşa qwral-jabdıqtarın tasımaldap jatır. Degenmen Ukraina küşterine endi taktikanı özgertip,

Pikir qaldıru

Elektorndı poştañız sırtqa jariyalanbaydı. Belgi qoyılğan öristi toltıru mindetti *

Atı-jöni *

Email *

Saytı

Kerey.kz/Kerey.kz

Biz turalı:

Tel: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz tiñ bwrınğı nwsqasın http://old.kerey.kz ten oqi alasızdar!

KEREY.KZ

Sayt materialdarın paydalanğanda derekközge silteme körsetu mindetti. Avtorlar pikiri men redakciya közqarası säykes kele bermeui mümkin. Jarnama men habarlandırulardıñ mazmwnına jarnama beruşi jauaptı.

Sayt sanağı: