|  |  | 

Жаһан жаңалықтары Саясат

Орыстарды Ресейге шақыру және олардың реакциясы


«Россия» әуе компаниясы ұшағы жанынан өтіп бара жатқан автобустағы жолаушылар. Көрнекі сурет.

«Россия» әуе компаниясы ұшағы жанынан өтіп бара жатқан автобустағы жолаушылар. Көрнекі сурет.

Қазанның соңында Ресей президенті Владимир Путин 2019-2025 жылдарға арналған миграциялық саясаттың жаңа тұжырымдамасын бекітіп, шетелде тұратын орыстарды «Орыс әлемін» нығайтуға шақырды, «көшіп келсе жағдайларын жақсартамыз» деп уәде берді. Бұл туралы Қазақстанда тұратын орыстар мен сарапшылар не ойлайды?

Жаңа тұжырымдама туралы Путин қазанның 31-і күні Мәскеуде өткен Отандастардың 6-дүниежүзілік конгресінде мәлімдеді.

Путиннің айтуынша, бұл тұжырымдама «жүйедегі бюрократияны жоюға» арналған, қоныс аудару бағдарламасы бойынша қолайлы жағдай жасаудың, елге келу, жұмысқа орналасу және Ресей азаматтығын алудың нақты ережелерін ұсынады.

Путиннің айтуынша, өзге елдерде (мысал ретінде Украина мен Балтық елдерін келтірді) орыстарға қатысты «русофобия, ұлтшылдық, ескерткіштермен және орыс тілімен күрес, сепаратизм бойынша айыптау мен құқығын белден басу» белгілері байқалады.

Ресей президенті Мәскеудің бүкіл әлемдегі «отандастарының» құқығы мен мүддесін «шешімтал түрде қорғауға» дайын екенін атап өтті.

«…Сіздер – ресейліктер деген алып қауымның өкілісіздер. Біртұтас, үлкен орыс әлемінің өкілісіздер. Бұл әлем ұлты мен дініне қарап пайда бола салған жоқ. Орыс әлемі Ресеймен рухани бірге адамдарды, орыс тілін, мәдениетін, тарихын қорғаушыларды әрі қолданушыларды біріктірді» деді Путин.

Ресей президенті Владимир Путин шетелде тұратын отандастардың әлемдік конгрессінде сөз сөйлеп тұр. Мәскеу, 31 қазан 2018 жыл

Ресей президенті Владимир Путин шетелде тұратын отандастардың әлемдік конгрессінде сөз сөйлеп тұр. Мәскеу, 31 қазан 2018 жыл

Бұл тұжырымдама бұрын, 2012 жылы қабылданған, 2025 жылға дейінгі аралықты қамтитын тұжырымдама аяқталмай жатып қабылданып отыр. Жаңа тұжырымдаманың “Ресейге ерікті түрде келетіндердің (бұл кетіп, қайта келемін дегендерге де қатысты) жағымды әлеуметтік байланысқа қосылып, Ресей қоғамының толыққанды мүшесі болуына қолайлы режим жасауға” бағытталатыны айтылған.

«БҰЛ – БІЗДІҢ ОТАНЫМЫЗ»

Қазақстанда орыстар саны жағынан екінші орын алады. Статистика бойынша, 2018 жылдың басында орыстар елдегі тұрғындардың 20 пайызын (3,6 миллион) құраған.

СССР тараған соң елден кеткен орыстардың саны 1,2 миллионды шамалайды. Оның дені Ресейге кетті.

Солардың арасында 1999 жылға дейін Батыс Қазақстан облысының Ақтау атты шағын ауылында (Оралдан 100 км қашықтықта) тұрған Курбановтар отбасы бар. Кетер кезде Курбановтар ауылдағы жалғыз орыс отбасы еді.

Ресейге кетуге он бірінші сыныпта оқитын ұлдары Романы ұрылардың атып өлтіргені себеп болады, жасөспірім оларды сиыр ұрлап жатқан жерінен ұстайды. Отбасы Ресейдің Орлов облысына көшеді, бірақ ол жақта ұзақ тұрмайды. Бір-екі айдан соң Курбановтар қайтадан Қазақстанға оралады.

- Ол жақта жұмақ орнаған деуге келмейді. Жергілікті тұрғындармен сөзге келмедік, бірақ жұмыс табылмады. Азаматтық алуда көп мәселе туындады. Жаңа жүйеге бейімделе алмаған шығармыз. Қысқасы, олардың тұрмыс-салтын қабылдай алмай, кері қайттық. Қазақстанға үйреніп қалыппыз. Біздің менталитет басқа, – дейді отағасы Валерий Курбанов.

Қазір олар Оралда тұрады. Валерий экскаваторшы болып істейді, Қазақстанда «өздеріне ешкімнің қысым жасамайтынын», қазір егде тартқан жасында «ешқайда кетуді ойламайтынын» айтады.

- Бұл – біздің отанымыз. Қарттарды осында жерледік. Өзім, әйелім және қызым қазақша сөйлей аламыз. Алпысқа келген жасымда басқа кімге керекпін?, – дейді ол.

ҚОШ БОЛ, ҚАЗАҚСТАН!

1990 жылдары басталған орыстардың Қазақстаннан кету процесі әлі де жалғасып келеді.

34 жастағы Юрий Зуев 2008 жылы Ресейге кетті. Ол ата-анасымен бірге туып-өскен жері Оралдан көрші Орынбор облысына көшіп кетті.

Юрий Зуев

Юрий Зуев

- Кеткенім үшін өкінбеймін. Оралда қалып қойсам, ішімдікке салынып кетер едім. Ондай қалада басқа істейтін ештеңе жоқ болатын, – дейді ол.

Юрий Қазақстанда ұлтшылдық белгілерін көргенін айтады.

- Тұрмыстық деңгейдегі ұлтшылдық әркез болатын шығар. Бірақ кейде шектен шығып кетеді. Мәселенің тамырына үңілу керек, ал мынау – әлеуметтік мәселе, – дейді ол.

Путиннің «Орыс әлемі» туралы миграциялық саясатын Зуев Ресей президентінің «рейтингті көтеру» әрекеті деп санайды.

- Зейнетақы жасын өсіру, қосымша құн салығы мен бағаның өсуіне қарай оның рейтингі төмендеді. Қарапайым халықтың жағдайы жақсы емес. Соған қарамай Сирияны қалпына келтірмек. Ал ауылдарда фельдшерлік бөлімшелерді жауып жатыр. Бұл өте жаман, – дейді Зуев.

«Лад» республикалық славян қозғалысы төрағасының орынбасары Петр Кузьменко Қазақстандағы орыстардың жағдайын «алаңдатарлық» деп санайды.

- Қазақстанның тек қазақтар үшін моноэтникалық мемлекет жасап жатқанын сеземіз. Ол алдымен тіл саясатынан байқалады. Біраз уақыт өткен соң орыс тілі түкке жарамай қалады. Мемлекеттік мекемеге тек қазақ тілін білетіндерді алады, – дейді ол.

Кузьменконың айтуынша, олардың ұйымының қоғамдық қабылдауына Ресейге көшу мәселесін сұрап «өте көп адам» келеді. Олардың кету себебі көбіне биліктің тіл және кадр саясатымен байланысты екен.

Кузьменконың пікірінше, орыс тілді тұрғындар тіпті жергілікті билік деңгейінде елдің саяси өмірінен тыс қалған. Оның дерегі бойынша, соңғы екі-үш жылда жыл сайын Қазақстаннан Ресейге шамамен 10 мыңға жуық адам қоныс аударады.

Алайда Кузьменко Путиннің сөзі «Орыс әлеміне, соның ішінде Қазақстанға еш ықпалы жоқ» деп санайды.

- Біз тек өздігімізден күн көріп жатырмыз. Ресейден еш көмек жоқ, соған ренжиміз. Материалдық тұрғыда жағдайымыз жақсы, 50 жылда ешкім құқығымды шектеген жоқ. Бірақ орыс мектебі жабылғандықтан еңбекке қабілетті адамдар ауыл-қалалардан кетіп жатыр. Ресейде бізді ешкім музыкамен гүл ұстап қарсы алайын деп тұрған жоқ. Бірақ барам дегендер балалары үшін кетеді, – дейді Кузьменко.

«Лад» белсендісінің айтуынша, Ресейдегі ең үлкен проблема – азаматтық алу.

- Бұл – өте күрделі бюрократиялық процедура. Иә, қоныс аудару бағдарламасы да, отандастар туралы заң да бар, бірақ ресейлік шенеуніктер Қазақстандағы сияқты ешкімге бағынбайды. Біздікілер азаматтық алу үшін Ресейде кем дегенде бес жыл тұрулары керек. Азаматтығың болмаса еш құқығың жоқ «гастарбайтерсің», – дейді ол.

Кейбір елден кетуге тырысқан орыстардың айтуынша, көшудің ең басты сатысында қиындықтар туындайды. Алексей Мартынов (өз өтініші бойынша аты-жөні өзгертілді-ред.) Ресеймен шектесетін Ақтөбеде тұрады. Үш жыл бұрын жас жігіт қоныс аудару бағдарламасы бойынша көрші елге кетуді ұйғарды.

- Мұндағының бәрінен мезі болдым! Сол жақта бағымды сынап көрейін дедім, – деп түсіндіреді Алексей.

Ол бір ай бойы қоныс аудару бағдарламасына қажетті құжаттарды жинап, Ресейдің Оралдағы консулдығына өткізбек болады (Қазақстан батысындағы төрт аймақ – Батыс Қазақстан, Ақтөбе, Маңғыстау және Атырау облыстарына бір консулдық қызмет көрсетеді).

- Консулдыққа құжаттарымды өткізе алмадым. Өзімді қабылдамады, қабылдауға сайт арқылы жазылу керек болды, ол жұмыс істемей тұрды. Консулдық қызметкерлеріне оны жеткізейін дедім, еш пайда болмайды. Бір ай әуреленген соң ойымнан айныдым. Бағдарламаны еппен құрту үшін әдейі осындай қиындықтар жасап қойған ба, ол жағын білмеймін, – дейді Алексей.

Қазір ол көшу туралы сирек ойлайды. Қазақ тілін үйреніп алған ол бір мезгілде бірнеше жерде жұмыс істейді.

БАҚЫЛАУШЫЛАР НЕ ДЕЙДІ?

Алматылық журналист Сергей Дуванов орыстардың соңғы көші Украинадағы жағдайдан соң басталды деп санайды.

Сергей Дуванов

Сергей Дуванов

- Ресейлік БАҚ арқылы жүргізілген Путиннің үгіт-насихаты орыстар мен басқаларға ресейлік «ренессанс» дәуірі келді дегенді сіңірді, яғни Ресей «аяғынан тік тұрды», одан басқалардың бәрі қорқатын заман оралды деп сендірді. Бірақ оның нәтижесі аянышты болып шықты, – дейді ол.

Дувановтың пікірінше, «Қазақстан азаматтарына империялық амбицияны сіңіру адамдарды идеологиялық жікке бөліп қана қоймай, Қазақстан қоғамына ұлтаралық шиеленіс әкелді».

- Бір жағынан, Қазақстандағы орыстардың бірқатары өздерін «уақытша тұрғын» сезініп, қазіргі жағдайларына басқаша қарай бастады. Екіншіден, қазақ ұлтшылдығы күшейді, Путин мен оның империялық амбициясын қолдайтындарға сепаратист ретінде қарау басталды. Нәтижесінде, адамдар тағы да Ресейге көше бастады, – деп түсіндіреді журналист.

Қоғамға пайдалы адамдардың кетуінің кері салдарын мойындай отырып Дуванов «ресейшіл орыстардың кетуі Қазақстандағы идеологиялық шиеленісті басады» дейді.

- Кете берсін. <…> Өздері біледі. Өзін бөтен санап тұрған адам қандай пайда әкелмек? Қазақстандықтар арасында Ресейге телміргендер азайған сайын Қазақстан қоғамында бірлік күшейе береді. Бөтен санайтын адамнан өзіңе жақсы қарым-қатынас жасауды талап ете алмайсың. Олар да солай, – дейді журналист.

Оппозициялық саясаткер Әміржан Қосанов Путиннің қазіргі бастамасын «электоралдық сипатқа ие» деп санайды және Ресейдегі демографиялық проблемалармен байланыстырады. (Росстат дерегі бойынша, 2018 жылдың қаңтарынан шілдесіне дейін Ресей тұрғындары саны 91 900 адамға азайған).

Әміржан Қосанов

Әміржан Қосанов

​«Мемлекетке жұмыс күші керек. Екіншіден, Қырымды аннексия жасаған соң санкция күшейгендіктен Ресей мен өзге өркениетті әлем арасындағы қарым-қатынас нашарлады, халықтың көңілін содан басқаға аудару керек» дейді Қосанов. Үшінші себеп ретінде саясаткер «Кремльдің бұрынғы Совет одағын жаңғыртуды көздейтінін, сол кеңістікте ықпалын сақтап қалуға ұмтылатынын» айтады.

- Жаңа тұжырымдамада Ресейден тыс тұратын отандастарды қолдау туралы көп айтылғаны бекер емес, – дейді Қосанов.

Ол Кремльдің мәлімдемесі Ресейден тысқары тұрып жатқан орыстардың, соның ішінде қазақстандық орыстардың санасына ықпал ететініне сенімді, бірақ Путиннің сөзі бәрін шешеді деп санамайды.

Қосанов Ресейдің қоныс аударушылардың үлкен ағынын қабылдай алатынына да күмәнданады.

- Сыңаржақ әрі олигархтарға бейімделген экономикалық саясат жүргізіп отырған және халықаралық оқшаулауға ұшыраған Ресейдің өзінде мәселе бастан асады. Жуық арада «ұлы орыс көшін» қабылдауға әзір деп ойламаймын, – дейді ол.

Related Articles

  • Марат Бәйділдәұлы:   ЕЛІМІЗДІ ӨЗГЕРІСТЕР КҮТЕДІ

    «Адам ақиқатты бас көзімен көрмейді, ақыл көзімен көреді» дейді Шәһкәрім Құдайбердіұлы. Мен де еліміздің таяу болашағына қатысты өзімше «ақыл көзімен» қараған кейбір ойларыммен бөліскім келеді. Сонымен Бақытжан Сағынтаевтың Үкіметі доғарысқа кеткенін бәріңіз білесіздер. Мұның астарында не сыр бар? Елімізді қандай өзгерістер күтіп тұр? Соған барлау жасап көрелік. Мемлекет басшысының 21 ақпан күнгі мәлімдемесінде «Үкімет мүшелері, министрлер, әкімдер халықпен жұмыс істей алмады, сондай-ақ жұртшылықтың проблемаларына құлақ асып, атқарылып жатқан істер мен саясатты түсіндіру жұмыстарын жүргізуге шамасы келмеді» деген кінә тағылды. Онымен келіспеуге болмайды. Меніңше енді оқиғалар барысы былай өрбиді. «Нұр Отан» партиясының 27 ақпанда өтетін кезекті съезінде Мемлекет басшысы әлеуметтік қолдауды күшейтуге және азаматтардың тұрмыс сапасын арттыруға арналған бірқатар шаралар ұсынатыны

  • Кашмирде не болып жатыр?

    Азат Еуропа / Азаттық радиосы Руслан МЕДЕЛБЕК Кашмирдің Үндістанға тиесілі аймағындағы наразылық. 15 ақпан 2019 жыл.  Үндістан мен Пәкістан арасында Кашмир дауы қайта ушықты. Екі ел дипломаттарын кері шақырып алды. ЖАНЖАЛ ҚАЛАЙ БАСТАЛДЫ? Ақпанның 14-і Кашмирдің Үндістанға тиесілі аймағындағы Пулвама қаласында жарылғыш зат салынған көліктегі жанкешті 70-тен астам үндістандық әскер мінген автобусқа барып соғылған. Жарылыстан 45 үндістандық әскери қызметкер мерт болды. Шабуылды Пәкістанда орналасқан “Жаиш-е-Мұхаммед” (“Мұхаммед пайғамбардың әскері”) исламшыл тобы мойнына алды. Шабуылға ұшыраған автобустың маңында жүрген үндістандық әскерилер. 14 ақпан 2019 жыл. Үндістан тарабы жарылысты 20 жастағы Кашмир тұрғыны жасағанын хабарлады. Ал өз-өзін жарған жігіттің ата-анасының айтуынша, балалары үш жыл бұрын үндістандық әскерилерден таяқ жеп, кейін діни топтарға қосылған.

  • Қытайды қоршаған АҚШ әскери базалары: АҚШ-тың Қытайды бөлшектеу жоспары болған ба?

    Соңғы жылдары АҚШ пен Қытай экономика, қорғаныс сынды ең негізгі салаларда бәсекелесе бастады. Құрама Штат тарабы стратегиялық бәсекелесі ретінде Ресей мен Қытайды қатар қойды. Сонымен бірге Үнді-Тынық мұхитындағы әскери әрекеттері АҚШ пен Қытай арасында туылуы мүмкін соғыс қаупін елестетті. Осыған байланысты АҚШ-тың әскери базалары қандай рөл атқарып тұр? Қытайдың басты қауіптері неде? АҚШ-тың әскери базалары қайда, қалай орналасқан деген сұрақтарға жауап іздеп көрдік. «2030 жылы АҚШ Қытайды бөлшектеуі мүмкін» 2009 жылы 20 қарашада Қытайдың Халықтық азаттық армия әскери-әуе күштері университеті профессоры Дәй Шүй (Dai Xu) аталған жоғары оқу орнында «Қытайды бөлшектеу 2030 – АҚШ-тың ғаламдық стратегиясы және Қытай дағдарысы» атты атышулы лекциясын сөйлеген. Оның лекциясы Қытайдың өзге әскери мамандары айтқандай

  • Венгрия көп бала туған әйелдерге жеңілдік жасамақ

    Азаттық радиолы Венгрия премьер-министрі Виктор Орбан жолдауы аяқталған соң жүздеген адам наразылыққа шықты. Будапешт, 11 ақпан 2019 жыл.  Венгрия үкіметі халық санын көбейту мақсатында бала тууды қаржылай ынталандыруды қолға алмақшы. Ақпанның 10-ы күні Венгрия премьер-министрі Виктор Орбан халыққа жолдауы кезінде үкімет екі баласы бар отбасыларға “салықты азайтып, төменгі пайызбен ипотека ұсынуды, автокөлік алуға субсидия беруді жоспарлап отырғанын” айтты. Орбанның сөзінше, үкімет төрт және одан көп бала туған әйелдерді жеке табыс салығынан босатады. “40 жасқа толмаған әйел бірінші рет тұрмысқа шықса 10 миллион форинт (36 мың доллар) субсидиялық несие береміз. Несие алған отбасының екінші баласы туғанда қарыздың үштен бір бөлігі кешіріледі. Ал егер үшінші бала дүниеге келсе, несие толығымен кешіріледі” деді

  • Назарбаевтан кейінгі Қазақстан не болмақ?

    2018 жылы еліміздің саяси өміріндегі кей оқиғалар билік транзитіне жан-жақты дайындық жүріп жатқанын әйгіледі. Саясаттанушы, Тәуекелдерді бағалау тобының жетекшісі Досым Сәтбаев қазіргі транзит механизмі президент Н.Назарбаев көзі тірі кезде ғана жұмыс істейді, сондықтан биліктің қандай жолмен және кімге ауысатыны белгісіз деп есептейді. 2018 жыл аяқталар тұста Досым Сәтбаевпен басты саяси оқиғаларға талдау жасап, Назарбаевсыз Қазақстан тап болатын мәселелерге үңіліп көрдік. Саясаттанушы Д.СӘТБАЕВ Қауіпсіздік кеңесі ұжымдық мұрагер бола алмайды – Досым, биылғы еліміздің саяси өміріндегі айтулы оқиғалардың бірі ­– «Қауіпсіздік кеңесі туралы» заңның қабылдануы. Қауіпсіздік кеңесі консультативті-кеңесшілік органнан конституциялық органға айналды, ал бірінші президентке оны өмір бойы басқару құқы берілді. Кейбір сарапшылар бұдан билік транзитіне дайындықтың нышанын байқады. Сіздің ойыңызша, бұл

Пікір қалдыру

Электорнды поштаңыз сыртқа жарияланбайды. Белгі қойылған өрісті толтыру міндетті *

Аты-жөні *

Email *

Сайты

Kerey.kz/Керей.кз

Біз туралы:

Тел: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz тің бұрынғы нұсқасын http://old.kerey.kz тен оқи аласыздар!

KEREY.KZ

Сайт материалдарын пайдаланғанда дереккөзге сілтеме көрсету міндетті. Авторлар пікірі мен редакция көзқарасы сәйкес келе бермеуі мүмкін. Жарнама мен хабарландырулардың мазмұнына жарнама беруші жауапты.

Сайт санағы: