|  |  | 

كوز قاراس شوۋ-بيزنيس

نەسيە قايدا جۇمسالىپ جاتىر؟

tenge dollar

2018 جىلدىڭ 11 ايىندا بانكتەردىڭ حالىققا بەرگەن نەسيەلەرىنىڭ 52 پايىزى
يمپورتتىق تاۋارلاردى الۋعا جۇمسالعان ەكەن. مۇنى «حالىقتىق كوممۋنيستەر»
پارتياسىنىڭ ساراپشىلارى انىقتاپ وتىر. وسى پارتيانىڭ ماجىلىستەگى فراكتسياسىنىڭ
جەتەكشىسى ا.قوڭىروۆ مۇنى الاڭداتارلىق جاعداي دەپ ساناپ، ۇلتتىق بانك توراعاسى
د.اقىشەۆكە ساۋال جولدادى. ويتكەنى، بارلىق دامىعان جانە دۇرىس جولمەن دامىپ كەلە
جاتقان مەملەكەتتەردە نەسيەنىڭ ۇلكەن بولىگى ءوندىرىس پەن اۋىل شارۋاشىلىعىنا بەرىلەدى.
ال ساۋدا سالاسىنا، اتاپ ايتقاندا الىپساتارلىق جۇمىستار ءۇشىن بەرىلەتىن نەسيە كولەمى
تومەن. بىزدە ءبارى كەرىسىنشە بولىپ وتىر.
دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا بىزدە وڭدەۋ ونەركاسىبىنە بەرىلەتىن نەسيە الەمدىك
تاجىريبەنىڭ تالابىنا دا، قازاقستاندى يندۋستريالاندىرۋدىڭ ماڭىزدى مىندەتتەرىنە دە
جاۋاپ بەرە المايتىن ماردىمسىز حالدە. ونىڭ دا جالپى كولەمىنىڭ تورتتەن ءبىر بولىگى عانا
ۇزاقمەرزىمدى قارىز سانالادى. سونىڭ ىشىندە، ۇزاقمەرزىمگە شەتەل ۆاليۋتاسىمەن بەرىلەتىن
قارىز ۇلتتىق ۆاليۋتامەن بەرىلەتىن قارىزدان ءبىر جارىم ەسە كوپ. بۇل – ءوندىرىس ورىندارى
تەڭگەنىڭ قۇلدىراۋى سالدارىنان شارىقتاپ ءوسىپ كەلە جاتقان ۆاليۋتالىق نەسيە جۇگىن
ارقالاپ وتىر دەگەن ءسوز. جوعارىدا ايتىلعانداي، قازىر نەسيەلەر نەگىزىنەن قىسقامەرزىمدى
ساۋدا وپەراتسيالارىنا بەرىلىپ جاتىر. بۇل – نەسيە شەتەل تاۋارلارىنىڭ يمپورتىن
قارجىلاندىرۋ ءۇشىن جۇمىس ىستەپ جاتىر دەگەن ءسوز. وسىنىڭ سالدارىنان وتاندىق ءونىم
ءوندىرىسى نەسيە جۇيەسىنىڭ نازارىنان تىس قالۋدا. قىسقامەرزىمدى ساۋدا وپەراتسيالارىمەن
قاتار تۇتىنۋشىلىق باعىتتاعى نەسيەلەندىرۋ بەلەڭ الىپ تۇر. 2018 جىلدىڭ قاڭتار،
قاراشا ايلارىندا تۇتىنۋشىلىق نەسيەنىڭ كولەمى 2,9 تريلليون تەڭگەدەن 3,3 تريلليون
تەڭگەگە دەيىن، ياعني 400 ميلليارد تەڭگەگە وسكەن. مۇنىڭ 95%-ى ۇزاقمەرزىمدى قارىز بولعان.
سىياقى مولشەرلەمەسى شامامەن 20%-دى قۇراعان. بۇل رەسمي ينفلياتسيادان 4, ال
تۇرعىنداردان تارتىلاتىن دەپوزيتتىڭ شەكتى مولشەرىنەن 2 ەسە كوپ. سونىڭ سالدارىنان
قازاقستاندىقتار تابىستىڭ ۇلعايۋىمەن سايكەس كەلمەيتىن ۇزاقمەرزىمدى نەسيە قۇرساۋىندا
قالىپ وتىر. تۇتىنۋشىلىق نەسيە دە يمپورتتى قارجىلاندىرۋعا جۇمسالۋدا. سەبەبى ول
نەگىزىنەن ۇزاقمەرزىمدى قولدانىسقا جارايتىن شەتەل تاۋارى ءۇشىن الىنادى. ءىس جۇزىندە بانك
جۇيەسى حالىقتان الىنعان قاراجاتتى شەتەلدىك تاۋار وندىرۋشىلەرگە جۇمسايدى. نەسيە
ساياساتىنداعى وسىنداي كۇردەلى ءارى جۇيەلى كەمشىلىكتەر ەكونوميكانىڭ دامۋى مەن
تۇرعىنداردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىنىڭ جاقسارۋىنا كەرى اسەرىن تيگىزەدى.
وسى ماسەلەلەردى ايتا وتىرىپ، حالىقتىق كوممۋنيستەر فراكتسياسىنىڭ
دەپۋتاتتارى ۇلتتىق بانكتەن مەملەكەتتىڭ اقشا-نەسيە ساياساتىن قايتا قاراۋ قاجەت دەپ
سانايتىنىن ايتتى. بۇل ساياسات ءوندىرىس سەكتورىنا نەسيە رەسۋرسىنىڭ قولجەتىمدىلىگىن
ارتتىرۋدى جانە ونىڭ وتاندىق ەكونوميكاعا قوساتىن ۇلەسىن كوبەيتۋدى كوزدەۋى كەرەك. ول
ءۇشىن نەسيەنىڭ ماقساتتى باعىتىن انىقتاۋ، ءوندىرىس جانە اۋىل شارۋاشىلىعى سالالارىنا

بولىنەتىن نەسيەنىڭ مەرزىمىن، كولەمىن، سىياقىسىن ناقتىلاۋ، سونىمەن قاتار مەملەكەتتىك
قولداۋ دەڭگەيىندە سىياقى مولشەرىن سۋبسيديالاۋ ماسەلەلەرىن قاراستىرۋ قاجەت دەيدى
دەپۋتاتتار.

س.ەلەۋ، ساراپشى

kerey.kz

وتىرىك نەگە كەرەك شىن بولماسا…

رەسمي اقپاراتتارعا قاراعاندا بىلتىرعى جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا
ينفلياتسيا دەڭگەيى 5,3 پايىز بولىپتى. 2017 جىلمەن سالىستىرعاندا بۇل 6 پايىزعا عانا
ارتىق. ءتىپتى كەرەمەت، مۇنداي بولسا جاعدايىمىز جامان بولماعانى عوي. بىراق، «ولگەنىڭدى
جاسىرارسىڭ، كومگەندە قايتەرسىڭ» دەمەكشى مۇنىڭ جالعان ەكەنىن حالىق كۇندەلىكتى ومىردە
كورىپ ءجۇر ەمەس پە؟ دوللار قىمباتتاعان سايىن وعان ساتىپ الىناتىن بارلىق شەتەلدىك
تاۋارلاردىڭ، ءدارى-دارمەكتەردىڭ باعاسى دا كۇننەن-كۇنگە شارىقتاپ بارادى. ولاردان
وزىمىزدە وندىرىلەتىندەردىڭ باعاسى دا قالار ەمەس. سوندىقتان حالىقتى الدارقاتىپ، وتىرىك
اقپار بەرۋدىڭ نە كەرەگى بار؟
ماجىلىستەگى حالىقتىق كومپارتيا فراكتسياسىنىڭ جەتەكشىسى ايقىن قوڭىروۆ تا
وسىعان تالداۋ جاساپ، رەسمي اقپاراتتىڭ جالعان ەكەنىن جاريا ەتتى. ول «وتىرىكتىڭ» سەبەبى
ستاتيستيكالىق جانە شىندىق كورسەتكىشتەردى ەسەپتەۋ مەتوديكاسىنىڭ دۇرىس ەمەستىگىنەن
ەكەنىن ايتادى. «تۇتىنۋ باعاسىنىڭ يندەكسى» (تبي) دەگەن كورسەتكىش بار، ول حالىقتىڭ
تۇتىنۋعا قانشا اقشا جۇمساعانىن كورسەتەدى. وسىنى «تۇتىنۋ شىعىستارىنىڭ
قۇرىلىمىمەن» (تشق) دۇرىس سالىستىرا ءبىلۋ كەرەك. ءبىزدىڭ وكىمەت قىزمەتىندە ىستەيتىن
ەكونوميستەرىمىز وسىنى ايىرۋعا اقىلدارى جەتپەيتىن سياقتى… نەمەسە، ادەيى ىستەيدى. وسى
تبي-داعى ازىق-تۇلىك تاۋارلارىنىڭ ۇلەسى 37,8 پايىز دەپ انىقتاپتى ەكونوميستەر. ال ءىس
جۇزىندە، ول 48 پايىز. ستاتيستيكالىق دەرەكتەر ونىڭ ءتىپتى 50 پايىزدان ارتىق ەكەنىن
ايتادى.
ەندى وسىنى تالداي تۇسسەك، تبي-ءدىڭ ىشىندەگى ەت پەن ەت ونىمدەرىنىڭ شىعىندارىن
وكىمەت 9,8 پايىز دەيدى، ال شىن مانىندە ول 32,8 پايىزعا جەتكەن، ياعني ءۇش ەسە كوپ. تەك 2018
عانا ەت پەن ەت ونىمدەرىنىڭ باعاسى 7,5 پايىزعا قىمباتتاعانىن ەسكەرسەك، وسىنىڭ ءوزى-اق
حالىقتىڭ قالتاسىن تەسىپ، ينفلياتسيانى ارتتىردى ەمەس پە؟ ءسۇت ونىمدەرى ءبىر جىلدا 8,2
پايىزعا قىمباتتاعان، ال ولاردىڭ ۇلەسى تبي-دا 4,5 پايىز دەلىنگەنىمەن شىن مانىندە 10,7
پايىز. ءتۇرلى مايلار ۇلەسى دە ەكى ەسەگە تومەندەتىلگەن. قورىتا ايتقاندا، ەكونوميستەر
باعاسى قىمباتتاعان ازىق-تۇلىك تاۋارلارىنىڭ ءبارىنىڭ ۇلەسىن تۇتىنۋ سەبەتىنەن ازايتىپ
كورسەتكەن. ءسويتىپ، ازىق-تۇلىك باعاسى وسپەدى دەپ جالعان ناتيجە شىعارعان. ءتىپتى باعاسى
قىمباتتاعان ءدارى-دارمەكتەردىڭ ۇلەسىن دە تۇتىنۋ شىعىستارىنداعى ناقتى ۇلەسىنەن ەكى
ەسەگە تومەندەتىپ كورسەتكەن. ونىڭ ۇستىنە 2018 جىلى ونەركاسىپ باعالارى 12,4%-عا،
وندىرىستىك-تەحنيكالىق ماقساتقا ساتىپ الىناتىن ونىمدەر باعاسى 13,5%-عا، كولىكتىڭ
بارلىق تۇرلەرى بويىنشا تاسىمال تاريفتەرى 31,8%-عا ارتقان. مىنە، وسىنىڭ ءبارىن كورە
وتىرىپ، «سوقىر تۇيەنى كورمەس» دەگەندەي وكىمەتتى وتىرىكشى قىلىپ كورسەتىپ وتىرعان
ەكونوميستەر ينفلياتسيانى 5,3 پايىز دەۋدەن جاڭىلماۋدا…

2
دەپۋتاتتار وزدەرىنىڭ مۇنىمەن كەلىسپەيتىنىن ايتىپ، پرەمەر-مينيستر
ب.ساعىنتاەۆقا ساۋال جولداپ، تومەندەگى تالاپتاردى قويدى:
1. ينفلياتسيانى قۇرىقتاۋعا ناقتى شارالار قولدانۋ ءۇشىن ونىڭ ناقتى كولەمى
انىقتالسىن;
2. ەت جانە ەت ونىمدەرىنىڭ، ءسۇت جانە ءسۇت ونىمدەرىنىڭ، مايلاردىڭ باعالارىنىڭ
كۇرت كوتەرىلۋ سەبەپتەرى انىقتالىپ، ولاردى تۇراقتاندىرۋ شارالارى قاراستىرىلسىن;
3. وندىرىستىك ينفلياتسيانى قۇرىقتاۋ بويىنشا كەشەندى شارالار جاسالسىن;
كوممۋنيستەر وسىلاي دەيدى، ال باسقالار باستارىن بۇعىپ وتىر. قاشانعا دەيىن بۇعار
ەكەن؟

س.ەلەۋ، ساراپشى

kerey.kz

Related Articles

  • جاناشىر ازامات مولديار نۇرباەۆ مامانيا مەكتەبىن قايتا جاڭالادى

      ەلىمىزدىڭ ءار ايماعىنداعى اۋىلداردا توزىعى جەتىپ قاڭىراپ قالعان نىساندار جەتەرلىك. سودان با كەزىندە تىرشىلىكتىڭ قىز-قىز قايناعان ورداسىنا اينالعان ولكەلەر بۇل كۇندە سۇرقاي تارتىپ، سۋىقتانىپ بارا جاتىر. ارينە، ونى قايتا ءتىرىلتۋ، ءوڭى قاشقان ولكەنىڭ شىرايىن كىرگىزۋ – ءبىز بەن ءسىزدىڭ، ەل ازاماتتارىنىڭ مىندەتى. «ەلىم ماعان نە بەرەدى ەمەس، مەن ەلىمە نە بەرەمىن» دە­­گەن ۇستانىم، وسى جولى دا ال­دان شىعادى. مەملەكەت قام­­قورلىعى جەتپەي جاتقان شال­عاي اۋىلدارعا سول جەردەن شىق­قان، بۇگىندە كاسىبى مەن ءناسىبى تاسىعان ازاماتتار كو­مەك قولىن سوزىپ جاتسا، بۇل ءال­بەتتە، قۇپتارلىق ءىس. ەلباسى «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىندا «قازاق «تۋعان جەرگە تۋىڭدى تىك» دەپ بەكەر ايتپاعان. پات­ريو­تيزم كىندىك قانىڭ تامعان جەرىڭە، وسكەن اۋىلىڭا، قالاڭ مەن وڭىرىڭە، ياعني تۋعان جەرىڭە دەگەن

  • اكەجان قاجىگەلدين: “نازارباەۆ مەنەن كەشىرىم سۇرادى

    قاسىم امانجول قازاقستاننىڭ بۇرىنعى پرەمەر-ءمينيسترى اكەجان قاجىگەلدين (وڭ جاقتا) جانە جۋرناليست قاسىم امانجول. سكايپ-سۇحبات. 6 قىركۇيەك 2019 جىل. 1994-1997 جىلدارى قازاقستان پرەمەر-ءمينيسترى بولىپ، 1998 جىلى ەلدەن كەتكەن اكەجان قاجىگەلدين ازاتتىققا بەرگەن سۇحباتىندا شەتەلدە بىرنەشە رەت قازاقستاننىڭ ەكس-پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆپەن كەزدەسكەنىن ايتتى. 6 قىركۇيەكتە الماتىدا «اقيقات» جالپىۇلتتىق سوتسيال-دەموكراتيالىق پارتياسىنىڭ 15-سەزىندە پارتيا باسشىcى ەرمۇرات باپيعا جسدپ مۇشەلەرى سەنىمسىزدىك ءبىلدىرىپ، اقىرىندا باپي توراعالىقتان كەتىپ، پارتيادان دا شىعارىلدى. جيىندا كەيبىر پارتيا مۇشەلەرى باپيدىڭ بيىل كوكتەمدە ءبىر توپ بەلسەندىمەن پاريجگە بارىپ، قازاقستاننىڭ بۇرىنعى پرەمەرى اكەجان قاجىگەلدينمەن پارتيا رۇقساتىنسىز كەزدەسكەنىن ايىپتادى. باپيدىڭ ورنىنا اسحات راقىمجانوۆ پارتيا جەتەكشىسى بولىپ سايلاندى. ءدال وسى كۇنى نۇر-سۇلتاندا پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ قاتىسۋىمەن ۇلتتىق سەنىم كەڭەسىنىڭ العاشقى جيىنى ءوتتى. بۇل كەڭەستى توقاەۆ حالىق پەن

  • قىتاي ەكسپانسياسىنىڭ قاتەرى

    جازۋشى-پۋبليتسيست مارات ءبايدىلداۇلى (توقاشباەۆ): قىتايلىق 51 (55) زاۋىتتى قازاقستانعا كوشىرۋ جوباسى حالقىمىزعا ماڭگى قۇتىلمايتىن بوداندىق قامىتىن كيگىزۋى ىقتيمال. قىتاي بەرەدى دەپ ۇمىتتەنىپ وتىرعان 26,5 ملرد دوللار قازاقستان تاعدىرىن تالكەككە سالاتىن قاقپان تىلشىگىندەگى «ءدامدى سىرعا» ۇقسايدى. قازاقستانعا كوشىرىلەتىن 51 زاۋىتپەن كەلەتىن قىتايلار قازاقتاردى بايىتادى دەۋ اقىلعا سىيمايدى! ءىس جۇزىندە 51 قىتاي زاۋىتىن كوشىرىپ كەلۋ قازاقستان ۇكىمەتىنىڭ ەل ەكونوميكاسىن باسقارۋعا مۇلدە قابىلەتسىز ەكەندىگىن كورسەتەتىن دارمەنسىز ارەكەت. مەملەكەت رەيدەرلىك باسقىنشىلىقسىز، كوررۋپتسياسىز جاعداي تۋعىزىپ بەرسە ءوز بيزنەسمەندەرىمىز-اق 50 ەمەس 500 زاۋىت سالىپ بەرۋگە قۇمىل. قازاقستاندا جالپى ىشكى ءونىم نەگە جىلدان جىلعا ورلەمەيدى؟ بۇعان وسى كەزگە دەيىن بىردە ءبىر ۇكىمەت جاۋاپ بەرگەن ەمەس. بۇرىن ەشقانداي ۇكىمەتتىك باعدارلامالاردا كوزدەلمەگەن، ەشقاشان تالقىلانباعان «51 قىتاي كومپانياسىن قازاقستانعا كوشىرۋ

  • تۇركىستان وبلىسىنىڭ تۇلكىباس اۋدانىندا جاڭا سپورت كەشەنى اشىلدى.

    «ەر جانىبەك» اتىنداعى 240 ادامعا ارنالعان شىنىقتىرۋ-ساۋىقتىرۋ ورتالىعى  ساستوبە كەنتىندە پايدالانۋعا بەرىلدى.  نىسان مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىك ارىپتەستىك اياسىندا جۇزەگە استى. قۇنى 454 ملن تەڭگە بولاتىن سپورت كەشەنىندە بوكس، دزيۋدو، ۇستەل تەننيسى، باسكەتبول، ەركىن كۇرەس جانە تاعى دا باسقا سپورت تۇرلەرىمەن اينالىسۋعا بولادى. كەلۋشىلەرگە ىڭعايلى بولۋى ءۇشىن كيىم اۋىستىرىپ، دۋش قابىلداۋعا بولادى. بۇدان بولەك، باپكەرلەر مەن مەدبيكەلەرگە ارنالعان بولمەلەرمەن دە قامتىلعان. تۇركىستان وبلىسى، تۇلكىباس اۋدانى، ساستوبە ەلدىمەكەنىندە وتكەن “ەر جانىبەك” اتىنداعى سپورت كەشەنىنىڭ اشىلۋ مەرەي تويىنا “Tuǵurul han” Halyqaralyq Qoǵamdyq Birlestıgınıń اتىنان: قارجاۋباي سارتقوجا – پرەزيديۋم باسقارماسىنىڭ توراعاسى (قۇرىلتايشى); مامىرباەۆ راحيمبەك – پرەزيديۋم باسقارماسىنىڭ مۇشەسى (قۇرىلتايشى); يگباەۆ نۇرجان – “Tuǵurul han” Halyqaralyq Qoǵamdyq Birlestıgınıń پرەزيدەنتى قاتارلى ازاماتتار ارنايى قاتىسىپ قايتتى.   سالتاناتتى جيىننىڭ اشىلۋىنا

  • قازاق پاتريوت قۇرىلىسشىسى

    11 تامىز كۇنى، بۇرىنعى كەڭەس وداعىنىڭ اۋماعىندا قۇرىلىسشىلاردىڭ كاسىبي مەرەكەسى اتاپ ءوتىلدى. ەرىكسىز، مەنىڭ دوسىم الەكساندر ۆلاديميروۆيچ ريازانوۆتى (1958-2009) ەسكە الدىم. ءيا، بيىلعى تامىزدىڭ باسىندا ودەسسا قالاسىنا قىسقا ساپار شەكتىم. وسى ايماقتا ءومىر سۇرەتىن الەكەڭنىڭ تۋىسقاندارىمەن قاۋىشتىم: بولە اعاسى الەكساندر برايلوۆ، بولە قارىنداسى وكسانا پوزنياك، بولە ءىنىسى اندرەي بارباكار. ودەسسا ايماعىنىڭ قۇراماسىنداعى يزمايل قالاسىندا تۇراتىن ونىڭ دوسى، جۋرناليس الەكساندر وبودوۆسكيمەن سويلەستىم. زىمىراپ وتەتىن ۋاقىتتىڭ قارقىنى سونشاما: بيىل ا.ۆ. ريازانوۆتىڭ مەزگىلسىز قازاسىنا دارداي ون جىل تولدى. قايران الەكساندر ۆلاديميروۆيچ ايگىلى امەريكاندىق ەسترادالىق ءانشى مايكل دجەكسوندەي (1958-2009) جارقىراعان جۇلدىزداي ءوتتى. ەلىمىزدىڭ قۇرىلىس سالاسىندا الەكەڭ دە ءبىرتۋار جۇلدىز ەمەي نەمەنە؟ الايدا، كەڭ-بايتاق مەملەكەتىمىزدە كۇنى بۇگىنگى دەيىن ونىڭ قۇرمەتىنە بىردە-ءبىر كوشە، الاڭ، داڭعىل اتالمادى.

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: