|  |  | 

Ezutartar Ädebi älem

«Sender semire twrıñdar» (mısal)

Jwmat ÄNESWLI

(KÜLDİR- DÜLDİR , Jwmattıñ äzil qaljıñdarı, mısaldar)

Jumat anesuli

«Sender semire twrıñdar» (mısal)

Imırt tüse bastağan kez. Bir jerge sarı şegirtke, dalaşegirtke, qoñırşegirtke, qalaşegirtke, bidayşegirtke, şöpşegirtke bas qosıp, äñgime şertisip otırıptı. Sol kezde qastarına qaratorğay kelip qonadı. Sol kezde şegirtkeler qorqıp ketip, wşıp keteyin dep jatqanda Qaratorğay

“Qorıqpañdar! Men senderge jaqsı piğılmen keldim. Aralarıñda dombıra tartatın, wyqas qwray alatındarıñ bar ma?” -dep swraydı. Şegirtkelerdiñ köñilderi ornına tüsip, arasınan bir eresegi:

“Endi keremet bolmağanmen qamıstı şertip, än aytamız, sosın wyqas qwrudegende bizge jat emes”- depti.Qaratorğay:

“Onda tamaşa! Senderdiñ aralarıñda Aytıs wyımdastıramız! Birinşi orınğa10-mıñ Bitkoin!Ekinşi, üşinşi orındarğa da bäygemiz jaman emes!

Şegirtkeler şeksiz quanıp:,

“Biz bwrın aytısıp körgen joqpız, sol jağı qalay boladı?”

“Ol jağı sender oylağanday qiın emes. Erteñ keşke deyin aytısqa qatısatındar üşin kasting boladı. Soğan aytısta bir biriñe aytatın sözderiñdi wyqaspen jazıp kelesiñder. Repeticiya kezinde jazıp äkelgenderiñdi orındap, aytısıp köresiñder. Sol jerde jyuri müşeleri eñ jaqsı aytıs sözin jazğandardı tañdap aladı”.deydi. Şegirtkeler, qaratorğaydıñ wsınısın qabıl alıp, aytısqa dayındaluğa ketedi. Sodan erteñine kasting kezinde biraz şegirtkeler sınnan ötip, aytısqa qatısatın boladı. Sodan keyingi şegirtkeler arasındağı ülken aytısta bärinen basım tüsip, Dalaşegirtkesi birinşi orınğa ie bolıp, 10 mıñ bitkoin sıylıq berilipti. Ekinşi orınğa Şöpşegirtke ie bolıp, ol da aqşalay sıylıqqa ie boladı. Qaratorğay üşinşi, törtinşi orın alğandarğa da sıylıq berip:, “Sender bäriñde öte arıq ekensiñder, poka semirip, meniñ kädeme jarağanşa mına jerde otıra twrıñdar” dep, temir tordıñ işine sıylıq alğandardıñ bärin tığa salıptı. Sosın eñ soñğı orınğa ie bolğan Bidayşegirkeni Qaratorğay uısında wstap twrıp, “Sen biday äli pispey twrıp, semirip ketken ekensiñ” dep, auzına salıp jibergen eken.

“BAYAĞI DÄU PİSPEKTİ SAĞINDIM” (mısal)

 

Bir üyde erteden kele jatqan kübi bar eken. Iesi soğan künde qımız qwyadı. Pisilmegen qımız qımız ba! Üy iesi kübidegi qımızdı basında şağın temir qalaqşası bar KİŞKENE pispekşemen qımızdı biraz pisedi eken. Biraq qımızdıñ aşuı, älde pisui kelispegen be, kübidegi qımız tamaqtı qırıp jiberedi eken.

Sonda bayağıdan kele jatqan kübi: “Qımızdıñ jaqsı bolmağanı menen emes, jaman pispekten ğoy” dep iştey aşulanadı eken. Sosın qasında jatqan ağaş tabaqqa: “Bayağıda men jas edim, qımızğa tolğanda eki büyirim şığıp twratın edi. Ol kezde pispegimde şoqparday bası bar däu edi. Meni sol pispekpen piskende, oy janım rahat tabatın edi ğoy. Sol däu pispekti sağındım” dep mwñayıptı.

“AQILDI ÖLŞEYTİN GİR JOQ PA?”

 

Bir sportkomplekste salmağı köpter talasıp, girge salmaqtarın ölşetip jatır:.

-90!

-95!

-100!

-120! Oğan sol jerde salmaqpen teñ tüsetin adam tabılmaydı.

Sonda solardıñ arasında twrğan kişkentay jigit girge jwrttı salıp twrğannan:

-Aqıldılardı ölşeytin gir joq pa?- dep swrağan eken.

ÄULIE ME”, “QU”ma?(mısal)

 

Qiyan dalada tülki men suır kezdesip, äñgimelesip qaptı. Tülki bir sözinde suırğa: “men añdardıñ işindegi äuliesimin” dep maqtanıptı. Oğan suır tañdanıp:, “Sen qalay añdardıñ äuliesi” bolasıñ?” dep swraptı. Tülki: “Solay!, Nanbasañ bizdiñ üyge barıp arnaulı TARAZI bar, soğan tüsip köreyik” deydi. Sodan ekeui ayañdap tülkiniñ üyine keledi. Onda aytqanday TARAZI twr eken. Ol tarazıda “adal”, “qu”,”danışpan”, “äulie” degen grafalar jazılğan eken. Tülki suırğa qarap:,”Men qazir osı tarazığa twramın, ol meniñ “äulie” ekenimdi körsetuge tiis” deydi de tarazınıñ üstine twra qaladı. Tülki aytqanday tarazı ” danışpan” degen körsetkişten ötip barıp, “äulie” degen grafağa barıp toqtaydı. Tülki tarazını körsetip: “Ayttım ğoy, jaña! Men äuliemin dep” deydi. Suır oğan senbey tülkige: “tarazığa qayta twr” deydi. Tülki tarazığa qayta minedi. Tarazınıñ tili tağı “ÄULIE” degen nükteni körsetedi. Suır sonda da tülkige senbey , tarazınıñ qaqpağın aşıp qalsa, oğan tülki arnaulı tas salıp qoyvptı. Suır tastı alıp tastap, tülkige: “Tarazığa qayta twr” deydi. Tülki tarazığa şıqsa, tarazınıñ strelkası “Qu” degen nüktege barıp toqtaptı. Sonda suır: “Mine, endi seniñ kim ekeniñ anıqtaldı” degen eken.

“NE QWLI BOLASIÑ, NE JEMİ BOLASIÑ” (mısal)

 

Ormannıñ ortasındağı döñde äydik arıstan jatır mañğazdanıp, döñkiip. Oğan qızıqqan qasqır tülkiden:

-Arıstanğa jaqındap dos bolsam, meniñ de därejem, atağım ösetin şığar? -dep aqıl swraptı. Sonda tülki:

-Arıstannıñ atı arıstan. Ol seni dos qılıp, uaqıtın zaya ketirmeydi. Seni ol NE QWL QILADI, NE JEM QILADI- degen eken.

«Aştan ölsek te, üy qoyanı bolmaymız» (mısal)

Aq  qoyan, kök qoyan, ala qoyan, qara  qoyan, dala jäne tau qoyandarınıñ arasında jinalıs ötip jatadı. Jiınnıñ tqrağası

Bizde oppoziciyalıq partiya yuar ma dep swraydı:

-Jooq! -dep jauap beripti. Sosın biri:

-Bizde osı oppoziciyalıq gazet bar ma?- dep swraptı. Sonda törde otırğandardıñ biri:

-Bir ekeui bar siyaqtı, biraq olardıñ özi kim jem beredi sonıñ sözin aytadı ğoy- degen eken. Sosın mäjiliste otırğan tağı bir qoyan:

-Bizdiñ aramızda eldiñ qamın jeytin şın wltşıl qoyan bar ma?- dep swraydı. Zalda bäri tım tırıs ,bir birine qarap, sol swraqqa jauap taba almaptı. Aqırı bolmağasın biri:

-Aramızda onday wltşıl qoyan jOq!”- depti.Sonda jiındı basqaruşı swr qoyan:

-Biz osı jinalısqa ” basımızdı qosıp, qalay el bolamız?” dep kelip otırmız. Sonda oppoziciya bolmasa, wltşıldarımız joq bolsa bizdiñ basımızdı kim qosadı deydi. Sonda zaldan jinalısqa qatısıp otırğan üy qoyanı:

-Sender oppoziciyanı, wltşıldardı izdep qaytesiñder. ONANDA BİZ SIYAQTI ÜY QOYANI BOLIÑDAR, tamaqtarıñ toq, kigenderiñ kök boladı -dep wsınıs aytıptı. Sonda biriguden ümiti üzilgen dalanıñ swr qoyanı:

-Aştan ölsekte, torğa tüsip, üy qoyanı bola almaspız -degen eken.

Söytip, dala qoyandarı, tau qoyandarı, orman qoyandarı jäne üy qoyandarı bas qosqan jinalıs bir mämilege kele almay tarqasqan eken.

“SİZ QALAY IMDASAÑIZ, SOLAY AYTAM»

Azan şawırıp qoyğan atı Ömirbay, eldiñ qoyğan kliçkası “Qısqaş”. Öytkeni jinalıs sayın joğarğı jaqtı sınap jürudi ädetke aynaldırğan.. Sol Qısqaş üyinde ne isterin bilmey erigip, jaqın mañdağı sırahanada sıra soraptap otırğan. Sol sätte üş qara maşina sırahananıñ aldına bir erek saltanatpen toqtay qaldı.

Qısqaştıñ “özi sınap jürgen bastıqtardıñ biri me?” dep işi qılp ete qalğan. Nede bolsa, mäşineden şığatındardı asığa kütti.

Ortadağı qara mäşineden bir mañğaz şığıp Qısqaştıñ özine qaray bet aldı. Qısqaş bwl mañğazdı eptep tanidı. Osı aymaqtağı asa baylardıñ biri.

Mañğaz bayıppen ayağın basıp, Qısqaştıñ tura janına kep otırdı.Ol sırağa tapsırıs berdi. Asıqpay onı işip otır. Sosın közin sığıraytıp, Qısqaşqa qarap,

“Sen osı auıldıñ ataqtı dilmarı Qısqaşpısıñ?” dep swradı. Qısqaş ” bwl meni qaydan biledi” degendey türmen, onıñ sözine sasıp qap:

“Iä” dep jauap bergen.

“Onda mäsele bılay. Men mecenat retinde osı aymaqtağı belgili adam bolsa, soğan “qamqorlıq körseteyin degen oymen, bir mäşina sıylamaq edim.

El adamdarınıñ tizimin qarap otırıp, senen basqa adam tappadım..

“A,a, ne deydi qwday au!?”

“Iä, senen basqa atı şıqqan adam tizimde bolmadı».

Biraq, sağan mäşine sıylayın desem, jwrt seni ” tili şayannıñ tilinen jaman” dep sögip jatır.

“Oybay, bayeke! Sonıñ bäri joqtıqtan ğoy…”dep Qısqaş aqtala bastağan.

Sonda mañğaz bay Qısqaşqa salmaqtap qarap:

“Aqıl toqtatatın jasqa kelgen ekesiñ. Menimen jaqsı qarım qatınasta bolğan adam oyına kelgendi ayta beruge tiisti emes!.”.

“Baseke, koneşno!”

“Endeşe, mında kel. Mına su jaña mäşineniñ esigin aş.!”

Qısqaş mäşineniñ esigin aşadı. Anau bay bwdan:

“Mäşine qalay?” dep swraydı. Anau mäşineniñ işin közimen şolıp:

“Keremet!” deydi.. Mañğaz bay Qısqaşqa:

“Onda mäşineñ qwttı bolsın! Biraq, bir närseni esiñnen şığarma. Bwdan bılay men ne desem, sonı aytasıñ! “depti. Sonda Qısqaş:

“Oybay, baseke! Meni bir äumeser köresiz be. Bwdan bılay siz ne deseñiz sonı aytam” deydi de , qunışı qoynına sıymağan Qısqaş sıyğa alğan mäşineniñ röline asığıs otıradıda, kiltin qosıp, ot aldıradı.

Su jaña mäşine zıñıldap twr, jüregi ornına sıymay lüpildep twr. Sol quanış lüpilmen Qısqaş gazdı basıp qalğanda, mäşine ıtqıp barıp, aldıñğı mäşinege soğıladı. Qısqaştıñ ne isterin bilmegennen eki közi şarasınan şığıp ketken.

Sol kezde mäşina bergen mañğaz kelip, Qısqaşqa

“Sağan mına mäşineni sıyladım ğoy, iä?”

“Iä”

“Endeşe mına mäşineniñ qwnınıñ swrauı joq, al biraq, ana mäşinege qarız bolasıñ” dep mañğaz bay sonı ayttı da, artına qaramay tartıp otırdı.

Qısqaştıñ bası dıñ -dıñ.

“Ana mäşineniñ qwnın qaşan tölep bitirem?” Qısqaştıñ bastı “probleması” sol bop qaldı!!!  Ananı mäñgilik maqtau jäne bar.

Jwmat ÄNESWLI, jazuşı satirik
kerey.kz

Related Articles

  • Baqıtbek Bämişwlınıñ “Altın Araldıñ Arğımaqtarı” attı şığarmaşılıq keşi ötedi.

    Biıl Ospan batırdıñ tuğanına 120 jıl toluına baylanıstı “Er Jänibek batır” atındağı halıqaralıq qoğamdıq qorı jıl basınan beri Qazaqstan Jazuşılar odağımen birlesip birqatar mädeni is-şaralar ötkizip keledi.  Aldağı künderi qor wjımı Jazuşılar odağımen birlesip,  atalmış şaralardıñ köşin jalğastırıp, öner süyer jwrtşılıqtı mausımnıñ 19 küni ötetin belgili aqın-jazuşı, publicis, audarmaşı, filrlrgiya ğılımdarınıñ kandidatı, Qazaqstan Jazuşılar odağınıñ jäne Qazaqstan Jurnalister odağınıñ müşesi Baqıtbek Bämişwlınıñ  şığarmaşılıq keşine şaqıradı. Ötetin orını: Almatı Wlttıq kitaphanası. Uaqıtı: 19 mausım, sağat 16:00 de. Baqıtbek Bämişwlı: Bayan-Ölgey aymağınıñ Bwlğın swmınında Ülken Temirtiniñ Nortı jaylauında  1958 jılı 25 mamırda düniege kelgen. 1975 jılı Bwlğın swmındıq 8 jıldıq, 1977 jılı Wlanbatır qalasında Hose Marte atındağı 52- şi on jıldıq orta mektepti bitirgen.

  • Jädi Şäkenwlınıñ jaña bes kitabınıñ twsauı kesildi.

    2019 jılı säuirdiñ 11 küni Almatıdağı Jazuşılar odağınıñ ädebietşiler üyinde, Jazuşı Jädi Şäkenwlınıñ Bes birdey kitabınıñ twsaukeseri bolıp ötti. Ğılımi zerrteu eñbekter men körkem ädebietke birdey qalam terbep, eñbek etip jürgen jazuşı osı jolı da oqırman qauımğa «Bozmwnar» roman-hikayattar kitabı men qatar «Altay alıptarı», «Ospan batır jäne Şığıs türkistan mäseleleri» attı zertteu eñbekteri, «Qıtay qazaqtarınıñ ädebieti» attı ädebi sın-zertteuleri, «Begzat söz» attı qalamger şığarmaşılığı jayında jazılğan özge avtorlardıñ maqalalar jinağı sındı qwndı bes jaña kitabin wsınıp otır. Bwlarğa qosa, oqırmandar swranısı boyınşa  A.Baytwrsın ülgisindegi töte jazuda «Qaralı köş» kitabı qayta basılıp şıqtı. Biılğı Ospan batırdıñ 120 jıldığına oray «Er Jänibek» halıqaralıq qoğamdıq qorı Qazaqstan Jazuşılar odağınıñ qoldauında, «El amanatı»  qoğamdıq

  • ÜLKEN KÜNÄ?!

    Arıstanbek Mwhamediwlı Är wlttıñ qay kezeñde bolmasın aldında twratın wlı mindetteriniñ eñ bastısı – öziniñ isin, ömirin jalğastıratın salauattı SANALI WRPAQ tärbieleu. Bolaşaq qoğam ielerin jan- jaqtı jetilgen, aqıl-parasatı mol, mädeni, ğılımi örisi ozıq etip jetildiru – ağa buınnıñ qoğam aldındağı zor borışı. Demek bizder wrpaq aldındağı borışımızdı ötey otırıp, olardıñ bolaşağın bwlıñğır emes, jarqın etu üşin, kelesi bir qadam – moyındarına eşqanday QARIZ qaldırmauğa tiistimiz! Osı küni QARIZ MÄSELESİ elimizdegi kürdeli mäselelerdiñ birine aynaldı. Rasında, qarızdıñ qay türi de oñay emes. Wlttıq bank derekterine säykes, qazaqstandıqtar ekinşi deñgeyli bankterge 6 trillion teñge qarız eken. Sonda jan basına şaqqanda är qazaqstandıq orta eseppen 900 mıñ teñgeden asa (!) bereşek degen

  • ALTI ALAŞQA JOL TARTAR ALTI KİTAP

    (JÄDI ŞÄKENWLINIÑ JAÑA KİTAPTARINIÑ TWSAUKESERİ) 11 Säuir 2019 jılı Almatı qalası Qazaqstan Jazuşılar odağınıñ Ädebietşiler üyinde Qazaqstan Jazuşılar odağınıñ basqarması, «Er Jänibek Halıqaralıq qoğamdıq qorı», «El amanatı» qoğamdıq birlestiginiñ wyımdastıruımen Qazaqstan Jazuşılar odağınıñ, Euraziya jazuşılar odağınıñ müşesi. Halıqaralıq Şıñğıshan akademiyasınıñ akademigi Jädi Şäkenwlınıñ altı şığarmaşılıq eñbegi Altı Alaşqa jol tartpaq. Qazaqstan Jazuşılar odağı Basqarması törağasınıñ orınbasarı, aqın Bauırjan Jaqıp mırzanıñ jürgizuimen ötetin aytulı keştiñ twsaukeserine körnekti ädebietşi ğalımdar men qalamgerler: Temirhan Tebegenov, Janat Ahmadi,Serikqazı Qorabay, Däuletbek Baytwrsın, Järken Bödeşwlı, Ğalım Jaylıbay, Mwrat Şaymaran, t.b. sonımen qatar, baspa söz ökilderi qatısadı dep kütilude. J.Şäkenwlı 1967 jılı 5 mamırda Qıtay aumağına qarastı Ör Altayda tuğan. 1997 jılı Atajwrtqa qonıstanğan.  Täuelsiz elge kelgenen

  • Qazaqtar Şıñjañ ölkesimen ne qatısı bar?

    Eldes Orda Bwl 1912-jılı Qwlja qalasında jarıq körgen “İle Ualayatı” attı gazet. Gazettiñ emlesi, tili Taşkendegi “Türkistan Ualayatı” gazeti men Ombıdağı “Dala Ualayatı” gazetimen şamalas. Gazettiñ Şıñjañ qazaq-wyğırlarınıñ alğaşqı baspasöz tarixında alatın tarixi mañızı asa zor-dwr. Gazet turalı aytudan ilgeri, mınaday tarixi şolu jasamaqşımın. Şıñjañ ölkesi (provincsiyası) 1884-jılı qwrılğanımen onıñ qwramına üş aymaq qaradı. Olar: Qaşqar aymağı, Aqsu aymağı jäne Ürimji Aymağı. İle-Tarbağatay aymağı yağni İle Äskeri Guberniyası qosımşa qarağanımen 30 jıl boyı (1884-1914) Şıñjañ ölkesine qarsı küres jürgizip keldi. Äsirese 1912-jılı Cin imperiyasınıñ qağanı taqtan tüsken soñ İle Äskeri ükimeti men Şıñjañ ölkelik ükimeti arasında qandı soğıs bwrq ete tüsti. Ekijaqtı soğıstı uaqıtşa ükimettiñ ötpeli prezidenti YUuan' Şikay zorğa

Pikir qaldıru

Elektorndı poştañız sırtqa jariyalanbaydı. Belgi qoyılğan öristi toltıru mindetti *

Atı-jöni *

Email *

Saytı

Kerey.kz/Kerey.kz

Biz turalı:

Tel: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz tiñ bwrınğı nwsqasın http://old.kerey.kz ten oqi alasızdar!

KEREY.KZ

Sayt materialdarın paydalanğanda derekközge silteme körsetu mindetti. Avtorlar pikiri men redakciya közqarası säykes kele bermeui mümkin. Jarnama men habarlandırulardıñ mazmwnına jarnama beruşi jauaptı.

Sayt sanağı: