|  |  | 

ساياسات سۋرەتتەر سويلەيدى

ۇمىت قالعان اشارشىلىق جانە نازارباەۆتىڭ ىقتيمال مۇراگەرلەرى


اشارشىلىق قۇرباندارىنا ارنالعان ەسكەرتكىش. الماتى قالاسى، 31 مامىر 2017 جىل

اشارشىلىق قۇرباندارىنا ارنالعان ەسكەرتكىش. الماتى قالاسى، 31 مامىر 2017 جىل

حالىقارالىق باق وسى اپتادا قازاقستاندا اشارشىلىقتىڭ ۋكرايناداعىداي وتكىر باعالانباۋىنىڭ سەبەپتەرىن، نازارباەۆتىڭ ىقتيمال مۇراگەرلەرى تۋرالى جازعان. ىقتيمال مۇراگەرلەر قاتارىندا توقاەۆ، تاسماعامبەتوۆ، قۇلىباەۆتىڭ اتتارى اتالادى. الەمدىك ءباسپاسوز بۇعان قوسا، قازاقستاننىڭ قىتايعا تاسىمالدايتىن گاز كولەمىن ارتتىرۋ ماسەلەسىن جانە تامعالىداعى پەتروگليفتەر تاقىرىبىن دا قوزعاعان.

ۇمىت قالعان اشارشىلىق 

امەريكالىق Wall Street Journal جۋرنالى “ۇمىت بولعان سوۆەتتىك اشارشىلىق: ءستاليننىڭ ۋكرايناعا ىستەگەندەرى ەسىمىزدە، بىراق قازاقستانعا جاساعاندارىن بىلمەيمىز” اتتى ماقالادا امەريكالىق زەرتتەۋشى، Maryland-College Park ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ تاريح پروفەسسورىنىڭ كومەكشىسى، “اشارشىلىق جايلاعان دالا: اشارشىلىق، زورلىق-زومبىلىق جانە سوۆەتتىك قازاقستاننىڭ قۇرىلۋى” اتتى كىتاپتىڭ اۆتورى سارا كامەروننىڭ پىكىرىن جاريالاعان. زەرتتەۋشى ماقالادا اشارشىلىقتىڭ قازاقستاندا ۋكرايناداعىداي وتكىر باعاسىن الماۋىنىڭ سەبەپتەرىنە توقتالادى.

سارا كامەروننىڭ پىكىرىنشە، ونىڭ بىرنەشە سەبەبى بار.

“بىرىنشىدەن، اقش-تا شاعىن عانا قازاق دياسپوراسى بار. ۋكرايندارعا قاراعاندا، قازاقتار اشارشىلىقتى ۇلتتىق جادىسىنىڭ وزەگىنە اينالدىرا المادى. وعان ءبىر جاعىنان قازاق ۇكىمەتىنىڭ رەسەيمەن تىعىز قارىم-قاتىناسى سەبەپ. كەيبىر ۋكراين ازاماتتارى اشتىق ۋكراينادا عانا بولعان وقيعا رەتىندە تانىعىسى كەلەدى. وسىلايشا تاريحتاعى ءتۇرلى ەتنيكالىق توپتاردىڭ باسىنان وتكەن، ولاردىڭ اراسىندا قازاقتار مەن ورىس شارۋالارى دا بار، سۇمدىق وقيعالارى ۇمىت بولىپ بارادى” دەپ جازدى زەرتتەۋشى.

1930 جىلدارى اشتىقتان بوسىپ بارا جاتقان قازاقتار. (سۋرەتتى دميتري باگاەۆ تۇسىرگەن.)

1930 جىلدارى اشتىقتان بوسىپ بارا جاتقان قازاقتار. (سۋرەتتى دميتري باگاەۆ تۇسىرگەن.)

كامەروننىڭ ويىنشا، بۇل جەردە قازاقتاردىڭ كوشپەندى ءومىر سالتىن ۇستانعانى دا ماڭىزدى ءرول اتقارادى.

“وركەنيەتتەن” قالعان توپتاردى “وركەنيەتكە بەيىمدەۋدىڭ” جولى دەپ ءبىز كوشپەندى حالىقتاردىڭ تاريحىندا بولعان زورلىق-زومبىلىقتى ءجيى ۇمىتامىز. امان قالعان قازاقتار قونىستانۋعا ءماجبۇر بولىپ، وزدەرىنىڭ مادەنيەتى مەن بولمىسىنان تىم الشاق دۇنيەنى اۋىر قابىلدادى” دەپ جازدى سارا كامەرون.

“بەلگىلى ءبىر تۇرعىدا ۋكراينداردارعا قاراعاندا قازاقتاردا اشارشىلىق وتە اۋىر بولدى. بۇعان قوسا، قازاقتار كۇشتەپ ۇجىمداستىرىلدى، اشىققان حالىق قاتاڭ رەپرەسسياعا ۇشىرادى، ولار قاشا الماس ءۇشىن شەكارانى جاۋىپ تاستادى. 1.5 ميلليوننان استام ادام ءولدى. قازاقتاردىڭ ۇشتەن ءبىرى قىرىلدى. بۇل سوۆەت وداعىنداعى حالىقتاردى ۇجىمداستىرۋ كەزىندە بۇرىن-سوڭعى بولماعان ەڭ جوعارى ءولىم كورسەتكىشى شىعار” دەلىنگەن ماقالادا.

1930 جىلدارعى اشتىق كەزىندەگى قازاقتار. (دميتري باگاەۆ تۇسىرگەن سۋرەت.)

مۇراگەر كىم بولادى؟

ۆاشينگتوندىق Diplomat گازەتى “پوست-نازارباەۆتىق كەزەڭدە قازاقستاندى كىم باسقارادى؟” اتتى ماقالادا نۇرسۇلتان نازارباەۆ كەتكەن جاعدايدا كىمنىڭ پرەزيدەنت بولۋى مۇمكىن ەكەنى تۋرالى بولجام جاسايدى.

“قازاقستانداعى بيلىك قۇرىلىمى باسقا پوستسوۆەتتىك ەلدەردەگىدەي، پيراميدا سيپاتىندا تۇزىلگەن. بيلىكتىڭ جوعارى جاعىنان باستاۋ العان پاتروناج جەلىسى ۇكىمەت مۇشەلەرىنە قاراي تومەن باعىتتالىپ، ماڭىزدى بايلانىستارعا قاراي اقشا، ارتىقشىلىقتار مەن بيلىك بولىنەدى. ەگەر نازارباەۆ كەنەت بيلىكتەن كەتە قالسا، نە بولاتىنى، ونى كىمنىڭ الماستىراتىنى بەلگىسىز. قازاقستاننىڭ جۇيەسىنە ۇقسايتىن ەلدەردە بيلىكتىڭ اۋىسۋى كۇردەلى. مۇنداي اۋىسۋلار جەتەكشى ساياسي ويىنشىلارمەن بايلانىستى تۇلعالارعا قاۋىپ توندىرەدى جانە ونىڭ قالاي بولاتىنىن الدىن-الا بولجاۋ قيىن. <…>

مۇنداي بۇلىڭعىرلىق رەجيمنىڭ اۋىسۋى كەزىندە بيلىك ءۇشىن اياۋسىز كۇرەس پەن اداستىرۋعا اپاراتىن ءتۇرلى درامالىق ستسەناريلەرگە جول اشادى. بۇل سونىمەن بىرگە پيراميدا باسىنداعىلاردىڭ ءوزىن امان الىپ قالۋ ءۇشىن پروتسەستى مۇقيات باسقارۋىنا جاعداي جاسايدى. سول سەبەپتى نازارباەۆتىڭ مۇراگەرى قازىرگى جوعارى بيلىككە جاقىن، قازىرگى بيلىككە تانىس ورتادان شىققان، راديكالدى وزگەرىستەردى قالامايتىن ادام بولاتىن شىعار. جانە لايىقتى كانديداتتار دا كوپ ەمەس” دەپ جازدى Diplomat.

توقاەۆ، ءماسىموۆ، تاسماعامبەتوۆ…

Diplomat باسىلىمى ىقتيمال كانديداتتارعا قاسىم-جومارت توقاەۆ، كارىم ءماسىموۆ، يمانعالي تاسماعامبەتوۆ، داريعا نازارباەۆا، تيمۋر قۇلىباەۆتى جاتقىزادى.

باسىلىمنىڭ جازۋىنشا، توقاەۆتىڭ پرەزيدەنت بولۋ مۇمكىندىگى كوپ. سەنات توراعاسى رەتىندە ول بيلىك پيراميداسىندا ەكىنشى بولىپ تۇر. ەگەر بىردەڭە بولسا، كونستيتۋتسيا بويىنشا قازىرگى پرەزيدەنتتىڭ ورنىن سول باسۋى كەرەك. ماقالا اۆتورىنىڭ پىكىرىنشە، ايتكەنمەن توقاەۆتىڭ “ىشكى ساياساتتا تاجىريبەسى از”. بۇعان قوسا، جاسى 65-تە دەيدى.

نۇرسۇلتان نازارباەۆ جانە قاسىم-جومارت توقاەۆ

نۇرسۇلتان نازارباەۆ جانە قاسىم-جومارت توقاەۆ

ۇزاق ۋاقىت بيلىكتە جۇرگەن جانە “پرەزيدەنت وتباسىنا ادالدىعىمەن” تالاي رەت كوزگە تۇسكەن كارىم ءماسىموۆتى دە باسىلىم ىقتيمال كانديداتتار قاتارىنا قوسادى. Diplomat ونىڭ ارتىقشىلىعى رەتىندە ەكونوميكانى ءساتتى باسقارۋ تاجىريبەسىن اتايدى جانە قىتاي، رەسەيدى جاقسى بىلەتىنىن اتاپ وتەدى. الايدا ءماسىموۆ – ەتنيكالىق ۇيعىر، سوندىقتان وعان ەلدەگى ەڭ جوعارى لاۋىزىمدى سەنىپ تاپسىراتىنىنا گازەتتىڭ كۇمانى بار.

يمانعالي تاسماعامبەتوۆتە “پرەزيدەنتكە قاجەت قاسيەتتەردىڭ ءبارى بار جانە سول سەبەپتى دە ونىڭ بولۋى مۇمكىن ەمەس شىعار” دەپ جازدى باسىلىم. Diplomat-تىڭ جازۋىنشا، تاسماعامبەتوۆ ۇكىمەتتە ۇنەمى ماڭىزدى ءرول اتقارىپ كەلدى، بىراق 2016 جىلى ونى كەنەت رەسەي ەلشىسى قىلىپ جىبەردى. بۇل ونىڭ پرەزيدەنت بولۋ مۇمكىندىگىنە “بالتا شاپتى”. سەبەبى، زاڭ بويىنشا پرەزيدەنت كانديداتى قازاقستان تەرريتورياسىندا كەمىندە 15 جىل تۇرۋى كەرەك.

قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستان سىرتقى ىستەر ءمينيسترى بولعان كەزدە سەمەي يادرولىق سىناق پوليگونى قۇرباندارىنا ورناتىلعان ەسكەرتكىش الدىندا سويلەپ تۇر. سەمەي، 8 قىركۇيەك 2006 جىل.

باسىلىمنىڭ پىكىرىنشە، قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ ۇلكەن قىزى داريعا نازارباەۆانىڭ پرەزيدەنت بولۋى كۇماندى، سەبەبى ساياسي تاجىريبەسى از. ونىڭ ۇستىنە ايەل ساياساتكەر. ماقالا اۆتورى بيلىك اۋىسا قالعان جاعدايدا داريعاعا پرەمەر-مينيستر نەمەسە مينيستر كرەسلوسى بۇيىرۋى مۇمكىن دەپ توپشىلايدى.

“ايتكەنمەن كورشى قىرعىزستاندا روزا وتۋنباەۆا ەلدى ءساتتى باسقاردى، اكەسى ءۇنسىز قولداعانمەن نازارباەۆ قىزىنىڭ ءدال وسىنداي “ەرلىك جاساۋى” نەعايبىل. وتىنباەۆانىڭ پرەزيدەنت بولۋى “ۇلتتىق ساياساتتا ايەلگە ورىن جوق” دەگەن پىكىر باسىم ورتالىق ازيادا سيرەك قۇبىلىس بولىپ سانالادى. ەگەر نازارباەۆا پرەزيدەنتتىككە ۇمتىلسا، وپپوزيتسيانىڭ ۇلكەن قارسىلىعىنا تاپ بولادى جانە ونى قولدايتىن وداقتاستار از بولادى” دەپ جازدى باسىلىم.

قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ۇلكەن قىزى داريعا نازارباەۆا سايلاۋ ۋچاسكەسىندە تۇر. استانا، 15 قاڭتار 2012 جىل.

نازارباەۆتىڭ ورتاڭعى قىزىنىڭ كۇيەۋى تيمۋر قۇلىباەۆ ءبىلىمى مەن تاجىريبەسىنىڭ ارقاسىندا “وتە جايلى پوزيتسيادا تۇر”. ونىڭ نازارباەۆ وتباسىنا قارسى كەلۋى دە مۇمكىن ەمەس دەيدى باسىلىم.

ونىڭ ءبىر كەمشىلىگى “جەكە ءومىرىنىڭ بەيبەرەكەت” بولۋى دەپ Diplomat وعان ەكى ۇل تۋىپ بەرگەن گوگا اشكەنازيمەن بايلانىسىن العا تارتادى.

“باتىستا مۇنداي نارسە ساياسي رەزونانس تۋدىرۋى مۇمكىن ەدى، ال قازاقستاندا سوۆەت وداعى قۇلاعان سوڭ ەليتانىڭ ءبىر بولىگى ەكىنشى ايەل الۋ پراكتيكاسىنا قايتىپ ورالدى، سوندىقتان بۇل جاعدايدى ەسەپكە الماسا دا بولادى” دەپ جازدى گازەت. بىراق قۇلىباەۆتىڭ پرەزيدەنت بولۋىنا كەدەرگى كەلتىرەتىن نارسە ونىڭ 2011 جىلعى جاڭاوزەن وقيعاسىنا قاتىسى بولۋى.

“قازاقستانداعى بيلىكتىڭ اۋىسۋى تۋرالى كوپ جورامال نازارباەۆتىڭ كەنەتتەن قايتىس بولىپ نەمەسە اۋىرىپ قالىپ، بيلىكتەن كەتۋى سياقتى بولجامدارعا نەگىزدەلگەن. الايدا جوعارى بيلىك ءۇشىن بيلىكتىڭ قولدان اۋىسقانى تيىمدىرەك، ال بۇل 2020 جىلى بولۋى مۇمكىن. <…> ەگەر بۇلاي بولا قالسا، وندا بيلىكتى قۇلىباەۆ قولىنا الۋى مۇمكىن. ول قازىرگى بيلىككە بوتەن ەمەس ادام، سول ساياسي قۇرىلىمنىڭ بولىگى. وراسان بايلىعى مەن ايماق پەن باتىستاعى بايلانىسىنىڭ ارقاسىندا ول قازىرگى جۇيەنى بۇزباي، قازاقستان مەملەكەتىنىڭ قاۋىپسىزدىگىنە قاۋىپ توندىرمەي پاتروناج جۇيەسىن ساقتاپ قالا الاتىن وڭتايلى جاعدايدا تۇر“ دەپ تۇيىندەيدى Diplomat.

قىتايداعى گاز

جاپوندىق Asia Nikkei باسىلىمى “قىتاي اقش پەن ساۋدا سوعىسىن باسەڭدەتۋگە تىرىسىپ جاتقان شاقتا” قازاقستان بيلىگىندە قىتايعا تاسىمالدايتىن گاز كولەمىن 2019 جىلى 10 ميلليون تەكشە مەترگە جەتكىزۋ جوسپارى بارىن ايتادى. گاز ەكسپورتى تۋرالى بەس جىلدىق كەلىسىمگە 12 قازاندا “كازترانسگاز” جانە PetroChina International كومپانيالارى قول قويعان.

قىتايداعى گاز تانكەرى

قىتايداعى گاز تانكەرى

“پەكين ۆاشينگتونعا بالاما جولداردى ىزدەپ جاتىر. ول سونىمەن بىرگە وڭتۇستىك شىعىس ازيا ارقىلى تەڭىز مارشرۋتىندا گەوساياسي تۇراقسىزدىق تۋىنداعان جاعدايدا قوسىمشا امالدارىنىڭ بولعانىن قالايدى. سەبەبى بۇل تاياۋ شىعىستان گاز تاسىمالداۋعا قاۋىپ ءتوندىرۋى مۇمكىن” دەپ جازدى باسىلىم.

Asia Nikkei دەرەگىنشە، قازاقستان جوسپارىن بەينەۋ – بوزوي – شىمكەنت گاز قۇبىرى جولىنداعى ءۇش كومپرەسسور ستانتسياسى ارقىلى جۇزەگە اسىرادى. بۇل قۇبىر تۇركىمەنستان مەن وزبەكستان گازىن قىتايعا جەتكىزەتىن ورتالىق ازيا – قىتاي گاز قۇبىرىنا اپارادى.

دەرەك بويىنشا، قازاقستان 2017 جىلى گاز ءوندىرىسىن 19 پايىزعا ۇلعايتقان ياعني 27,1 ميلليون تەكشەمەترگە دەيىن جەتكىزگەن. ال ەلدە گاز تۇتىنۋ كولەمى نەبارى ءۇش پايىزعا عانا وسكەن، ياعني 16,3 ميلليون تەكشە مەترگە جەتكەن.

Asia Nikkei جازۋىنشا، قازاقستاننىڭ گاز تاسىمالداۋ مۇمكىندىگىنىڭ ارتۋى قازاقستان مەن وزبەكستان اراسىنداعى كەلىسىمنىڭ بولاشاعىن بۇلىڭعىر ەتىپ قويدى. ويتكەنى بۇل كەلىسىم بويىنشا، وزبەكستان شامامەن 3,5 ميلليون تەكشەمەتر گازدى وڭتۇستىك قازاقستانعا تاسىمالدايدى. ەسەسىنە ءدال سونداي كولەمدەگى گازدى قازاقستان وزبەكستان اتىنان رەسەيگە قاراي اسىرادى. بۇل ترانسپورت شىعىنىن ازايتۋ ءۇشىن جاسالعان امال.

"روساتوم" جوباسى - بەلارۋس اتوم ەلەكتر ستانتسياسى. كورنەكى سۋرەت

“ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە، كورشىلەر بۇل كەلىسىمدى ءارى قاراي دا جالعاستىرا الادى، سەبەبى بۇل قازاقستانعا قولايلى. قازاقستان رەسەيگە گازدى ارزان باعامەن ساتا المايدى نەمەسە رەسەي ارقىلى ەۋروپاعا ەكسپورتتاي المايدى، سەبەبى رەسەيدىڭ ەۋروپا نارىعىندا ءوز مۇددەلەرى بار” دەلىنگەن ماقالادا.

“قازاقستان گازىن ەۋروپاعا تاسىمالداۋ وتە قيىن، سەبەبى اراقاشىقتىق وتە الىس، ترانسپورت شىعىنى دا كوپ بولادى. ال قىتاي بولسا جانىمىزدا، وعان كەز كەلگەن ءونىمدى بەرسەڭ، جۇتا بەرەدى” دەيدى الماتىلىق ساراپشى سەرگەي سميرنوۆ.

تامعالىنىڭ پەتروگليفتەرى

وسى اپتادا BBC سايتىندا قازاقستاننىڭ وڭتۇستىگىندەگى پەتروگليفتەر جايلى ۆيدەوسيۋجەت جاريالاندى. وتكەن عاسىردا 50-جىلداردىڭ اياعىندا قازاقستاننىڭ وڭتۇستىگىندەگى تامعالى اڭعارىنان شامامەن بەس مىڭ پەتروگليفى بار ەجەلگى قونىستار مەن قورىمدار تابىلعان. 2004 جىلى يۋنەسكو-نىڭ الەمدىك مادەني مۇراسىنىڭ قاتارىنا ەندى.

تامعالىدا بولعان BBC ءتىلشىسى تابيعات اياسىنداعى پەتروگليفتەردى تاماشالاپ، “مۇندايدى مۋزەي اينەگىنەن گورى وسىنداي جەردە تاماشالاعان جاقسى ەمەس پە؟” دەپ تاڭدانعان.

Related Articles

  • نازارباەۆتان كەيىنگى قازاقستان نە بولماق؟

    2018 جىلى ەلىمىزدىڭ ساياسي ومىرىندەگى كەي وقيعالار بيلىك ترانزيتىنە جان-جاقتى دايىندىق ءجۇرىپ جاتقانىن ايگىلەدى. ساياساتتانۋشى، تاۋەكەلدەردى باعالاۋ توبىنىڭ جەتەكشىسى دوسىم ساتباەۆ قازىرگى ترانزيت مەحانيزمى پرەزيدەنت ن.نازارباەۆ كوزى ءتىرى كەزدە عانا جۇمىس ىستەيدى، سوندىقتان بيلىكتىڭ قانداي جولمەن جانە كىمگە اۋىساتىنى بەلگىسىز دەپ ەسەپتەيدى. 2018 جىل اياقتالار تۇستا دوسىم ساتباەۆپەن باستى ساياسي وقيعالارعا تالداۋ جاساپ، نازارباەۆسىز قازاقستان تاپ بولاتىن ماسەلەلەرگە ءۇڭىلىپ كوردىك. ساياساتتانۋشى د.ساتباەۆ قاۋىپسىزدىك كەڭەسى ۇجىمدىق مۇراگەر بولا المايدى – دوسىم، بيىلعى ەلىمىزدىڭ ساياسي ومىرىندەگى ايتۋلى وقيعالاردىڭ ءبىرى ­– «قاۋىپسىزدىك كەڭەسى تۋرالى» زاڭنىڭ قابىلدانۋى. قاۋىپسىزدىك كەڭەسى كونسۋلتاتيۆتى-كەڭەسشىلىك ورگاننان كونستيتۋتسيالىق ورگانعا اينالدى، ال ءبىرىنشى پرەزيدەنتكە ونى ءومىر بويى باسقارۋ قۇقى بەرىلدى. كەيبىر ساراپشىلار بۇدان بيلىك ترانزيتىنە دايىندىقتىڭ نىشانىن بايقادى. ءسىزدىڭ ويىڭىزشا، بۇل

  • ماۋلەن اشىمباەۆ: قازاق حالقىنىڭ مەملەكەت قۇراۋشى ۇلت ەكەنىن اشىق ايتۋىمىز كەرەك

    قاراعاندى – تالاي تالانت پەن دارىنداردىڭ كىندىگىن كەسىپ، توماعاسىن سىپىرعان، قازاق ءۇشىن قۇت دارىپ، باق قونعان قاستەرلى مەكەن. سوڭعى اپتادا وسى ءبىر ولكەگە ەلدىڭ نازارى ەرەكشە اۋدى. ماسەلەنىڭ ءمانىسى دە بارشاعا ءمالىم. بۇگىن ىشكى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى جانات سۇلەيمەنوۆ ارنايى ءباسپاسوز ءماسليحاتىن وتكىزىپ، ماسەلەنىڭ ءمان-جايىن ءتۇسىندىرىپ بەردى. اتالعان ءىس بويىنشا ناقتى شارالار قولعا الىنىپ، تەرگەۋ امالدارىنىڭ جۇيەلى تۇردە جۇرگىزىلىپ جاتقاندىعىن دا ايتتى. قازىردىڭ وزىندە وسى ىسكە قاتىسى بار دەگەن كۇدىكپەن 8 ادامنىڭ ۇستالعانى، تاعى بىرەۋىنە ىزدەۋ جاريالانعانى بەلگىلى بولىپ وتىر. بۇل كەشەندى جۇمىستار ناقتى ناتيجەسىن بەرىپ، جاۋاپتى ادامدار زاڭعا سايكەس جازالارىن الادى. وسى رەتتە، ورىن العان جايتقا قاتىستى از-كەم ءوز ويىمىزدى ءبىلدىرىپ، ءۇن قوسقاندى ءجون كورىپ وتىرمىن. بۇعان دەيىن

  • حان كەنەنىڭ قارۋى

    Beken Kayratuly Facebook پاراقشاسىنان الىندى ەلورداعىقازاقستان رەسپۋبليكاسى قارۋلى كۇشتەرىنىڭ اسكەري-تاريحي مۋزەيىنىڭ اۋىسپالى ەكسپوزيتسيالىق جادىگەرلەر كورمەسى ورنالاسقان تومەنگى زالىندا، قازاق حالقى ءۇشىن قۇندى زاتتىڭ ءبىرى – كەنەسارى قاسىمۇلىنىڭ مىلتىعى تۇر. ءحىح عاسىردىڭ ورتاسىندا ۇلى دالادا ورىستەگەن ۇلت-ازاتتىق قوزعالىستىڭ كوسەمى، اتاقتى ابىلاي حاننىڭ نەمەرەسى كەنەكەڭ وسى مىلتىقپەن جاۋ تۇسىرگەن. ايتالىق، 1838 جىلى كەنەسارى اقمولا بەكىنىسىن باسىپ الىپ، ورىس اسكەرىن قۋىپ شىققانىن تاريحتان جاقسى بىلەمىز. وسى وقيعا تۋرالى ەل-جۇرتتىڭ اۋزىنان ەستىپ، حاتقا تۇسىرگەن ءماشھۇر-ءجۇسىپ كوپەەۆ ءوزىنىڭ «قازاق شەجىرەسى» اتتى جازباسىندا: «قاراوتكەلدە اعا سۇلتان قوڭىرقۇلجا دۋان باسى بولعان. كەنەسارىعا قارسى تۇرىپ سوعىس سالعان. قاراوتكەلدى (اقمولا بەكىنىسىن ايتادى) قاماعاندا كەنەسارى كۇلدىرماماي دەگەن مىلتىعىمەن تايتوبەنىڭ باسىندا تۇرىپ، ورىستىڭ قاراۋىلشى بالسايكەسىن (پوليتسەيىن) اتىپ مۇرتتاي ۇشىرعان» دەيدى (ا.سمايىل

  • بويىڭا ويىڭ ساي بولعىر، ءداۋدىڭ اتى ءداۋ عوي قاشاندا 

    Batyrkhan Kurmanseit ارگەنتينانىڭ بۋەنوس-ايرەسىندا وتكەن “ۇلكەن جيىرمالىق” (G20) ەلدەرى باسشىلارىنىڭ ءسامميتى ناتيجەلەرىنە قاتىستى قابىلدانعان ورتاق مالىمدەمەدە بۇگىنگى تاڭداعى ەڭ ماڭىزدى الەمدىك ماسەلەلەردىڭ ءبىرى بولىپ وتىرعان اقش-تىڭ پروتەكتسيونيزم ساياساتى جايىندا ەشتەڭە ايتىلمادى. ونىڭ ورنىنا تاراپتار “ەڭ الدىمەن امەريكا” دەگەنىنەن قايتپاي وتىرعان پرەزيدەنت ترامپتىڭ تالابىمەن دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىن رەفورمالاۋعا قاتىستى كەلىسىمگە قول جەتكىزدى. “بىرجاقتى ساياساتتى قولداۋعا ەمەس، كوپجاقتى ارىپتەستىك جۇيەسىن كۇشەيتۋگە كۇش سالۋ كەرەك” دەگەندى بۇگىنگە دەيىن قايتالاپ كەلگەن G20 ەلدەرى باسشىلارى وسى جولى ءوز پوزيتسيالارىن قورعاپ قالا المادى” دەپ جاتىر كوپ ەكسپەرتتەر. ءسامميتتىڭ جابىلۋ راسىمىنەن كەيىن وتكەن پرەسس-كونفەرەنتسيادا “ەركىن ساۋدا قاعيداسىن ساقتاپ، پروتەكتسيونيزم ساياساتىن جۇرگىزبەۋدىڭ ماڭىزدى ەكەنى تۋرالى بىرلەسكەن مالىمدەمەدە نەگە ەشتەڭە ايتىلمادى” دەگەن سۇراققا ۇيىمداستىرۋشى ەل ارگەنتينانىڭ پرەزيدەنتى ماۋريسيو ماكري

  • شىڭجاڭدى تانىستىرۋ

    “شىڭجاڭدى تانىستىرۋ” (新疆介绍) اتتى بۇل كىتاپ 1949-جىلدىڭ قازان ايىندا جارىق كورگەن ەكەن. كىتاپتا قازاقتار مەن موڭعولداردى باسا تانىستىرۋعا ءمان بەرىپتى. كىتاپتا قازاقتاردى ارنايى سۋرەتىمەن (اتقا مىنگەن، تىماق كيگەن) بەرۋىن مەن مىناداي جاعىنان تۇسىندىرەمىن: ءبىرىنشى سەبەپ، قازاقتاردىڭ قولىندا جاپپاي دەرلىك قارۋ بولدى; مىسالى، 1944-45 جج قۇلجاداعى شارقي تۇركىستان ۇكىمەتىنە قاراستى 30 مىڭنان استام ۇلتتىق ارميانىڭ كەمىندە 90 پايىزى قازاقتاردى قۇرادى. قازاق اسكەرلەرىن قازاق سسر-دان قۇپيا كەلگەن ەكىنشى دۇنيە جۇزىلىك مايداندا سوعىس كورگەن وفيتسەرلەر مەن اسكەري ماماندار ارنايى اسكەري جاتتىعۋدان وتكىزگەن. ماناس وزەنىندەگى كەلسىمشارتتان سوڭ جۇزدەن استام اسكەري ماماندار قازاق سسر-عا قايتىپ كەتتى.  ەكىنشىسى، 1944-جىلى قۇلجادا شارقي تۇركىستان ۇكىمەتى مەن ۇلتتىق ارميا قۇرىلعان سوڭ ۋاقىتشا ۇكىمەت قۇرامىنا كىرمەي قالعان قازاق ۋالاياتى نان

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: