|  |  | 

Ezutartar Ädebi älem

«Sender semire twrıñdar» (mısal)

Jwmat ÄNESWLI

(KÜLDİR- DÜLDİR , Jwmattıñ äzil qaljıñdarı, mısaldar)

Jumat anesuli

«Sender semire twrıñdar» (mısal)

Imırt tüse bastağan kez. Bir jerge sarı şegirtke, dalaşegirtke, qoñırşegirtke, qalaşegirtke, bidayşegirtke, şöpşegirtke bas qosıp, äñgime şertisip otırıptı. Sol kezde qastarına qaratorğay kelip qonadı. Sol kezde şegirtkeler qorqıp ketip, wşıp keteyin dep jatqanda Qaratorğay

“Qorıqpañdar! Men senderge jaqsı piğılmen keldim. Aralarıñda dombıra tartatın, wyqas qwray alatındarıñ bar ma?” -dep swraydı. Şegirtkelerdiñ köñilderi ornına tüsip, arasınan bir eresegi:

“Endi keremet bolmağanmen qamıstı şertip, än aytamız, sosın wyqas qwrudegende bizge jat emes”- depti.Qaratorğay:

“Onda tamaşa! Senderdiñ aralarıñda Aytıs wyımdastıramız! Birinşi orınğa10-mıñ Bitkoin!Ekinşi, üşinşi orındarğa da bäygemiz jaman emes!

Şegirtkeler şeksiz quanıp:,

“Biz bwrın aytısıp körgen joqpız, sol jağı qalay boladı?”

“Ol jağı sender oylağanday qiın emes. Erteñ keşke deyin aytısqa qatısatındar üşin kasting boladı. Soğan aytısta bir biriñe aytatın sözderiñdi wyqaspen jazıp kelesiñder. Repeticiya kezinde jazıp äkelgenderiñdi orındap, aytısıp köresiñder. Sol jerde jyuri müşeleri eñ jaqsı aytıs sözin jazğandardı tañdap aladı”.deydi. Şegirtkeler, qaratorğaydıñ wsınısın qabıl alıp, aytısqa dayındaluğa ketedi. Sodan erteñine kasting kezinde biraz şegirtkeler sınnan ötip, aytısqa qatısatın boladı. Sodan keyingi şegirtkeler arasındağı ülken aytısta bärinen basım tüsip, Dalaşegirtkesi birinşi orınğa ie bolıp, 10 mıñ bitkoin sıylıq berilipti. Ekinşi orınğa Şöpşegirtke ie bolıp, ol da aqşalay sıylıqqa ie boladı. Qaratorğay üşinşi, törtinşi orın alğandarğa da sıylıq berip:, “Sender bäriñde öte arıq ekensiñder, poka semirip, meniñ kädeme jarağanşa mına jerde otıra twrıñdar” dep, temir tordıñ işine sıylıq alğandardıñ bärin tığa salıptı. Sosın eñ soñğı orınğa ie bolğan Bidayşegirkeni Qaratorğay uısında wstap twrıp, “Sen biday äli pispey twrıp, semirip ketken ekensiñ” dep, auzına salıp jibergen eken.

“BAYAĞI DÄU PİSPEKTİ SAĞINDIM” (mısal)

 

Bir üyde erteden kele jatqan kübi bar eken. Iesi soğan künde qımız qwyadı. Pisilmegen qımız qımız ba! Üy iesi kübidegi qımızdı basında şağın temir qalaqşası bar KİŞKENE pispekşemen qımızdı biraz pisedi eken. Biraq qımızdıñ aşuı, älde pisui kelispegen be, kübidegi qımız tamaqtı qırıp jiberedi eken.

Sonda bayağıdan kele jatqan kübi: “Qımızdıñ jaqsı bolmağanı menen emes, jaman pispekten ğoy” dep iştey aşulanadı eken. Sosın qasında jatqan ağaş tabaqqa: “Bayağıda men jas edim, qımızğa tolğanda eki büyirim şığıp twratın edi. Ol kezde pispegimde şoqparday bası bar däu edi. Meni sol pispekpen piskende, oy janım rahat tabatın edi ğoy. Sol däu pispekti sağındım” dep mwñayıptı.

“AQILDI ÖLŞEYTİN GİR JOQ PA?”

 

Bir sportkomplekste salmağı köpter talasıp, girge salmaqtarın ölşetip jatır:.

-90!

-95!

-100!

-120! Oğan sol jerde salmaqpen teñ tüsetin adam tabılmaydı.

Sonda solardıñ arasında twrğan kişkentay jigit girge jwrttı salıp twrğannan:

-Aqıldılardı ölşeytin gir joq pa?- dep swrağan eken.

ÄULIE ME”, “QU”ma?(mısal)

 

Qiyan dalada tülki men suır kezdesip, äñgimelesip qaptı. Tülki bir sözinde suırğa: “men añdardıñ işindegi äuliesimin” dep maqtanıptı. Oğan suır tañdanıp:, “Sen qalay añdardıñ äuliesi” bolasıñ?” dep swraptı. Tülki: “Solay!, Nanbasañ bizdiñ üyge barıp arnaulı TARAZI bar, soğan tüsip köreyik” deydi. Sodan ekeui ayañdap tülkiniñ üyine keledi. Onda aytqanday TARAZI twr eken. Ol tarazıda “adal”, “qu”,”danışpan”, “äulie” degen grafalar jazılğan eken. Tülki suırğa qarap:,”Men qazir osı tarazığa twramın, ol meniñ “äulie” ekenimdi körsetuge tiis” deydi de tarazınıñ üstine twra qaladı. Tülki aytqanday tarazı ” danışpan” degen körsetkişten ötip barıp, “äulie” degen grafağa barıp toqtaydı. Tülki tarazını körsetip: “Ayttım ğoy, jaña! Men äuliemin dep” deydi. Suır oğan senbey tülkige: “tarazığa qayta twr” deydi. Tülki tarazığa qayta minedi. Tarazınıñ tili tağı “ÄULIE” degen nükteni körsetedi. Suır sonda da tülkige senbey , tarazınıñ qaqpağın aşıp qalsa, oğan tülki arnaulı tas salıp qoyvptı. Suır tastı alıp tastap, tülkige: “Tarazığa qayta twr” deydi. Tülki tarazığa şıqsa, tarazınıñ strelkası “Qu” degen nüktege barıp toqtaptı. Sonda suır: “Mine, endi seniñ kim ekeniñ anıqtaldı” degen eken.

“NE QWLI BOLASIÑ, NE JEMİ BOLASIÑ” (mısal)

 

Ormannıñ ortasındağı döñde äydik arıstan jatır mañğazdanıp, döñkiip. Oğan qızıqqan qasqır tülkiden:

-Arıstanğa jaqındap dos bolsam, meniñ de därejem, atağım ösetin şığar? -dep aqıl swraptı. Sonda tülki:

-Arıstannıñ atı arıstan. Ol seni dos qılıp, uaqıtın zaya ketirmeydi. Seni ol NE QWL QILADI, NE JEM QILADI- degen eken.

«Aştan ölsek te, üy qoyanı bolmaymız» (mısal)

Aq  qoyan, kök qoyan, ala qoyan, qara  qoyan, dala jäne tau qoyandarınıñ arasında jinalıs ötip jatadı. Jiınnıñ tqrağası

Bizde oppoziciyalıq partiya yuar ma dep swraydı:

-Jooq! -dep jauap beripti. Sosın biri:

-Bizde osı oppoziciyalıq gazet bar ma?- dep swraptı. Sonda törde otırğandardıñ biri:

-Bir ekeui bar siyaqtı, biraq olardıñ özi kim jem beredi sonıñ sözin aytadı ğoy- degen eken. Sosın mäjiliste otırğan tağı bir qoyan:

-Bizdiñ aramızda eldiñ qamın jeytin şın wltşıl qoyan bar ma?- dep swraydı. Zalda bäri tım tırıs ,bir birine qarap, sol swraqqa jauap taba almaptı. Aqırı bolmağasın biri:

-Aramızda onday wltşıl qoyan jOq!”- depti.Sonda jiındı basqaruşı swr qoyan:

-Biz osı jinalısqa ” basımızdı qosıp, qalay el bolamız?” dep kelip otırmız. Sonda oppoziciya bolmasa, wltşıldarımız joq bolsa bizdiñ basımızdı kim qosadı deydi. Sonda zaldan jinalısqa qatısıp otırğan üy qoyanı:

-Sender oppoziciyanı, wltşıldardı izdep qaytesiñder. ONANDA BİZ SIYAQTI ÜY QOYANI BOLIÑDAR, tamaqtarıñ toq, kigenderiñ kök boladı -dep wsınıs aytıptı. Sonda biriguden ümiti üzilgen dalanıñ swr qoyanı:

-Aştan ölsekte, torğa tüsip, üy qoyanı bola almaspız -degen eken.

Söytip, dala qoyandarı, tau qoyandarı, orman qoyandarı jäne üy qoyandarı bas qosqan jinalıs bir mämilege kele almay tarqasqan eken.

“SİZ QALAY IMDASAÑIZ, SOLAY AYTAM»

Azan şawırıp qoyğan atı Ömirbay, eldiñ qoyğan kliçkası “Qısqaş”. Öytkeni jinalıs sayın joğarğı jaqtı sınap jürudi ädetke aynaldırğan.. Sol Qısqaş üyinde ne isterin bilmey erigip, jaqın mañdağı sırahanada sıra soraptap otırğan. Sol sätte üş qara maşina sırahananıñ aldına bir erek saltanatpen toqtay qaldı.

Qısqaştıñ “özi sınap jürgen bastıqtardıñ biri me?” dep işi qılp ete qalğan. Nede bolsa, mäşineden şığatındardı asığa kütti.

Ortadağı qara mäşineden bir mañğaz şığıp Qısqaştıñ özine qaray bet aldı. Qısqaş bwl mañğazdı eptep tanidı. Osı aymaqtağı asa baylardıñ biri.

Mañğaz bayıppen ayağın basıp, Qısqaştıñ tura janına kep otırdı.Ol sırağa tapsırıs berdi. Asıqpay onı işip otır. Sosın közin sığıraytıp, Qısqaşqa qarap,

“Sen osı auıldıñ ataqtı dilmarı Qısqaşpısıñ?” dep swradı. Qısqaş ” bwl meni qaydan biledi” degendey türmen, onıñ sözine sasıp qap:

“Iä” dep jauap bergen.

“Onda mäsele bılay. Men mecenat retinde osı aymaqtağı belgili adam bolsa, soğan “qamqorlıq körseteyin degen oymen, bir mäşina sıylamaq edim.

El adamdarınıñ tizimin qarap otırıp, senen basqa adam tappadım..

“A,a, ne deydi qwday au!?”

“Iä, senen basqa atı şıqqan adam tizimde bolmadı».

Biraq, sağan mäşine sıylayın desem, jwrt seni ” tili şayannıñ tilinen jaman” dep sögip jatır.

“Oybay, bayeke! Sonıñ bäri joqtıqtan ğoy…”dep Qısqaş aqtala bastağan.

Sonda mañğaz bay Qısqaşqa salmaqtap qarap:

“Aqıl toqtatatın jasqa kelgen ekesiñ. Menimen jaqsı qarım qatınasta bolğan adam oyına kelgendi ayta beruge tiisti emes!.”.

“Baseke, koneşno!”

“Endeşe, mında kel. Mına su jaña mäşineniñ esigin aş.!”

Qısqaş mäşineniñ esigin aşadı. Anau bay bwdan:

“Mäşine qalay?” dep swraydı. Anau mäşineniñ işin közimen şolıp:

“Keremet!” deydi.. Mañğaz bay Qısqaşqa:

“Onda mäşineñ qwttı bolsın! Biraq, bir närseni esiñnen şığarma. Bwdan bılay men ne desem, sonı aytasıñ! “depti. Sonda Qısqaş:

“Oybay, baseke! Meni bir äumeser köresiz be. Bwdan bılay siz ne deseñiz sonı aytam” deydi de , qunışı qoynına sıymağan Qısqaş sıyğa alğan mäşineniñ röline asığıs otıradıda, kiltin qosıp, ot aldıradı.

Su jaña mäşine zıñıldap twr, jüregi ornına sıymay lüpildep twr. Sol quanış lüpilmen Qısqaş gazdı basıp qalğanda, mäşine ıtqıp barıp, aldıñğı mäşinege soğıladı. Qısqaştıñ ne isterin bilmegennen eki közi şarasınan şığıp ketken.

Sol kezde mäşina bergen mañğaz kelip, Qısqaşqa

“Sağan mına mäşineni sıyladım ğoy, iä?”

“Iä”

“Endeşe mına mäşineniñ qwnınıñ swrauı joq, al biraq, ana mäşinege qarız bolasıñ” dep mañğaz bay sonı ayttı da, artına qaramay tartıp otırdı.

Qısqaştıñ bası dıñ -dıñ.

“Ana mäşineniñ qwnın qaşan tölep bitirem?” Qısqaştıñ bastı “probleması” sol bop qaldı!!!  Ananı mäñgilik maqtau jäne bar.

Jwmat ÄNESWLI, jazuşı satirik
kerey.kz

Related Articles

  • Marat Bäydildawlı (Toqaşbaev): QARADALA ATAUI QALPINA KELTİRİLSE…

    Jazuşı-publicist Wyğır audanında qazaq-wyğır jastarı arasında janjal şığıp, töbeleske wlasqanın, arasında jaraqat alğandar bar ekendigin estip öte qapa boldım. Bwl söz joq, ideologiyalıq jwmıstardıñ olqılığı dep oylaymın. Jalpı wyğır halqına jappay qara boyau jağuğa bolmaydı. Olar da özinşe bir halıq, tuıs halıq, türki halqı, mwsılman halqı. Negizgi mekeni qazirgi Qıtay jerinde. Wyğır halqı birneşe ğasırdan beri öz täuelsizdigi üşin küresip keledi. Sayasi twrğıdan aşıqtan aşıq olardı qoldauğa qwqımız joq bolsa da, öz basım iştey mwsılman bauırlarımız ğoy, öz aldına el bolıp ketse ğoy dep tileymin. Wyğır halqınıñ eñbekqorlığı men mädenietine, tili men dästürine qwrmetimiz ülken. Birqatar wyğır qalamgerleriniñ şığarmaların qazaq tiline audaruğa atsalısqannan bolar wyğırşa da täp-täuir söyley alamın. Biraq

  • AHAÑ men JAHAÑ SALĞAN AZATTIQ JOLI

     «Qazaq» gazetine –107 jıl JWMAT ÄNESWLI                                                                                                                       TARIHI POVEST'                                                                                       

  • BÄYTİK

      Äñgime Nwrhalıq Abdıraqın   Oş jwmanıñ tañında wzın boylı, nwrlı jüzdi, tolıqşa kelgen qara swr kelinşegi Nwrqızırdıñ bergen däret suın alıp, dalağa şıqtı, adamdarğa bwl tünniñ soñğı süri ürlenip, tañ qarañğılığı aynalanı twtastay twmşalap twr… Izğırıq ayaz äli de ısqıra ışqına ürleydi. Sol jağına üş ret tükirip ket päleket, ket! dep üyge kire eki räkağat namaz oqıp, Rabbısına jalbarınıp, tañ qarañğısında qoradağı qos jirenge ülken wlı Şerdiman ekeui minip, bülkek jelispen işterinen «payğambarımız Mwhammed(s.a.u)» salauat aytıp, jolğa şıqtı. Beysenbiden jwmağa qarağan tünde tahajüt oqu, tañ namazında meşitte bolu Oştıñ äkesinen on üş jasınan bergi üyrengen ädeti. Äkesi Sılam elge kelgen qojalardan bilim alğan dindar taqua kisi bolğan. Qaharlı qıstıñ

  • OBA…

    Al'ber Kamyu (1913-1960) «Oba»-nı jazdı, Orandıq oyger Albert Camus. Ölerinen üş jıl bwrın yaki 1957 jılı Nobel'ge jetken talant.Faşizmniñ sayasi indet sekildi dertine qarsı küşti türen kötergen eñsegey düley küş iesi. Ol – «Oba»-men eñ kürdeli jol, şüñet iirimge süñgidi.«Oba»-dağı eñ swrapıl keyipker Barner Reyeniñ beynesi. Köşe boyında ölgen egeuqwyrıqtardıñ jemtiginen seskenu, adam tağdırın oyran etetin kezdeysoqtıqtı sezingen därigerdiñ arpalısı. Reye öziniñ üy qızmetşisiniñ öliminen keyin aldağı qaterli jwqpalı dert jaylı äleumetke jalbarınıp aytpaq bolğan. Onı köpke tanıtqan osı absurdı. Bügingi täjtajaldıñ lañı sekildi tügel parıqsız, raysızdıqqa öte wqsas… Kärentin, em men domnıñ tapşılığı,adamdardıñ minez-qwlqındağı enjarlıq äsiredäuirik parıqsızdıq. Qoğamdağı qwldıq sana, ınjıqtıq,, qwrğaq küyzelis,titıqtau, şarşau, aqırğı şarasızdıqtar! Jau jağadan alğanda,

  • MEREYTOYĞA ŞAQIRAMIZ!

    Qadirli halqım, qara ormanday Qazağım, bäriñizge “Assalaumağalayküm!” dep jalındı sälem joldaymın! “Attan jığılsaq ta salttan jığılmaytın”, salt-dästürin köz qaraşığınday qorğap, ayalaytın asıl tekti halıqtıñ wrpağımız. Men 60 jasqa tolu baylanısımen, “DÄSTÜR-SALT, ÄDET-ĞWRPIM – MENİÑ RUHIM” attı jeke şığarmaşılıq keş ötkizip, halqıma 40 jıl boyı etken eñbek jemisterimnen esep beruge dayındalıp jatırmın. Şığarmaşılıq keşimdi QR Mädeniet jäne sport ministrligi 2020 jılı 13 naurız küni Almatı qalasındağı QR Wlttıq kitaphanasında ötkizudi bekitti. Aqparattıq qoldaudı Almatı qalalıq äkimşiliktiñ Mädeniet basqarması mindetine aldı. Bwl keşte “Qazaq kädesi”, “Qazaq minezi”, “Qazaq gül mädenieti”, “Qazaq aspan esebi”, “Qazaq jwldız joramalı”, “Qazaq tüs joruı”, “Qazaqtıñ alğıstarı men qarğıstarı”, “Aqıt aqiqatı” qatarlı 8 kitabımızdıñ twsauı kesiledi. Atamız qazaqta

Pikir qaldıru

Elektorndı poştañız sırtqa jariyalanbaydı. Belgi qoyılğan öristi toltıru mindetti *

Atı-jöni *

Email *

Saytı

Kerey.kz/Kerey.kz

Biz turalı:

Tel: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz tiñ bwrınğı nwsqasın http://old.kerey.kz ten oqi alasızdar!

KEREY.KZ

Sayt materialdarın paydalanğanda derekközge silteme körsetu mindetti. Avtorlar pikiri men redakciya közqarası säykes kele bermeui mümkin. Jarnama men habarlandırulardıñ mazmwnına jarnama beruşi jauaptı.

Sayt sanağı: