|  |  | 

تاريح قازاق شەجىرەسى

كوكتۇرىكتەن تاراعان قازاق رۋلارى

ەرزات كارىباي

Edil  qagan

كوكتۇرىك قاعاناتى ۇلى عۇن قاعاناتىنان كەيىنگى كوشپەندى-اسكەري جۇرتتاردىڭ قۇرعان يمپەرياسى. 552-742 جىلدارعا دەيىن 190 جىلداي داۋرەن ءسۇردى، بيلەۋشى تايپا اشينا تايپاسى. تەريتورياسى شىعىستا جاپون تەڭىزىنەن باتىستا قارا تەڭىزگە دەيىن; سولتۇستىكتە سىبەريا ورماندارىنان يران، قىتايعا دەيىن سوزىلعان ون ميلليون شارشى كيلومەتر اۋماقتى الىپ جاتتى. تۇركى اسىلىندە اشينا باستاعان ونداعان تايپالار وداعىنىڭ اتى بولاتىن. تەگى عۇندار مەن ساقتاردىڭ بىرىنەن، ەڭ العاشىندا نيونۋان قاعاناتىنا قاراستى تەمىرشىلەر بولاتىن، 545 جىلى بۋمىن قاعان تەرگلەكتەر(اربالىلار نەمەسە قاڭعارلار) نيونۋاندارعا اتتانعان جاساقتارىن توسقاۋىلداپ تالقانىن شىعاردىدا 50 مىڭ وتباسى تەرگلەكتەردى باعىندىرىپ الدىدا 546 جىلى نيونۋان قاعانى اناعايدى ويسىراتا جەڭدى، اناعاي ءوزىن-ءوزى ءولتىردى. وسىلايشا كوكتۇرىك قاعاناتى قۇرىلدى. قاعانات التاي تاۋىندا شاڭىراق كوتەردى دە كەيىن كوشپەندىلەردىڭ قاسيەتتى جۇرتى بولعان ورتالىق مۇڭعۇلياداعى وتۋكەن تاۋىنا وردا تىكتى. ءسىرا تۇرىكتەر كىمدەر؟ ولار قانداي رۋلارعا بولىنگەن؟ بۇل سۇراقتار ءالى جاۋاپ تاپپاي كەلەدى.
تۇرىكتەردىڭ سانى قانشا ەدى؟
ەگەر 50 مىڭ ۇيلىك تەلە تايپالارى 50 مىڭ نە وناندا كوپ اسكەر شىعارا الادى دەلىك، ونى جەڭۋ ءۇشىن كەمى 30-40 مىڭ اسكەر كەرەك ەدى، ۇيىتكەنى تەرگلەكتەردە وسال ەمەس، كوشپەندى جاۋىنگەر جۇرت بولاتىن. تۇرىكتەردىڭ 40-50 مىڭ اتتى جاساعى بولعان بولسا وندا 160-200 مىڭ حالقى بولعان دەپ كەسىپ ايتۋعا بولادى. الەمنىڭ جارتىسىن العان شىڭعىس قاعاننىڭ موعۇل جۇرتىدا العاشىندا 150-200 مىڭ عانا حالقى بار تايپالار وداعى ەدى، كەيىن وسى موعۇلداردىڭ قۇرعان يمپەرياسى موعۇل يمپەرياسى اتانىپ بارشا كوشپەندىلەر موعۇل اتانسا، سوعان ۇقساس تۇرىك تايپاسى قۇرعان قاعانات تۇرىك قاعاناتى اتانىپ سونىڭ سالدارىنان اراب پەن پارسى الەمىنە كۇللى كوشپەندىلەر تۇرىكتەر دەگەن اتپەن ءمالىم بولدى.
تۇرىك تايپالارى
«638 جىلى باتىس ۇلىستار ۇكەك شادتى ءىبىلىس تۇرىك قاعان دەگەن اتپەن تاحقا وتىرعىزدى، ول بيلىكتى قولىنا العان سوڭ تەلىش قاعانمەن كەسكىلەسەن سوعىس جۇرگىزدى، ەكى جاقتا كوپ ادامنان ايىرىلىپ شەگىنىپ كەتتى. تەلىش قاعانمەن ارادا جەر ءبولىسى بولىپ ىلە وزەنىنىڭ باتىسى تۇرىككە، شىعىسى تەلىشكە ءتىيدى. قۇتارشەت ، باسىمىل، الانتويلى، قىرعىز، حورەزىم، شومەكەن (شۇمەكەي) سياقتى ەلدەر سوعان قارادى… 651 جىلى اشينا قارا ءوزىنىڭ ۇلى تەرعۇنمەن بىرىگىپ جۇرتىن باستاپ باتىسقا قونىس اۋداردى، تۇرىك قاعاننىڭ جۇرتىن يەمدەنىپ كەتتى. ورداسىن ەكى وگىزبەن مىڭبۇلاققا تىگىپ ، «ءشىبارا قاعان» دەگەن اتپەن «ون وق تۇرىك، نۇشبە» ەلدەرىن بيلەدى. ونىڭ ىشىندە تۇرىك بەس چور ەدى: ءبىرىنشى، شومەكەن( شومەكەي) لە چور، ەكىنشى، كۇلىك كۇل چور، اشىنا قارا قىزىن سوعان ۇزاتقان. ءۇشىنشى، شەپ- شاد تون چور، ءتورتىنشى، تۇرگەش قالاچ چور، بەسىنشى، ءشانىش شوپان چور…»( كونە تاڭناما. 144 تاراۋ. تۇرىك بايانى) .بۇندا ايتىلىپ وتىرعان شومەكەن تايپاسى قازاقتىڭ شومەكەي رۋى سانالادى.
630 جىلى تابعاشتاردىڭ تاڭ يمپەرياسى شىعىس تۇرىكتىڭ ەلىك قاعانىن قولعا تۇسىردىدە 680 جىلعا دەيىن تۋرا ەلۋ جىل تۇرىك قاعاناتى جوق بولدى. تاڭدىقتار شىعىس تۇرىكتەردى 19 اۋدانعا ءبولدى. ءار رۋى ءبىر اۋدان سانالدى. سونداعى اۋداندار مىناداي ەكەن:
«اتىق دۋانى اشينا رۋىنا قۇرىلدى، شىشپەت دۋانى –شىشپەت رۋىنا قۇرىلدى، سونۇن دۋانى-سونۇن رۋىنا قۇرىلدى… بايان دۋانى… شال دۋانى- شال-تۇل رۋىنا قۇرىلدى، اتىق دۋانى اشينا رۋىنا قۇرىلدى، چەك دۋانى- چەك رۋىنا (چەكتى رۋى) قۇرىلدى. سەبەك دۋانى- سەبەك رۋىنا قۇرىلدى… ۇكەك دۋانى –ۇكەكشە رۋىنا قۇرىلدى. نەش دۋانى- تادنەش رۋىنا قۇرىلدى. بەرىش دۋانى- بەرىش رۋىندا قۇرىلدى… قارا دۋانى- قارا رۋىنا قۇرىلدى…بوكەن تۇتىعى –شومەكەن (شومەكەي) رۋىنا قۇرىلدى. ورلىك دۋانى- تۇرگەش رۋىنا قۇرىلدى. كەرتاۋ تۇتىعى- تۇرگەش –الاش رۋىنا قۇرىلدى. ەكى وگىز تۇتىعى- شەپ-شاد-تون-چور رۋىنا قۇرىلدى. يىڭسا تۇتىعى ءشاناش –شوپار-چور رۋىنا قۇرىلدى. تۇزكول اۋدانى – كۇلىك –كۇل-چور رۋىنا قۇرىلدى». …» ( كونە تاڭناما. 144 تاراۋ. تۇرىك بايانى)
بۇندا تۇرىكتەرگە قاراستى 14 رۋدىڭ اتى اتالادى. بۇلاردان باسقا تۇرىكتەرگە باعىنىشتى ۇيعۇر، قىرعىز، قارلۇق، تولەنگىت، سەگەت، ەدىز، عۇن، سىر-ەندا، اق سەپ، بۇركىت، بايىرقۋ(بارقى), قۇرىقان، ياعىما ء(جايما) ، شىعىل(شىبىل), چۇڭۇت، شادا قاتارلى تۇرىك تىلدەس رۋ-تايپالار جانە قيدان، تاتاب سياقتى مۇڭعۇل تىلدەس تايپالاردىڭدا اتى اتالادى.
تۇرىك تايپاسىنا جاتاتىن رۋلاردان شومەكەي، شەكتى، بەرىش، سەبەك( قازىر بەرىش قۇرامىنداعى رۋ) ،تۇرگەش ( تۇرگىس دەگەن اتپەن قاڭلىلاردىڭ قۇرامىندا) قازاق اراسىندا كۇنى بۇگىنگە دەيىن ءومىر سۇرۋدە! ال تۇرىك رۋى تۇركى دەگەن اتپەن قازاقتىڭ التى رۋىنىڭ اراسىندا ءالى ساقتالىپ كەلە جاتىر. بۇلار عانا ەمەس تۇرىكپەن تىلدەس، قونىستاس تولەس، قاڭعار(قاڭلى), تولەنگىت، بايىرقى (بارقى), ياعىما ء(جايما دەگەن اتپەن قوڭىرات اراسىندا), شىعىل( شىبىل دەگەن اتپەن البان جانە شاپىراشتى اراسىندا) ءالى ءومىر سۇرۋدە، بۇل كوكتۇرىك قاعاناتىنىڭ ناعىز مۇراگەرى قازاق حالقى ەكەندىگىنىڭ بۇلتارتپاس دالەلىنىڭ ءبىرى دەۋگە بولادى.
742 جىلى باسىمىل، ۇيعۇر، قالرۇق ءۇش تايپا بىرىگىپ تۇرىك قاعاناتىن اۋدارىپ تاستادى، اشىنا باستاعان رۋلاردان 100 مىڭنان اسا ادام سەبەك قاتۇننىڭ باستاۋىندا تاڭدىقتارعا ءتىزى بۇگەدى. 755-763 جىلى تۇرىكتەر تاڭ يمپەرياسىنا قارسى كوتەرىلىسكە شىعادى، اشينالارعا جيەن ءان رۇقشان مەن اشينا سۇيگىن باستاعان 100 مىڭنان اسا تۇرىك، توڭىرا، قيدان سياقتى تايپالاردان قۇرالعان اسكەرلەر تاڭ يمپەرياسىنىڭ شاق-شالەكەيىن شىعارادى. استانا قالا چاڭ-ءان باسىپ الىنادى، تاڭ پاتشاسى ءسى چۋان عا قاشادى. 763 جىلعا كەلگەندە ۇيعۇر قاعاناتىنىڭ كومەگىمەن تۇرىكتەر كوتەرىلىسى جەڭىلىسكە ۇشىرايدى، بىراقتا تاڭ پاتشالىعى قىتاي قورعانى سىرتىنداعى ورتا ازيا مەن شىعىس تۇركىستاننان ايىرىلىپ تەك ىشكى قىتايعا عانا بىيلىگى جۇرەتىن ەلگە اينالادى. اشينالاردان قازىر قىتايلانىپ كەتكەندەر نەشە ميلليون ادام دەگەن ءسوز بار. قىتايمەن ىرگەلەس وردوس ايماعىندا تۇرىك تايپاسى ەندىگى جەردە ءالسىز تايپا رەتىندە ايتىلادى: « تۇرىك –بۇلاردىڭ اتى ء–جونى كونە كىتاپتاردا كوپ ۇشىرايدى، كەيىن بۇلاردىڭ ەلى ۇيعۇرلاردىڭ شابۋىلىنا ۇشىراپ تورعايداي توزدى، قازىر بۇلار بارىنەن ءالسىز ەل…916 جىلى تۇرىك پەن تۇيعۇننان ەلشىلىك كەلدى…» (لياۋ تاريحىنان) . ال قيدانداردىڭ لياۋ پاتشالىعىنا باعىنعان تۇرىك تايپاسى 10-12 عاسىرلاردا تاريح بەتىنەن كورىنبەيدى. 14 عاسىردا التىن ورداداعى «92 باۋلى قىپشاق» رۋلارىنىڭ ءبىرى –تۇرىك اتانادى. وزبەك اراسىندادا تۇرىك دەپ اتالاتىن رۋ بار. قازاق اراسىنداعى التى رۋ اراسىندا كەزدەسەتىن تۇرىك رۋى وسى التىن ورداداعى تۇرىك رۋى ەكەنى داۋسىز! تۇرىكپەن قاتارلاس تولەس تايپاسى قازاقتىڭ سەگىز رۋىنىڭ اراسىنان بوي كورسەتەدى. ەكەۋىدە تاريحى ۇزاق ءارى داڭىقتى رۋلار ەكەنىنە گۇمان جوق! ال باتىستاعى اشينا اۋلەتى حازار قاعاناتىنا بيلىك جۇرگىزەدى. حازار قاعاناتى قۇلاعاننان كەيىن بارىپ اشينا تۇرىكتەرىنىڭ قولىنان بىيلىك كەتەدى. دەسەدە قازاق تاريحى مەن ادامزات تاريحىندا قالدىرعان عاجايىپ ىزدەرى ەشۇاشاندا وشپەك ەمەس!

Related Articles

  • ياسين قۇمارۇلى: ەجەلگى تۇركى تايپالارىنداعى توتەمدىك اڭ – قۇستاردىڭ اڭىزدىق نەگىزدەرى

    انوتاتسيا  ماقالادا گريفون، كوكبورى (قۇسبورى) ءتاڭىر ۇعىمدارى مەن اتاۋلارى توڭىرەگىندەگى سونداي-اق ساق، عۇن، ءۇيسىن، تۇركىلەردىڭ ءبورى توتەمدىلىگى جانە اتتارىنىڭ دا بورىگە بايلانىستىلىعى زەرتتەلەدى. گريفون جانە كوكبورى گريفون (griffon) قازىرگە دەيىنگى انىقتاماعا ساي جارتىلاي ارىستان، جارتىلاي قۇماي نەمەسە باسى، قاناتى قۇس، دەنەسى ارىستان اڭىزدىق ماقۇلىق (狮鹫). بىرەۋلەر ونى جاۋىزدىقتىڭ سيمۆولىنا بالاسا ەندى بىرەۋلەر ىزگىلىكتىڭ ء(تىپتى حريستوستىڭ)نىشانى دەپ بىلەدى. «ەتيمولوگيا» اتتى  ەڭبەكتە: «حريستوس – ارىستان، ويتكەنى وندا تەڭدەسسىز پاراسات جانە قۇش-قۋات بار، حريستوس ارى قۇزعىن، ويتكەنى ول قايتا تىرىلگەن سوڭ اسپانعا كوتەرىلىپ، جۇماققا شىعادى»، – دەپ جازىلعان. گريفون كوبىنە گرەك اڭىزدارىندا جولىعادى. ونىڭ ارعى جانە كەيىنگى زامانعى مادەنيەت، ەتنوس، ت.ب. تانۋداعى ورنى ماڭىزدى. ول قيىر شىعىستىڭ ايداھارى سياقتى ءبىر داۋىر مادەنيەتىنىڭ سيمۆولى. دەسە دە، گريفون گرەك اڭىزدارىندا عانا ساقتالىپ قالماستان،  باسقا  ايماقتاردا دا  كەڭىنەن  تارالعاندىعى  بايقالادى.  اسىرەسە ونىڭ ارحەولوگيالىق دەرەگى ورتالىق ازيا وڭىرىنەن كوپ بايقالادى. بايىرعى ەلامدىقتار ونى ارحيتەكتۋرادا كەڭىنەن پايدالانعان. گەرودوتتىڭ «تاريح» اتتى ۇلى ەڭبەگىندە griffon  بىرنەشە  جەردە  جولىعادى،  بارلىعى  ساقتارعا  بايلانىستى.  گەرودوت  جانە ساقتار  جەرىندە  گريفوننىڭ  ايگىلى  بولعاندىعىن  دا  جازادى.  (IV.79)  تاريحي دەرەكتەرگە،  اڭىزدارعا  نەگىزدەلگەندە  گريفون  ۋكراينادان  ورتا  ازياعا  دەيىنگە سكيف دالاسىندا بولعان دەپ قارالادى. ساقتاردىڭ گريفون اسەم ونەرى تۋرالى: ساق مولالارىندا بار. بەرەلدە، پازىرىقتا، ەسىكتە، الاگۋدە، تىپتى عۇنداردىڭ كوشى جانە جويقىن جورىعىمەن بىرگە قيىر شىعىس جەرىنە دەيىن جەتكەندىگى بايقالادى. گەرودوتتىڭ  ايتۋىنشا،  يسسەدونداردىڭ  جوعارعى  جاعىندا  اريماسپى،  ياعني جالعىز  كوزدىلەر  تۇرادى.  ال  ولار  تۇرعان  جەردە  التىندى  قورىپ  جاتقان  گريفون بولادى  دەسە،  ول  تاعى،  يسسەدونداردىڭ  اريماسپى  جاعىنان  ىعىستىرىلىپ،  ودان سكيفتەر يسسەدوندار جاعىنان ىعىستىرىلعاندىعىن جازادى [1]. گەرودوت:  «بۇل  ارادان  شالعايداعى  جاعدايلار  تۋرالى  مالىمەتتەردى  تەك يسسەدونداردىڭ ايتقاندارىنان عانا بىلەمىز. ولار جالعىز كوزدىلەر مەن التىن قورىپ جاتقان گريفون تۋرالى اڭگىمەلەيدى. سكيفتەر بۇل اڭگىمەلەردى يسسەدونداردان ەستيدى. ودان سكيفتەر ونى گرەكتەرگە جەتكىزەدى. سونىمەن بىز ولاردى جالعىز كوزدىلەر دەپ اتادىق. سكيفتەر Arimaspi  دەيدى. «Arima» بىر دەگەندى، «spu» كوز دەگەندى بىلدىرەدى»، – دەيدى [2].

  • تاريحىڭدى تاني ءبىل (ياعىني اباق كەرەيدىڭ 12 رۋىنىڭ نوقتاعاسى يتەلى رۋى جايىندا)

    باياحمەت جۇمابايۇلى تاريح – استە كەشەگىنى اڭساۋ ەمەس، كەرىسىنشە ەسكە الۋ. ياعىني بابالار ىزىنە ءۇڭىلۋ، بۇگىنگى بەيبىت ەلدىڭ كەشەگى تاريحىنا كوز جۇگىرتۋ. ەندەشە مىناۋ بەيبىت زامان وتكەنىمىزگە وراي جاراتىپ بەرگىن ابزالدىلىعىنا شىنايى راحىمەت ايتامىز. ءبىز ۇلتتار ارا، رۋلار ارا بەرەكەگە ءمان بەرە وتىرىپ، قازاق تاريحىنىڭ ۇساق دەتالى بولعان رۋلىق شەجىرەنى زەرتتەپ انىقتاۋ، وسى ارقىلى، ۇلت، وتان ءتىپتى دۇنيە تاريحىنا ءوز ەسەمىزدى قوسۋ دەگەن ماقساتتى الدىعا ۇستايمىز. ايىرىقشا ەسكەرتەرىمىز: «زەرتتەۋىمىزدىڭ جەتكەن جەرى وسى» دەگەندىك ەمەس، بۇلار تەك كوزقاراس. ءار داۋىردەگى جازىلىم، ايتىلىمداردان العان دالەلدەر عانا. ەندى ءبىر رۋدان وزۋ، بيىكتەۋ دەگەن ويدان اۋلاقپىز. ءاربىر رۋ ءوزىنىڭ تاريحىنا وسىلايشا ۇڭىلەر بولسا، مۇمكىن، ۇلت تاريحىنىڭ نەگىزى قالانار دەگەندى ەسكەرە كەتپەكپىز. ماتەريالدىق دەرەكتەر كەڭەستى

  • تۇراردىڭ قىتايعا قۇپيا ساپارى

    حح عاسىر باسىندا قازاق زيالىلارىنىڭ حالقى ءۇشىن اتقارعان ەڭبەگى ۇشان-تەڭىز. ولاردىڭ ەرەن ىستەرىن ءالى تولىق زەرتتەپ-زەردەلەپ ۇلگەرمەي جاتىرمىز. سونداي تۇلعانىڭ ءبىرى – تۇرار رىسقۇلوۆ. بۇل ادامنىڭ قايراتكەرلىك قابىلەتى كەڭەس وداعى دەڭگەيىنەن اسىپ، كومينتەرن وكىلى رەتىندە الەمدىك ماسشتابتاعى ساياسي ىستەرگە ارالاسۋىنا ىقپال ەتتى. سونىڭ ءبىر پاراسى – ازيا قۇرلىعىنداعى كوشپەندى جۇرت موڭعوليانىڭ كونستيتۋتسياسىن جاساپ، ەلدىڭ ساياسي-ەكونوميكالىق دامۋىن سوتسياليستىك باعىتقا بۇرىپ بەرۋى. ءىستى تياناقتاۋ ءۇشىن قايراتكەر اتالمىش مەملەكەتكە 1924 جىلدىڭ قازان ايىندا بارىپ، 1925 جىلدىڭ شىلدەسىنە دەيىن 9 اي قىزمەت ەتتى. ت.رىسقۇلوۆتىڭ موڭعوليادا اتقارعان ەڭبەگى جايلى «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ جىلاشار سانىندا «تۇراردىڭ كۇرەدەگى كۇندەرى» اتتى كولەمدى ماقالا جاريالانعان ەدى. وسى جازبادا قايراتكەردىڭ ول جاقتا اتقارعان جۇمىسى جايلى باياندالعان بولاتىن. دەيتۇرعانمەن ت.رىسقۇلوۆ وسى

  • شىڭعىس حان جانە ونىڭ زامانى مۇحتار ماعاۋين ەكىنشى كىتاپ ۇيىسقان ءۇلىس

    ءبىرىنشى ءبولىم بۇلىڭعىر ءى ت ا ر ا ۋ تاۋاريحتىڭ ءباسى القيسسا، قيات بارتان-باحادۇردىڭ ۇلى ەسۋگەي ونان وزەنىن بويلاپ، قۇس سالىپ ءجۇر ەكەن. كەنەت، اتان تۇيە جەگىلگەن، نايقالا جىلجىپ، جاقىنداپ قالعان قاراعۇت كۇيمەنى كوزى شالادى. اتتى قوسشىسى بار. بۇل – جاۋىنگەر مەركىت تايپاسىنىڭ جەتەكشى اۋلەتىنەن شىققان ەكە-چىلەدۋ بولاتىن. قالىڭ قوڭىراتتىڭ ولقۇنۇت رۋىنان قىز الىپ كەلە جاتقان. جاڭا تۇسكەن كەلىنشەگىنىڭ ەسىمى – وگەلىن ەدى. يەندە كەزدەسكەن ەكەۋ دالا راسىمىمەن سالەمدەستى مە، ءجون سۇراستى ما – بەلگىسىز. انىعى – ەسۋگەيدىڭ كوزى قالباعاي استى، كۇن تيمەس كولەڭكەدە وتىرعان وگەلىنگە تۇسەدى. جاس قىز، شىندىعىندا بەتى جاڭا اشىلعان كەلىنشەك عاجايىپ سۇلۋ ەكەن. وركەۋدە جىگىتتىڭ جۇرەگى شىم ەتىپ، ونە بويىن وزگەشە سەزىم قۇرساعانى كۇمانسىز. بىردەن-اق، «مۇنداي

  • قۇدىرەتتى كەرەي حاندىعى

      كەرەي حاندىعى – قازاق حالقىنىڭ تاريحىندا ەرەكشە ورىن الاتىن ورتا عاسىرلىق فەودالدىق مەملەكەت حاندىق تەرريتورياسى ەجەلگى عۇندار مەن كوك تۇرىكتەرىنىڭ اتاقونىسى ورتالىق موڭعوليادا بولدى. شىعىستا تاتارلار تايپالىق وداعى مەن قاماع موڭعولدارمەن، باتىستا نايمان حاندىعىمەن، وڭتۇستىكتە تاڭعىت مەملەكەتىمەن، سولتۇستىگىندە مەركىتتەرمەن شەكتەسىپ جاتتى. حاندىق قۇرامىنداعى رۋ- تايپالار كەيىن كەلە قازاق حالقىنىڭ ءبىر بولىگىن قۇرادى، ولار ورتا ءجۇزدىڭ كەرەي تايپاسى، ارعىننىڭ توبىقتى رۋى، ۇلى ءجۇزدىڭ البان تايپاسى، كىشى ءجۇزدىڭ كەرەيت تايپاسى وسى حاندىقتاعى رۋ تايپالار بولدى. كەرەيلەردىڭ ارعى تەگى كەرەي تايپالىق وداعىنىڭ شىعۋ تەگى كوبىندە سانبەيلەرگە بارىپ تىرەلەدى، كونە سانبەي مولالارىنداعى سۇيەكتەرگە جاسالعان زەرتتەۋلەردە مۇنى راستايدى. دەگەنمەن وسى تايپالىق وداققا عۇننىڭ سارقىنشاقتارىمەن دەڭلەڭدەردىڭدە قاتىسى بار ەكەنىن ايتا كەتۋ كەرەك. ەجەلگە مەكەنى بايقال

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: