|  |  | 

كوز قاراس شوۋ-بيزنيس

نەسيە قايدا جۇمسالىپ جاتىر؟

tenge dollar

2018 جىلدىڭ 11 ايىندا بانكتەردىڭ حالىققا بەرگەن نەسيەلەرىنىڭ 52 پايىزى
يمپورتتىق تاۋارلاردى الۋعا جۇمسالعان ەكەن. مۇنى «حالىقتىق كوممۋنيستەر»
پارتياسىنىڭ ساراپشىلارى انىقتاپ وتىر. وسى پارتيانىڭ ماجىلىستەگى فراكتسياسىنىڭ
جەتەكشىسى ا.قوڭىروۆ مۇنى الاڭداتارلىق جاعداي دەپ ساناپ، ۇلتتىق بانك توراعاسى
د.اقىشەۆكە ساۋال جولدادى. ويتكەنى، بارلىق دامىعان جانە دۇرىس جولمەن دامىپ كەلە
جاتقان مەملەكەتتەردە نەسيەنىڭ ۇلكەن بولىگى ءوندىرىس پەن اۋىل شارۋاشىلىعىنا بەرىلەدى.
ال ساۋدا سالاسىنا، اتاپ ايتقاندا الىپساتارلىق جۇمىستار ءۇشىن بەرىلەتىن نەسيە كولەمى
تومەن. بىزدە ءبارى كەرىسىنشە بولىپ وتىر.
دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا بىزدە وڭدەۋ ونەركاسىبىنە بەرىلەتىن نەسيە الەمدىك
تاجىريبەنىڭ تالابىنا دا، قازاقستاندى يندۋستريالاندىرۋدىڭ ماڭىزدى مىندەتتەرىنە دە
جاۋاپ بەرە المايتىن ماردىمسىز حالدە. ونىڭ دا جالپى كولەمىنىڭ تورتتەن ءبىر بولىگى عانا
ۇزاقمەرزىمدى قارىز سانالادى. سونىڭ ىشىندە، ۇزاقمەرزىمگە شەتەل ۆاليۋتاسىمەن بەرىلەتىن
قارىز ۇلتتىق ۆاليۋتامەن بەرىلەتىن قارىزدان ءبىر جارىم ەسە كوپ. بۇل – ءوندىرىس ورىندارى
تەڭگەنىڭ قۇلدىراۋى سالدارىنان شارىقتاپ ءوسىپ كەلە جاتقان ۆاليۋتالىق نەسيە جۇگىن
ارقالاپ وتىر دەگەن ءسوز. جوعارىدا ايتىلعانداي، قازىر نەسيەلەر نەگىزىنەن قىسقامەرزىمدى
ساۋدا وپەراتسيالارىنا بەرىلىپ جاتىر. بۇل – نەسيە شەتەل تاۋارلارىنىڭ يمپورتىن
قارجىلاندىرۋ ءۇشىن جۇمىس ىستەپ جاتىر دەگەن ءسوز. وسىنىڭ سالدارىنان وتاندىق ءونىم
ءوندىرىسى نەسيە جۇيەسىنىڭ نازارىنان تىس قالۋدا. قىسقامەرزىمدى ساۋدا وپەراتسيالارىمەن
قاتار تۇتىنۋشىلىق باعىتتاعى نەسيەلەندىرۋ بەلەڭ الىپ تۇر. 2018 جىلدىڭ قاڭتار،
قاراشا ايلارىندا تۇتىنۋشىلىق نەسيەنىڭ كولەمى 2,9 تريلليون تەڭگەدەن 3,3 تريلليون
تەڭگەگە دەيىن، ياعني 400 ميلليارد تەڭگەگە وسكەن. مۇنىڭ 95%-ى ۇزاقمەرزىمدى قارىز بولعان.
سىياقى مولشەرلەمەسى شامامەن 20%-دى قۇراعان. بۇل رەسمي ينفلياتسيادان 4, ال
تۇرعىنداردان تارتىلاتىن دەپوزيتتىڭ شەكتى مولشەرىنەن 2 ەسە كوپ. سونىڭ سالدارىنان
قازاقستاندىقتار تابىستىڭ ۇلعايۋىمەن سايكەس كەلمەيتىن ۇزاقمەرزىمدى نەسيە قۇرساۋىندا
قالىپ وتىر. تۇتىنۋشىلىق نەسيە دە يمپورتتى قارجىلاندىرۋعا جۇمسالۋدا. سەبەبى ول
نەگىزىنەن ۇزاقمەرزىمدى قولدانىسقا جارايتىن شەتەل تاۋارى ءۇشىن الىنادى. ءىس جۇزىندە بانك
جۇيەسى حالىقتان الىنعان قاراجاتتى شەتەلدىك تاۋار وندىرۋشىلەرگە جۇمسايدى. نەسيە
ساياساتىنداعى وسىنداي كۇردەلى ءارى جۇيەلى كەمشىلىكتەر ەكونوميكانىڭ دامۋى مەن
تۇرعىنداردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىنىڭ جاقسارۋىنا كەرى اسەرىن تيگىزەدى.
وسى ماسەلەلەردى ايتا وتىرىپ، حالىقتىق كوممۋنيستەر فراكتسياسىنىڭ
دەپۋتاتتارى ۇلتتىق بانكتەن مەملەكەتتىڭ اقشا-نەسيە ساياساتىن قايتا قاراۋ قاجەت دەپ
سانايتىنىن ايتتى. بۇل ساياسات ءوندىرىس سەكتورىنا نەسيە رەسۋرسىنىڭ قولجەتىمدىلىگىن
ارتتىرۋدى جانە ونىڭ وتاندىق ەكونوميكاعا قوساتىن ۇلەسىن كوبەيتۋدى كوزدەۋى كەرەك. ول
ءۇشىن نەسيەنىڭ ماقساتتى باعىتىن انىقتاۋ، ءوندىرىس جانە اۋىل شارۋاشىلىعى سالالارىنا

بولىنەتىن نەسيەنىڭ مەرزىمىن، كولەمىن، سىياقىسىن ناقتىلاۋ، سونىمەن قاتار مەملەكەتتىك
قولداۋ دەڭگەيىندە سىياقى مولشەرىن سۋبسيديالاۋ ماسەلەلەرىن قاراستىرۋ قاجەت دەيدى
دەپۋتاتتار.

س.ەلەۋ، ساراپشى

kerey.kz

وتىرىك نەگە كەرەك شىن بولماسا…

رەسمي اقپاراتتارعا قاراعاندا بىلتىرعى جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا
ينفلياتسيا دەڭگەيى 5,3 پايىز بولىپتى. 2017 جىلمەن سالىستىرعاندا بۇل 6 پايىزعا عانا
ارتىق. ءتىپتى كەرەمەت، مۇنداي بولسا جاعدايىمىز جامان بولماعانى عوي. بىراق، «ولگەنىڭدى
جاسىرارسىڭ، كومگەندە قايتەرسىڭ» دەمەكشى مۇنىڭ جالعان ەكەنىن حالىق كۇندەلىكتى ومىردە
كورىپ ءجۇر ەمەس پە؟ دوللار قىمباتتاعان سايىن وعان ساتىپ الىناتىن بارلىق شەتەلدىك
تاۋارلاردىڭ، ءدارى-دارمەكتەردىڭ باعاسى دا كۇننەن-كۇنگە شارىقتاپ بارادى. ولاردان
وزىمىزدە وندىرىلەتىندەردىڭ باعاسى دا قالار ەمەس. سوندىقتان حالىقتى الدارقاتىپ، وتىرىك
اقپار بەرۋدىڭ نە كەرەگى بار؟
ماجىلىستەگى حالىقتىق كومپارتيا فراكتسياسىنىڭ جەتەكشىسى ايقىن قوڭىروۆ تا
وسىعان تالداۋ جاساپ، رەسمي اقپاراتتىڭ جالعان ەكەنىن جاريا ەتتى. ول «وتىرىكتىڭ» سەبەبى
ستاتيستيكالىق جانە شىندىق كورسەتكىشتەردى ەسەپتەۋ مەتوديكاسىنىڭ دۇرىس ەمەستىگىنەن
ەكەنىن ايتادى. «تۇتىنۋ باعاسىنىڭ يندەكسى» (تبي) دەگەن كورسەتكىش بار، ول حالىقتىڭ
تۇتىنۋعا قانشا اقشا جۇمساعانىن كورسەتەدى. وسىنى «تۇتىنۋ شىعىستارىنىڭ
قۇرىلىمىمەن» (تشق) دۇرىس سالىستىرا ءبىلۋ كەرەك. ءبىزدىڭ وكىمەت قىزمەتىندە ىستەيتىن
ەكونوميستەرىمىز وسىنى ايىرۋعا اقىلدارى جەتپەيتىن سياقتى… نەمەسە، ادەيى ىستەيدى. وسى
تبي-داعى ازىق-تۇلىك تاۋارلارىنىڭ ۇلەسى 37,8 پايىز دەپ انىقتاپتى ەكونوميستەر. ال ءىس
جۇزىندە، ول 48 پايىز. ستاتيستيكالىق دەرەكتەر ونىڭ ءتىپتى 50 پايىزدان ارتىق ەكەنىن
ايتادى.
ەندى وسىنى تالداي تۇسسەك، تبي-ءدىڭ ىشىندەگى ەت پەن ەت ونىمدەرىنىڭ شىعىندارىن
وكىمەت 9,8 پايىز دەيدى، ال شىن مانىندە ول 32,8 پايىزعا جەتكەن، ياعني ءۇش ەسە كوپ. تەك 2018
عانا ەت پەن ەت ونىمدەرىنىڭ باعاسى 7,5 پايىزعا قىمباتتاعانىن ەسكەرسەك، وسىنىڭ ءوزى-اق
حالىقتىڭ قالتاسىن تەسىپ، ينفلياتسيانى ارتتىردى ەمەس پە؟ ءسۇت ونىمدەرى ءبىر جىلدا 8,2
پايىزعا قىمباتتاعان، ال ولاردىڭ ۇلەسى تبي-دا 4,5 پايىز دەلىنگەنىمەن شىن مانىندە 10,7
پايىز. ءتۇرلى مايلار ۇلەسى دە ەكى ەسەگە تومەندەتىلگەن. قورىتا ايتقاندا، ەكونوميستەر
باعاسى قىمباتتاعان ازىق-تۇلىك تاۋارلارىنىڭ ءبارىنىڭ ۇلەسىن تۇتىنۋ سەبەتىنەن ازايتىپ
كورسەتكەن. ءسويتىپ، ازىق-تۇلىك باعاسى وسپەدى دەپ جالعان ناتيجە شىعارعان. ءتىپتى باعاسى
قىمباتتاعان ءدارى-دارمەكتەردىڭ ۇلەسىن دە تۇتىنۋ شىعىستارىنداعى ناقتى ۇلەسىنەن ەكى
ەسەگە تومەندەتىپ كورسەتكەن. ونىڭ ۇستىنە 2018 جىلى ونەركاسىپ باعالارى 12,4%-عا،
وندىرىستىك-تەحنيكالىق ماقساتقا ساتىپ الىناتىن ونىمدەر باعاسى 13,5%-عا، كولىكتىڭ
بارلىق تۇرلەرى بويىنشا تاسىمال تاريفتەرى 31,8%-عا ارتقان. مىنە، وسىنىڭ ءبارىن كورە
وتىرىپ، «سوقىر تۇيەنى كورمەس» دەگەندەي وكىمەتتى وتىرىكشى قىلىپ كورسەتىپ وتىرعان
ەكونوميستەر ينفلياتسيانى 5,3 پايىز دەۋدەن جاڭىلماۋدا…

2
دەپۋتاتتار وزدەرىنىڭ مۇنىمەن كەلىسپەيتىنىن ايتىپ، پرەمەر-مينيستر
ب.ساعىنتاەۆقا ساۋال جولداپ، تومەندەگى تالاپتاردى قويدى:
1. ينفلياتسيانى قۇرىقتاۋعا ناقتى شارالار قولدانۋ ءۇشىن ونىڭ ناقتى كولەمى
انىقتالسىن;
2. ەت جانە ەت ونىمدەرىنىڭ، ءسۇت جانە ءسۇت ونىمدەرىنىڭ، مايلاردىڭ باعالارىنىڭ
كۇرت كوتەرىلۋ سەبەپتەرى انىقتالىپ، ولاردى تۇراقتاندىرۋ شارالارى قاراستىرىلسىن;
3. وندىرىستىك ينفلياتسيانى قۇرىقتاۋ بويىنشا كەشەندى شارالار جاسالسىن;
كوممۋنيستەر وسىلاي دەيدى، ال باسقالار باستارىن بۇعىپ وتىر. قاشانعا دەيىن بۇعار
ەكەن؟

س.ەلەۋ، ساراپشى

kerey.kz

Related Articles

  • جەكەشەلەندىردىك. جەتىستىك پە؟

      حالىقتىڭ حال-احۋالىن جاقسارتۋ ۇكىمەتتىڭ الدىنداعى ەڭ ءبىرىنشى مىندەت. ول ءۇشىن حالىقتىڭ ناقتى تابىسى ارتۋى كەرەك، الايدا ونىڭ ءوسۋى مۇلدە ماردىمسىز. حالىق قاراجاتىنىڭ شىعىس قۇرىلىمىنا قاراساق، ادامدار قازىر بارلىق تابىسىنىڭ جارتىسىنان استامىن تاماققا جۇمساۋعا ءماجبۇر. ويتكەنى، ءبارى قىمبات جانە باعا كۇننەن كۇنگە ارتا تۇسۋدە. ال الەۋمەتتىك قىزمەت كورسەتۋ ساپاسى قانداي دەسەك، بۇل باعىتتا دا ءتىلدى تىستەتەتىن ماسەلەلەر كوپ. وسى ماسەلەلەردى ايتا كەلىپ ماجىلىستەگى «حالىقتىق كوممۋنيستەر» فراكتسياسىنىڭ جەتەكشىسى ايقىن قوڭىروۆ ۇكىمەت باسشىسى اسقار مامينگە جولداعان دەپۋتاتتىق ساۋالىندا جەكەشەلەندىرۋگە بەرىلگەن الەۋمەتتىك نىسانداردىڭ جاي-كۇيى تۋرالى سۇراۋ سالدى. «بۇگىنگى تاڭدا جەكەشەگە بەرىلگەن الەۋمەتتىك نىساندار سانى 500-گە جەتىپ قالدى. سونىڭ جارتىسى كوممۋنالدىق مەنشىككە جاتاتىن ەمحانالار، ساۋىقتىرۋ كەشەندەرى، دياگنوستيكالىق ورتالىقتار، ديسپانسەرلەر، ساناتوريلەر، سپورتتىق كلۋبتار، مۋزىكالىق جانە

  • بىلق-سىلق جاۋاپ… بىلق-سىلق ىستەر…

    بۇدان بۇرىن ماجىلىستەگى «حالىقتىق كوممۋنيستەر» فراكتسياسىنىڭ اتىنان دەپۋتات ايقىن قوڭىروۆتىڭ ءدارى-دارمەك باعاسىن رەتتەۋ تۋرالى دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى ەلجان بىرتانوۆقا جولداعان ساۋالى تۋرالى جازعان بولاتىنبىز. («ءدارى-دارمەكتىڭ باعاسى قاشان رەتتەلەدى، ءبىرتانوۆ مىرزا؟».، «كەرەي كز، 18.04.2019 جىل.) وندا دەپۋتات قولدانىستاعى زاڭناماعا ءدارى-دارمەك باعاسىن مەملەكەتتىك رەتتەۋ بويىنشا وزگەرىستەر ەنگىزىلگەنىن، وسىعان بايلانىستى مينيسترلىكتىڭ قانداي شارالار قولداناتىنى سۇرالعان. «وتكەن جىلدىڭ العاشقى توقسانىمەن سالىستىرعاندا، 2019 جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسانىندا ءدارى-دارمەكتەر باعاسى 8,4%-عا قىمباتتاعان. بۇل باسقا باعالاردىڭ وسۋىنەن 1,7 ەسە ارتىق. بۇل جاعداي ءدارى-دارمەكتەر باعاسى قىمباتتاۋىنىڭ وبەكتيۆتى جانە سۋبەكتيۆتى سەبەپتەرىن شۇعىل تۇردە انىقتاۋدى قاجەت ەتەدى. بۇعان قوسا بولشەكتىك نارىقتا پايدا ءتۇسىمى از ارزان ءدارى-دارمەكتەردى ىعىستىرىپ، قىمبات ءدارى- دارمەك ساۋداسىن دامىتۋ قاۋپى دا بار. ستاتيستيكا كوميتەتىنىڭ مالىمەتى بويىنشا، وتكەن جىلى

  • دوسىم ساتپاەۆ: “ەسكى كادرلارمەن جۇيەنى جاڭارتۋ مۇمكىن ەمەس”

    پيوتر تروتسەنكو ساياساتتانۋشى دوسىم ساتپاەۆ. الماتى، 5 ماۋسىم 2019 جىل. تاۋەكەلدى باعالاۋ توبىنىڭ جەتەكشىسى دوسىم ساتپاەۆ ازاتتىققا بەرگەن سۇحباتىندا قازاقستاندا سايلاۋالدى ناسيحاتتىڭ قالاي وتكەنى جانە جاڭا پرەزيدەنتتى ىشكى جانە سىرتقى ساياساتتا قانداي سىناق كۇتىپ تۇرعانى تۋرالى ايتتى. ازاتتىق: قازاقستانداعى سايلاۋالدى ناسيحاتى تۇرلىشە باعالانىپ جاتىر. ءبىر جاق باسەكە مەن ساياسي بالاما بار دەيدى. ەقىۇ ميسسياسى باستاعان ەكىنشى جاق سايلاۋالدى ناسيحاتىن سۇرەڭسىز، ازىن-اۋلاق ۇران مەن بيلبوردتان اسپايتىن ناۋقان دەپ سيپاتتايدى. بۇل سايلاۋالدى ناسيحاتىن تارتىستى باسەكە دەۋگە كەلە مە؟ دوسىم ساتپاەۆ: بۇل سايلاۋ باقىلاۋ تىزگىنىن ۋىسىنان شىعارماعان ءبىرىنشى پرەزيدەنتتىڭ (نۇرسۇلتان نازارباەۆ – رەد.) بيلىكتى مۇراگەرگە تاپسىرۋ پروتسەسىن زاڭداستىرۋ ارەكەتى ەكەنىن نەگىزگە الۋ كەرەك. سوندىقتان سايلاۋ ويىنشىلاردىڭ ءبارى وزدەرىنە بەرىلگەن ءرولى مەن ورنىن جاقسى بىلەتىن سپەكتاكلگە

  • عىلىمسىز ءوندىرىس دامي المايدى

      كەز كەلگەن ەلدىڭ ەكونوميكاسى عىلىم جەتىستىكتەرىن وندىرىسكە ەنگىزبەي دامي المايدى. عىلىمي جەتىستىكتەردىڭ نەگىزىندە جاسالعان ۇزدىك ونىمدەر عانا حالىقارالىق رىنوكتا باسەكەلەستىككە قابىلەتتى بولا الادى. ال ءبىزدىڭ وندىرىسشىلەرىمىز عىلىمي-زەرتتەۋ جانە تاجىريبەلىك-كونسترۋكتورلىق جۇمىستارعا كوڭىل بولمەيدى. ساراپشىلاردىڭ زەرتتەۋىنە قاراعاندا الەمدەگى ۇزدىك تاۋار وندىرۋشىلەر وتكەن عاسىردىڭ اياعىمەن سالىستىرعاندا عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىنا بولىنەتىن شىعىستارىن 7 ەسە ارتتىرعان. ال ءبىزدىڭ بارلىق مەنشىكتەگى وندىرىسشىلەرىمىز سوڭعى بەس جىلدا بۇل تاراپتاعى شىعىندارىن ۇنەمى ازايتۋمەن كەلەدى. قازىر ول ءىجو-ءنىڭ 0,12 پايىزدىق ۇلەسىنە دەيىن تۇسكەن. بۇل دامىعان ەلدەر تۇگىل دامۋشى ەلدەردىڭ اراسىنداعى ەڭ تومەنگى كورسەتكىشتەردىڭ ءبىرى. 2018 جىلى ءبىزدىڭ عىلىمعا كوڭىل بولگەن كاسىپورىندارىمىزدىڭ سانى 384 قانا بولدى، ال بۇدان 10 جىل بۇرىن ونىڭ سانى 438 بولاتىن. كاسىپورىندا عىلىممەن اينالىساتىن قىزمەتكەرلەر سانى دا

  • توقاەۆ: “جەر شەتەلدىكتەرگە ساتىلمايدى”

    قوستاناي وبلىسى  جەر تۋرالى ويىن قاسىم-جومارت توقاەۆ وبلىستىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى ءونىمىن وندىرۋشىلەرمەن كەزدەسۋىندە ايتتى. – باسقا وبلىستارداعىداي مۇندا دا بەلگىلى ءبىر ماسەلەلەر بار. بىراق، ۇكىمەتتىڭ كومەگىمەن بۇل پروبلەمالاردى شەشۋ جۇمىستارى كۇشەيتىلەدى. ال، جەر ماسەلەسىنە كەلەر بولساق، كىم جۇمىس ىستەيدى، جەر سوعان تيەسىلى. ەكىنشىدەن، جەر شەتەلدىكتەرگە ساتىلمايدى. بۇل مەنىڭ پرەزيدەنت رەتىندە تۇبەگەيلى ۇستانىمىم، – دەدى مەملەكەت باسشىسى. كەزدەسۋگە قاتىسۋشىلار اۋىل شارۋاشىلىعى ەڭبەككەرلەرىنە مەملەكەتتىك تاراپىنان كورسەتىلىپ جاتقان قولداۋ ءۇشىن قاسىم-جومارت توقاەۆقا العىس ايتتى.

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: